Postanowienie I C 733/10 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 kwietnia 2011r. Sąd Okręgowy w Kaliszu Wydział

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 733/10 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 kwietnia 2011r. Sąd Okręgowy w Kaliszu Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący SSO Izabela Korczyńska Protokolant: sekr. sądowy Katarzyna Podkocka Po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2011r. w Kaliszu na rozprawie sprawy z powództwa E. Z. przeciwko Skarbowi Państwa i (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. o odszkodowanie l. Oddala powództwo. Il. Zasądza od powoda na rzecz pozwanego (...) z siedzibą w W. kwotę 3600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. lu. Zasądza od powoda na rzecz Oficyny (...) Sp. z 0.0. Oddział w K. kwotę 3600 zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów zastępstwa procesowego. Iv. Przyznaje z sum Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Kaliszu na rzecz Kancelarii Adwokackiej adwokat M. K. kwotę 3600 zł powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. v. Umarza postępowanie w zakresie żądania zasądzenia roszczenia od Skarbu Państwa. SSO Izabela Korczyńska Pozwem wniesionym w dniu 31 maja 2010 r. powód E. Z. wniósł o zasądzenie na swoją rzecz od tygodnika „(...)” solidarnie ze Skarbem Państwa kwoty 20.000 zł oraz kwoty 100.000 zł od Skarbu Państwa tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W uzasadnieniu żądania powód podał, że pozwany tygodnik „(...” na pierwszej stronie jednego z egzemplarzy opublikował artykuł, który naruszył jego dobro osobiste w postaci dobrego imienia. W artykule tym rozgłoszono nieprawdziwe wiadomości o popełnieniu przez powoda przestępstwa w postaci strzelania z procy do ludzi z balkonu pod (...) ratuszem i nazywano go „groźnym przestępcą”. Zdaniem powoda artykuł ten był inspirowany przez służby --- STRONA 2 --- specjalne państwa polskiego, co uzasadnia odpowiedzialność Skarbu Państwa za jego publikację. Opublikowanie tego artykułu na pierwszej stronie egzemplarza czasopisma miało na celu „gnębienie” jego osoby. W wyniku tej publikacji naruszona została wiarygodność powoda w społeczeństwie zamieszkującym w centrum miasta K., w którym powód jest dobrze znany. Nadto spowodowała ona zatrzymanie powoda przez funkcjonariuszy Policji, a także pojawienie się „fali” rzekomych poszkodowanych. W piśmie procesowym wniesionym w dniu 25 października 2010 r. pełnomocnik powoda cofnął powództwo w stosunku do Skarbu Państwa oraz dokonał sprecyzowania strony pozwanej jako Oficyny (...) Sp. z o.o. z siedzibą w P. Oddział w K. (k. 3 — 4, 34). W odpowiedzi na pozew następca prawny pozwanej — (...) Sp. z 0.0. z siedzibą w W. wniósł o odrzucenie pozwu, ewentualnie oddalenie powództwa, oraz o zasądzenie od powoda na rzecz następcy prawnego pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu żądania odrzucenia pozwu wskazano, że Oficyna (...) Sp. z.0.0. z siedzibą w P. na mocy prawomocnego postanowienia Sądu z dnia 18 listopada 2009 r. została wykreślona z tym dniem z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, co spowodowało utratę przez nią zdolności prawnej, a w konsekwencji zdolności sądowej. Nadto oddział osoby prawnej nie posiada przymiotu zdolności prawnej. Fakt ten uzasadnia odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 $ 1 pkt 3 k.p.c. Uzasadniając żądanie oddalenia powództwa podniesiono, że działanie pozwanego nie było działaniem bezprawnym, gdyż wszelkie informacje zawarte w spornym artykule były prawdziwe, zostały rozpowszechnione w ważnym interesie społecznym, a artykuł został sporządzony przy zachowaniu należytej staranności i rzetelności dziennikarskiej. Podkreślono, że przedmiotem spornego artykułu była interwencja Policji polegająca na zatrzymaniu mieszkańca K. E. Z.. (powoda) oraz wyjaśnienie przyczyn jego zatrzymania. Informacje zawarte w artykule zostały podane na podstawie informacji przekazanych dziennikarzowi przez Komendę Miejską Policji w K.. Wbrew twierdzeniom powoda, w artykule tym nie użyto względem niego określenia „groźny przestępca”. Nadto nieprawdą jest, że powód został uniewinniony od popełnienia zarzucanego mu czynu, albowiem prowadzone przeciwko niemu postępowanie karne zostało umorzone z uwagi na brak możliwości przypisania powodowi winy w chwili popełnienia czynu. W tym stanie rzeczy nie można także uznać, by działanie pozwanego było zawinione, co jest konieczną przesłanką zasądzenia żądanego przez powoda, a przy tym zbyt wygórowanego, zadośćuczynienia (k. 75 — 83). W piśmie procesowym z dnia 7 marca 2011 r. pełnomocnik powoda wniósł o wezwanie do wzięcia udziału w sprawie w charakterze strony pozwanej (...) Sp. z 0.0. z siedzibą w W., jako następcy prawnego Oficyny (...) Sp. z 0.0. z siedzibą wP.(k. 89 — 89v). Postanowieniem Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 9 marca 2011 r. (...) Sp. 2.0.0. z siedzibą w W. została wezwana do udziału w niniejszej sprawie (k. 91), a następca prawny pozwanej Oficyny (...) Sp. z 0.0. z siedzibą w P. — (...) Sp. z 0.0. z siedzibą w W. wyraził zgodę na zmianę strony pozwanej i wniósł o przyznanie od powoda kosztów procesu (k. 109). 'W odpowiedzi na pozew (...) Sp. z 0.0. z siedzibą w W. wniosła o oddalenie powództwa, podnosząc argumenty tożsame do zawartych we wcześniejszej odpowiedzi na pozew (k. 102 — 107). W piśmie procesowym z dnia 6 kwietnia 2011 r. strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczenia powoda (k. 6). Na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2011 r. pełnomocnik powoda sprecyzował, że powód wnosi o zasądzenie od strony pozwanej kwoty 120.000 zł (k. 117). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 14 grudnia 2007 r. w czasopiśmie „(...” nr (...), na pierwszej stronie, został umieszczony początek artykułu pt. „Polowanie na snajpera”, w którym znalazła się informacja m.in. o tym, że „49 — letni mężczyzna z okna swojego --- STRONA 3 --- mieszkania urządził sobie polowanie na (...) spacerujących w okolicach ratusza. Przez kilka dni z procy strzelał do nich kamieniami i metalowymi nakrętkami, bo widział w nich agentów służb specjalnych braci K.. W środę snajper został zatrzymany przez policję. W mieszkaniu E. Z.. policjanci znaleźli profesjonalną procę [...]”, którą prezentowała policjantka z (...) policji, widniejąca na dołączonym do artykułu zdjęciu. W rozwinięciu tego artykułu, umieszczonym na str. 5 tego numeru czasopisma, znalazł się m.in. opis działania 49 — letniego E. Z.., który „terroryzował przechodniów spacerujących po (...) starówce”. Podano informację o liczbie dwóch osobach pokrzywdzonych jego czynami, z zaznaczeniem, że jest ich więcej. Nadto umieszczono opis oraz zdjęcie rzeczy służących zatrzymanemu do popełnienia tych czynów w postaci dwóch proc oraz kamieni i metalowych podkładek. Podano możliwą kwalifikację prawną czynów zatrzymanego w postaci przestępstwa narażenia człowieka na narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Wyjawiono także, że mężczyzna był poszukiwany nakazem doprowadzenia do Sekcji do Walki z Przestępczością Gospodarczą Komendy Miejskiej Policji w K., oraz to, że notorycznie zgłaszał w (...) prokuraturze zawiadomienia o przestępstwach popełnionych przez agentów służb specjalnych, którzy w nielegalny sposób zdobywają wiadomości. Nadmieniono, że mężczyzna domagał się od sądu — zacytowano - „wycofania z wpływu na otoczenie służb specjalnych”. Artykuł skończył się konkluzją, że nie jest wykluczone, że sprawę „snajpera” będą musieli, oprócz policjantów, zbadać jeszcze biegli lekarze. (dowód: artykuł koperta - k. 35) Zatrzymanie powoda w tej sprawie nastąpiło w dniu 12 grudnia 2007 r. (dowód: protokół zatrzymania k. 18 18v w aktach Sądu Rejonowego w K sygn. akt II K 195/08) Prawomocnym postanowieniem z dnia 26 listopada 2009 r. Sąd Rejonowy wK_ w sprawie o sygnaturze akt II K 195/08, na podstawie art. 17 $ 2 pkt 2 k.p.k. umorzył postępowanie karne prowadzone wobec powoda E. Z. m.in. o popełnienie w dniach 8 i 10 grudnia 2007 r. przestępstw strzelania z procy metalowymi krążkami z okna swojego mieszkania do przechodniów, czym naraził ich na bezpośrednie niebezpieczeństwo powstania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu i spowodował obrażenia ciała trzech pokrzywdzonych. Podstawą umorzenia postępowania karnego było niepopełnienie przez powoda przestępstw z uwagi na niemożność rozpoznania przez niego znaczenia tych czynów i pokierowania swoim postępowaniem w rozumieniu art. 31 $ 1 k.k. (dowód: postanowienie wraz z uzasadnieniem k. 416 — 419 oraz postanowienie Sądu Okręgowego w Kaliszu z dn. 03.03.2010 r. wraz z uzasadnieniem k. 644 — 647 — w aktach Sądu Rejonowego w K „sygn. akt II K 195/08) Powód E. Z. jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się zasiłku MOPS w kwocie 240 zł miesięcznie. (dowód: oświadczenie k. 10 — 11; zaświadczenie k. 12; decyzja k. 13) Wydawcą czasopisma „(...)” w chwili opublikowania spornego artykułu była Oficyna (...) Sp. z 0.0. z siedzibą w P.. Wódniu 18 listopada 2009 r. podmiot ten został wykreślony z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. (okoliczności bezsporne; dowód: informacja k. 84) Następcą prawnym Oficyny (...) Sp. zo.o. z siedzibą w P. jest (...) Sp. z.0.0. z siedzibą w W.. (okoliczności bezsporne; dowód: odpis z Krajowego Rejestru Sądowego k. 50 — 64) Sąd zważył, co następuje: --- STRONA 4 --- W niniejszej sprawie powód domagał się zasądzenia zadośćuczynienia z tytułu naruszenia jego dobra osobistego w postaci dobrego imienia z tytułu opublikowania wdniu 14 grudnia 2007r. w czasopiśmie (..." nr (...artykułu pt. „(..” Jednym z zarzutów, który podniosła strona pozwana jest zarzut przedawnienia roszczenia, który należało rozpatrzyć w pierwszej kolejności. Stosownie do treści art. 442 * $ 1 zd. 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej dojej naprawienia. W rozpatrywanej sprawie powód miał możliwość dowiedzieć się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia najwcześniej w dniu publikacji spornego artykułu, tj. w dniu 14 grudnia 2007 r. Tym samym trzyletni termin przedawnienia jego roszczenia mógł najwcześniej upłynąć w dniu 15 grudnia 2010 r. Tymczasem powództwo w niniejszej sprawie zostało wniesione w dniu 31 maja 2010 r., a więc przed upływem terminu do jego wniesienia. Spowodowało to na podstawie art. 123 8 1 pkt 1 k.c. przerwanie terminu przedawnienia roszczenia. Nie można zatem było uznać za słuszny zarzut strony pozwanej w kwestii przedawnienia roszczenia i należało rozpatrzyć sprawę pod względem merytorycznym. Zgodnie z treścią art. 23 k.c., dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego. Katalog dóbr osobistych jest otwarty, art. 23 k.c. wymienia je bowiem przykładowo. W razie naruszenia dóbr osobistych podmiot ten, którego dobro osobiste zostało naruszone, może żądać, w oparciu o art. 448 k.c. wzw. zart. 24 81 zd. 3 k.c., zadośćuczynienia pieniężnego [...., jeżeli sprawcy naruszenia można przypisać winę (zob. uchw. SN z 19.06.2007 r., III CZP 54/07, OSNC - ZD z 2008 r., z. 2, poz. 36). Dobre imię jest zewnętrznym aspektem czci człowieka. Naruszenie dobrego imienia polega z reguły na pomówieniu o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć tę osobę w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności (zob. m.in. wyr. SN z dnia 29 października 1971 r., II CR 455/71, OSNCP 1972, nr 4, poz. 77, z glosą E. Radomskiej, PiP 1973, z. 6, s. 167). Może tu chodzić zarówno o rozpowszechnianie wiadomości określonej treści, która stanowi zarzut pod adresem jednostki, jaki wyrażanie ujemnej oceny jej działalności. Przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego nie ma decydującego znaczenia subiektywne odczucie osoby, jej indywidualne wartości uczuć i stanu psychicznego, ale to, jaką reakcję wywołuje naruszenie w społeczeństwie. Należy przy tym ustalić, czy dane zachowanie, biorąc pod uwagę przeciętne reakcje ludzkie, mogły obiektywnie stać się podstawą do negatywnych odczuć po stronie pokrzywdzonego (zob. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.10.2001 r., VCKN 195/01, LEX nr 53107; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 19.10.2005 r., I ACa 353/05, LEX nr 175202). W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się w większości, że na ocenę, czy określone stwierdzenia naruszają cześć osoby, wobec której zostały one użyte, nie ma wpływu okoliczność, czy zarzuty były prawdziwe (zob. wyr. SN z dnia 29 października 1971 r., II CR 455/71, OSNCP 1972, nr 4, poz. 77, z glosą E. Radomskiej, PiP 1973, z. 6, s. 167; Komentarz do art. 23 kodeksu cywilnego. Księżak Paweł [w:] B. Giesen, W.J. Katner, P. Księżak, B. Lewaszkiewicz- Petrykowska, R. Majda, E. Michniewicz-Broda, T. Pajor, U. Promińska, M. Pyziak-Szafnicka, W. Robaczyński, M. Serwach, Z. Świderski, M. Wojewoda, Kodeks cywilny. Część ogólna. Komentarz, LEX, 2009; A. Szpunar: Ochrona dóbr osobistych W-wa 1979). Samo naruszenie dobra osobistego nie jest wystarczające do objęcia ochroną naruszonych dóbr osobistych. Konieczną przesłanką udzielenia ochrony jest stwierdzenie bezprawności ich naruszenia (art. 24 8 1 k.c.). Przesłankę tę ujmuje się w prawie cywilnym szeroko - bezprawne jest każde działanie sprzeczne z normami prawnymi czy zasadami współżycia społecznego (zob. m.in. wyr. SN z 04. 06.2003 r., I CKN 480/01, LEX nr 137619). Za bezprawne --- STRONA 5 --- uważa się każde zachowanie naruszające dobra osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności je usprawiedliwiających. W przypadku naruszenia dóbr osobistych w środkach masowego przekazu przyjmuje się w większości, że podstawowym warunkiem ewentualnego uchylenia bezprawności jest prawdziwość stawianych zarzutów. Postawienie komuś zarzutu nieprawdziwego, naruszającego jego cześć, jest zawsze działaniem sprzecznym z zasadami współżycia społecznego i w związku z tym bezprawnym, choćby postawienie takiego zarzutu podyktowane było dobrą wiarą jego autora i poparte starannością w zbieraniu danych, na których zarzut się opiera. W takim przypadku dobra wiara autora zarzutu wyłącza jedynie jego winę (zob. wyr. SN z 11.09.1981 r., II CR 297/81, niepubl.; wyr. SN z 07.11.2002 r., II CKN 1293/00, OSNC 2004, nr 2, poz. 27; wyr. SN z 22.12.1997 r., II CKN 546/97, OSNC 1998 r., z. 7-8, poz. 119; por. wyr. SN z 19.01.2000 r., II CKN 670/98, niepubl.). Niekiedy przyjmuje się jednak, że wykazanie przez dziennikarza, iż przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych działał w obronie społecznie uzasadnionego interesu oraz wypełnił obowiązek zachowania szczególnej staranności i rzetelności, wymaganej od niego na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 ze zm.), uchyla bezprawność jego działania (zob. uchw. SN z 18.02.2005 r., III CZP 53/04, OSNC 2005, nr 7-8, poz. 114). Przyjmuje się przy tym, że oparcie publikacji na materiałach zebranych i wykorzystanych w sposób wymagany w art. 12 ust. 1 pkt 1 Pr. Pras. ma miejsce m.in. wtedy, gdy źródło informacji, z którego korzystał dziennikarz, obiektywnie zasługiwało na wiarę. Do źródeł tych zalicza się przykładowo osoby publicznego zaufania, urzędników administracji rządowej lub samorządowej, rzeczników prasowych (zob. wyr. SN z 17.04.2008 r., I CSK 543/07, LEX nr 420917). Pomówienie o popełnienie przestępstwa niewątpliwie narusza dobro osobiste osoby, której pomówienie dotyczy, gdyż zarzuca jej takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć tę osobę w oczach opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Z ustalonego stanu faktycznego wynika jednak, że w spornym artykule znalazły się jedynie prawdziwe informacje. Świadczy o tym wynik toczącego się wobec powoda postępowania karnego o popełnienie czynów, które zostały opisane w spornym artykule. Prawomocnym postanowieniem z dnia 26 listopada 2009 r. Sąd Rejonowy w Kaliszu umorzył postępowanie karne prowadzone wobec powoda E. Z. o popełnienie w dniach 8 i 10 grudnia 2007 r. przestępstw strzelania z procy metalowymi krążkami z okna swojego mieszkania do przechodniów, czym naraził ich na bezpośrednie niebezpieczeństwo powstania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu i spowodował obrażenia ciała trzech pokrzywdzonych. Postępowanie to zostało umorzone wobec niepopełnienia przez powoda przestępstw z uwagi na niemożność rozpoznania przez niego znaczenia tych czynów i pokierowania swoim postępowaniem w rozumieniu art. 31 $ 1 k.k. Oznacza to, że sąd karny prawomocnie orzekł, że powód popełnił przedmiotowe czyny, nie popełnił jednak przestępstwa z uwagi na stwierdzenie niepoczytalności powoda w chwili popełnienia zarzucanych mu czynów, powodującą wyłączenie jego odpowiedzialności karnej z uwagi na brak możliwości przypisania mu winy w popełnieniu tych czynów, co w konsekwencji skutkowało obligatoryjnym umorzeniem postępowania karnego na podstawie art. 178 1pkt2 k.p.k. Opis czynów przypisanych powodowi odpowiada informacjom podanym w spornym artykule prasowym. Wbrew twierdzeniom strony powodowej, nie znalazło się w nim określenie powoda jako „groźnego przestępcy”. Nieprawdziwe jest także twierdzenie powoda, że opublikowanie spornego artykułu spowodowało zatrzymanie jego osoby przez organy ścigania, gdyż — jak wynika z ustalonego stanu faktycznego — nastąpiło to jeszcze przed datą jego publikacji. Nie znajduje uzasadnienia w zebranym materialne dowodowym także twierdzenie powoda, jakoby publikacja ta spowodowała zgłaszanie się dużej ilości rzekomych pokrzywdzonych jego czynami. Nie wynika to ani z akt postępowania karnego toczącego się przeciwko powodowi, ani z treści opisów czynów jemu przypisanych. Nadto należy stwierdzić, że podane w artykule informacje zostały pozyskane od funkcjonariusza Policji, na co wyraźnie wskazuje zamieszczenie jego zdjęcia, prezentującego znalezione w mieszkaniu powoda przedmioty służące do popełnienia opisanych w artykule czynów. Tym samym należy uznać, że autor artykułu zrealizował swój obowiązek zachowania szczególnej staranności i rzetelności przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych, zwłaszcza sprawdzenia zgodności z prawdą uzyskanych wiadomości lub podania ich źródła. Nadto podanie zawartych w artykule informacji czyniło zadość prawu społeczeństwa do informacji o ważnych aspektach życia publicznego i społecznego, należy więc uznać, że publikacja spornego artykułu leżała w strefie ważnego, społecznie uzasadnionego interesu. --- STRONA 6 --- Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że publikacja spornego artykułu nie była działaniem bezprawnym, a tym samym nie można przypisać — na podatnie art. 38 ust 1 Pr. Pras. stronie pozwanej odpowiedzialności za fakt jego opublikowania. Tym samym powództwo powoda podlegało oddaleniu, o czym orzeczono w pkt I wyroku. Zuwagi na cofnięcie przez stronę powodową powództwa w zakresie żądania zasądzenia roszczenia od Skarbu Państwa, Sąd umorzył postępowanie w tym zakresie nie dopatrując istnienia okoliczności przemawiających przeciwko takiemu cofnięciu (art. 203 $ 11 4 k.p.c. w zw. zart. 355 8 1 k.p.c.). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie 98 k.p.c., $ 6 pkt 6 i $ 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), a w przedmiocie zasądzenia od powoda kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Oficyny (...) Sp. z 0.0. Oddział w K. — dodatkowo na podstawie art. 194 $ 2 zd. 2 k.p.c. SSO Izabela Korczyńska