Wyrok I C 72/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 grudnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 72/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 grudnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR del. Krzysztof Żyłka Protokolant: st. sekr. sądowy Krystyna Dudek po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2013 r. w Katowicach sprawy z powództwa T. D. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w W. o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach na rzecz adwokat J. G. kwotę 147,60 zł (sto czterdzieści siedem złotych sześćdziesiąt groszy) w tym kwotę 27,60 zł (dwadzieścia siedem złotych sześćdziesiąt groszy) tytułem podatku od towarów i usług za udzielenie powodowi pomocy prawnej z urzędu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 72/13 UZASADNIENIE Powód T. D. wniósł w dniu 10 stycznia 2013 roku pozew przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w W. o zasądzenie na swoją rzecz kwoty 100.000 zł, tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych w postaci godności, intymności i prawa do humanitarnego traktowania przez organy państwa. Na uzasadnienie swoich roszczeń podał, iż w pozwanej jednostce przebywał w okresie od 29 sierpnia 2009 roku do 15 marca 2012 roku i osadzono go w celi z osobami palącymi, chociaż był i jest osoba niepalącą, co narażało go na utratę zdrowia. Ponadto był osadzony w celi, w której woda miała bardzo dużą zawartość kamienia i spowodowało to powstanie kamienia na nerce powoda. Dodatkowo wskazał, iż cela była duszna i pozbawiona wentylacji, co powodowało osadzenia go w warunkach urągających ludzkiej godności poprzez znaczne utrudnienie normalnego oddychania. Pozwany Skarb Państwa w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów postępowania według norm przepisanych. Pozwany podniósł zarzut częściowego przedawnienia roszczeń za okres sprzed 10 stycznia 2010 roku. Na uzasadnienie swojego stanowiska podał, że powód osadzony był zgodnie z obowiązującymi przepisami, a warunki bytowo-socjalne odpowiadały prawu. Podniósł, iż powód w żaden sposób nie wykazał zasadności swoich roszczeń, a w szczególności, że doszło do naruszenia dobra osobistego powoda i wskazał, że ciężar udowodnienia tych okoliczności spoczywa na powodzie. Zdaniem pozwanego powód nie udowodnił by na skutek działań pozwanego zostały w jakikolwiek sposób naruszone jego dobra osobiste. Wskazał, iż cele mieszkalne, w których powód był osadzony znajdują się w pawilonach A i B, które są nowymi budynkami oddanymi do użytkowania w 2006 i 2009 roku wyposażonymi w wentylacje grawitacyjną, a bieżące wietrzenie możliwe jest przez otwieranie okna. Woda dostarczana jest do zakładu przez Urząd Miasta w W. i brak jest podstaw do uznania, by nie spełniała obowiązujących wymogów co do dopuszczalności jej do spożycia. Ponadto wskazał, iż z ostrożności procesowej kwestionuje także wysokość dochodzonego roszczenia i podkreślił, ze nawet w przypadku naruszenia dóbr osobistych sąd nie ma obowiązku w każdym przypadku zasądzania zadośćuczynienia. Sąd ustalił, co następuje: Powód T. D. przebywał w Zakładzie Karnym w W. w okresie od 31 sierpnia 2009 roku do 15 marca 2012 roku. W okresie od 31 sierpnia 2009 roku do 23 lutego 2010 roku przebywał w Pawilonie A, który został oddany do użytku w 2006 roku, a od 23 lutego 2010 roku do 15 marca 2012 roku przebywał w Pawilonie B, który oddano do użytku w 2009 roku. Przy rozmieszczaniu osadzonych odseparowuje się osoby palące od osób niepalących.( dowód: notatki służbowe k. 40-41, decyzje (...) o pozwoleniu na użytkowanie k. 48-51). Cele mieszkalne w powyższych pawilonach w pełni odpowiadają obowiązującym przepisom, są wyposażone w kąciki sanitarne zapewniające intymność, odpowiednią wentylacje oraz oświetlenie. W zakładzie dokonywana jest okresowa kontrola przewodów kominowych, która w okresie osadzenia powoda nie wykazała nieprawidłowości (dowód: wyciąg ze sprawozdania z wizytacji z dnia 30 kwietnia 2012 r. k. 42-44, protokoły z okresowej kontroli przewodów kominowych k. 45-47). Zakład poddawany jest również okresowym kontrolom Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D., które nie wykazały nieprawidłowości (dowód: protokoły kontroli k. 94-140). Woda do Zakładu karnego w W. dostarczana jest przez Urząd Miasta w W. i rozprowadzana przez sieć wodociągową, która była wymieniona na nową w 2005 roku. Woda zimna wykonana jest w technologii PE, a ciepła w technologii rur preizolowanych sztywnych z rurą przewodową stalową (dowód; notatki służbowe k. 41, 93). Powód w trakcie pobytu u pozwanego regularnie korzystał z pomocy lekarskiej (dowód: książka zdrowia osadzonego k. 71- 92). --- STRONA 3 --- Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wskazane dowody dokumentów złożonych przez pozwanego. Prawdziwość i wiarygodność dokumentów nie była kwestionowana przez powoda. Powód nie szczegółowych wniosków dowodowych na wykazanie okoliczności, z których wywodził swoje roszczenie. W szczególności nie wskazał świadków, którzy mieliby wykazać, w jakich warunkach przebywał u pozwanego. Powód nie wskazał żadnej osoby, która mogłaby potwierdzić powoływane przez niego okoliczności. Nie wykazał również by na skutek pobytu u pozwanego doszło u niego do rozwoju kamicy nerkowej i za wyjątkiem wniosku o przeprowadzenie dowodu z książki zdrowia powoda, który to dowód nie może tej okoliczności wykazać, nie złożył w tym zakresie innych wniosków. Sąd zważył, co następuje: Pozwany podniósł skuteczny zarzut przedawnienia w zakresie roszczeń powoda związanych z jego osadzeniem w Zakładzie Karnym w W. przed dniem 10 stycznia 2010 r. Zgodnie z treścią art. 442 1 § 1 k.c. roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulegają przedawnieniu z upływem lat 3 od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. O "dowiedzeniu się o szkodzie" w rozumieniu tego przepisu można mówić wtedy, gdy poszkodowany "zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody", inaczej rzecz ujmując, gdy ma "świadomość doznanej szkody" (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2011, IV CSK 46/11, LEX nr 1084557). W przypadku gdy zdarzeniem szkodzącym, a właściwie krzywdzącym jest osadzenie osoby w celi z osobami palącymi, bez zapewnienia jej należytych warunków bytowych, sanitarnych, medycznych czy kulturalnych, ujemne następstwa tegoż zdarzenia (naruszenia dóbr osobistych) takie jak poczucie poniżenia, upokorzenia, cierpienia są wszak odczuwane w dacie zaistnienia tych zdarzeń, a nie kilka lat później. Nie chodzi tu przecież o krzywdę przyszłą, ale dziejącą się, odczuwaną wówczas, gdy miały miejsce zdarzenia ją wywołujące. Powód od początku osadzenia u pozwanego był przekonany o naruszeniu jego dóbr osobistych, natomiast powództwo wytoczył dopiero w dniu 10 stycznia 2013 r (data złożenia pozwu w Administracji Zakładu Karnego w N.). Zatem jego roszczenie częściowo uległo przedawnieniu, to jest za okres przed 10 stycznia 2010 r. W konsekwencji powództwo w części dotyczącej tegoż właśnie okresu z uwagi na skutecznie podniesiony zarzut przedawnienia uległo oddaleniu. W przypadku roszczeń opartych na zarzucie naruszenia dóbr osobistych Sąd w pierwszej kolejności bada, czy podnoszone naruszenie w istocie zaistniało. Wobec tego rzeczą powoda jest wskazanie dobra, które doznało uszczerbku, a następnie Sąd ocenia, czy dobro to jest dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 k.c. i czy faktycznie zostało ono naruszone przez określone zachowanie się pozwanego. Po ustaleniu powyższych przesłanek bada się, czy zachowanie to było bezprawne, co objęte jest domniemaniem, które pozwany, chcąc skutecznie obronić się przed żądaniami powoda, winien obalić. Zawsze o naruszeniu dobra osobistego decydują okoliczności danej sprawy i kryteria obiektywne. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2012 r. (IV CSK 276/11) miernikiem tej oceny jest przede wszystkim stanowisko opinii publicznej, będącej wyrazem poglądów powszechnie przyjętych i akceptowanych przez społeczeństwo w danym czasie i miejscu, a wzorców, które powinny stanowić docelowy punkt odniesienia dokonywanej oceny, dostarczają zapatrywania rozsądnie i uczciwie myślących ludzi oraz poglądy moralne osób kompetentnych w tym zakresie i cieszących się niekwestionowanym autorytetem. Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd miał na względzie, iż zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania takiej kary stanowi jedno z zasadniczych wymagań demokratycznego państwa prawnego, będące przedmiotem uregulowań o charakterze konstytucyjnym i międzynarodowym (Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167 i 169), Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284). Zatem to na Państwie ciąży obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. akt --- STRONA 4 --- V CSK 431/06, LEX 255593; wyrok (...) z z dnia 5 grudnia 1979 r., skarga nr (...), wyrok ETPCz z dnia 12 stycznia 1995 r., skarga nr (...)). W świetle powyższych regulacji prawnych osoba pozbawiona wolności zachowuje prawa i wolności obywatelskie, a ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy i wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. W każdym jednak przypadku winna być ona traktowana w sposób humanitarny, nie może być poddana torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu. Powód wywodził swoje roszczenie z art. 24 § 1 k.c. i art. 448 k.c. w związku z art. 417 k.c. Przyjęcie odpowiedzialności z art. 24 § 1 k.c. uzależnione jest od istnienia dobra osobistego, a następnie od jego naruszenia bezprawnym działaniem lub zaniechaniem sprawcy, co stanowi przesłanki tej odpowiedzialności. Na pokrzywdzonym spoczywa ciężar udowodnienia istnienia dobra osobistego, faktu jego naruszenia i powstania krzywdy oraz związku przyczynowego pomiędzy nimi, natomiast art. 24 § 1 k.c. konstruuje domniemanie bezprawności działania bądź zaniechania sprawcy. Zgodnie z art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Stanowi on więc ogólną podstawę odpowiedzialności władz publicznych za ich władcze działania. Warunkiem tej odpowiedzialności nie jest, w odróżnieniu od odpowiedzialności z art. 415 k.c., wina podmiotu. Ustawodawca przyjął, bowiem iż wystarczające jest wykonywanie władzy publicznej niezgodnie z prawem, co oznacza, że wykonującemu władzę publiczną - bez względu na sposób i formę działania - można postawić zarzut działania z naruszeniem prawa. Za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej odpowiada ta osoba prawna, z którą związana jest jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna wykonująca uprawnienia władzy publicznej. Dla określenia odpowiedzialności odszkodowawczej władz publicznych, obok zdarzenia sprawczego, konieczne jest ustalenie pozostałych przesłanek odpowiedzialności deliktowej, a więc szkody i związku przyczynowego. Przepis art. 417 k.c. nie zawiera w tej kwestii żadnej regulacji, a tym samym znajdą zastosowanie ogólne reguły dotyczące kompensaty szkody w mieniu (majątkowej) i na osobie (majątkowej i niemajątkowej) oraz koncepcji związku przyczynowego - w szczególności ujęte w przepisach art. 361 k.c. oraz art. 444-448 k.c. Pojęcie „wykonywanie czynności z zakresu władzy publicznej” obejmuje tylko takie działania, które ze swej istoty, a więc ze względu na charakter i rodzaj funkcji przynależnej władzy publicznej, wynikają z kompetencji określonych w samej Konstytucji oraz innych przepisach prawa. Ich wykonywanie z reguły łączy się z możliwością władczego kształtowania sytuacji jednostki. Chodzi, zatem o działanie w takim obszarze, w którym może dojść do naruszenia prawa i wolności jednostki ze strony władzy publicznej. Nie ulega wątpliwości, iż pracownicy służby więziennej wykonują czynności z zakresu władzy publicznej, a zatem za szkody przez nich wyrządzone odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa. Natomiast szkodą jest każdy uszczerbek na dobrach prawnie chronionych, mogący przybrać charakter majątkowy (uszczerbek materialny na osobie lub mieniu) lub niemajątkowy (doznana krzywda, czyli cierpienie fizyczne i psychiczne). W prawie polskim przyjęta jest teoria adekwatnego związku przyczynowego, co oznacza, że zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła – art. 361 § 1 k.c. Za normalne skutki działania lub zaniechania uznaje się takie, które zwykle w danych okolicznościach następują. Adekwatny związek przyczynowy między zachowaniem się pracowników służby więziennej, a szkodą może być bezpośredni, może być również pośredni. Jest, zatem rzeczą obojętną, czy przyczyna jest bliższa, czy dalsza byleby skutek pozostawał jeszcze w granicach „normalności”. W tym miejscu wskazać trzeba, iż obecnie obowiązująca w procesie cywilnym zasada kontradyktoryjności (art. 3 k.p.c. i art. 232 k.p.c.) zrezygnowała z zasady prawdy obiektywnej do ustalenia której dążyć winien był sąd. Wedle uregulowania wymienionych przepisów ciężar dostarczenia w postępowaniu sądowym materiału procesowego --- STRONA 5 --- spoczywa zasadniczo na stronach, a sąd utracił prawo prowadzenia dochodzenia w celu ustalenia dowodów koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy. Zatem sędzia orzeka według twierdzeń i dowodów stron, a sam tylko wyjątkowo może dopuścić dowód nie wskazany przez stronę. W szczególności zaś okolicznością przemawiającą przeciwko prowadzeniu przez sąd postępowania dowodowego z urzędu jest reprezentacja strony przez fachowego pełnomocnika. Takie uregulowanie powoduje, że rzeczywistego znaczenia nabiera reguła dowodowa z art. 6 k.c. skoro to strony mają dążyć do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy (por. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 maja 2008 r. w sprawie V ACa 175/08). Po myśli art. 6 kc na powodzie spoczywał obowiązek udowodnienia okoliczności, z których wywodził swoje roszczenia zarówno co do zasady, jak i wysokości. W ocenie Sądu powód nie wykazał aby jego dobra osobiste w trakcie pobytu u pozwanego zostały naruszone. Powód nie wykazał w szczególności aby zgłaszał pozwanemu, iż jest osobą niepalącą i by mimo takiej deklaracji był osadzony z osobami palącymi. Samo twierdzenie strony nie jest bowiem dowodem. Pozwany tej okoliczności zaprzeczył i to na powodzie ciążyć obowiązek jej wykazania. Również nie udowodnił powód, by u pozwanego w sposób nieprawidłowy funkcjonowała wentylacja w celach. Podkreślenia wymaga, iż powód przebywał w celach umiejscowionych w nowych pawilonach, które oddane do użytku zostały w 2006 i 2009 roku. pawilony te zostały zaprojektowane i wybudowane na potrzeby osadzania osób pozbawionych wolności i uwzględniają obowiązujące aktualnie przepisy w zakresie warunków bytowych dla osadzonych. Pozwany wykazał, iż podlegają one regularnej kontroli zarówno kominiarskiej jak i sanitarnej i kontrole te nie wykazały nieprawidłowości. W tej sytuacji twierdzenia powoda o utrudnieniach w oddychaniu wywołanych niewłaściwą wentylacją cel należy uznać za gołosłowne. Także nie wykazał powód by woda dostępna u powoda zawierała nadmierną ilość kamienia i by przez to zachorował na kamicę nerkową. Okoliczność ta nie wynika z książeczki zdrowia powoda, a innych wniosków dowodowych powód nie przedstawił. Pozwany wskazał, iż woda dostarczana jest do zakładu z sieci miejskiej, podlega więc stosownym badaniom i musi spełniać określone warunki, by mogła zostać dopuszczona do korzystania. Pozwany zaopatrując się w wodę u miejskiego dostawcy w sposób należyty zapewnia odpowiednią jakość wody dla osadzonych zwłaszcza, że instalacja wodna została w 2005 roku wymieniona na nową, która zapewnia właściwą jakość wody na terenie zakładu. Należy podnieść, iż powód nie wykazał naruszenia dobra osobistego (godności, czci, zdrowia) i skutków tego naruszenia dla powoda. Samo stwierdzenie, że czuł się gorzej niż gdyby zapewniono mu warunki wg. niego właściwe nie może być uznane za wystarczające. Trzeba mieć na uwadze, że to na powodzie ciążył obowiązek wykazania, zgodnie z ciężarem dowodu, że w związku z bezprawnym działaniem pozwanego do naruszenia dóbr osobistych powoda doszło. Obowiązkowi temu powód nie sprostał. Wskazać należy, że środki pozbawiające osobę wolności mogą często pociągać za sobą nieuchronny element cierpienia i poniżenia. Tylko, jeśli wykraczają one poza nieuchronny element cierpienia i upokorzenia związanego z daną formą zgodnego z prawem karania, można mówić o poniżającym i nieludzkim traktowaniu. W podobnym tonie rozstrzygnął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lutego 2007 r. (sygn. V CSK 431/06). Sąd Okręgowy w pełni podziela to stanowisko i uznaje, że powód nie wykazał, aby nastąpiło w jego przypadku skumulowanie negatywnych następstw związanych z warunkami przebywania w Zakładzie Karnym w W. i by wykraczały one poza normalne następstwa osadzenia. Należy powołać stanowisko Sądu Apelacyjnego w Katowicach zawarte w wyroku z dnia z dnia 27 marca 2013 r. w sprawie I ACa 76/13 , iż do powstania roszczeń określonych w art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. nie jest wystarczające ustalenie, że działanie sprawcy było bezprawne. Konieczne jest wystąpienie skutku w postaci naruszenia dobra osobistego. Powód w niniejszej sprawie wystąpienia takiego skutku nie wykazał. Orzekając o kosztach procesu, Sąd na podstawie art. 102 k.p.c. zastosował zasadę słuszności i odstąpiło od obciążania powoda kosztami procesu, pomimo iż przegrał on proces. Sąd miał na względzie trudną sytuację życiową i majątkową powoda, w całości zwolnionego od kosztów sądowych. Na podstawie § 2 ust. 1 i 3 w związku z § 11 ust. 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sad zasądził na rzecz adwokata udzielającego powódce pomocy prawnej z urzędu wynagrodzenie w stawce minimalnej ustalonej według charakteru roszczenia, powiększone o wartość podatku od towarów i usług. --- STRONA 6 --- Sygn. akt I C 72/13 Zarządzenie: 1. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powoda; 2. Akta przedstawić z wpływem lub za 20 dni. K., 20.01.2014 r. SSR del. Krzysztof Żyłka