Postanowienie I C 734/09 R. L. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa-

--- STRONA 1 --- I C 454/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 lipca 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie : Przewodniczący: SSO Jolanta Burdukiewicz- Krawczyk Protokolant: Magdalena Gębura po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2011r. we Wrocławiu sprawy z powództwa R. L. przeciwko Skarbowi Państwa – (...) nr (...) we W. o zapłatę I. oddala powództwo; II. nie obciąża powoda kosztami procesu na rzecz strony pozwanej. --- STRONA 2 --- I C 454/09 UZASADNIENIE R. L. w sprawie I C 454/09 wystąpił z pozwem przeciwko Skarbowi Państwa - (...) Nr (...) we W., domagając się zasądzenia na swoją rzecz od strony pozwanej kwoty 80.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty. Podniósł, że w okresie od stycznia 2003 do marca 2005r. pozwany nie zapewnił powodowi właściwych warunków, jakie prawo nakazuje zapewnić osobie pozbawionej wolności. Zdaniem powoda, pozwany ponosi odpowiedzialność w szczególności za: umieszczenie i zmuszanie do przebywania w celi z osobami palącymi, nadmierne przeludnienie cel, brak zajęć k-o, brak ludzkich warunków do utrzymywania higieny osobistej, udrękę psychiczną i fizyczną, poniżanie godności osobistej, zagrożenie bezpieczeństwa osobistego poprzez umieszczanie w jednej celi osób o różnym stopniu demoralizacji, przedmiotowe traktowanie osadzonych, brak należytego wyposażenia celi, niewłaściwe warunki sanitarne cel oraz ich zarobaczenie i zagrzybienie. Powód twierdził, że strona pozwana naruszyła jego dobra osobiste, za co odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa. W odpowiedzi na pozew z dnia 10.07.2009r. strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa, podnosząc, że roszczenie powoda jest przedawnione, a z ostrożności procesowej wniosła o oddalenie powództwa jako bezzasadnego (k.25-30). Podniosła, że powód przebywał w (...) Nr (...) we W. trzykrotnie w okresach: 21.02.2003r.-25.08.2004r, 02.12.2004r.-19.01.2005r., 25.02.2005r.-20.04.2005r. Skoro zaś powód wystąpił z roszczeniem dotyczącym tego okresu po upływie ponad 4 lat, roszczenie to przedawniło się. Ponadto, zarzuciła, że Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za fakt przeludnienia cel w warunkach więziennych. Problem przeludnienia cel dotyczy bowiem wszystkich jednostek penitencjarnych w kraju, a decyzje w przedmiocie umieszczenia skazanych w celach są podejmowane w oparciu o obowiązujące przepisy. Ponadto, o fakcie przeludnienia każdorazowo informowani są sędziowie penitencjarni. Przeludnienie cel ma charakter okresowy, gdyż liczba osadzonych w poszczególnych celach jest zmienna. Jednostki penitencjarne Służby Więziennej nie mają natomiast możliwości odmowy przyjęcia skazanego w celu odbycia kary pozbawienia wolności z uwagi na fakt przeludnienia. Nawet zatem jeśli powód przebywał w celach przeludnionych, to jedynie w nieznacznym stopniu i okresowo. (...) Nr (...) we W. jest zakładem półotwartym, a tym samym powód dysponował znaczną swobodą poruszania się po dużym wyznaczonym terenie. Pozwany podniósł, że nie są również zasadne zarzuty powoda dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności. W pozwanej jednostce penitencjarnej osadzeni mają bowiem dostęp do węzłów sanitarnych przez całą dobę. Jedynym ograniczeniem są wyznaczone godziny dostarczania ciepłej wody do poszczególnych pawilonów, jednak jest to uregulowane w taki sposób, aby każdy osadzony mógł skorzystać z ciepłej kąpieli raz w tygodniu (co jest zgodne z przepisami rozporządzenia MS w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności). Osadzeni dysponują również czajnikami elektrycznymi, grzałkami, co umożliwia im korzystanie z ciepłej wody. Strona pozwana podniosła również, że powód miał zapewniony sprzęt kwaterunkowy - własne łóżko, szafkę, stolik, taboret itp. (...) przeprowadzał dezynfekcje i deratyzacje okresowo i regularnie. Kontrole sanitarne nie doprowadziły do stwierdzenia w celach mieszkalnych insektów. Stan sanitarny cel mieszkalnych jest zgodny z właściwymi wymogami, co potwierdzają kontrole w jednostce dokonywane przez pracowników Państwowej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej. --- STRONA 3 --- Ponadto, pozwany podniósł, że w całym (...) będącym jednostką typu półotwartego obowiązuje zakaz palenia w celach mieszkalnych. Skazani palący mają obowiązek opuszczać celę i palić w miejscach do tego oznaczonych. Fakt palenia tytoniu nie stanowi więc kryterium branego pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o umieszczeniu poszczególnych osób w celach mieszkalnych. Zdaniem strony pozwanej, zapewnienie w (...) Nr (...) we W. właściwych warunków sanitarno bytowych potwierdzają również pozytywne wyniki wizytacji przeprowadzanych przez Sędziego penitencjarnego. Nie są również w ocenie pozwanego zasadne zarzuty dotyczące niezapewnienia powodowi zajęć kulturalno- oświatowych. (...) posiada bowiem własne boisko do gry, halę sportową, co umożliwia przeprowadzenie szerokiej gamy zajęć sportowych. Oprócz tego dla skazanych dostępne są konkursy i turnieje, a za zgodą Dyrektora mogą oni również uczestniczyć w zajęciach poza terenem (...). Strona pozwana podniosła również że w trakcie pobytu w (...) Nr (...) we W. powód nie składał żadnych skarg na warunki odbywania kary pozbawienia wolności. W konsekwencji strona pozwana zaprzeczyła, jakoby powód doznał jakiegokolwiek uszczerbku, czy poniósł szkodę z przyczyn leżących po stronie (...) Nr (...) we W., a tym samym powództwo jako bezzasadne powinno zostać oddalone. W piśmie procesowym z dnia 29.07.2009r. (k.70) powód rozszerzył powództwo podając, że domaga się zasądzenia od Skarbu Państwa - Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej we W. kwoty 200.000 zł zadośćuczynienia z tytułu niewłaściwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności zarówno w (...) Nr (...) we W., jak i w: (...) Nr (...) we W., gdzie powód przebywał w latach 2004, 2005 i 2007, (...) we W., gdzie powód przebywał w okresie: 2006-2007 i 2008-2009, (...) w Ś., gdzie powód przebywał w okresie 2001-2003 i 2007-2008, a także w (...) w W., gdzie powód przebywał w 2006r. W sprawie prowadzonej przez tut. Sąd pod sygn. akt I C 734/09 R. L. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa - (...) we W. kwoty 85.000 zł z tytułu zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w związku z niewłaściwymi warunkami odbywania kary pozbawienia wolności w okresie od września 2006r. do września 2007r. i od sierpnia 2008r. do lipca 2009r. Zarządzeniem z dnia 17.08.2009r. sprawa po sygn. I C 734/09 została połączona do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą z powództwa R. L. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) nr (...) we W., (...) Nr (...) we W. , (...) w Ś. i (...) w W. (k.84). Postanowieniem z dnia 8 września 2009r. Sąd oznaczył jako statio fisci Skarbu Państwa Dyrektora Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej we W. (k.129). W piśmie procesowym z dnia 28.10.2009r. Skarb Państwa reprezentowany przez (...) - podtrzymując stanowisko zawarte w odpowiedzi na pozew w sprawie I C 454/09 - wniósł o oddalenie powództwa w całości. Pozwany zarzucił, że nie jest bezprawne osadzenie powoda w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m 2 przypadającej na jednego skazanego. Ponadto, samo tylko osadzenie w warunkach przeludnienia nie świadczy o naruszeniu dóbr osobistych powoda, który miał możliwość spędzania czasu poza celą, możliwość pracy, uczestniczenia w zajęciach sportowych i rekreacyjnych. Warunki odbywania kary pozbawienia wolności są sukcesywnie w miarę posiadanych środków podnoszone, a sprawozdania z wizytacji nie wskazują na naruszenie obowiązujących przepisów. Także warunki sanitarne spełniają obowiązujące w tej mierze normy. Powód natomiast w żaden sposób nie wykazuje --- STRONA 4 --- zasadności swojego żądania, co więcej nie przestrzegając porządku prawnego sam przyczynił się do przeludnienia w (...). Pozwany podtrzymał również zarzut przedawnienia, odnosząc go do części roszczeń powoda po rozszerzeniu powództwa. W piśmie procesowym z dnia 3.02.2010r . powód zmodyfikował żądanie w ten sposób, że: w zakresie żądania zadośćuczynienia ograniczył żądanie do kwoty 70.000 zł bez zrzeczenia się roszczenia, a ponadto wniósł o zasądzenie kwoty 5000 zł na wskazany cel społeczny, tj. na rzecz Fundacji (...) - Fundacja (...) i (...). Ponadto wskazał, że dochodzi w sprawie roszczeń na podstawie art. 23 kc. i 24 kc. w zw. z art. 448 kc. (k.247-252). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: R. L. odbywa karę pozbawienia wolności za przestępstwa podatkowe z art. 56 § 1 i 58 § 1 Kodeksu karnego skarbowego oraz przestępstwa z art. 258 § 1 kk. (udział w zorganizowanej grupie przestępczej), art. 297 § 1 kk. (oszustwo kredytowe), 286 § 1 kk. (oszustwo) i 270 § 1 kk. (fałszerstwo dokumentu) w zw. z art. 11 § 2 kk. i art. 64 §1 kk. Wcześniej, powód był też karany w latach 90-tych. i również odbywał karę pozbawienia wolności. (okoliczności bezsporne) Za powyższe przestępstwa powód rozpoczął odbywać karę pozbawienia wolności w 2001r. w (...) w Ś.. W (...) Nr (...) we W. przebywał w okresach od 21.02.2003r. do 25.08.2004r (został przetransportowany do (...) w G., a następnie do (...) Nr (...) we W.), od 02.12.2004r. do 19.01.2005r. oraz od 25.02.2005r. do 20.04.2005r. W (...) Nr (...) we W. powód przebywał w okresie 22.11.2004r.-02.12.2004r., 08.06.2005r.-29.06.2005r. (warunkowe przedterminowe zwolnienie) oraz 12.02.2007r.-30.03.2007r. Powód przebywał również w (...) we W. w okresach: 03.10.2006r.-12.02.2007r., 30.03.2007r.-11.09.2007r, 22.04.2008r.-09.05.2008r, 13.08.2008r.-17.06.2009r. oraz od 24.06.2009r. W okresie 11.09.2007r.-22.04.2008r. przebywał ponownie w (...) w Ś.. Natomiast w okresie 25.08.2006r.-03.10.2006r. powód był osadzony w (...) w W.. ( dowody : - dołączone akta osobowe powoda, - informacja z 13.12.2009r., k.225) (...) Nr (...) we W. jest zakładem typu półotwartego z oddziałem otwartym. Skazani przez 12 godzin w ciągu doby mają możliwość przebywania na wolnym powietrzu poza budynkiem. Cele nie są zamykane na klucz i skazani mają możliwość poruszania się między celami, czy między budynkami. W (...) Nr (...) we W. organizowane są zajęcia kulturalno - oświatowe. (...) posiada własne boiska do gdy w piłkę nożną i piłkę siatkową, hale sportową. Organizowane są zajęcia sportowe (koszykówka, siatkówka, piłka nożna). Dla osadzonych organizowane są również konkursy i turnieje (np. z wiedzy ogólnej, bibliotecznej). Za zgodą Dyrektora jednostki, skazani mogą również uczestniczyć w zajęciach poza terenem (...). Łaźnie i sanitariaty umieszczone są centralnie na korytarzach poszczególnych kondygnacji budynku. Skazani mają dostęp do węzłów sanitarnych (umywalki, prysznice, toalety) przez całą dobę. Jedynym ograniczeniem są wyznaczone godziny dostarczania ciepłej wody do poszczególnych pawilonów, co regulowane jest grafikiem. Skazani mają --- STRONA 5 --- możliwość ciepłej kąpieli co najmniej raz w tygodniu. Ponadto, osadzeni dysponują czajnikami elektrycznymi i grzałkami. Za czystość w celach mieszkalnych, łaźniach i kącikach sanitarnych odpowiadają sami skazani, którzy realizują te czynności pod nadzorem funkcjonariuszy według grafiku. Skazani otrzymują środki czystości i higieny osobistej. ( dowody : - zeznania świadka W. G., k.238-239 - pismo z dnia 08.07.2009r., k.36 - harmonogram z 06.01.2003r., k.37) Powód przebywał w (...) Nr (...) we W. w celach standardowo wyposażonych w sprzęt kwaterunkowy - miał własne łóżko do spania, szafkę, stolik i taboret. W przypadku występowania braków w sprzęcie jest on na bieżąco uzupełniany. Powód nie zgłaszał takich potrzeb. W celach pojawiają się co pewien czas insekty. (...) Nr (...) we W. ma podpisaną umowę z firmą zajmującą się dezynfekcją, dezynsekcją i deratyzacją. W sytuacji zarobaczenia cel przeprowadzana jest dezynsekcja. Ponadto, przeprowadzane są regularne okresowe zabiegi dezynsekcyjne. Kontrole Sanepidu nie stwierdzały występowania insektów w celach mieszkalnych i innych pomieszczeniach (...). Państwowa (...) Sanitarno-Epidemiologiczna w latach 2004-2005 dokonywała kontroli stanu sanitarnego i technicznego w (...) Nr (...) we W., nie stwierdzając braku zgodności z wymaganiami stawianymi właściwymi normami. (...) Nr (...) we W. realizuje także prace remontowe cel i innych pomieszczeń zgodnie z harmonogramem robót w cyklu rocznym. Wizytacje przeprowadzane przez Sędziów penitencjarnych w latach 2004-2006 nie stwierdzały uchybień w zakresie warunków bytowych i stanu sanitarnego (...) Nr (...) we W., prawidłowości rozmieszczenia osadzonych w pomieszczeniach, stanu bezpieczeństwa technicznego i wyposażenia pomieszczeń, w których przebywają osadzeni, poza utrzymującym się problemem przeludnienia. ( dowody : - zeznania świadka W. G., k.238-239 - sprawozdanie z 22.12.2004r., k.38-40 - protokół kontroli sanitarnej, k.41-44, 50-53 - ocena stanu sanitarnego, k.44-49 - sprawozdanie z wizytacji z 30.03.2004r., k.54-57 - sprawozdanie z wizytacji z 22.02.2005r., k.58-60 - sprawozdanie z wizytacji z 22.02.2006r., k. 61-63) W okresie pobytu powoda w (...) Nr (...) we W. utrzymywało się przeludnienie. ( dowody : --- STRONA 6 --- - informacja z dnia 16.12.2009r., k.225 - pismo z 22.04.2005r., k.33 - sprawozdanie z wizytacji z 30.03.2004r., k.54-57 - sprawozdanie z wizytacji z 22.02.2005r., k.58-60 - sprawozdanie z wizytacji z 22.02.2006r., k. 61-63) Również w (...) we W. występuje problem przeludnienia, które w 2008r. wynosiło 101-111% (średniorocznie - 109%). Średnie zaludnienie w okresie 2004-2008 utrzymywało się na poziomie 110,95%. Z powodu przeludnienia okresowo wyłączano z użytkowania świetlice i przekształcano je w cele mieszkalne. Skutkowało to ograniczeniem zajęć kulturalno-oświatowych. Sytuacja ta była znana sędziemu penitencjarnemu sprawującemu nadzór nad jednostką. W sprawozdaniu z wizytacji (...) we W. za okres od 01.01.2008r.-31.12.2008r. stwierdzono, że stan zaludnienia tej jednostki znacząco wpływał na ograniczenia osadzonych do przysługującej im zgodnie z przepisami powierzchni mieszkalnej oraz dostępności do zajęć kulturalno - oświatowych. W (...) we W. przeprowadzane są sukcesywnie remonty cel, innych pomieszczeń (kuchnie, szatnie, natryski), a także sprzętu kwaterunkowego. Osadzeni w tej jednostce korzystają zgodnie z obowiązującymi przepisami ze spaceru. Zajęcia świetlicowe odbywają się według zatwierdzonego planu w 11 świetlicach wyposażonych w telewizory i gry stołowe. Na terenie (...) funkcjonuje Klub (...), pracownie, a także realizowane są programy profilaktyczne. W 2008r. zorganizowano różne formy zajęć, koncerty, rozgrywki tenisa stołowego i inne turnieje. W celach mieszkalnych osadzeni maja możliwość korzystania z własnego sprzętu RTV po uzyskaniu zgody Dyrektora (...). W (...) znajduje się biblioteka. Każdy z osadzonych ma możliwość wymiany książek raz w tygodniu oraz złożenia zamówienia na wybrane pozycje na podstawie katalogu książek udostępnianego przez wychowawców oddziałów. ( dowód : - wyciąg ze sprawozdania z 23.02.2009r., k.181-186) W czasie pobytu w (...) Nr (...) we W. powód otrzymywał dobre opinie od przełożonych. Wskazywali oni, że jest osobą grzeczną i nie popada w konflikty ze współosadzonymi. Posiadał opinię osoby zdyscyplinowanej, przestrzegającej porządku. Nie był karany dyscyplinarnie. Otrzymywał wiele nagród regulaminowych. Uczestniczył w organizacji pracy biblioteki, organizowanych zajęciach sportowych, a jego udziałem był znaczny nakład pracy w zapewnieniu sprawnego funkcjonowania pawilonu, w którym był zakwaterowany. Nieodpłatnie podjął się pracy porządkowego. Powód aktywnie korzystał z oferowanych przez (...) zajęć. ( dowody : - dołączone akta osobopoznawcze: opinia o skazanym z dnia 12.03.2004r., 24.08.2004r., 12.04.2004r.) Zachowanie powoda w czasie pobytu w (...) we W. również nie budziło zastrzeżeń. Przestrzegał przepisów regulaminu oraz porządku wewnętrznego. Bezkonfliktowo funkcjonował w grupie współosadzonych, właściwie odnosił się do funkcjonariuszy. Korzystał chętnie ze spacerów, uczestniczył w zajęciach k-o. Dbał o higienę osobistą i wygląd zewnętrzny. Dystansował się wobec podkultury przestępczej. Był nagradzany regulaminowo. ( dowody : --- STRONA 7 --- - dołączone akta osobopoznawcze: projekt oceny okresowej z 28.11.2008r., z 01.06.2009) W początkowym okresie pobytu w (...) w Ś. w 2007r. powód sprawiał problemy i nie zachowywał się poprawnie. Przyjmował postawę ocenianą jako arogancka i roszczeniowa. Zdarzało się, że odmawiał przyjmowania posiłków, co uzasadniał osadzeniem go w jednej celi z osobą palącą. W późniejszym okresie jego postawa nie budziła już zastrzeżeń, był pozytywnie oceniany i nagradzany. ( dowody : - dołączone akta osobopoznawcze: opinia o skazanym z dnia 13.03.2008r.) Powód nie składał skarg na warunki panujące w jednostkach penitencjarnych, w których przebywał. Protestował jedynie przeciwko umieszczaniu go w jednej celi z osobami palącymi. Administracja jednostek motywowała to poleceniami organów, w których dyspozycji powód pozostawał, w celu oddzielenia go od innych skazanych dla zapewnienia powodowi bezpieczeństwa. Warunki panujące w (...) Nr (...) we W. według powoda są „w miarę ludzkie” - toalety są tam na zewnątrz. W pozostałych jednostkach, w których przebywał, toalety są w celach, oddzielone od pozostałej powierzchni. Powód odczuwał z tego względu brak intymności. Podobnie czuł się w wieloosobowych łaźniach. Od około roku powód ma możliwość przebywania w celach dla niepalących. ( dowody : - dołączone akta osobopoznawcze powoda, - częściowo przesłuchanie powoda w charakterze strony, k. 447-450) W pozwie z dnia 4.08.2008r. skierowanym do Sądu Rejonowego w Świdnicy, powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa - (...) w Ś. kwoty 36.000 zł za zmuszanie go w okresie 18.04.2001r.-01.2003r. i 09.2007r.-08.2008r. do przebywania w jednej celi z osobami palącymi, w warunkach przeludnienia, co źle wpłynęło na jego psychikę i stan zdrowia. Postanowieniem z dnia 31.08.2009r. Sąd Rejonowy w Świdnicy umorzył postępowanie w sprawie z powództwa R. L. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) w Ś., wobec cofnięcia pozwu przez powoda (sygn. akt I C 220/09). ( dowód : - dołączone akta Sądu Rejonowego w Świdnicy w sprawie o sygn. I C 220/09: pozew z dnia 4.08.2008r., postanowienie z dnia 31.08.2009r.) Sąd zważył, że Powództwo jako bezzasadne należało oddalić. Bezsporne w rozpoznawanej sprawie było to, że powód R. L. odbywa karę pozbawienia wolności za przestępstwa podatkowe z art. 56 § 1 i 58 § 1 Kodeksu karnego skarbowego oraz przestępstwa z art. 258 § 1 kk. (udział w zorganizowanej grupie przestępczej), art. 297 § 1 kk. (oszustwo kredytowe), 286 § 1 kk. (oszustwo) i 270 § 1 kk. (fałszerstwo dokumentu) w zw. z art. 11 § 2 kk. i art. 64 §1 kk. Wcześniej, powód był też karany w latach 90-tych. i również odbywał karę pozbawienia wolności. --- STRONA 8 --- Sąd ustalił przedstawiony wyżej stan faktyczny na podstawie podanych wyżej dokumentów, a także na podstawie zeznań świadka W. G. (Kierownika Działu Kwatermistrzowskiego w (...) Nr (...) we W.) oraz posiłkowo na podstawie przesłuchania powoda w charakterze strony, którego zeznania jedynie częściowo zasługiwały na wiarę. W szczególności, wskazać należy, że przebieg odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda został ustalony na podstawie dokumentów znajdujących się w dołączonych aktach osobopoznawczych dotyczących powoda, których prawdziwości żadna ze stron nie zaprzeczyła. Warunki panujące w jednostkach penitencjarnych, w których powód przebywał - co odnosi się do (...) we W. oraz (...) Nr (...) we W. - zostały natomiast ustalone na podstawie sprawozdań z okresowych wizytacji dokonywanych przez sędziów penitencjarnych. W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w przeważającej części nie potwierdza twierdzeń powoda odnośnie niewłaściwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, zwłaszcza co do niezapewnienia powodowi w wystarczającej ilości udziału w zajęciach kulturalno - oświatowych, czy innych formach odreagowania niedogodności związanych z przebywaniem w warunkach izolacji więziennej. Fakt przeludnienia w polskich jednostkach penitencjarnych - utrzymujący się na przestrzeni wielu lat, pomimo dokonywania sukcesywnych inwestycji - stanowi okoliczność powszechnie znaną. Niemniej jednak, zarzuty stawiane przez powoda jedynie w części potwierdzają się w materiale zebranym w sprawie. Z akt osobopoznawczych powoda wynika bowiem, że uczestniczy on regularnie i aktywnie we wszelkich formach aktywności gwarantowanych przez administrację (...), a z uwagi na pozytywną postawę w warunkach więziennych powód był wielokrotnie nagradzany. Istotnie, ustalone w sprawie warunki w jakich więźniowie przebywają w (...) i (...), faktycznie wiążą się z pewnymi niedogodnościami (kwestia toalet, zarobaczenie), a powód istotnie mógł odczuwać dyskomfort z tym związany (np. w związku z przebywaniem w celach czy w innych pomieszczeniach z osobami palącymi). Nie świadczy to jednak o tym, że wszystkie stawiane przez powoda zarzuty są prawdziwe (o czym w szczegółach niżej). Dodać należy również, że z uwagi na liczne i częste przewożenie powoda z różnych jednostek penitencjarnych, dowód z przesłuchania powoda na okoliczność warunków pobytu powoda w (...) Nr (...) i (...) we W. (lata 2004, 2005, 2007), (...) we W. (lata 2006-2007 i 2008-2009), w Ś. (lata 2001-2003, 2007-2008), W. (2006), a w szczególności warunków higienicznych i sanitarnych oraz ilości osadzonych przebywających z powodem w jednej celi, jakości i ilości wyżywienia, osadzenia powoda z osobami palącymi, opieki medycznej, który pierwotnie miał być przeprowadzony w trybie pomocy prawnej przez Sąd wezwany (art. 235 kpc.), ostatecznie został przeprowadzony w trybie zabezpieczenia dowodu na posiedzeniu w miejscu pobytu powoda (protokół z 19.04.2011r., k.447-450). Jak stanowi art. 310 kpc. w toku postępowania Sąd również z urzędu może zabezpieczyć dowód, jeśli zachodzi obawa, że jego przeprowadzenie stanie się niewykonalne lub znacznie utrudnione, albo z innych przyczyn zachodzi potrzeba stwierdzenia istniejącego stanu rzeczy. Natomiast, wobec oświadczenia strony pozwanej zawartego w piśmie procesowym z dnia 31.05.2011r. (k.462), Sąd pominął dowód z przesłuchania strony pozwanej na rozprawie w dniu 07.07.2011r. (k.494). Na rozprawie w dniu 25.02.2010r. Sąd postanowił odmówić przyjęcia do udziału w sprawie w trybie art. 61 kpc. Fundacji (...) i (...), która złożyła oświadczenie o wstąpieniu do sprawy w dniu 07.12.2009r. (k.214). Rozpoznawana sprawa nie należy bowiem do kategorii spraw wymienionych w art. 61 kpc., w których możliwy jest udział organizacji społecznych. Podstawową przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa za działania jego funkcjonariuszy, w tym przypadku organów wymiaru sprawiedliwości, jest dopuszczenie się przez jednostkę organizacyjną uprawnioną do wykonywania władzy publicznej bezprawnego działania lub zaniechania powodującego szkodę (art. 417 kc.). --- STRONA 9 --- Powód w reżimie odpowiedzialności deliktowej dochodził w sprawie roszczeń majątkowych wynikających z faktu naruszenia jego dóbr osobistych na skutek niezapewnienia mu przez jednostki penitencjarne nadzorowane przez Dyrektora Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej we W. właściwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, które w ocenie powoda były poniżające i naruszające jego godność osobistą. Żądane zadośćuczynienie oraz zasądzenie kwoty na wskazany cel społeczny miało stanowić środek ochrony dóbr osobistych powoda – jego godności, prawa do intymności. Podstawę prawną żądania pozwu stanowił zatem przepis art. 23 w zw. z art. 24 w zw. z art. 448 k.c., zaś niehumanitarne warunki izolacji polegać miały, zdaniem powoda, na umieszczeniu i zmuszaniu do przebywania w celi z osobami palącymi, nadmiernym przeludnieniu cel, braku zajęć k-o, braku ludzkich warunków do utrzymywania higieny osobistej, udręce psychicznej i fizycznej, poniżaniu godności osobistej, zagrożeniu bezpieczeństwa osobistego poprzez umieszczanie w jednej celi osób o różnym stopniu demoralizacji, przedmiotowym traktowaniu osadzonych, braku należytego wyposażenia celi, niewłaściwych warunkach sanitarnych cel oraz ich zarobaczeniu i zagrzybieniu. Ze względu jednak na stanowisko strony pozwanej, w pierwszej kolejności wymagał rozważenia podniesiony w sprawie zarzut przedawnienia roszczeń powoda. Swoje roszczenia wywodził on bowiem z faktu naruszenia dóbr osobistych, jakie miały miejsce w czasie jego pobytu w różnych jednostkach penitencjarnych na terenie D. w okresach 2001-2005 i 2006-2009. Zgodnie z art. 442 § 1 kc., obowiązującym do dnia wejścia w życie nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 16 lutego 2007r. (Dz.U. Nr 80, poz. 538), tj. do dnia 10 sierpnia 2007r., roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Właściwą chwilą dla określenia początku trzyletniego biegu przedawnienia jest moment „dowiedzenia się o szkodzie”, gdy poszkodowany „zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody”; inaczej rzecz ujmując, gdy ma „świadomość doznanej szkody” (por. uchwałę składu 7 sędziów SN z 11 lutego 1963 r., III PO 6/62, OSNCP 1964, nr 5, poz. 87). W rozpoznawanej sprawie powód przebywając w poszczególnych latach w różnych jednostkach penitencjarnych, jeśli doznawał wówczas - jak twierdzi - krzywdy wynikającej z naruszenia dóbr osobistych, zdawał sobie sprawę zarówno z doznanej szkody na osobie, jak i osobie odpowiedzialnej za naruszenie dóbr osobistych jako zdarzenia szkodę tę wywołującego. Tym samym, wszelkie jego roszczenia wynikające z faktów wykraczających poza trzyletni okres przed wniesieniem pozwu w obu połączonych sprawach, jak również przed wniesieniem pisma rozszerzającego powództwo należało uznać za przedawnione. Dotyczy to roszczeń powoda wywodzonych z faktu pobytu w (...) w Ś. (2001-2003), w (...) Nr (...) we W. (2003-2004), w (...) Nr (...) we W. (2004-2005). Niezależnie od częściowego przedawniania roszczeń powoda, zdaniem Sądu wyniki przeprowadzonego w sprawie postępowania nie pozwalają na uwzględnienie jego żądań w zakresie majątkowej ochrony dóbr osobistych. Zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Art. 24 k.c. określa z kolei środki ochrony dóbr osobistych, wskazując że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, a na zasadach przewidzianych w kodeksie może również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W zakresie żądania zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych cytowany art. 24 k.c. odsyła więc do przepisów o czynach niedozwolonych, w szczególności do art. 448 k.c., w myśl którego w razie naruszenia dobra osobistego sąd --- STRONA 10 --- może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, m.in. odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub odpowiednią sumę na wskazany cel społeczny. W sprawie konieczne było w pierwszej kolejności ustalenie, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda i czy działanie pozwanego było bezprawne, następnie na dalszym etapie ustalenie, czy pozwany ponosi odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych powoda, co warunkuje skuteczne dochodzenie roszczeń o charakterze majątkowym, w oparciu o art. 448 k.c., a w końcu stwierdzenie, że ewentualne naruszenie dóbr osobistych powoda uzasadnia przyznanie mu majątkowej ochrony dóbr osobistych. Mając na uwadze powyższe, w pierwszej kolejności należy wskazać, że to na powodzie jako żądającym ochrony dóbr osobistych spoczywał ciężar dowodu, iż odbywał on karę pozbawienia wolności w warunkach naruszających jego godność i prawo do intymności. Zgodnie bowiem z ogólną regułą wynikającą z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Strona pozwana powinna zaś była wykazać, że zapewniła powodowi odbywanie kary w warunkach zgodnych z obowiązującymi przepisami prawa, a wskutek legalności jej działań nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Spośród okoliczności, które zgodnie z treścią pozwu miały powodować naruszenie dóbr osobistych powoda, niewątpliwie za udowodnione można uznać umieszczanie go w celach, w których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosiła mniej niż 3 m 2 . Przeludnienie w polskich jednostkach penitencjarnych i częste naruszanie norm dotyczących powierzchni celi przypadającej na osadzonego, wynikających z wiążących Polskę przepisów prawa międzynarodowego i art. 110 k.k.w., stanowi, zdaniem Sądu, fakt powszechnie znany. Między stronami bezsporne zaś było, że w czasie odbywania kary pozbawienia wolności stan zaludnienia cel, w jednostkach, w których osadzono powoda, przekraczał dopuszczalne normy, co zdaniem Sądu odnieść należy w szczególności do (...) Nr (...) we W. i (...) we W.. Zgodnie z powołanym art. 110 k.k.w. skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej, a powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na skazanego powinna wynosić nie mniej niż 3 m 2 . W przypadku powoda naruszenie powyższej normy miało miejsce, gdy w celach było osadzonych więcej niż 5 osób. Nie było zaś wystarczających podstaw do ustalenia, że powód odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia w pozostałych jednostkach, choć zdaniem Sądu takiej możliwości nie można też z całkowitą pewnością wykluczyć. W dalszej części cytowany art. 110 k.k.w. stanowi, że cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Powód nie udowodnił, na czym miałyby polegać nieprawidłowości w zakresie wyposażenia cel, w których przebywał. Z przesłuchania funkcjonariusza Służby Więziennej pełniącego służbę w (...) Nr (...) we W., a także z protokołów wizytacji przeprowadzanych przez sędziów penitencjarnych wynika natomiast, że cele są wyposażone zgodnie z przepisami. Ewentualne braki w sprzęcie kwaterunkowym mogłyby zostać uzupełnione, gdyby osadzeni zgłaszali taką potrzebę, a powód nie składał w tym zakresie żadnych skarg. Powód nie udowodnił też, że nie zostały mu zapewnione należyte środki higieny osobistej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że osadzeni otrzymują w przydział środków higieny osobistej i środków służących utrzymaniu czystości w celi. Nic nie stało na przeszkodzie nabywaniu przez nich dodatkowych środków higieny osobistej, jeżeli przydzielane im środki nie spełniają ich indywidualnych wymagań w zakresie ilości lub jakości. Twierdzeniu powoda przeczy także to, że wielokrotnie był on pozytywnie oceniany za należytą dbałość o higienę osobistą i wygląd zewnętrzny, co wynika z ocen okresowych znajdujących się w aktach osobopoznawczych. Zdaniem Sądu zostały zatem zapewnione właściwe warunki zachowania odpowiednich zasad higieny w zakresie dostępu do właściwych środków higienicznych. W dalszej kolejności, Sąd miał na uwadze to, że pozwana nie zaprzeczyła, że w jednostkach penitencjarnych na terenie województwa (...) pojawiał się problem insektów w celach. Niemniej jednak, zlecano odpowiedniej --- STRONA 11 --- firmie przeprowadzenie dezynsekcji, a zdaniem Sądu, trudno przyjąć, że pojawianie się insektów wynika z działań administracji jednostki, która w sposób adekwatny zwalczała ten stan rzeczy. Powód nie wykazał również, ani nie podał żadnych twierdzeń, z których wynikałoby to, że jest źle traktowany przez funkcjonariuszy Służby Więziennej, co określa mianem „udręki fizycznej i psychicznej, poniżanie godności osobistej i przedmiotowe traktowanie”. Także przesłuchiwany w charakterze strony w trybie zabezpieczenia dowodu, powód nie wyjaśnił, na czym miałoby to konkretnie polegać, ani nie podał żadnych faktów odnoszących się do konkretnych jednostek penitencjarnych, czy osób, które świadczyłyby o jego niewłaściwym traktowaniu. Powód nie wykazał także, aby doszło do naruszenia jego dóbr osobistych przez to, że był umieszczony w celi z osobami zdemoralizowanymi, co miało rodzić konflikty. Nie podał on, przez kogo dokładnie z jakimi to zdemoralizowanymi bardziej niż on osobami przebywał w celi, nie złożył żadnych wniosków dowodowych o przesłuchanie współwięźniów w charakterze świadków, ani nie twierdził, w jaki sposób został zdemoralizowany. Powód nie przytoczył też żadnych okoliczności co do występujących konfliktów i agresji na tle przeludnienia i demoralizacji. Przeciwnie, z akt osobowych powoda wynika, że miał on poprawne relacje ze współosadzonymi. Pomijając incydent odmowy przyjmowania posiłków, zachowywał się poprawnie - uczestniczył w zajęciach kulturalno oświatowych, rozgrywkach sportowych, wykonywał prace porządkowe, za co był nagradzany. Jak już zostało powiedziane, powód aktywnie uczestniczył w zajęciach kulturalno-oświatowych, nie skarżył się na ich brak, czy niewłaściwą ilość, zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że doszło w tym zakresie do naruszenia jego godności. Jedynie w okresie pobytu powoda w (...) we W. mogło dochodzić do ograniczeń w tej mierze (co zostało stwierdzone w protokole wizytacji). Niemniej jednak wynikało to właśnie z polityki przeciwdziałania przeludnieniu jednostki - wszelkie pomieszczenia, w tym świetlice, były bowiem wykorzystywane na cele. Podobnie, nie miało charakteru naruszającego dobra osobiste powoda przebywanie w jednej celi z osobami palącymi. Jak pośrednio wynika z akt osobopoznawczych powoda, taka decyzja była niejako „narzucana” administracji. Należało bowiem w celu zapewnienia bezpieczeństwa oddzielić powoda od poszczególnych skazanych w procesach, w których brali oni udział, powód również brał bowiem w nich udział jako świadek. Nie można więc przyjąć w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, aby umieszczanie powoda w celi z osobami palącymi miało charakter szykanowania go, celowego działania mimo innych możliwości. Sąd zdaje sobie sprawę z faktu, iż będąc osobą niepalącą, nie jest rzeczą komfortową przebywanie na co dzień w pomieszczeniu z osobami, które palą. Tym niemniej realia dużych skupisk ludzkich, a takim jest przecież również (...), nie zawsze pozwalają na izolowanie osób palących od niepalących. Od kultury osobistej poszczególnych osób i umiejętności dostosowania się do potrzeb i oczekiwań współosadzonych, a nie tylko od administracji (...), zależał zatem komfort życia powoda w tym zakresie. W świetle tego co zostało powiedziane wyżej należy również zauważyć, że w procesie o ochronę dóbr osobistych (nawet przeciwko Skarbowi Państwa) w żaden sposób nie jest wyłączona zasada kontradyktoryjności wynikająca z art. 6 kc. i 232 kpc. Powód wykazał inicjatywę dowodowa w minimalnym stopniu, nie wskazał praktycznie żadnych świadków w sposób umożliwiający ich wezwanie na rozprawę w celu przesłuchania. Nawet dowód z jego przesłuchania w charakterze strony nie mógł stanowić podstawy wiarygodnych ustaleń faktycznych w sprawie. Nie należy zapominać, że na pewnym etapie postępowania powód był reprezentowany przez fachowego pełnomocnika. W związku z tym, na podstawie zarządzenia z dnia 25.02.2010r. Sąd do złożenia ewentualnych wniosków dowodowych pod rygorem skutków prawnych z art. 207 § 3 kpc. (k.266-268). Pełnomocnik nie złożył pisma procesowego zgodnie z zobowiązaniem, a powód oświadczył, że odwołuje udzielone mu pełnomocnictwo, nie składając żadnych wniosków dowodowych. Jak wynika z dotychczasowych rozważań, wśród okoliczności wskazanych przez powoda jako naruszenie jego dóbr osobistych, potwierdzenie w wynikach postępowania dowodowego znalazł tylko zarzut umieszczania go w celach nieodpowiadających normom co do powierzchni przypadającej na jednego skazanego. Samo stwierdzenie naruszenia dóbr osobistych skazanego (niezapewnienie wyznaczonej normami powierzchni pociąga bowiem za sobą brak minimum przestrzeni ruchowej, i utrudnia zachowanie higieny, co powinno być uznane za jeden z elementów naruszenia dobra osobistego w postaci godności człowieka, a także za naruszające prawo do intymności), nie --- STRONA 12 --- uzasadnia jednak zasądzenia na jego rzecz zadośćuczynienia, ani sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, co wynika zarówno z redakcji art. 448 k.c. („sąd może przyznać”), jak i z funkcji zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Przy stosowaniu tego przepisu sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych (Sąd Najwyższy w wyroku z 19 kwietnia 2006 r. , II PK 245/05, OSNP 2007 Nr 7-8, poz. 101, a pogląd ten sad orzekający podziela). Istotnym kryterium jest rozmiar krzywdy, zadośćuczynienie ma bowiem na celu zrekompensowanie pokrzywdzonemu wszelkich ujemnych doznań psychicznych lub fizycznych będących następstwem działania lub zaniechania sprawcy. Ponadto według orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka cierpienie i upokorzenie związane z odbywaniem kary więzienia tylko wówczas stanowią naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdy przekraczają nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07). Dochodząc do przekonania, że nie było podstaw do uwzględnienia roszczeń majątkowych powoda, Sąd miał na względzie przede wszystkim fakt, iż nie wykazał on, ażeby rozmiar jego cierpień uzasadniał zasądzenie na jego rzecz kwoty żądanej w pozwie, ani sumy, jakiej domagał się na wskazany cel społeczny. Powód nie podał w pozwie i w toku rozpoznania sprawy, jakie negatywne skutki w jego sferze psychicznej i fizycznej wywoływało większe niż przewidują przepisy zagęszczenie w celach (ograniczył się do ogólnikowego wskazania, że wywołało to u niego stres cierpienie, dyskomfort), odczuwanie negatywnych emocji jest zaś związane z samą istotą odbywania kary izolacyjnej, wynikającym z tego ograniczeniem w sferze prywatności, brakiem swobody dokonywania wyborów, koniecznością przebywania w towarzystwie innych, przypadkowych osób, świadomością izolacji i perspektywą dalszego jej trwania. Na ocenę pokrzywdzenia powoda rzutować musi także to, że powód nie po raz pierwszy odbywał karę pozbawienia wolności (został skazany w warunkach recydywy), zatem doprowadzając do ponownego osadzenia w (...) znał już warunki odbywania tej kary w aktualnych realiach społeczno-gospodarczych. Nie sposób także pominąć tego, że kara pełni w systemie społecznym funkcję sprawiedliwościową i zmierza do wyrównania swoistej krzywdy, jaką powód wyrządził popełniając przestępstwa przeciwko mieniu, a znaczna społeczna szkodliwość tych czynów była wielokrotnie podnoszona w okresowych ocenach powoda. Innymi słowy, to że odbywając karę powód ma poczucie niższości jest właśnie istotą dolegliwości karnej i funkcją kary, jaka ma u niego wywołać przeświadczenie, że naruszanie ładu społecznego i prawnego zawsze będzie wiązać się z nieuchronną reakcją Państwa stojącego przecież na straży tego ładu. Wreszcie przy ocenie rozmiaru krzywdy powoda związanej z naruszeniem jego dóbr osobistych Sąd miał na uwadze to, że powód odbywając karę miał duże możliwości przebywania poza celą. Wiąże się to nie tylko z rodzajem jednostek w jakich powód odbywał karę (typ półotwarty), ale także jego aktywnością na polu kulturalno - oświatowym i sportowym. Administracja jednostek penitencjarnych, jak zostało ustalone, oferuje zaś osadzonym takie możliwości, a powód potrafił z nich korzystać. Nie umknęło uwadze Sądu również to, że z akt osobowych powoda nie wynika, aby przebywając w (...) i (...) uskarżał się na panujące tam warunki, poza faktem umieszczenia go w celi z osobami palącymi. Wynika z tego, że nie odczuwał w związku z tym istotnej krzywdy. Natomiast zgłoszenie w rozpoznawanej sprawie wyłącznie żądania zasądzenia kwoty pieniężnej i to w znacznej wysokości, nieskorzystanie z innych uprawnień przysługujących na wypadek naruszenia dóbr osobistych (np. roszczenie o zaprzestanie naruszeń), okoliczności sprawy i charakter roszczenia, w wyznaczonych przez art. 448 k.c. granicach uznania sędziowskiego, uzasadniają zdaniem Sądu oddalenie żądania powoda. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 102 kpc. Mając na uwadze sytuację życiową powoda, który w dalszym ciągu jest pozbawiony wolności, a także to że karę powód odbywa (przynajmniej częściowo) w warunkach przeludnienia, Sąd uznał za zasadne nie obciążanie go kosztami procesu poniesionymi przez stronę pozwaną. Z./ 1. odnotować; --- STRONA 13 --- 2. odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć: a. powodowi z pouczeniem o apelacji (na adres jednostki, w której aktualnie przebywa); b. pozwanemu na adres (...); 3. kal. 14 dni.