Postanowienie I C 755/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 października 2013 r. Sąd Okręgowy w Siedl

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 755/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 października 2013 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Andrzej Kirsch Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Makać po rozpoznaniu w dniu 3 października 2013 r. w Siedlcach na rozprawie sprawy z powództwa P. C. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego w S. o ochronę dóbr osobistych i zadośćuczynienie I. powództwo oddala; II. odstępuje od obciążania powoda P. C. kosztami procesu. Sygn. akt I C 755/12 UZASADNIENIE W dniu 9 lipca 2012r wpłynął do Sądu Okręgowego w Siedlcach pozew P. C., w którym wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Dyrektora Zakładu Karnego w S. zadośćuczynienia za naruszenie jego godności, polegające na pomówieniu osoby powoda w opinii sporządzonej do akt postępowania prokuratorsko- sądowego. Wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 100.000 zł na rzecz Domu Dziecka w S. przy ulicy (...) oraz usunięcie nieprawidłowych informacji z opinii z dnia 17 kwietnia 2012r, sporządzonej przez funkcjonariuszkę A. G. dla Komendy Miejskiej Policji w S.. Ponadto wniósł o zobowiązanie Dyrektora Zakładu Karnego w S. do pisemnych przeprosin powoda za naruszenie jego dóbr osobistych, tj. godności. W uzasadnieniu pozwu powód P. C. podniósł, że w opinii sporządzonej przez funkcjonariusza Zakładu Karnego w S. – A. G., został pomówiony o rzekomy udział w toczącym się przeciwko niemu postępowaniu karnym. Stwierdził, że przebywając w Zakładzie Karnym w S. od ponad dwóch lat nie poinformowano go o toczącym się przeciwko niemu jakimkolwiek postępowaniu karnym. W związku z tym, zawarcie takowej informacji w opinii o powodzie doprowadziło do naruszenia jego dóbr osobistych. Powód podniósł, że nieprawdziwa informacja zawarta w opinii, która była wynikiem nierzetelnego działania funkcjonariusza, miała negatywny wpływ w sprawach prowadzonych przez Komendę Miejską Policji w S., prokuraturę i sąd. --- STRONA 2 --- Na rozprawie w dniu 26 września 2012r pełnomocnik pozwanego złożył do akt sprawy odpowiedź na pozew, w której pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew podniesiono, że informacja o skazanym (powodzie) z dnia 17 kwietnia 2012r, sporządzona przez funkcjonariuszkę Służby Więziennej A. G., została wygenerowana z użyciem programu komputerowego. Niezbędne jest zawarcie w takiej opinii informacji odnośnie uczestnictwa osadzonego w czynnościach procesowych toczących się w wydziałach karnych, bez względu na to, czy osadzony uczestniczy w nich w charakterze świadka, oskarżyciela (prywatnego, posiłkowego, subsydiarnego), czy oskarżonego. Jeżeli organ, na polecenie którego została sporządzona opinia o skazanym, chce sprecyzować charakter, w jakim występuje skazany w „innej sprawie”, może zwrócić się do sądów prowadzących te postępowania w celu ustalenia charakteru, w jakim występuje w nich osadzony. Pozwany podniósł, że nieścisłości, które znalazły się w informacji o skazanym (powodzie) związane były z brakiem możliwości wnikliwej analizy akt osobowych powoda, ponieważ w dniu 30 stycznia 2012r zostały one przesłane Sądowi Okręgowemu w Siedlcach. Ponadto, na skutek wyjaśnień udzielonych przez Zakład Karny w S. Komendzie Miejskiej Policji w S., powód nie odniósł negatywnych skutków spowodowanych nieścisłościami zawartymi w informacji z dnia 17 kwietnia 2012r. Pełnomocnik pozwanego stwierdził, że powód nie wykazał i nie udowodnił żadnej szkody, którą poniósł w związku z opisanymi powyżej nieprawidłowościami. Podniósł ponadto, że działanie funkcjonariuszki A. G. nie miało charakteru zawinionego i bezprawnego. W przypadku odmiennych ustaleń Sądu, pełnomocnik pozwanego zaznaczył, iż w przypadku naruszenia dobra osobistego, Sąd w oparciu o treść art. 448 kc może przyznać odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia. Zasądzenie zadośćuczynienia ma zatem charakter fakultatywny i od oceny sądu zależy przyznanie pokrzywdzonemu ochrony w tej formie. Na koniec pełnomocnik pozwanego podniósł, że nieścisłości zawarte w informacji z dnia 17 kwietnia 2012r zostały wyjaśnione Komendzie Miejskiej Policji w S. i nie przyniosły powodowi negatywnych konsekwencji (k. 35-41). Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: W 2012r powód P. C. odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w S. (fakt niesporny). W kwietniu 2012r Komenda Miejska Policji w S. prowadziła postępowanie oznaczone sygnaturą L.DZ.PS-A- (...). W dniu 17 kwietnia 2012r (...) D. Ewidencji Zakładu Karnego w S. mł. chor. A. G. sporządziła opinię o skazanym (powodzie P. C.) w sprawie opisanego powyżej postępowania prowadzonego przez K. w S.. W opinii podane zostały dane personalne powoda, miejsce zameldowania i miejsce zamieszkania powoda oraz wykaz wykonywanych kar i środków przymusu. W opinii znalazła się również informacja następującej treści: „Wobec osadzonego toczy się ponadto postępowanie karne w innej sprawie, bez stosowania tymczasowego aresztowania, prowadzone przez : S. Sąd Rejonowy, sygn. akt II K 143/12”. Opinia o skazanym (powodzie) została wygenerowana z systemu komputerowego. Pod opinią uczyniona została odręczna informacja, że „opinię sporządzono na podstawie akt zastępczych”. W dacie sporządzania przedmiotowej opinii Zakład Karny w S. nie dysponował aktami osobowymi skazanego P. C.. Zostały one przekazane do sądu w związku z prowadzonymi sprawami. W dyspozycji pozwanego znajdowały się jedynie akta zastępcze. Przed sporządzeniem i podpisaniem opinii o skazanym z dnia 17 kwietnia 2012r, funkcjonariuszka A. G. nie sprawdziła, w jakim charakterze P. C. bierze udział w toczącej się przed Sądem Rejonowym w Siedlcach sprawie II K 143/12. Przed Sądem Rejonowym w Siedlcach II Wydziale Karnym toczyło się postępowanie oznaczone sygnaturą II K 143/12, w którym P. C. występował jako oskarżyciel prywatny. P. C. złożył skargę do Centralnego Zarządu Służby Więziennej w W., w której zarzucił funkcjonariuszom Zakładu Karnego w S., pomówienie jego osoby w dokumencie, tj. opinii o skazanym z dnia 17 kwietnia 2012r. --- STRONA 3 --- W dniu 21 sierpnia 2012r Dyrektor Zakładu Karnego w S. wystosował pismo do Komendy Miejskiej Policji w S., w której wyjaśnił, że w opinii o skazanym z dnia 17 kwietnia 2012r znalazła się błędna informacja odnośnie charakteru, w jakim P. C. uczestniczył w czynnościach procesowych. Dyrektor stwierdził w piśmie, że w sprawie II K 143/12 P. C. był dwukrotnie doprowadzany do Sądu Rejonowego w Siedlcach, jednakże w charakterze oskarżyciela prywatnego. Przed Sądem Rejonowym w Siedlcach toczyło się postępowanie karne, w którym powód występował w charakterze oskarżyciela prywatnego. Sprawa oznaczona była sygnaturą II K 283/11. Oskarżonym w sprawie był funkcjonariusz Służby Więziennej w Zakładzie Karnym w S. W. R.. Wyrokiem z dnia 14 października 2011r Sąd Rejonowy w Siedlcach uniewinnił oskarżonego od dwóch zarzucanych mu czynów. Wyrokiem z dnia 20 lutego 2012r (II Ka 63/12) Sąd Okręgowy w Siedlcach uchylił powyższy wyrok w zakresie czynu z punktu 2 aktu oskarżenia i sprawę w tej części przekazał Sądowi Rejonowemu w Siedlcach do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy w zakresie czynu objętego punktem 2 aktu oskarżenia, wyrokiem z dnia 7 maja 2012r (sygn. akt II K 143/12) Sąd Rejonowy w Siedlcach ponownie uniewinnił oskarżonego W. R. od zarzuconego mu czynu. Wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2012r (II Ka 420/12) Sąd Okręgowy w Siedlcach utrzymał w mocy zaskarżony wyrok uznając apelację oskarżyciela prywatnego P. C. za oczywiście bezzasadną. Pod nadzorem Prokuratury Rejonowej w Siedlcach Komenda Miejska Policji w S. prowadziła śledztwo w sprawie zaistniałego w dniu 24 kwietnia 2009r w Zakładzie Karnym w S. przekroczenia uprawnień przez funkcjonariuszy Służby Więziennej, polegającego na sfałszowaniu dokumentacji i działaniu tym samym na szkodę interesu prywatnego P. C.. Sprawa oznaczona była sygnaturą 1Ds.- (...). Postanowieniem z dnia 12 października 2012r śledztwo zostało umorzone wobec stwierdzenia, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego. Postanowieniem z dnia 1 marca 2013r Sąd Rejonowy w Siedlcach zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy (sygn. akt II Kp 41/13). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów: opinii o skazanym z dnia 17 kwietnia 2012r (k. 43), notatki służbowej z dnia 27 lipca 2012r (k. 44), sprawozdania z dnia 2 sierpnia 2012r (k. 45-46), skargi powoda z dnia 9 lipca 2012r (k. 47-48), pisma Dyrektora Zakładu Karnego w S. z dnia 21 sierpnia 2012r (k. 49), zeznań świadka A. G. zarejestrowanych na rozprawie w dniu 26 września 2012r (00:10:50-00:22:00), pisma Sądu Rejonowego w Siedlcach z dnia 4 października 2012r (k. 58), częściowo zeznań powoda P. C. (k. 89-90), wyroku Sądu Rejonowego w Siedlcach z dnia 14 października 2011r w sprawie II K 283/11, wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 20 lutego 2012r (II Ka 63/12), wyroku Sądu Rejonowego w Siedlcach z dnia 7 maja 2012r (sygn. akt II K 143/12), wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 7 sierpnia 2012r (II Ka 420/12), postanowienia Komendy Miejskiej Policji w S. z dnia 12 października 2012r (sygn. 1Ds.- (...)), postanowienia z dnia 1 marca 2013r Sądu Rejonowego w Siedlcach (sygn. akt II Kp 41/13). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Analiza uzasadnienia pozwu oraz zeznań złożonych przez powoda P. C. przekonuje, że powód dochodził w niniejszej sprawie zobowiązania pozwanego do usunięcia nieprawdziwych informacji, które znalazły się w opinii o skazanym z dnia 17 kwietnia 2012r, pisemnego przeproszenia go przez Dyrektora Zakładu Karnego w S. i zasądzenia zadośćuczynienia na wskazany cel społeczny. Uzasadniał swoje żądania tym, że pozwany dopuścił się naruszenia jego dobra osobistego, tj. godności. Należało zatem przyjąć, że roszczenie zostało oparte o treść art. 23 kc, 24 kc i 448 kc. Zgodnie z art. 24 par. 1 kc "Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny”. Z kolei par. 2 powyższego przepisu stanowi, iż „jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych”. Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym . Przesłanka --- STRONA 4 --- bezprawności działania jest zatem przesłanką konieczną do udzielenia ochrony przewidzianej w powyższym przepisie. Przepisy kodeksu cywilnego nie zawierają definicji dóbr osobistych, a treść art. 23 kc ogranicza się do stwierdzenia, że dobrami osobistymi człowieka są w szczególności: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. Oczywiście wyliczenie dóbr osobistych osób fizycznych nie jest wyczerpujące. Należy przyjąć, że dobra osobiste to pewne wartości niematerialne łączące się ściśle z jednostką ludzką. W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego można stwierdzić, że cześć, dobre imię i godność człowieka uznawane są za najważniejsze dobra osobiste. Stosownie do treści art. 6 kc "ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne". Nie ulega zatem wątpliwości, że powód P. C. winien udowodnić, że pozwany Skarb Państwa dopuścił się wobec niego opisywanych w pozwie zachowań, i że takim działaniem naruszył jego dobra osobiste. W okolicznościach niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, nie było to w sprawie sporne, że w dniu 17 kwietnia 2012r (...) D. Ewidencji Zakładu Karnego w S. A. G. sporządziła opinię o skazanym (powodzie P. C.), w której znalazła się informacja, że „wobec osadzonego toczy się postępowanie karne w innej sprawie, bez stosowania tymczasowego aresztu, prowadzone przez: S. Sąd Rejonowy – sygn. akt: II K 143/12”. Przesłuchana w sprawie w charakterze świadka A. G. zeznała, że opinia została sporządzona na wygenerowanym z programu komputerowego druku, w którym zobowiązana była wskazać sygnaturę sprawy karnej toczącej się z udziałem powoda P. C.. Stwierdziła, że opinię z dnia 17 kwietnia 2012r sporządziła na podstawie akt zastępczych, ponieważ Zakład Karny w S. nie dysponował wówczas aktami osobowymi powoda. Przyznała również, że na podstawie posiadanych informacji wywnioskowała, że sprawa karna oznaczona sygnaturą II K 143/12 toczy się przeciwko P. C. i przed sporządzeniem informacji nie starała się jej potwierdzić, uściślić lub zweryfikować w Sądzie Rejonowym w Siedlcach, przed którym toczyła się przedmiotowa sprawa. Sąd w całości dał wiarę zeznaniom A. G., przede wszystkim z uwagi na fakt, że znajdują one w pełni potwierdzenie w dokumentacji przedstawionej przez pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Zakład Karny w S.. Mimo poczynionych w sprawie ustaleń, w ocenie Sądu Okręgowego, nie było podstaw do udzielenia powodowi P. C. żądanej przez niego ochrony prawnej. Warunkiem ewentualnej odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 448 kc nie jest ustalenie, że działanie pozwanego było zawinione. W uzasadnieniu uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011r (III CZP 25/11) podkreślono, że „(…) Obecnie można już mówić o ukształtowaniu się dominującego stanowiska, dającego się ująć w tezie, że winę zalicza się do przesłanek roszczeń przewidzianych w art. 448 kc. Stanowisko takie, zgodne z większością wcześniejszych orzeczeń Sądu Najwyższego, zdecydowanie przeważa również w doktrynie ”. Jedynie w odniesieniu do Skarbu Państwa, Sąd Najwyższy uznał, że wina nie jest przesłanką odpowiedzialności na podstawie art. 448 kc. W powyższym orzeczeniu Sąd Najwyższy stwierdził, że utrzymanie jako przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa także czynnika subiektywnego (winy) naruszałoby konstytucyjnie ukształtowaną zasadę odpowiedzialności państwa za działania w sferze imperium. Zdaniem Sądu, o tym, czy w konkretnym wypadku można mówić o naruszeniu (zagrożeniu naruszenia) dobra osobistego, nie mogą decydować wyłącznie subiektywne odczucia osoby uważającej się za pokrzywdzoną. Twierdzenia powoda, jakoby działanie pozwanego Skarbu Państwa, polegające na sporządzeniu „opinii o skazanym” z dnia 17 kwietnia 2012r, nosiło cechy pomówienia naruszającego jego godność osobistą, są nieuprawnione. Pojęcie „ godności osobistej ” można zdefiniować jako - własne, wewnętrzne przekonanie człowieka o jego etycznym i moralnym nieposzlakowaniu oraz oczekiwanie czci wobec siebie rozumianej jako pozytywne nastawienie innych osób wobec niego ze względu na społeczne i osobiste wartości, które reprezentuje. Oceniając, czy doszło do naruszenia dobra, którego ochrony domaga się osoba zgłaszająca żądanie, należy brać pod uwagę całokształt okoliczności. Nie ulega dla Sądu wątpliwości, że informacja, która znalazła się w opinii o skazanym z dnia 17 kwietnia 2012r, była nieścisła. Zapis, iż „wobec osadzonego toczy się postępowanie karne w innej sprawie, bez stosowania tymczasowego --- STRONA 5 --- aresztowania” – nie oznacza jednak, że powodowi P. C. bezprawnie przypisano występowanie w sprawie II K 143/12, toczącej się przed Sądem Rejonowym w Siedlcach, w charakterze oskarżonego. Taka sytuacja miałaby miejsce wówczas, gdyby w opinii stwierdzono, że przedmiotowe postępowanie toczy się „ przeciwko” osadzonemu (powodowi). Słowo „wobec” oznacza jednak: „ w (czyjejś) obecności, przy (kimś), z (czyimś) udziałem ”. Zatem zawarte w opinii sformułowanie – „wobec”, absolutnie nie oznacza, że powód został bezprawnie „pomówiony” o występowanie w sprawie karnej w charakterze oskarżonego. Brak jest również jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że informacja znajdująca się w opinii o skazanym, była formą celowego nękania bądź szykany osoby powoda. Powyższa nieścisłość wynikała z faktu sporządzenia notatki wyłącznie na podstawie akt zastępczych i braku zweryfikowania jej w Sądzie Rejonowym w Siedlcach, który przedmiotową sprawę prowadził. A z informacji Sądu Rejonowego w Siedlcach z dnia 4 października 2012r, która została udzielona w niniejszej sprawie, wynikało, że powód P. C. występował w sprawie II K 143/12 w charakterze oskarżyciela prywatnego. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że administracja Zakładu Karnego w S. podjęła starania, aby tę nieścisłość wyjaśnić i skorygować. Świadczy o tym pismo Dyrektora Zakładu Karnego w S. z dnia 21 sierpnia 2012r wystosowane do Komendy Miejskiej Policji w S., w którym stwierdzono, że osadzony P. C. doprowadzony był do Sądu Rejonowego w Siedlcach w dniach 4 kwietnia i 7 maja 2012r do sprawy, w której występował w charakterze oskarżyciela prywatnego. Mając na uwadze powyższą argumentację należy stwierdzić, że sporządzenie „opinii o skazanym” z dnia 17 kwietnia 2012r nie nosiło cech bezprawności i znajdowało umocowanie w obowiązującym porządku prawnym. Wbrew temu, co twierdzi powód P. C., zamieszczenie w opinii niepełnej (nieścisłej) informacji, w jakim charakterze brał on udział w sprawie II K 143/12, nie może być poczytane za celowe pomówienie powoda. Oznacza to, że działanie pozwanego nie doprowadziło do naruszenia dobra osobistego powoda w postaci godności osobistej. Dlatego też nie znajdując podstaw do przypisania pozwanemu Skarbowi Państwa odpowiedzialności na podstawie art. 23 kc, 24 kc i 448 kc, Sąd jako nieudowodnione powództwo P. C. oddalił. Wobec sytuacji materialnej powoda, wynikającej ze złożonego przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i źródłach utrzymania (k. 5-6v), Sąd na podstawie art. 102 kpc odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu.