Wyrok I C 73/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 września 2012r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wy

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 73/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 września 2012r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Katarzyna Faff Protokolant: st. sekr. sąd. Beata Urbańska po rozpoznaniu w dniu 28 września 2012 r. w Opolu sprawy z powództwa J. J. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu nr 2 w S. reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa o zapłatę I. powództwo oddala, II. odstępuje od obciążenia powoda kosztami oddalonego powództwa. Wyrok uprawomocnił się dnia 13 listopada 2012r. SSO Katarzyna Faff Na oryginale właściwy podpis za zgodność I C 73/12 UZASADNIENIE Powód J. J. pozwem wniesionym przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa – Zakładowi karnemu nr 2 w S. domagał się zasądzenia na swoją rzecz kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia , co stanowi wyliczenie za każdy miesiąc pobytu w placówce w warunkach uwłaczających godności ludzkiej. --- STRONA 2 --- Uzasadniając swe stanowisko powód podał, iż jego pobyt w ZK nr 2 w S. odbywał się w celi nr 210 i był to Oddział Aresztu Śledczego. Osadzono go w dniu 31.05.2001r. i pobyt trwał do dnia 20.1.2002r., warunkach o których w demokratycznym państwie nie możne być mowy, gdyż narusza to przede wszystkim Konstytucję RP – art. 40, 41 ust.4 i art.47, mówiący o poszanowaniu godności ludzkiej , czego nie dało się odczuć podczas pobytu w zakładzie karnym, zapewnienie przez państwo godziwych warunków obywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów państwa praw demokratycznego znajdującego wyraz w normach prawa międzynarodowego. Wynika to wprost z art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 13.12.1966r. ( dz. 1977nr 38,poz.167) oraz art. 3 E.K.P.C., stanowiącym że każda osoba pozbawiona wonności będzie traktowana w sposób humanitarny z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Te zasady prawa międzynarodowego wyrażają art. 40,41 ust.4 i 47 Konstytucji RP. W placówce cela w której przebywał powód była czteroosobowa w której nie zapewniono miejsca dla dwóch osób, gdyż nie zapewniono wymaganych 3m 2 na osobę i taki stan rzeczy trwał przez cały okres jego pobytu w ZK nr 2 S., przez co nie zapewniono minimum intymności jego osobie w warunkach przeludnienia. Taki stan rzeczy jest nie zgodny gdyż przepisy przewidują 3 m 2 na osobę, a powód nie podpisywał zgody na przebywanie w celi przeludnionej nawet czasowo. Konsekwencją przepełnienia był brak miejsca do poruszania się po celi, gdy dwóch osadzonych poruszało się dwóch musiało przebywać na łóżkach. Cela nie zapewniała żadnych minimalnych warunków do mysia, gdyż urządzenia były zdezelowane, metalowe umywalki z oznakami zużycia, rdzy, odpadający i zagrzybiały tynk wokół urządzeń sanitarnych, pod nimi kosz z odpadkami( sąsiedztwo stołu), w lecie smród nie do zniesienia. Ubikacja choć murowana o wymiarach ok. 1m-1m nie pozwalała na umycie ciała, gdyż całe miejsce zajmował klozet cieknący z każdej strony, kąt zagrzybiony, odpadająca farba ze ściany, wychodząca sól (zakwaszenie ścian), ze szkoda dla dróg oddechowych. Cele brudne nie remontowane od lat, także grzyb od wilgoci ( czarne plamy), sypiący się tynk wraz z farbą, obdarta ze zużycia i starości wykładzina z PCV która w okresie letnim stawała się mokra od potu. Sprzęt kwaterunkowy zdezelowany , łóżka 4 szt. na celi miały powyrywane i połamane kratownice, bez podkładów drewnianych co skutkowało zapadaniem się materacy, złego snu ( człowiek budził się obolały) w konsekwencji do wady postawy. Materace obdarte, zapocone, śmierdzące, pożółkłe od starości to samo tyczy się kocy i zagłówków. Zniszczone stoły i taborety ( liczba za mała do osadzonych) w miejscach nieodpowiednich ( bliskość umywali, drzwi wejściowych). Okna małe, nieszczelne przez które w okresie zimowych dochodziło do przeciągów, przez które nie wpadała wystarczająca ilość światła, także przez kraty i kratownice w nich zainstalowane, w lecie przez ich minimalne rozmiary panował natomiast zaduch i półmrok ze szkodą dla wzroku, gdyż przez cały dzień musiała palić się światło ( tzw. jarzeniówki) szkodliwe dla wzroku. Szafki obdarte, zardzewiałe w których zmuszeni byli do przechowywania żywności zakupionej w kantynie, za małych rozmiarów, resztę pod łóżkiem wraz z odzieżą, prasą, środkami chemii osobistej, gdyż brak było na nie miejsca, bark lusterka, kosze na śmieci brudne i połamane. Nie szczelne drzwi co w okresie zimowym potęgowało przeciągi doprowadzają do przeziębień. Wszystko było zgłaszane lecz bez odzewu ze strony osób odpowiedzialnych. Taborety z pouszkadzanymi deskami, powyrywanymi, wypadające ze ściany gniazdka co mogło skutkować porażeniem prądem. Raz w tygodniu łaźnia ogólna do której doprowadzano jednorazowo za dużą ilość osadzonych przez co kąpiel trwała mniej niż kilka minut, mniej niż przewidują przepisy wewnątrzzakładowe. Zagrzybione podesty pod prysznicami ( drewniane ) doprowadzało do zagrzybienia stóp u więźniów nie bez skutków dla innych. Za małą liczą prysznicy w stosunku do doprowadzonych osadzonych ( dwa, trzy razy więcej osadzonych doprowadzonych niż pryszniców), ściany mokre, zagrzybione, wilgoć wszędzie, nie jednokrotnie za zimna woda lub za gorąca podczas kąpieli, zimna w celach, brak miejsca do suszenia wypranej odzieży. Nie sprawna wentylacja jak w celi tak i łaźni. Przeprowadzanie osadzonych do łaźni odbywała się przez hol pawilonu na którym panował przeciąg było zimno ze szkodą dla zdrowia. Poniżające, niegrzeczne zachowanie personelu S.W. względem osadzonych także nie może zostać bez opisu ze strony powoda, gdyż także jak pobyt w przeludnieniu, prowadziły do uczucia poniżenia, zezwierzęcenia a nie jednokrotnie załamania. --- STRONA 3 --- Także spacery odbywała się w warunkach które nie gwarantowały 3m 2 na osobę, gdyż nie jednokrotnie w tak małych kwaterach przebywało i 20 osób ( wymiary 4x5 m-ok.) stłoczonych w słońcu lata, śliskich betonowych w zimie, nie odśnieżonych, nie sypanych piachem. Wszystkie te wykazane przez powoda fakty, które miały miejsce podczas jego pobytu potęgowały w jego świadomości fakt, ze tak nie powinien być traktowany nikt, państwo określa w ustawach, kodeksach zasady funkcjonowania placówek tego typu więc powinno także dbać o ich przestrzeganie i odpowiednie wyposażenie zgodnie z tymi wytycznymi. W ZK nr 2 w S. tak nie było, co stanowi ujmę dla gatunku ludzkiego którego prawa do poszanowania godności, czci powinny przestrzegać instytucje oraz osoby do tego powołane, a przede wszystkim państwo przyjmując normy prawne dla poszanowania praw człowieka na papierze a praktykują odmienne normy nie łożąc wystarczających środków na utrzymanie należytego stanu rzeczy do czego się zobowiązuje w myśl przepisów Unii Europejskiej, (...) Europejskiej Karty Praw Człowieka oraz humanitaryzmu wobec obywateli bez względu na status społeczny. Także wyroki polskich sadów jednoznacznie stwierdzają , że praktyki stosowane w polskim systemie więziennictwa stanowią enklawę bezprawia i swoistego poniżania człowieka ( SN 25.04.1989r./CR 143/89/OSP 1990/9 poz. 330, SA w L. 2008r. I ACa 523/2008, Rzeczpospolita (...), str.1 , TK 26.05.2008r., 25/07). Reasumując wykazane wyżej nieprawidłowości i poniżanie osadzonych w odczuciu powoda przez warunki w jakich przyszło mu przebywać w ZK nr 2 w S. stwarzają podstawę do dochodzenia zadośćuczynienia od pozwanego za wykazane powyżej poniżające traktowanie, złe warunki bytowo- socjalne przez system przyjęty przez administrację za naturalny w wysokości wykazanej jak w meritum pozwu. Strona pozwana reprezentowana przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz strony pozwanej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. Uzasadniając swe stanowisko, strona pozwana podała, iż powód w swoim pozwie podniósł zarzuty dotyczące niehumanitarnych warunków socjalno – bytowych panujących w ZK nr 2 w S., w tym przeludnienia cel mieszkalnych , wilgoci w celach, niewłaściwych rozwiązań w zakresie sanitariatów itp. Powód podnosi przy tym, że przebywał w powyższych jednostkach penitencjarnych w okresie od 31.05.2001r. do 20.11.2002r. Pozwany w zakresie roszczeń powoda podnosi zatem zarzut przedawnienia wynikający z art. 442 k.c. albowiem upłynął już trzyletni okres od momentu kiedy powód dowiedział się o szkodzie ( krzywdzie) i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Powód najwcześniej mógł wnieść pozew tj. nadać w administracji zakładu karnego w dniu 31.01.2012r. (data zamieszczona w pozwie). Wobec powyższego jego roszczenia przedawniły się w całości. Sąd Najwyższy wskazał w wyroku z dnia 11.08.2010r. ( I CSK 653/09) skuteczne podniesienie zarzutu przedawnienia jest wystarczające do oddalenia powództwa bez potrzeby ustalenia, czy zachodzą wszystkie inne przesłanki prawnomaterialne uzasadniające jego uwzględnienie, a ich badanie w takiej sytuacji jest zbędne. Wyrok powyższy zapadł w oparciu o uchwal ę pełnego składu Izby Cywilnej SN z 17.02.2006r., III CZP 84/05, OSNC2006/7-8/114 oraz LEX nr 171726. Godzi się także podkreślić, iż trzyletni okres przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przewidziany w art.442 1 §1k.c. zdanie pierwsze ma znaczenie dyscyplinujące poszkodowanego, aby nie zwlekał ze skorzystaniem z przysługującego mu roszczenia. Instytucja przedawnienia roszczenie chroni przede wszystkim interes dłużnika, a nie wierzyciela ( SA w (...).10.2006r., I ACa 415/06). Już jako na marginesie pozwany zauważa, iż nawet jeżeli biorąc pod uwagę fakt, iż strona powodowa w chwili wyrządzenia szkody nie mogła ocenić jej rozmiaru to nie uzasadnia to w żadnej mierze zwłoki w wytoczeniu powództwa, gdyż jak wynika z orzecznictwa dla rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia nie jest konieczne , aby --- STRONA 4 --- poszkodowany , który dowiedziała się o zaistniałej szkodzie znał już jej rozmiar ( uchwala SN z 11.02.1963r., III PO 6/62, OSNC 1964/5/87, SN z 24.11.1971r., I CR 491/71. OSNC 1872/5/95). Powództwo powinno być zatem oddalone bez konieczności przeprowadzania jakiegokolwiek postępowania dowodowego. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód J. J. odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym nr 2 w S. w okresie od 31 maja 2001r. do dnia 20 listopada 2002r. Aktualnie powód odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w N.. (okoliczność bezsporna). Powód w dniu 31 stycznia 2012r.. złożył w administracji Zakładu Karnego w N. nadał przesyłkę zaadresowaną Sąd Okręgowy w Opolu zawierającą pozew przeciwko Skarbowi Państwa Zakładowi Karnemu nr 2 w S. o zadośćuczynienie - w niniejszej sprawie. (okoliczność bezsporna). Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód w swoim pozwie wskazywał, iż zostały naruszone jego dobra osobiste w postaci godności, z uwagi na warunki w jakich odbywał karę pozbawienia wolności tj. przeludnienia w celi, brak należytego wyposażenia cel, nie zapewnienie odpowiedniej do pory roku temperatury w celi, jak również za brak właściwych warunków do utrzymania higieny osobistej oraz czystości w celi zawilgocenie, niewłaściwe traktowanie osadzonych przez funkcjonariuszy i wychowawców, brak reakcji administracji Aresztu Śledczego na składane przez powoda skargi, itp. Wskazując na to powód w pozwie domagał się zadośćuczynienia w kwocie 100.000 zł. W uzasadnieniu pozwu powód powoływał się na naruszenie przez pozwanego norm zawarty w Konstytucji RP i zasad prawa międzynarodowego. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19.12.1966r. ( Dz.U. z 1977r. Nr 38 , poz. 167 i 169 ), głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem godności człowieka . Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności stanowiący , że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności , nie naruszających godności ludzkiej. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40,41 ust.4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego ( wyrok SN z dnia 28.02.2007r. V CSK 431/06 , OSNC 2008 nr 1 , poz. 13). --- STRONA 5 --- Art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czuje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Natomiast art. 24 k.c. stanowi podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania, przez którą rozumie się działanie sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Przepis ten przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, zatem na pozwanym ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Powód natomiast winien wykazać, że doszło do naruszenia dobra osobistego. Bezprawność działania wyłącza: 1) działanie w ramach porządku prawnego 2) wykonywanie prawa podmiotowego, 3) zgodę pokrzywdzonego, 4) działanie w obronie uzasadnionego interesu. Mając powyższe przepisy na uwadze stwierdzić należy, iż aby można było przyznać zadośćuczynienie za naruszenie dobra osobistego musi wystąpić bezprawność działania po stronie pozwanego. W pierwszej kolejności należało odnieść się jednak do zarzutu przedawnienia zgłoszonego przez pozwanego powołującego się na przepis art. 442 1 kc, który to zarzut w ocenie Sądu zasługiwał na uwzględnienie. Skuteczne podniesienie zarzutu przedawnienia jest wystarczające do oddalenia powództwa bez potrzeby ustalania, czy zachodzą wszystkie inne przesłanki prawnomaterialne uzasadniające jego uwzględnienie, w związku z czym, w razie podniesienia takiego zarzutu, badanie tych przesłanek staje się, w zasadzie, zbędne (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2006 r., III CZP 84/05, OSNC 2006/7-8/114). Przedawnienie roszczeń o naprawienie wszelkich szkód wyrządzonych czynem niedozwolonym na osobie, jak i w mieniu do dnia 10.08.2007r. regulował uprzednio obowiązujący przepis art. 442 kc, który stanowił: § 1. Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Przepis ten jednak został uchylony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. (Dz.U. Nr 80, poz.538) zmieniającej kodeks cywilny z dniem 10 sierpnia 2007r., który na jego miejsce wprowadził przepis art. 442 1 , w § 1 i 3 stanowiący: Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany i dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.§ 3: W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Art. 2 ustawy zmieniającej natomiast stanowi, że do roszczeń, o których mowa w art. 1, powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisy art. 442 1 kc. Skoro zatem roszczenie powoda powstało już w okresie 31.05.2001r. do 20.11.2002r. r. (o czym niżej), to wg art. 442 kc, w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej i wprowadzającej art. 442 1 kc, tj. 10.08.2007r. – było ono już przedawnione. Przesądza to o konieczności zastosowania w nin. sprawie uprzednio obowiązującego przepisu art. 442 kc. W przypadku każdego z tych przepisów, w okolicznościach niniejszej sprawy, dla rozpoznania zarzutu przedawnienia podniesionego przez stronę pozwaną decydujące znaczenie mają następujące przesłanki, które muszą występować łącznie: 1) data dowiedzenia się powoda o szkodzie, 2) data dowiedzenia się przez powoda o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Właściwą chwilą dla określenia początku trzyletniego biegu przedawnienia jest moment dowiedzenia się powoda o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, a nie o zakresie szkody, czy o trwałości jej następstw. --- STRONA 6 --- Powód przebywał w Zakładzie karnym nr 2 w S. od 31.05.2001r. do 20.11.2002r. Skoro zatem pozew swój powód złożył w dniu 31.01.2012r. uznać należało, że jego roszczenie w stosunku do pozwanego jest przedawnione w całości i to od 21.11.2005r.). Stosunkowo krótki, trzyletni termin przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, przewidziany obecnie w art. 442 1 § 1 i § 3 kc, a poprzednio w art. 442 kc, ma znaczenie dyscyplinujące poszkodowanego, aby nie zwlekał ze skorzystaniem z przysługującego mu roszczenia. Instytucja przedawnienia roszczeń chroni przede wszystkim interes dłużnika, a nie wierzyciela (poszkodowanego) (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2006 r., III CZP 84/05, OSNC 2006/7-8/114). Zważywszy na duży termin opóźnienia w zgłoszeniu roszczenia, mając na uwadze główny cel instytucji przedawnienia, którym jest pewność obrotu prawnego, a także na to, że pozwany swym działaniem lub zaniechaniem nie miał żadnego wpływu na fakt i termin zgłoszenia roszczenia przez powoda, ostatecznie należało uznać, że roszczenie powoda w całości w stosunku do pozwanego na skutek podniesionego zarzutu przedawnienia, nie może być skutecznie dochodzone. Mając na uwadze powyższe powództwo oddalono. Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd odstąpił od obciążania powoda kosztami postępowania w niniejszej sprawie.