Wyrok I C 752/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 maja 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 752/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 maja 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Bożena Osadnik Protokolant: st. sekr. sądowy Krystyna Dudek po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2012 r. w Katowicach sprawy z powództwa M. K. (1) przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w M. o zapłatę 1. oddala powództwo, 2. nie obciąża powoda kosztami procesu. Sygn. akt I C 752/11 UZASADNIENIE Powód pozwem z dnia 23 października 2011 roku domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa -Dyrektora Aresztu Śledczego w M. zapłaty z tytułu zadośćuczynienia/ odszkodowania za jego szkody moralne, fizyczne i psychiczne kwoty 85000 zł. W uzasadnieniu swoich żądań podał, że podczas jego pobytu w jednosce penitencjarnej nie zapewniono mu odpowiednich warunków bytowych : nie zachowano norm metrażowych, co spowodowane było znacznym przeludnieniem w celach mieszkalnych, odpowiedniej wentylacji cel, co skutkowało brakiem świeżego powietrza, odpowiedniego zabezpieczenia łóżek piętrowych, które skutkowało częstymi wypadkami, odpowiedniego oświetlenia, co spowodowało pogorszenie wzroku powoda, nie odgrodzono kącików sanitarnych w celach, co uniemożliwiało zachowanie intymności przy codziennych czynnościach fizjologicznych, nieodpowiednio składowano materace i koce na brudnej podłodze korytarza, a w jedzeniu,odzieży i kocach występowały insekty- karaluchy. W piśmie z dnia 28 listopada 2011 r. wskazał, że w A.Śl. w M. od 1989 roku przebywał wielokrotnie, ostatnio od 7.09.2008 r. do 20.10.2008 r., od 20.07.2009 r. do 31.08.2009 r., od 18.02.2010 r. do 26.07.2010 r. (k.2 i 13). --- STRONA 2 --- Pozwany Skarb Państwa- Dyrektor Aresztu Śledczego w M., reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, w odpowiedzi na pozew z dnia 6 lutego 2012 roku wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów postępowania według norm przypisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu pozwany zaprzeczył wszelkim twierdzeniom powoda oraz zakwestionował wszelkie przesłanki swojej odpowiedzialności w sprawie. Pozwany pokreślił, iż na powodzie spoczywa ciężar udowodnienia przesłanek jego ewentualnej odpowiedzialności. Tymczasem powód nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na zaistnienie zdarzeń opisanych w pozwie, natomiast jak podał pozwany samo twierdzenie strony pozwanej nie jest dowodem. To powód powinien udowodnić istnienie krzywdy wynikającej z naruszenia przez pozwanego dobra osobistego powoda. W ocenie strony pozwanej nie wchodzi w grę jakiekolwiek stwierdzenie bezprawności, a powództwo jest bezzasadne. Pozwany podał, że powód przebywał w pozwanym areszcie w następujacych okresach czasu: od 12.12.1990r. do 27.12.1990r., od 2.06.1995r. do 8.06.1995r., od 2.08.1995r. do 18.08.1995r., od 16.10.1995r. do 21.02.1996r., od 25.09.1996r. do 16.10.1996r. od 20.03.1998r. do 1.06.1999r., od 1.09.1999r. do 17.04.2000r., od 5.11.2003r. do 26.11.2003r., od 7.09.2008r. do 20.10. 2008r., od 19.07.2009r. do 31.08.2009r., od 18.02.2010r. do 26.07.2010r. Pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia,wskazując iż w całości przedawniły się roszczenia powoda oparte na rzekomych okolicznościach mających mieć miejsce przed 23 listopada 2008 roku,to jest podczas pierwszych dziewięciu pobytów powoda w pozwanym areszcie. Pozwany zakwestionował ponadto z bardzo daleko posuniętej ostrożności procesowej wykazane przez powoda podstawy i wysokość dochodzonego w tej sprawie zadośćuczynienia(k.24-30). Sąd ustalił, co następuje: Powód M. K. (1) przebywał w Areszcie Śledczym w M. w następujących okresach: od 12.12.1990r. do 27.12.1990r., od 2.06.1995r. do 8.06.1995r., --- STRONA 3 --- od 2.08.1995r. do 18.08.1995r., od 16.10.1995r. do 21.02.1996r., od 25.09.1996r. do 16.10.1996r., od 20.03.1998r. do 1.06.1999r., od 1.09.1999r. do 17.04.2000r., od 5.11.2003r. do 26.11.2003r., od 7.09.2008r. do 20.10. 2008r., od 19.07.2009r. do 31.08.2009r., od 18.02.2010r. do 26.07.2010r. (dowód: notatka służbowa z dnia 31.01.2012r. zastępujacego Kierownika D. Ewidencji Młodszego chorążego P. L. k.61-62 .) W okresie od 19.07.2009r. do 31.08. 2009r. oraz od 18.02.2010 r. do 26.07. 2010 r. powód był umieszczony w celach z zachowaniem metrażu powierzchni przypadającej na osadzonego tj. 3m 2 . (dowód: notatka służbowa Dyrektora Aresztu Śledczego w M. z dnia 1 lutego 2012 roku – k. 55-60) Cele, w których umieszczono powoda były właściwie wyposażone. Kąciki sanitarne znajdują się w każdej celi mieszkalnej powoda(umywalka oraz muszla klozetowa) Dostęp do toalety mają przez 24 godziny wszyscy osadzeni przebywający w celi. W poszczególnych celach mieszkalnych kąciki sanitarne wyodrębnione są od części mieszkalnej za pomocą konstrukcji wykonanych z płyt (...). R. to zapewnia osadzonym poczucie intymności i nie narusza ich godnosci osobistej. Pomieszczenia mieszkalne aresztu nie posiadają własnych przewodów wentylacyjnych .Wentylacja pomieszczeń zapewniona jest przez okna uchylne oraz kratki wentylacyjne. Zamontowane za oknami osłony tzw. blindy zapewniają prawidłowy dopływ powietrza do pomieszczeń mieszkalnych . W miesiącach letnich dokonuje się wietrzenia pomieszczeń lokalnych podczas nieobecności osadzonych w celi przez otwarcie drzwi. Drewniane okna zamontowane we wszystkich celach mieszkalnych umożliwiają ich całkowite przewietrzenie. Zamontowane są nowe kratki wentylacyjne, w szczególnych przypadkach dokonuje się przebitki kanałów na korytarz. Osadzeni mogą również posiadać za zgodą dyrektora jednostki – wentylator elektryczny. (dowód: notatka służbowa Dyrektora Aresztu Śledczego w M. z dnia 1 lutego 2012 roku – k. 55-60, notatka służbowa Kierownika D. Kwatermistrzowskiego Kapitana W. C. z dnia 30.01.2012 roku, k 68-69) Łóżka koszarowe w celach mają odpowiednie wymiary i są zgodne z obowiązującymi w tym zakresie normami. Łóżka górne są zabezpieczone w sposób prawidłowy, chroniący przed upadkiem. --- STRONA 4 --- (dowód: atesty w zakresie bezpieczeństwa użytkowania łóżek- k: 140-145, notatka służbowa Dyrektora Aresztu Śledczego w M. z dnia 1 lutego 2012 roku – k. 55-60, notatka służbowa Kierownika D. Kwatermistrzowskiego Kapitana W. C. z dnia 30.01.2012 roku, k 68-69) Zabiegi dezynsekcji oraz deratyzacji w Areszcie Śledczym w M. przeprowadzone są cyklicznie, w celu zapobiegania występowania insektów i innych szkodników, przez wyspecjalizowaną firmę zewnętrzną.Opracowane zostały procedury profilaktyczne w zakresie monitoringu i zwalczania szkodników oraz owadów,instrukcja przeglądu lamp owadobójczych. (dowód : protokoły dezynsekcji i deratyzacji -k 75-116, faktur VAT -k 117 do 130, umowy o świadczenie usług z zakresu dezynsekcji i deratyzacji -k 131,132, notatka służbowa Dyrektora Aresztu Śledczego w M. z dnia 1 lutego 2012 roku – k. 55-60, notatka służbowa Kierownika D. Kwatermistrzowskiego Kapitana W. C. z dnia 30.01.2012 roku, k 68-69, dokumentacja k.133 - 139) Poszczególne pomieszczenia aresztu takie jak kuchnia, kotłownia, dyżurki oddziałowych, korytarze, kanały ciepłownicze, łaźnia, sala widzeń, poszczególne cele mieszkalne poddawane są zabiegom dezysekcji oraz deratyzacji regularnie, z częstotliwością średnio 2 miesięczną. Po każdym zabiegu dezynsekcyjnym sporządzany jest protokół dezynsekcyjny, bądź deratyzacyjny z dokładnym wskazaniem pomieszczeń. Przeprowadzone zabiegi dezynsekcyjne były sprawdzane przez (...), co zostało stwierdzone stosownymi zapisami w protokołach kontrolnych W w/w protokołach nie stwierdza się istnienia insektów, nie ma zastrzeżeń do podejmowanych zabiegów. (dowód: notatka służbowa Kierownika D. Kwatermistrzowskiego Kapitana W. C. z dnia 30.01.2012 roku, k 68-69, notatka służbowa Dyrektora Aresztu Śledczego w M. z dnia 1 lutego 2012 roku – k. 55-60) Materace i koce są czyste i nie zniszczone, a ich stan techniczny podlega stałej kontroli przez administrację aresztu jaki i sanepid. (dowód : notatka służbowa Kierownika D. Kwatermistrzowskiego Kapitana W. C. z dnia 30.01.2012 roku, k 68-69, notatka służbowa Dyrektora Aresztu Śledczego w M. z dnia 1 lutego 2012 roku – k. 55-60, Oświetlenie główne w celach mieszkalnych wyłączne jest po godzinie 22.00, energia elektryczna dostarczana jest do godziny 24.00. W okresie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w M. powód był zakwaterowany w celach mieszkalnych zgodnie z przepisami k.k.w. oraz ze współosadzonymi, którzy nie przejawiali cech dominujących. Nie stwierdzono aby w trakcie pobytu osadzonego w areszcie, współosadzeni wymuszali na skazanym określone zachowania bądź w sposób negatywny na niego wpływali.Ponadto powód miał możliwość regularnego korzystania z codziennych spacerów oraz zajęć kulturalno-oświatowych zgodnie z zatwierdzonym planem. W trakcie realizacji zajęć kulturalno- oświatowych, łaźni, biblioteki, widzeń, zakupów, posług religijnych, korzystania z biblioteki, spacerów czy innych zajęć organizowanych na terenie pozwanej jednostki osadzeni spędzali czas poza celami mieszkalnymi. Administracja jednostki organizowała optymalnie do możliwości czas wolny osadzonym przez szeroką bazę dostępnych form aktywności fizycznej i umysłowej. Powód miał dostęp do radia, księgozbiorów bibliotecznych, gier oraz prasy. Na terenie jednostki znajdowała się świetlica oraz sala sportowa wobec czego powód miał możliwość korzystania ze sprzętu RTV, sprzętu do ćwiczeń siłowych, stołu do tenisa stołowego. Każdy osadzony mógł korzystać w organizowanych trzy razy w miesiącu zakupach w kantynie działającej na terenie jednostki oraz dodatkowo po --- STRONA 5 --- uzyskaniu pisemnej zgody dyrektora w innym terminie. W kantynie można dokonywać zakupów żywnościowych, tytoniowych, środków higieny osobistej, znaczków na korespondencje oraz artykułów papierniczych. ( dowód: notatka służbowa Kierownika D. Kwatermistrzowskiego Kapitana W. C. z dnia 30.01.2012 roku, k 68-69, notatka służbowa Dyrektora Aresztu Śledczego w M. z dnia 1 lutego 2012 roku – k. 55-60,notatka służbowa wychowawcy D. Penitencjarnego Młodszego chorążego M. K. (2) k.70,71 ) Sąd uznał za wiarygodne dowody z wyżej wskazanych dokumentów albowiem ich prawdziwość nie została zakwestionowana w toku postępowania. Na podstawie wskazanych wyżej dokumentów Sąd ustalił fakty istotne dla rozstrzygniecia sprawy, zatem nie zachodziła potrzeba dopuszczenia z urzędu dowodu z przesłuchania stron. Sąd orzekający podzielił stanowisko Sądu Najwyższego, że potrzeba lub zbędność przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron (art. 299 k.p.c.) indywidualizuje się w konkretnej sprawie, na tle istniejących uwarunkowań (Wyrok z dnia 2 sierpnia 2007 r., V CSK 124/07, niepubl.,) Nadto Sąd miał na uwadze, że przeprowadzenie z urzędu dowodu z przesłuchania stron może nastąpić w wyjątkowych sytuacjach. Strona nie może skutecznie zarzucać w apelacji niedopuszczenia przedmiotowego dowodu z urzędu. Szerzej zob. P. R., Działanie sądu z urzędu a podstawa faktyczna wyroku cywilnego, W. 2009, s. 290 i n. Działanie takie należy rozpatrywać w kategoriach uprawnienia, a nie obowiązku sądu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 lutego 2001 r., V CKN 176/00, niepubl., podkreślił, że nieprzeprowadzenie z urzędu dowodu z przesłuchania stron nie może stanowić skutecznej podstawy odwoławczej. Zastępujące jedną ze stron działanie sądu z urzędu związane z przeprowadzeniem dowodu z przesłuchania stron może być odbierane jako naruszenie prawa do bezstronnego sądu i odpowiadającego mu obowiązku przestrzegania zasady równego traktowania stron - art. 32 i 45 Konstytucji RP. (Por. wyrok SN z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 175/00, OSP 2001, z. 7-8, poz. 116, z glosą C. Gromadzkiego, PS 2003, nr 3, s. 141 i n.). Podkreślić należy, że powód pismem z dnia 15 lutego 2012 r.(k.53), doręczonym w dniu 21 lutego 2012 r.(k.149) został pouczony o treści art.3 kpc i 6 kc oraz został zobowiązany do złożenia w terminie 14 dni wniosków dowodowych na podnoszone twierdzenia, pod rygorem przyjęcia, że nie wykazał faktów z których wywodzi skutki prawne i w zakreślonym terminie nie złożył żadnych wniosków dowodowych. Sąd zważył, co następuje: W pierwszej kolejności, odnosząc się do podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia stwierdzić należy, że w ocenie Sądu roszczenie objęte żądaniem pozwu uległo przedawnieniu, jako oparte na okolicznościach mających mieć miejsce przed 24 października 2008 r.Powód złożył pozew w administracji aresztu śledczego w dniu od 24 października 2011 r.(k.5), pozwany podniósł zarzut przedawnienia za okres przed 23 listopada 2008 r. Zarzut ten, jako uzasadniony, Sąd uwzględnił na podstawie art.442 1 §1kc. Stosownie do art.117§2 kc pozwany skutecznie mógł uchylić się od zaspokojenia roszczenia powoda związanego z jego pobytem w pozwanym areszcie w okresach od 12 grudnia 1990 r. do 20.10.2008 r. P. przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia nie objął zatem okresu pobytu powoda w pozwanym areszcie od 19 lipca 2009 r. do 31 sierpnia 2009 r. i od 18 lutego 2010 r. do 26 lipca 2010 r. --- STRONA 6 --- Roszczenie powoda o zasądzenia zadośćuczynienia, co do zasady znajduje oparcie w przepisach art. 24 § 1 k.c. w związku z art. 417 k.c. i art. 448 k.c. Przyjęcie natomiast odpowiedzialności z art. 24 § 1 k.c. uzależnione jest od istnienia dobra osobistego, a następnie jego naruszenia bezprawnym działaniem lub zaniechaniem sprawcy, co stanowi przesłanki tej odpowiedzialności. Na poszkodowanym spoczywa ciężar udowodnienia istnienia dobra osobistego, faktu jego naruszenia oraz związku przyczynowego pomiędzy nimi, natomiast art. 24 § 1 k.c. konstruuje domniemanie bezprawności działania bądź zaniechania sprawcy. Zgodnie przepisem art.417 § 1 kc, za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Stanowi więc on ogólną podstawę odpowiedzialności władz publicznych za ich władcze działania. Warunkiem tej odpowiedzialności nie jest, w odróżnieniu do odpowiedzialności z art. 415 k.c., wina podmiotu. Ustawodawca przyjął, bowiem iż wystarczające jest wykonywanie władzy publicznej niezgodnie z prawem, co oznacza, że wykonującemu władzę publiczną - bez względu na sposób i formę działania - można postawić zarzut działania z naruszeniem prawa. Za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej odpowiada ta osoba prawna, z którą związana jest jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna wykonująca uprawnienia władzy publicznej. Dla określenia odpowiedzialności odszkodowawczej władz publicznych, obok zdarzenia sprawczego, konieczne jest ustalenie pozostałych przesłanek odpowiedzialności deliktowej, a więc szkody i związku przyczynowego. Przepis art. 417 k.c. nie zawiera w tej kwestii żadnej regulacji, a tym samym znajdą zastosowanie ogólne reguły dotyczące kompensaty szkody w mieniu (majątkowej) i na osobie (majątkowej i niemajątkowej) oraz koncepcji związku przyczynowego - w szczególności ujęte w przepisach art. 361 k.c. oraz art. 444-448 k.c. Pojęcie „wykonywanie czynności z zakresu władzy publicznej” obejmuje tylko takie działania, które ze swej istoty, a więc ze względu na charakter i rodzaj funkcji przynależnej władzy publicznej, wynikają z kompetencji określonych w samej Konstytucji oraz innych przepisach prawa. Ich wykonywanie z reguły łączy się z możliwością władczego kształtowania sytuacji jednostki. Chodzi, zatem o działanie w takim obszarze, w którym może dojść do naruszenia prawa i wolności jednostki ze strony władzy publicznej. Nie ulega wątpliwości, iż pracownicy służby więziennej wykonują czynności z zakresu władzy publicznej, a zatem za szkody przez nich wyrządzone odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa. Natomiast szkodą jest każdy uszczerbek na dobrach prawnie chronionych, mogący przybrać charakter majątkowy (uszczerbek materialny na osobie lub mieniu) lub niemajątkowy (doznana krzywda, czyli cierpienie fizyczne i psychiczne). W prawie polskim przyjęta jest teoria adekwatnego związku przyczynowego, co oznacza, że zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła – art. 361 § 1 k.c. Za normalne skutki działania lub zaniechania uznaje się takie, które zwykle w danych okolicznościach następują. Adekwatny związek przyczynowy między zachowaniem się pracowników służby więziennej, a szkodą może być bezpośredni, może być również pośredni. Jest, zatem rzeczą obojętną, czy przyczyna jest bliższa, czy dalsza byleby skutek pozostawał jeszcze w granicach „normalności”. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, podnieść trzeba, iż powód nie wykazał swoich twierdzeń, że na skutek zachowania pozwanego jego dobra osobiste doznały uszczerbku, zostały naruszone oraz, by w związku z tym doznał krzywdy, a także, by poniósł szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie pozwanego. Mimo stosownego pouczenia, powód na swoje twierdzenia nie przedstawil żadnych dowodów, natomiast pozwany wykazał, że w okresie nie objętym zarzutem przedawnienia ( od 19.07.2009r. do 31.08. 2009r. oraz od 18.02.2010 r. --- STRONA 7 --- do 26.07. 2010 r.) powód był umieszczony w celach z zachowaniem metrażu powierzchni przypadającej na osadzonego tj. 3m 2 , obalił zatem domniemanie bezprawnosci działania bądź zaniechania sprawcy. Nadto przedstawił dowody, z których wynika, ze powód miał w okresie osadzenia w pozwanym areszcie zapewnione odpowiednie warunki socjalno- bytowe. W związku z powyższym jako, że powód stosownie do art.6 kc nie wykazał faktów z których wywodził skutki prawne, to na podstawie wyżej wymienionych przepisów, jego powództwo uległo oddaleniu. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art.102 kpc z uwagi na brak mąjątku i dochodów po stronie powoda.