Postanowienie I C 767/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 grudnia 2010 roku Sąd Okręgowy w Białyms

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 767/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 grudnia 2010 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzata Dziemianowicz Protokolant: Justyna Guziejko po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2010 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa W. A. przeciwko Skarbowi Państwa Agencji Nieruchomości Rolnych w W. Oddziałowi w O. Filii w S. – reprezentowanym przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa i Gminie J. o ustalenie I. Oddala powództwo. II. Zasądza od powoda W. A. na rzecz Skarbu Państwa Agencji Nieruchomości Rolnej w W. reprezentowanej przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa 3600 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. UZASADNIENIE Powód W. A. w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa Agencji Nieruchomości Rolnych w W. Oddziałowi w O. Filii w S. i Gminie J., wniósł o ustalenie, iż był on przed 1 września 1939 roku oraz w dniu 13 września 1944 roku i 19 lutego 1945 roku właścicielem nieruchomości określanej nazwą (…) i (…) o łącznej powierzchni 71,08 ha w skład której wchodziły działki oznaczone numerami (…) (pozew k. 2- 4). Nadto wniósł o zasądzenie kosztów procesu. Pozwany Skarb Państwa - Agencja Nieruchomości Rolnych w W. w odpowiedzi na pozew (k. 59-63) wniósł o odrzucenie pozwu w zakresie żądania ustalenia, że F. A. w dniu 19 lutego 1945 roku oraz w dniu 13 września 1944 roku był właścicielem 1 K |` _\_\\ Š ;-žl flf å --- STRONA 2 --- nieruchomości określonej nazwą (…) i (…) oraz o oddalenie powództwa w pozostałym zakresie. W przypadku nieuwzględnienia wniosku z pkt. 1) – o oddalenie powództwa w całości z uwagi na nie wykazanie przez powoda interesu prawnego, o którym mowa w art. 189 kpc oraz brak legitymacji biernej Skarbu Państwa w niniejszej sprawie. Podniósł także, iż powód nie wykazał, aby własność przedmiotowej nieruchomości skutecznie nabył F. A. w 1939 roku, spadkodawca powoda. Wniósł o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania. Pozwany Gmina J. wniósł o oddalenie powództwa (k. 67) oraz rozstrzygnięcie o kosztach sądowych według norm przepisanych. Sąd ustalił, co następuje: Nieruchomości ziemskie (…) i (…) obciążone były hipoteką ustanowioną przez (…) Spółkę Akcyjną. Wobec niespłacenia pożyczki Bank wszczął postępowanie egzekucyjne i zarządzono licytację nieruchomości. Licytacja odbyła się 14 czerwca 1939 roku. W dniu 23 czerwca 1939 pomiędzy F. A. a K. Z. został zawarty akt notarialny, na mocy którego wszystkie przysługujące uprawnienia wynikające z wygranej licytacji dotyczącej majątku (…) i (…) zostały przeniesione na rzecz F.A.(k. 17). Z zaświadczenia (…) Spółki Akcyjnej wynika, iż nabywcą nieruchomości (…) i (…) jest F.A. (k. 11). Spadkobiercą F. A. jest powód (postanowienie Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 22 kwietnia 1996, II Ns 346/96 k. 15). Z zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w B. wynika, iż przedmiotowe nieruchomości (…) są przeznaczone na cele reformy rolnej, stosownie do art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (k.185). Wyrokiem z dnia 5 lutego 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w warszawie, rozstrzygając skargę W. A. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 16 maja 2002 roku w przedmiocie stwierdzenia, czy nieruchomość podpada pod 2 --- STRONA 3 --- działalnie dekretu PKWN o reformie rolnej uchylił decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (k. 22 akt IV SA 2625/02). Wyrokiem z dnia 5 listopada 2007 roku w sprawie o sygn. akt I C 889/06 (k.21) oddalono powództwo W. A. i innych przeciwko Skarbowi Państwa - Agencji Nieruchomości Rolnych w Warszawie Oddziałowi w O. Filii w S. i Gminie J. o ustalenie, iż F. A. oraz W. P. w dniu 13 września 1944 roku byli współwłaścicielami nieruchomości (…) o łącznej pow. 71,08 ha. Wyrokiem z dnia 14 lutego 2008 roku w sprawie o sygn. akt I ACa 619/07 oddalono apelację powoda od w/w wyroku (k. 30-31). Postanowieniem z dnia 25 października 2010 Sądu Okręgowego w Białymstoku w sprawie o sygn. akt I C 767/10 oddalono wniosek powoda o odrzucenie pozwu (k.105). Postanowieniem z dnia 15 lutego 2005 roku Wojewoda Podlaski zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia, że nieruchomość ziemska (…) nie podlega pod działalnie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej do czasu przedłożenia przez Honoratę Przyborowską postanowienia Sądu dotyczącego stwierdzenia praw do spadku po M. A.. Na skutek zażalenia powoda Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia 14 listopada 2006 roku utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie (akta sprawy G. VII.EL.70191-59/89/04). Powód słuchany w charakterze strony podał, że od 23 czerwca 1939 roku wyłącznym właścicielem nieruchomości był jego ojciec – F. A., na rzecz wuja – W. P. było przekazane 25 ha ziemi i łąki jeszcze przed 1 września 1939 roku. Dalej podaje, iż dopiero po przekazaniu części własności nieruchomości na rzecz wuja ojciec jego stał się wyłącznym właścicielem nieruchomości o pow. 46,08 ha (k.241). Z samych zatem zeznań powoda wynika, iż ojciec powoda – był właścicielem nieruchomości o mniejszej powierzchni niż wskazana w pozwie – 71,08 ha z racji przeniesienia własności części majątku na rzecz W. P.. Decyzja adjudykacyjna została wydana przez (…) Spółka Akcyjna między 18 a 24 lipca 1939 roku, zaś wpisy w księgach hipotecznych majątku (…) i (…) na rzecz F. A. zostały dokonane w dniu 11 sierpnia 1939 roku. Zatem przyjąć należy, iż ojciec 3 --- STRONA 4 --- powoda był właścicielem nieruchomości określonej jako majątek (…) i (…) przed 1 września 1939 a także w dniu 13 września 1944, i 19 lutego 1945, ale był właścicielem nieruchomości o mniejszej powierzchni z racji przeniesienia własności części majątku na rzecz W. P. (k. 40 i 41 uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 14 lutego 2008 roku, w sprawie I ACa 619/07). Sąd zważył, co następuje: Powód domaga się sądowego ustalenia istnienia prawa. Stąd też zwrócić uwagę należy przede wszystkim na art. 189 kpc, który określa matrerialnoprawne przesłanki zasadności takiego powództwa. Powództwo podlega oddaleniu przede wszystkim, jeżeli powód nie ma interesu prawnego do jego wytoczenia. Interes prawny zachodzi, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. W niniejszej sprawie powód (k. 69) wywodził swój interes prawny z tego, że jest jedynym spadkobiercą po F. A., a w przypadku wydania pozytywnego rozstrzygnięcia powód będzie miał roszczenie o odszkodowanie za niesłuszne przejęcie przez Skarb Państwa zabudowań i gruntów. W piśmie procesowym (k. 76) wskazał, że interes prawny istnieje z uwagi na fakt rozbieżności co do prawa własności pojawiające się chociażby w toku postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu powód nie wykazał interesu prawnego. Zauważyć należy, iż powód wystąpił na drogę postępowania administracyjnego, które toczyło się przed (…) Urzędem Wojewódzkim, które to zostało zawieszone. W trybie postępowania administracyjnego zostanie ustalone jedynie to czy przedmiotowe nieruchomości podpadają pod działanie dekretu o reformie rolnej i zostały przejęte na cele reformy rolnej czy też nie. Zatem rozstrzygnięcie kwestii ustalenia prawa własności w niniejszym postępowaniu nie będzie rzutować na toczące się postępowanie administracyjne. 4 --- STRONA 5 --- Nadto interes prawny powoda występuje wtedy, gdy eliminacji stanu zagrożenia nie można osiągnąć w innym postępowaniu przed organami państwa , w tym w innym postępowaniu cywilnym, nie wyłączając innych powództw albo wniesienia wniosku w postępowaniu nieprocesowym, w tym rejestrowym lub wieczystoksiegowym. Brak interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie może wynikać z faktu, że prawo powoda zostało już naruszone i powód może domagać się zasądzenia świadczenia od pozwanego. W orzeczeniu z dnia 13 kwietnia 1965 roku, w sprawie II CR 266/64 Sąd Najwyższy stwierdził, że powództwo o ustalenie, iż dana nieruchomość stanowi własność powoda nie jest dopuszczalne, jeżeli prawo własności powoda-o ile mu rzeczywiście przysługuje – zostało już naruszone i powód może wytoczyć przeciwko pozwanemu powództwo o roszczenie wynikające z naruszenia tego prawa. Powyższe zatem prowadzi także do wniosku, iż powód nie wykazał istnienia interesu prawnego w ustaleniu, że F. A. przed dniem 1 września 1939 roku oraz w dniu 13 września 1944 roku i w dniu 19 lutego 1945 roku był właścicielem przedmiotowych nieruchomości. Nadto przy powództwie z art. 189 kpc powód musi także udowodnić, że ma interes prawny skierowania powództwa przeciwko konkretnemu pozwanemu, tj. osobie, która niekoniecznie będąc stroną stosunku prawnego lub prawa objętego petitum pozwu, pozostaje w takim związku z tym stosunkiem prawnym, że stwarza przynajmniej potencjalne zagrożenie prawnie chronionym interesom powoda (por. m.in. uzasadnienie uchwały SN z dnia 25 stycznia 1995 r., III CZP 176/94, OSNC 1995, nr 5, poz. 74; wyrok SN z dnia 16 listopada 2000 r., I CKN 853/98, LEX nr 50868). W niniejszej sprawie brak jest legitymacji biernej Skarbu Państwa w ustalaniu prawa własności przedmiotowej nieruchomości przed 1939 rokiem. Pozwanym w niniejszym procesie powinien być podmiot kwestionujący prawo lub podmiot ze strony którego spodziewane jest naruszenie tego prawa. Tymczasem Skarb Państwa stał się właścicielem spornej nieruchomości z mocy prawa - art. 2 ust. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, niezależnie od tego komu to prawo własności przysługiwało, zatem kwestionowaniem prawa własności do przedmiotowej nieruchomości przed dniem 1 września 1939 roku nie jest zainteresowany. 5 --- STRONA 6 --- Powód nie wykazał tego, by własność przedmiotowej nieruchomości skutecznie nabył F. A. w 1939 roku. Nie można powyższego wyprowadzić jedynie z faktu przebiegu licytacji nieruchomości prowadzonej przez wileński (…) Spółka Akcyjna. Powód nie wykazał, aby prawo F. A. zostało ujawnione w księdze hipotecznej. Decyzja (…) Spółki Akcyjnej nie skutkowała przeniesieniem własności nieruchomości, która była przedmiotem licytacji. Zauważyć bowiem należy, iż art. XIX pkt 5 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 października 1932 roku Przepisy wprowadzające prawo o sądowym postępowaniu egzekucyjnym (Dz. U. Nr 53 poz. 804 z późn. zm. uchylił art. 1509 tomu X części I Zwodu Praw Rosyjskich stosowanie do którego „po otrzymaniu na majątek nabyty na licytacji publicznej, aktu nadawczego lub aktu kupna, nabywca takiego majątku zyskuje pełne prawo własności i może swobodnie go zbywać”. Zauważyć także należy, iż aktem notarialnym z 22 czerwca 1939 roku nie dokonano przeniesienia prawa własności przez K. Z. na rzecz W.A., ale jedynie przelewu wszelkich wierzytelności oraz obowiązków. Z samych też zeznań powoda wynika, iż ojciec powoda – był właścicielem nieruchomości o mniejszej powierzchni niż wskazana w pozwie (71,08 ha) z racji przeniesienia własności części majątku na rzecz W. P.. Mając na uwadze powyższe, powództwo oddalono, jak w pkt. I sentencji orzeczenia. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono w pkt. II sentencji orzeczenia, na mocy art. 98 kpc, § 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z dnia 3 października 2002 r., Nr 163, poz. 1349 ). 6 --- STRONA 7 --- 7