Wyrok I C 722/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2018 r. Sąd Okręgowy w Krakowie

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 722/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 stycznia 2018 r. Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący : SSR del. Zygmunt Drożdżejko Protokolant: protokolant Karolina Lipka po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2018 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa G. L. przeciwko J. T. o ochronę dóbr osobistych I. zasądza od pozwanego J. T. na rzecz powoda G. L. kwotę 500 zł (pięćset złotych) z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie od dnia 11 lipca 2016r. do dnia zapłaty; II. w pozostałej części powództwo oddala; III. zasądza od powoda G. L. na rzecz pozwanego J. T. kwotę 1 590 zł (tysiąc pięćset dziewięćdziesiąt złotych) tytułem kosztów procesu. Sygn. akt I C 722/16 UZASADNIENIE Wyroku z dnia 23.01.2018r. Powód G. L. wystąpił przeciwko J. T. z pozwem o zapłatę kwoty 10 000 zł z odsetkami od dnia wniesienia pozwu. W uzasadnieniu wskazał, że pozwany szpiegował go przez dłuższy okres. Robił mu zdjęcia, nagrywał go, szpiegował. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu wskazał, że jest prywatnym detektywem i działał na zlecenie zakładu ubezpieczeń. Zatem jego działanie jest zgodne z prawem. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód G. L. był poszkodowanym ze zdarzenia za które odpowiedzialność ponosi Towarzystwo (...). Pomiędzy powodem a Towarzystwem toczyło się postępowanie o odszkodowanie. --- STRONA 2 --- Dowód: okoliczność bezsporna. Pozwany J. T. jest prywatnym detektywem. (...) S.A. zawarł z M. F. umowę o świadczenie usług detektywistycznych. Na podstawie tej umowy miała być prowadzona obserwacja powoda dotycząca jego stanu zdrowia. W ramach tej umowy wyznaczona pozwanego J. T. na osobę odpowiedzialną. Dowód: zaświadczenie k.79-80, decyzja k.81, legitymacja k.82, umowa k.83-89, zeznania pozwanego J. T. k.235 Pozwany prowadził obserwację powoda na osiedlu na którym mieszkał. Wypytywał sąsiadów o powoda, zainicjował dwie rozmowy z powodem. Jedną przez domofon, a drugi raz zainicjował rozmowę na osiedlu. Obie rozmowy nagrał. Zrobił powodowi kilka zdjęć i nagrywał krótkie filmiki. Raz było zdarzenie, że pozwany chciał zidentyfikować powoda i poprosił osobę która odczytywała liczniki gazu, aby ona zapukała do mieszkania powoda pod jakimś pretekstem i nagrała jego wizerunek ukrytą kamerą. Żona powoda otworzyła drzwi, ale w głębi mieszkania stał powód. Ta osoba nagrała wizerunek i rozmowę z powodem. Był to krótki filmik. Całe sprawozdanie z obserwacji było przekazane do zakładu ubezpieczeń. Dowód: sprawozdanie z ustaleń detektywistycznych k.30-55, 59, zeznania świadka M. K. k.169, zeznania świadka A. L. k.117-118, zeznania M. Z. k.143, zeznania świadka A. R. k.169, zeznania powoda G. L. k.204-205, zeznania pozwanego J. T. k.235 Ocena dowodów: Sąd dał wiarę wszystkim dokumentom i nagraniom albowiem nikt nie kwestionował ich prawdziwości. Sąd dał wiarę zeznaniom świadków i stron, albowiem ich zeznania są spójne i logiczne, a ponadto znajdują potwierdzenie w dokumentach. Sąd pominął dowód z przesłuchania świadka M. G. albowiem nie został wskazany prawidłowy jej adres. Sąd początkowo pominął dowód z przesłuchania pozwanego, ponieważ pozwany mimo prawidłowego wezwania nie stawił się. Przyczyny niestawiennictwa zostały wyjaśnione. Wprawdzie Sąd miał pełne podstawy do pominięcia zeznań pozwanego, ale uznał, że w tym przypadku byłby to nadmierny formalizm, ponieważ pozwany czynnie brał udział w procesie, prawie zawsze był obecny na posiedzeniach. Nie stawienie się na rozprawę wynikało z braku wiedzy o niej. Sąd zważył co następuje: Roszczenie powoda jest uzasadnione ale w niewielkim rozmiarze. W pierwszej kolejności należy wskazać, ze roszczenie powoda oparte jest na zasadzie ochrony dóbr osobistych. W myśl art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zgodnie z art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie cywilnym (art. 448 k.c.) może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego. Powołane przepisy zawierają regulację dotyczącą ochrony dóbr osobistych jednostki jedynie przykładowo wymienionych w art. 23 k.c. Zakładają one bezprawność działania, która jest wystarczającą przesłanką do skutecznego domagania się ochrony prawnej wskazanej w art. 24 k.c. Zagrożenie zaś lub naruszenie dobra osobistego zostanie uznane za bezprawne, jeżeli jest ono sprzeczne z szeroko rozumianym porządkiem prawnym. Ponadto naruszenie to musi być obiektywne, tzn. w ocenie społeczeństwa musi wywoływać negatywne odczucia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2001 r., sygn. akt V CKN 195/01, Legalis nr 52691). --- STRONA 3 --- W pierwszej kolejności należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia dóbr osobistych takich jak: głos, prywatność oraz wizerunek. Głos jest dobrem osobistym i jest on chroniony sam w sobie, niezależnie czy zostały naruszone inne dobra. Głos podlega ochronie i naruszenie tego dobra polega z jednej strony na nagrywaniu, a z drugiej strony na jego rozpowszechnianiu. Nie ma tutaj znaczenia, czy nagranie wykonuje rozmówca czy osoba trzecia. Również rozmówca nie ma prawa nagrywać rozmowy bez zgody drugiej strony. Zatem nagrywając dwie rozmowy z powodem (jedną przez domofon i drugą na osiedlu), pozwany naruszył to dobro. Naruszył to dobro również przekazując nagrania zakładowi ubezpieczeń. Niewątpliwie pozwany naruszył również życie prywatne powoda, poprzez śledzenie go i zdobywaniu o nim informacji w sposób tajny. Powód naruszył również dobro powoda jakim jest wizerunek. Wizerunek jest dobrem osobistym i jest on chroniony sam w sobie, niezależnie czy zostały naruszone inne dobra (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 1999 r. I ACa 1089/98, Wokanda 2000/3/42, OSP 2000/9/142). Ochrona wizerunku podlega ochronie na różnych płaszczyznach. Prawo autorskie reguluje płaszczyznę rozpowszechniania - art. 81 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. „o prawie autorskim i prawach pokrewnych”. Zgodnie z tym artykułem rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie (1). Zezwolenia nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku: osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych; osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza (2). Powód przekazując nagrania powoda do zakładu ubezpieczeń naruszył omawiany zakaz. Nie ulega wątpliwości, że nie posiadał zgody powoda. Powód nie należy też do grona osób, których wizerunek można rozpowszechniać bez jego zgody. Niezależnie od tego należy wskazać, że również samo utrwalanie wizerunku również podlega ochronie. Generalną ochronę dóbr osobistych ustanawia art. 23 kc i wizerunek jest chroniony na podstawie tego przepisu. Zatem pojęcie czym jest wizerunek i w jakim zakresie podlega on ochronie to generalnie wynika z art. 23 kc. Zgodnie z tym artykułem wizerunek jest elementem naszej tożsamości. Naruszenie go może prowadzić do wielu negatywnych skutków. Przede wszystkim każdy człowiek może znaleźć się w różnych sytuacjach. Te sytuacje mogą być wstydliwe, krępujące dla niego. Mogą to być sytuacje intymne, mogą to być sytuacje w których człowiek - najogólniej mówiąc- nie wygląda zbyt korzystnie. Szczególnie może to dotyczyć kobiet. Są sytuacje np. nie mają odpowiedniej fryzury, w których czują się źle i nie chcą być w ten sposób utrwalone. Należy zauważyć, że utrwalenie wizerunku wiąże się potencjalnie z możliwością niezgodnego z prawem jego wykorzystaniem. Ponadto w przypadku utrwalenia wizerunku to ten utrwalony wizerunek jest przetwarzany przez archiwistów i przez osobę, która go utrwaliła. Ochrona wizerunku polega m. in. na tym, aby nikt go nie oglądał bez zgody uprawnionego. Dobro osobiste w tym wizerunek może być chroniony na kilku płaszczyznach. To iż ustawa „ o prawie autorskim” chroni tylko jedną płaszczyznę nie oznacza, że inne płaszczyzny nie są chronione. Prawo autorskie chroni płaszczyznę rozpowszechniania, a wiec tą płaszczyznę która najbardziej ingeruje w dobro osobiste. Prawo autorskie w ogóle nie odnosi się do kwestii utrwalania wizerunku i jego przechowywania. Zatem nie ma podstaw do wysunięcia tezy, że skoro ono reguluje rozpowszechnianie to znaczy, że wszystko co dotyczy wizerunku i nie jest rozpowszechnianiem jest dozwolone. Ochrona dóbr osobistych na podstawie art. 23 kc przysługuje niezależnie od ochrony przysługującej wg. innych przepisów. Przy czym zezwolenie na naruszenie jakiegoś dobra wyłącza bezprawność. Art. 81 ustawy „o prawie autorskim” z jednej strony przesądza o ogólnym zakazie rozpowszechniania wizerunku bez zgody uprawnionego, a z drugiej strony dopuszcza wyjątki. Zatem jest to lex specialis w stosunku do art. 23 kc, ale jedynie w zakresie rozpowszechniania wizerunku. Dlatego należy przyjąć, że wizerunek jest chroniony również przed utrwalaniem. Z powyższych względów należy przyjąć, że zakazane jest również przechowywanie wizerunku, bez zgody uprawnionego. Taki pogląd został wypowiedziany w doktrynie (Zygmunt Drożdżejko: „Prawne zagadnienia ochrony wizerunku w mediach. Wybrane zagadnienia” str. 202-204 (w:) Michała Drożdż (red) - „Prywatność w Mediach – Towar czy Wartość” Tarnów 2016) i pogląd ten należy podzielić. Podsumowując należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie pozwany dopuścił się naruszenia dóbr osobistych powoda. Istotą i problemem w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy było ustalenie czy działalnie pozwanego było bezprawne. Sąd w dalszej części będzie odwoływał się do ustaw w brzmieniu z okresu od września 2014r. do marca 2015r., albowiem w tym okresie miały miejsca naruszenia dóbr powoda. --- STRONA 4 --- Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego pozwany jest detektywem w rozumieniu art. 4 ustawy „o usługach detektywistycznych”. W ramach zawartej umowy z (...) pozwany został ustanowiony pełnomocnikiem co jest zgodne z art. 15 w/w ustawy. Generalnie pozwany może obserwować kogoś, zbierać dane na jego temat i przetwarzać dane jego dotyczące. Generalnie działania pozwanego znajdowały oparcie w ustawie „o usługach detektywistycznych”. Zatem działania pozwanego, które naruszały prywatność powoda były zgodne z prawem. Sąd dopatrzył się jednak pewnych nieprawidłowości w poszczególnych jednostkowych działaniach pozwanego, które nie były zgodne z prawem i naruszyły dobra osobiste powoda. Zgodnie z art. 7 ustawy „o usługach detektywistycznych” wykonując usługi detektywistyczne, o których mowa w art. 2 ust. 1, detektyw nie może stosować środków technicznych oraz metod i czynności operacyjno-rozpoznawczych, zastrzeżonych dla upoważnionych organów na mocy odrębnych przepisów. Art. 19.1 i 6 ustawy „o policji” stanowi: Art. 19. 1. Przy wykonywaniu czynności operacyjno-rozpoznawczych, podejmowanych przez Policję w celu zapobieżenia, wykrycia, ustalenia sprawców, a także uzyskania i utrwalenia dowodów ściganych z oskarżenia publicznego, umyślnych przestępstw: 1) przeciwko życiu, określonych w art. 148-150 Kodeksu karnego, 2) określonych w art. 134 , art. 135 § 1 , art. 136 § 1 , art. 156 § 1 i 3 , art. 163 § 1 i 3 , art. 164 § 1 , art. 165 § 1 i 3 , art. 166 , art. 167 , art. 173 § 1 i 3 , art. 189 , art. 189a , art. 200 , art. 200a , art. 211a , art. 223 , art. 228 § 1 i 3-5 , art. 229 § 1 i 3-5 , art. 230 § 1 , art. 230a § 1 , art. 231 § 2 , art. 232 , art. 245 , art. 246 , art. 252 § 1-3 , art. 258 , art. 269 , art. 280-282 , art. 285 § 1 , art. 286 § 1 , art. 296 § 1-3 , art. 296a § 1 , 2 i 4 , art. 299 § 1-6 oraz art. 310 § 1 , 2 i 4 Kodeksu karnego, 2a) określonych w art. 46 ust. 1 , 2 i 4 , art. 47 oraz art. 48 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. Nr 127, poz. 857, z późn. zm. 6) ), 3) przeciwko obrotowi gospodarczemu, określonych w art. 297-306 Kodeksu karnego, powodujących szkodę majątkową lub skierowanych przeciwko mieniu, jeżeli wysokość szkody lub wartość mienia przekracza pięćdziesięciokrotną wysokość najniższego wynagrodzenia za pracę określonego na podstawie odrębnych przepisów, 4) skarbowych, jeżeli wartość przedmiotu czynu lub uszczuplenie należności publicznoprawnej przekraczają pięćdziesięciokrotną wysokość najniższego wynagrodzenia za pracę określonego na podstawie odrębnych przepisów, 4a) skarbowych, o których mowa w art. 107 § 1 Kodeksu karnego skarbowego, 5) nielegalnego wytwarzania, posiadania lub obrotu bronią, amunicją, materiałami wybuchowymi, środkami odurzającymi lub substancjami psychotropowymi albo ich prekursorami oraz materiałami jądrowymi i promieniotwórczymi, 6) określonych w art. 8 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 554, z późn. zm. 7) ), 7) określonych w art. 43-46 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów (Dz. U. Nr 169, poz. 1411, z 2009 r. Nr 141, poz. 1149, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654), 8) ściganych na mocy umów i porozumień międzynarodowych, gdy inne środki okazały się bezskuteczne albo będą nieprzydatne, sąd okręgowy może, w drodze postanowienia, zarządzić kontrolę operacyjną , na pisemny wniosek Komendanta Głównego Policji, złożony po uzyskaniu pisemnej zgody Prokuratora Generalnego, albo na pisemny wniosek komendanta wojewódzkiego Policji, złożony po uzyskaniu pisemnej zgody prokuratora okręgowego właściwego ze względu na siedzibę składającego wniosek organu Policji. --- STRONA 5 --- 6. Kontrola operacyjna prowadzona jest niejawnie i polega na: 1) kontrolowaniu treści korespondencji; 2) kontrolowaniu zawartości przesyłek; 3) stosowaniu środków technicznych umożliwiających uzyskiwanie w sposób niejawny informacji i dowodów oraz ich utrwalanie, a w szczególności treści rozmów telefonicznych i innych informacji przekazywanych za pomocą sieci telekomunikacyjnych. Analizując art. 19 ust 1 i 6 ustawy „o policji” należy wskazać, że kontrola operacyjna opisana w ust.6 zastrzeżona jest wyłącznie dla policji. Takich czynności nie może wykonywać detektyw. Skoro może takie czynności wykonywać policja, ale tylko za zgodą Sądu Okręgowego to absolutnie nie może tego wykonywać detektyw. Zatem ta kontrola operacyjna jest czynnością zastrzeżoną dla policji w rozumieniu art. ustawy „o usługach detektywistycznych”. Zastosowanie środków technicznych może dotyczyć uzyskania informacji (poprzez założenie np. podsłuchu) jak i utrwaleniu np. dyktafonem, kamerą. Ustawa nie wymagała, aby użycie środków technicznych służyło uzyskaniu i utrwaleniu informacji. Z czynnością operacyjną mieliśmy do czynienia również wtedy, gdy użycie środków dotyczyło tylko jednej z tych aktywności. Zatem jeżeli dochodziło do użycia środków technicznych tylko w celu utrwalenia informacji to również wymagana była zgoda. Kamera i dyktafony to są środki techniczne służące do utrwalania głosu (dyktafon) oraz głosu i wizerunku (kamera). Pozwany nagrywając powoda za pomocą kamery w jego mieszkaniu w sytuacji gdy przyszła osoba odczytująca ilość zużytego gazu jak i nagrywając go dwukrotnie za pomocą dyktafonu, wykonywał czynności operacyjne w rozumieniu art. 19 ust 6 ustawy „o policji” i tym naruszył prawo, albowiem te czynności może wykonywać tylko policja za zgodą sądu. Dla porządku należy wskazać, że pozwany odpowiada za dokonywanie nagrań w mieszkaniu powoda na zasadzie art. 422 kc. Należy również podkreślić, że art. 19 ust 6 ustawy „o policji” nie dotyczy tylko rozmów telefonicznych i innych informacji przekazywanych za pomocą sieci telekomunikacyjnych. Te dwie rzeczy wskazane są tylko przykładowo. W tym artykule chodziło o wszelki niejawny sposób uzyskiwania informacji (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 21 marca 2013 r. (II AKa 39/13, LEX nr 1392006), który stwierdził, że „Przepis art. 19 ust. 6 pkt 3 ustawy z 1990 r. o Policji nie dotyczy tylko podsłuchiwania i rejestrowania treści rozmów telefonicznych i innych informacji przekazywanych za pomocą sieci telekomunikacyjnych, ale i również uzyskiwania niejawnie w inny sposób przy stosowaniu różnych środków technicznych informacji i dowodów, a więc również za pomocą ukrytego i niewidocznego dla rozmówcy rejestratora dźwięku). Zatem działanie powoda polegające na naruszeniu dobra jakim jest głos (trzykrotnie) oraz wizerunku powoda (jednokrotnie) i przekazania tego do zakładu ubezpieczeń, było działaniem bezprawnym. Z tego tytułu sąd zasądził 500 zł zadośćuczynienia. Skala naruszeń była niewielka. Sąd tutaj nie uwzględnił naruszeń dóbr żony i dzieci powoda, ponieważ oni nie byli powodami w niniejszej sprawie. Również sąd nie dopatrzył się bezprawności odnoszącej się do naruszenia prywatności powoda. Owszem doszło do naruszenia tej prywatności, ale nie wskutek działań pozwanego zakwestionowanych przez sąd. Wyjaśnienia wymaga również dlaczego sąd zakwestionował tylko nagranie dwóch rozmów za pomocą rejestratora dźwięku i nagrania kamerą. Otóż kamera skierowana była do wnętrza mieszkania powoda i powód nie wypowiadał się publicznie. Również rozmowa przez domofon była prywatna. Również jedna rozmowa na zewnątrz pomiędzy powodem a pozwanym, mimo, że w miejscu publicznym miała charakter prywatny. Te wszystkie działania były sprowokowane przez pozwanego. Było to więc uzyskiwanie niejawnych informacji. Inaczej ma się sprawa z utrwalaniem aktywności powoda na osiedlu. W tym zakresie powód sam się ujawniał. W ocenie sądu nie można więc tego zakwalifikować jako działania operacyjne. Należy również zaznaczyć, że nie było tam zbliżeń i widać było jedynie sylwetkę powoda. --- STRONA 6 --- O kosztach procesu sąd orzekł na zasadzie art. 100 kpc. Powód wygrał/przegrał sprawę 5%/95%. Opłata sądowa wynosiła 600 zł, a więc powoda obciążą ona w wysokości 570 zł, a pozwanego 30 zł. Powód uiścił opłatę w wysokości 600 zł, a zatem należy mu się zwrot od pozwanego w wysokości 30 zł. Stawka adwokacka/radcowska wynosi w niniejszej sprawie 1800 zł. 95% z tej stawki to 1710 zł i taka kwota należy się z tego tytułu pozwanemu od powoda. 5% z tej stawki to 90 zł i taka kwota należy się z tego tytułu powodowi od pozwanego. Podsumowując pozwany ma zapłacić powodowi 120 zł (30 zł opłaty i 90 zł wynagrodzenie pełnomocnika), a powód pozwanemu 1710 zł (wynagrodzenie pełnomocnika). Po wzajemnym potrąceniu powód ma zapłacić pozwanemu kwotę 1590 zł ( 1710 zł – 120 zł) i o tym orzeczono w punkcie III wyroku. Mając powyższe na uwadze orzec należało jak w sentencji wyroku.