Postanowienie I C 717/21 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia

--- STRONA 1 --- * Sygn. akt I C 717/21 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia*„H3 czerwca 2022r. Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu, Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Szymon Rożek Protokolant: st, sekr, sąd. Katarzyna Kaczmarska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2022r. w Tarnobrzegu na rozprawie sprawy z powództwa P. C. (1) przeciwko Skarbowi Państwa — Sądowi Okręgowemu w Krośnie o zapłatę l. oddala powództwo; u. przyznaje od Skarbu Państwa - Sąd Rejonowy w Lesku adw. E. G. kwotę 3.600 zł (trzy tysiące sześćset) w tym należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu; I. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu nieuiszczonych kosztów sądowych; IN. odstępuje od powoda obciążeniem obowiązku zwrotu kosztów na rzecz pozwanego. Sędzia Szymon Rożek Sygn. akt I C 717/21 wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 13 czerwca 2022 r. Pozwem z dnia 22 kwietnia 2021 r. powód P. C. (1) domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa — Prezesa Sądu Okręgowego w Krośnie tytułem odszkodowania kwoty 12 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 21.01.2018 r. do dnia zapłaty, za szkodę wyrządzoną przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem w postaci naruszenia dóbr osobistych osadzonego powoda — poprzez odmówienie uczestnictwa w zajęciach kulturalno-oświatowych oraz możliwość korzystania z systemu przepustkowego. Nadto powód domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz adwokata z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, według norm przepisanych. Na uzasadnienie powyższego żądania powód podał, że postanowieniem z dnia 29 stycznia 2018 r., sygn. akt III Kow 1653/17/ s Sąd Okręgowy w Krośnie podtrzymał stanowisko wyrażone decyzji Dyrektora ZK w U., pozbawiające powoda prawa do --- STRONA 2 --- . uczestnictwa w zajęciach kulturalno — oświatowych oraz udziału w systemie przepustkowym. Powód wskazał, że Sąd wydając niniejsze postanowienie oparł się o wnioski karne z 2013 12015 r., które na mocy artykułu 138 $ 1 pkt. 4 kkw zostały zatarte wnioskiem nagrodowym, a w związku z tym nie powinny być w ogóle brane pod uwagę przy wydawaniu przedmiotowego postanowienia. Zdaniem powoda brak możliwości uczestnictwa w zajęciach kulturalno-oświatowych i niemożność skorzystania z systemu przepustkowego, wywarł istotny wpływ na jego proces resocjalizacji, albowiem w przyszłości może to skutkować negatywnym zachowaniem powoda, z uwagi na brak odpowiedniego przygotowania do życia na wolności. Określając podstawę prawną niniejszego roszczenia wskazano, że zostały naruszone dobra osobiste powoda, o których mowa w art. 23 ko. W odpowiedzi na pozew pozwany domagał się oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia od powoda na rzez pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew wskazano, że czynności organów wymiaru sprawiedliwości związane z wypełnianiem ich ustawowych obowiązków, nie miały charakteru działań niezgodnych z prawem, zaś wdanie kwestionowanego postanowienia nie wykraczało poza ustawowe obowiązki Sądu. Zdaniem pozwanego, z treści pozwu nie wynika również aby zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności Skarbu Państwa uregulowane w art. 417 kc, a nadto wskazano, że odmowa dostępu do zajęć kulturalno-oświatowych oraz korzystania z systemu przepustowego nie jest dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 kc. Końcowo pozwany wskazał, że decyzja Dyrektora ZK, a następnie prawomocne postanowienie SO W K. bazowały na negatywnej prognozie społeczno-kryminologicznej, nie zaś jak powód wskazywał w oparciu o wnioski karne z 2013 i 2015 roku. Na rozprawie w dniu 13 czerwca 2022 r. strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska. Nadto pełnomocnik powoda wskazał, że podstawą prawną roszczenia jest art. 417 ! $ 2 ke. W przypadku nicuwzględnienia powództwa powoda, domagano się nieobciążania powoda kosztami sądowymi. : Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód P. C. (1) odbywał karę pozbawienia wolności. W okresie od 13 marca 2015 roku do 4 marca 2019 r. przebywał w Zakładzie Karnym w U.. Zakład ten ma charakter półotwarty. Podczas pobytu w tym Zakładzie powód otrzymał kilkukrotnie nagrody w postaci pochwał. Nadto skazany trzykrotnie otrzymał nagrodę pieniężną, pięć razy otrzymał zezwolenie na dodatkowe widzenie oraz otrzymał zezwolenie na dodatkową paczkę żywnościową. W dniu 5 lipca 2017 r. powód został wyróżniony nagrodą w postaci zatarcia kary dyscyplinarnej wymierzonej skazanemu w dniu 5 maja 2015 r. (nagana). W dniu 29 sierpnia 2018 r. wobec powoda zastosowano karę polegającą na pozbawieniu możliwości dokonania zakupów artykułów żywnościowych na okres 1 miesiąca. Za niewłaściwe zachowania, których powód dopuścił się w dniach 11 października 2018 r. (opuszczenie miejsca pracy) oraz w dniu 18 października 2018 r. (sytuacja konfliktowa w miejscu pracy) wobec powoda zastosowano łączną karę nagany. W dniu 8 grudnia 2017 r. Dyrektor Zakładu Karnego w U. odmówił P. C. (2) zgody na dalsze uczestnictwo w zajęciach kulturalno- oświatowych poza jednostką oraz cofnął możliwość korzystania z systemu przepustkowego. Powyższa decyzja była uzasadniona tym, że skazany podczas rozmów z psychologiem oraz wychowawcą prezentował wielokrotnie roszczeniową postawę, co skutkowało przyjęciem wobec niego negatywnej prognozy społeczno-kryminologicznej. Powód zaskarżył tę decyzję, Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2018 r. Sąd Okręgowy w Krośnie, sygn. akt III Kow 1653/17/s, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora Zakładu Kamego. W uzasadnieniu postanowienia wskazano m.in., że skazany wielokrotnie prezentował roszczeniową postawę, co wywołało obawę co do jego przyszłych postaw, w tym także podczas ewentualnych zajęć organizowanych poza więziennymi murami. Sąd podkreślił także, że skazany w przeszłości pokazywał, że zachowuje się niewłaściwie (w początkowym okresie kary oraz w 2013 i 2015 roku) i w takich warunkach dyrektor ZK miał podstawy do zweryfikowania opinii o skazanym. Od postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 29.01.2018 r. nie przysługiwał środek zaskarżenia. --- STRONA 3 --- - . W dniu 27 stycznia 2021 P. C. (2) skierował do Skarbu Państwa — Prezesowi Sądu Okręgowego w Krośnie ostateczne wezwanie do zapłaty, w którym domagał się zapłaty 12 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych. (dowód: ostateczne wezwanie do zapłaty — k. 9-13, postanowienie SO w Krośnie z dn. 29.01.2018 r., sygn. III Kow 1653/17/s —k. 15-16, druki wniosków karnych i nagrodowych z zakładu karnego w U. - k. 72-107, opinia sądowa psychiatryczno-psychologiczna — k. 121-126, zeznania powoda - nagranie 00:08:21-00:26:11, dokumenty zalegające w aktach o sygn. III Kow 1653/17/s/) Sąd dał wiarę w całości dowodom z dokumentów, gdyż ich prawdziwość oraz wiarygodność nie były kwestionowane i nie budziły wątpliwości Sądu. Sąd w części dał wiarę zeznaniom powoda, albowiem część zeznań nie została poparta żadnymi innymi dowodami, ajego stanowisko było w rzeczywistości przedstawieniem subiektywnych odczuć pokrzywdzenia powoda. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód jako podstawę roszczenia swojego roszczenia wskazywał art. 417 ! $ 2 kc. Przepis ten stanowi, że jeżeli szkoda przy wykonywaniu władzy publicznej została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Konieczną przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną wydaniem prawomocnego orzeczenia jest zatem stwierdzenie (we właściwym postępowaniu) niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Oznacza to, że w postępowaniu odszkodowawczym Sąd nie może samodzielnie dokonywać ustaleń prejudycjalnych, a wystąpienie z roszczeniem odszkodowawczym powinno być poprzedzone stosownym rozstrzygnięciem, stwierdzającym niezgodność z prawem orzeczenia stanowiącego źródło szkody — chyba, że co innego wynika z przepisów szczególnych. Bezspornym było, że w sprawie niniejszej powód orzeczeniem takim (prejudykatem) nie dysponował. Mimo tego, w ocenie sądu w zaistniałym stanie faktycznym nie było to przeszkodą do merytorycznego zbadania sprawy, tzn. brak prejudykatu nie stanowił w niniejszej sprawie samodzielnej podstawy oddalenia powództwa a limine. Stanowisko to wymaga wyjaśnienia, Zaskarżona decyzja (postanowienie Sądu Okręgowego) zapadła w postępowaniu karnym, stąd o rodzaju możliwego do uzyskania prejudykatu przesadzać będą przepisy procedury karnej. Nie znajdą natomiast zastosowania rozwiązania przewidziane w art. 424 ! kpc i następnych, regulujące postępowanie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 424 ! kpc), czy też m.in. orzeczenie Sądu Najwyższego wydane narskutek wniesienia skargi kasacyjnej (art. 424 '* $ 2 kpc). Nie znajdzie zastosowania także art. 424'* kpc, zgodnie z którym w wypadku orzeczeń, od których skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem nie przysługuje, odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem można domagać się bez uprzedniego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi, chyba że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych. Jak już wskazano, zgodnie z art. 1 kpc przepis ten dotyczy jedynie prawomocnych orzeczeń wydanych w sprawach cywilnych. Przepisy Kodeksu postępowania karnego regulują zasady odpowiedzialności odszkodowawczej za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie. Nie przewidują natomiast generalnej możliwości stwierdzenia niezgodności z prawem decyzji procesowych podejmowanych w toku postępowania karnego. Jedyną taką możliwością jest stwierdzenie wadliwości decyzji w wyniku rozpoznania środków zaskarżenia. W odniesieniu do kwestionowanej decyzji Sądu Okręgowego i tej możliwości brak, bowiem od postanowienia tego Sądu z dnia 29.01.2018 r. nie przysługiwał żaden środek zaskarżenia. Oznacza to, że uzyskanie przez powoda żądanego prejudykatu nie było możliwe. Jak jednak wyżej wskazano, nie oznacza to konieczności automatycznego niejako oddalenia powództwa. Prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej wynika z art. 77 Konstytucji RP. Sam fakt braku w przepisach postępowania karnego tryby wzruszenia decyzji procesowej nie może unicestwiać --- STRONA 4 --- . . . tego konstytucyjnego prawa. W doktrynie i orzecznictwie występuje pogląd zgodnie z którym, jeżeli przepisy nic przewidują procedury prejudycjalne dla jakiegoś rodzaju (kategorii) prawomocnych orzeczeń, to w razie szkody wyrządzonej przez wydanie takiego orzeczenia, do odpowiedzialności Skarbu Państwa ma zastosowanie art. 417 k.., a nie art. 417' $ 2 kc, gdyż nie można przyjąć, że tylko ze względu na brak postępowania prejudycjalnego, poszkodowany pozbawiony jest możliwości uzyskania odszkodowania za wydanie niezgodnego z prawem prawomocnego orzeczenia o charakterze np. incydentalnym (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2011,r: I CSK 684/10, niepubl.). Takie stanowisko przyjmowane jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego w odniesieniu do szkód wyrządzonych przez wydanie prawomocnych orzeczeń w postępowaniu karnym, nie objętych regulacją przewidzianą w art. 552 k.pk., dla których brak przepisów przewidujących postępowanie prejudycjalne o stwierdzenie ich niezgodności z prawem. Podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa stanowi wówczas przepis art. 417 $ I k.. i sąd w sprawie odszkodowawczej samodzielnie bada i ustala, czy wydane w sprawie karnej orzeczenie, wskazane przez powoda jako przyczyna szkody, jest zgodne z prawem czy bezprawne (porównaj między innymi wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 201 Ir. IV €SK 290/10 i z dnia 5 października 2012 r. IV CSK 165/12, niepubl.). Z taką właśnie symacją procesową mamy do czynienia w sprawie niniejszej, co oznacza, że Sąd zobowiązany był do zbadania zgodności z prawem zakwestionowanego orzeczenia Sądu Okręgowego w Krośnie (art. 417 $ 1 kc) Powód jako źródło szkody wskazał postanowienie Sądu Okręgowego w Krośnie z dn. 29.01.2018 r., sygn. akt III Kow 1653/17/ s, utrzymujące w mocy decyzję Dyrektora ZK w U. zdn. 8.12.2017 r. o odmowie zgody na dalsze uczestnictwo w zajęciach kulturalno-oświatowych poza jednostką oraz na korzystanie z systemu przepustkowego. Ocena zasadności roszczenia powoda zależała zatem od wykazania bezprawności działania pozwanego, o istnieniu której można byłoby mówić wówczas gdyby wskazane wyżej orzeczenie było niezgodne z prawem. W judykaturze przyjmuje się, że orzeczeniem niczgodnym z prawem jest tylko takie orzeczenie, które jest sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami orzeczniczymi lub wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni czy oczywiście niewłaściwego stosowania prawa (tak też między innymi orzeczenia z dnia 7 lipca 2006 1. I CNP 33/06, OSNC 2007/2/35, z dnia 4 stycznia 2007 x. V CNP 132/06, OSNC 2007/11/174 i z dnia 9 lutego 2010 r. I BU 9/09, niepubl). Takiej wadliwości postanowieniu Sądu Okręgowego w Krośnie z dn. 29.01.2018 r. przypisać nie sposób. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że decyzja Dyrektora ZK w U. z dn. 8.12.2017 r. była prawidłowa. Była ona podyktowana przede wszystkim negatywną prognozą społeczno — kryminologiczną. Ta negatywna prognoza wynikała z faktu, że powód (pomimo względnie poprawnego zachowania) nie potrafił się pogodzić z niekorzystną decyzją psychologa, a w rozmowie zarówno z wychowawcą jak i psychologiem prezentował niezadowolenie oraz postawę roszczeniową. To zachowanie powoda spowodowało, że ZK zweryfikował swoje wcześniejsze stanowisko i uznał, że skazany nie dawał gwarancji prawidłowego zachowania w trakcie zajęć prowadzonych poza jednostką. Należy w tym miejscu podkreślić, że przyznanie uprawnień do zajęć poza jednostką oraz uczestnictwa w systemie przepustkowym ma na gruncie Kodeksu karnego wykonawczego w istocie charakter uznaniowy. Zgodnie art. 91 $ 4 oraz $ 7 kkw osoby przebywające w zakładzie typu półotwartego mogą brać udział w zajęciach poza jednostką oraz może być udzielana im przepustka. Z powołanych przepisów wynika jedynie możliwość wyróżnienia konkretnego osadzonego, nie jest to natomiast uprawnienie, którego realizacji może domagać się bezwzględnie każdy z osadzonych w półotwartym zakładzie karnym. Powód zarzucił, że Sąd Okręgowy w Krośnie w postanowieniu z dnia 29.01.2018 r. utrzymując w mocy kwestionowana decyzję, oparł się o wnioski karne z 2013 i 2015 roku, które następnie zostały zatarte wnioskiem nagrodowym, a zatem wedle twierdzeń powoda nie powinny być w ogóle brane pod uwagę, Zarzut ten nie jest trafny. Przede wszystkim analiza treści pisemnego uzasadnienia wyżej wskazanego orzeczenia nie uprawnia do tego rodzaju wniosków. Jak bowiem z niego wynika, zasadniczym powodem, dla którego utrzymano w mocy zaskarżoną decyzje była negatywna prognoza społeczno-kryminologiczna powoda, na którą wskazywała jego roszczeniowa i niewłaściwa postawa. Sąd miał także na względzie okoliczności dokonanej przez osadzonego zbrodni zabójstwa. Należy zauważyć także, że zatarciu uległa tylko jedna kara dyscyplinama wymierzona skazanemu w dniu 5 maja 2015 r. (nagana). Zatarcie nie dotyczyło wszystkich przewinień skazanego. Wobec powoda jeszcze --- STRONA 5 --- B . w dniu 17 stycznia 2016 r. zawnioskowano o wymierzenie kary nagany, jednak odstąpiono wtedy od wymierzenia kary. Prawidłowe więc było odwołanie się do wcześniejszego zachowania skazanego - choć zauważyć należy, że miało ono charakter jedynie poboczny i uzupełniający, zasadniczym argumentem była bowiem negatywna prognoza kryminologiczna. Decyzja Sądu była więc prawidłowa i zgodna z prawem. Na jej trafność wskazuje także późniejsze karanie dyscyplinarne powoda (m.in. kary z dni 29.08.2018 r, 11.10.2018 r., 18.10.2018 r.) i jego późniejsze przeniesienie do zakładu zamkniętego. W tych okolicznościach uznać należało, iż powód nie wykazał podstawowej przesłanki odpowiedzialności pozwanego zgodnie z art. 417 $ 1 kc, a zatem bezprawności jego działania, to zaś uzasadniało uznanie jego powództwa za nieudowodnione. W tej także sytuacji analiza pozostałych przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego była zbędna. Powód początkowo wskazał jako podstawę prawną dochodzonego roszczenia art. 23 kc, regulujący ochrony dóbr osobistych. Niezbędną przesłanką skutecznej ochrony dóbr osobistych jest bezprawność ich naruszenia. Przesłanka ta w oczywisty sposób nie została spełniona, skoro mówimy o wydaniu prawidłowego orzeczenia przez uprawniony organ. Ponadto powód zarówno w pozwie jak i w dalszych pismach procesowych nie wskazał naruszenia, jakiego rodzaju dóbr osobistych miałaby się dopuścić pozwany, jak również nie udowodnił, że naruszenia tego rodzaju w ogóle miały miejsce, i że spowodowały powstanie krzywdy po jego stronie. Z uwagi na powyższe, orzeczono tak jak w pkt. I wyroku, na podstawie powołanych przepisów. W pkt. II wyroku Sąd przyznał od Skarbu Państwa — Sądu Rejonowego w Lesku adw. E. G. kwotę 3 600 zł (w tym należny podatek VAT) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Sąd podziela podgląd, że zróżnicowanie wynagrodzenia ze względu na przymiot jego ustanowienia — z urzędu lub z wyboru — należy uznać za sprzeczne z Konstytucją (tak Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 kwietnia 2020 r. SK 66/19). Mając powyższe na względzie wynagrodzenie pełnomocnika powoda ustalono w oparciu o zgodnie z $ 2 pkt. 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z 22 października 2015 r. O kosztach procesu Sąd rozstrzygnął w oparciu o art. 102 k.p.c., zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić ód strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Powód jako strona przegrywająca proces, powinien ponieść jego koszty, jednak Sąd z uwagi na charakter dochodzonych roszczeń oraz fakt subiektywnego przekonania o zasadności swojego powództwa, a także mając na uwadze ogólną sytuację życiową powoda na podstawie art. 102 k.p.c. odstąpił od obciążania go kosztami procesu na rzecz pozwanego. Z tych samych przyczyn zgodnie z art, 113 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych odstąpiono od obciążania powoda nieuiszczonymi kosztami sądowymi. Szymon Rożek Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć adw. E. G. oraz r.pr. W. W.. Szymon Rożek