Wyrok I C 712/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 maja 2015 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 712/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 maja 2015 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Krzysztof Żyłka Protokolant: st. sekr. sądowy Krystyna Dudek po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2015 r. w Katowicach sprawy z powództwa K. F. przeciwko Skarbowi Państwa- Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w S. na rzecz powoda K. F. kwotę 5.000 zł (pięć tysięcy złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 21 maja 2015 roku; 2. w pozostałym zakresie powództwo oddala; 3. znosi pomiędzy stronami koszty postępowania; 4. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach na rzecz adwokat M. K. kwotę 147,60 zł (sto czterdzieści siedem złotych sześćdziesiąt groszy) w tym kwotę 27,60 zł (dwadzieścia siedem złotych sześćdziesiąt groszy) tytułem podatku od towarów i usług za udzielenie powodowi pomocy prawnej z urzędu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 712/13 UZASADNIENIE Powód K. F. pozwem z dnia 16 października 2013 roku wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w S. zapłaty kwoty 80.000 zł. W uzasadnieniu podał, że w okresie od 29 listopada 2012 roku do 27 grudnia 2012 roku został osadzony w celi numer 3 Aresztu Śledczego w S., która była przeznaczona maksymalnie do pobytu 9 osób, a osadzono w niej nawet 14 osób. Powód podkreślił, że gdy został wezwany do wychowawcy celem odebrania decyzji o osadzeniu w warunkach przeludnienia to poinformował go, że znajduje się w leczeniu psychiatrycznym, przyjmuje leki psychotropowe i ma zalecenie pochodzące od lekarza z Zakładu karnego w N. do pobytu w małych celach. Na ten temat rozmawiał również z psychologiem lecz bez powodzenia. Powód wskazał, że w celi czuć było smród, gdyż toaleta nie była zabudowana i zdewastowana, nie można było w związku z tym spożywać posiłków, a miał on łóżko bezpośrednio przy toalecie. Z uwagi na ilość więźniów nie można w celi było się nawet swobodnie odwrócić, brak było miejsca przy stole by spożyć posiłek i trzeba było jeść ciepły posiłek siedząc na łóżku. Brak było wentylacji, oświetlenie było jarzeniowe. W celi znajdował się jeden zlewozmywak zaopatrzony w zimną wodę i nie można było umyć tłustych talerzy. Na ścianach celi był grzyb i pobyt w tej celi wpłynął na znaczne pogorszenie stanu zdrowia powoda. Pozwany podkreślił, że jest w stałym leczeniu psychiatrycznym, a jego stan przez pobyt w celi znacznie się pogorszył, o czym informował wychowawców, lecz nie wywołało to żadnej reakcji. Podał, że od czasu pobytu w przeludnieniu utrzymują się u niego myśli samobójcze, coraz częściej pojawiają się u niego omamy wzrokowe i słuchowe. W tej sytuacji powód żąda 40.000 zł zadośćuczynienia za warunki w celi oraz 40.000 zł za utratę i znaczne pogorszenie zdrowia. Pismem z dnia 4 kwietnia 2014 roku powód rozszerzył powództwo domagając się zasądzenia od pozwanego kwoty 80.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wytoczenia powództwa tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych powoda w postaci godności, prawa do godziwego traktowania, prawa do intymności, prywatności spowodowane przebywaniem w przeludnionych celach mieszkalnych w Areszcie Śledczym w S. oraz dalszej kwoty 80.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wytoczenia powództwa tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w postaci cierpień fizycznych i psychicznych, pogorszenia stanu zdrowia spowodowane przebywaniem w przeludnionych celach mieszkalnych w Areszcie Śledczym w S.. W piśmie tym pełnomocnik powoda wskazał, że powód po raz kolejny od dnia 17 marca 2014 roku do 14 kwietnia 2014 roku został osadzony w warunkach przeludnienia w celi numer 12 oddziału I, gdzie do celi 8 osobowej dołożono kolejne 4 łóżka i osadzono dodatkowe 4 osoby oraz podkreślił, że dla powoda z uwagi na stan zdrowia przebywanie w takich warunkach jest szczególnie uciążliwe, a zgodnie z art. 110 0167 4 kkw przy wydaniu decyzji o umieszczeniu osadzonego w warunkach przeludnienia należ mieć na względzie także zalecenia lekarskie, psychologiczne i rehabilitacyjne, co zostało przez pozwanego zignorowane. Pismem z dnia 26 czerwca 2014 roku powód ponownie rozszerzył powództwo domagając się ostatecznie zapłaty zadośćuczynienia w kwotach po 2 x po 90.000 zł i wskazał, że ponownie został umieszczony w warunkach przeludnienia w okresie od 28 kwietnia 2014 roku w celach numer 16 i 14 oddziału II, co uzasadnia podwyższenie żądania pozwu i podkreślił, że z przepisu art. 110 § 2i kkw wynika, że przepisy § 2 2b lub 2c mogą być stosowane w stosunku do tego samego osadzonego nie wcześniej niż po upływie 180 dni od dnia zakończenia okresu, na który nastąpiło poprzednie umieszczenie w warunkach w nich określonych. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że powód odbywając karę w Areszcie Śledczym w S. był traktowany zgodnie z obowiązującymi przepisami, przy poszanowaniu praw i godności osobistej. Potwierdził, że powód przebywa w areszcie od 14 listopada 2012 roku i w okresie od 29 listopada do 27 grudnia 2012 roku przebywał w warunkach przeludnienia na podstawie decyzji Dyrektora A. Śl. Nr (...) i (...). Nie można zgodzić się z twierdzeniami powoda, że przebywanie w warunkach przeludnienia w tak krótkim okresie powód doznał krzywd umożliwiających mu dochodzenie zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc. Pozwany podkreślił, że by działania pozwanego były traktowane jako naruszające dobra osobiste muszą być niezgodne --- STRONA 3 --- z prawem. Osadzeniu pozwanego w warunkach przeludnienia na podstawie decyzji dyrektora nie może być przypisana cecha bezprawności. Dodatkowo pozwany podkreślił, że roszczenia powoda są rażąco wygórowane. Pismem z dnia 21 maja 2014 roku pozwany odniósł się do żądań rozszerzonego pierwotnie pozwu i wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania. Pozwany podkreślił, że przez znaczną część pobytu w areszcie powód osadzony był zgodnie z obowiązującymi przepisami w warunkach zapewniających normatywną powierzchnię celi mieszkalnej. W okresie od 29 listopada 2012 roku do 27 grudnia 2012 roku powód przebywał w celi nr 3 oddziału III w warunkach przeludnienia i wskazał w jakich okresach ilu osadzonych w celi tej przebywało. Ponownie powód przebywał w warunkach przeludnienia w okresie od17 marca 2014 roku do 14 kwietnia 2014 roku, co uzasadnione było przesłankami z art. 110 § 2b kkw, a decyzje dyrektora zostały wydane zgodnie z przepisem art. 110 kkw i został o nich poinformowany sędzia penitencjarny, który zarządzeniem z dnia 26 marca 2014 roku wyraził zgodę na przedłużenie umieszczenia powoda w celi nie spełniającej normy powierzchniowej. Przeludnienie to było spowodowane czynnikami obiektywnymi, na które administracja jednostki nie miała wpływu, nie znaczy to że warunki osadzenia są niegodziwe. Pozwany podkreślił, że ze względu na ryzyko przejawiania przez powoda tendencji do zachowań autoagresywnych powód został objęty wzmożonym nadzorem penitencjarno-ochronnym oraz wzmożoną pomocą psychologiczną i psychiatryczną. Pozostawał pod stałą opieką psychologa i psychiatry, odbywając konsultacje regularnie, przeważnie dwa razy w miesiącu, a także w zależności od potrzeb powoda. Powód przybywając do aresztu był przygnębiony i odczuwał niepokój generowany sytuacja rodzinną i osobistą. Udzielana mu pomoc psychologiczna wraz ze wsparciem farmakologicznym spowodowały stopniową poprawę funkcjonowania powoda, który nie ujawnia myśli i zamiarów samobójczych, a ewentualne wahania nastrojów związane są z obawą o sytuację rodzinną i osobistą, a nie warunkami bytowymi w celi. Pozwany podniósł, że przez cały czas pobytu w areszcie powód objęty jest właściwą i profesjonalną opieką wychowawczą i medyczną, a otrzymywane świadczenia są adekwatne do jego potrzeb. Pomimo tego powód uchyla się od przyjmowania leków i u powoda znaleziono 70 stuk tabletek C. podczas przeszukania celi w dniu 1 maja 2014 roku. Pozwany zaprzeczył, by powód podczas pobytu w areszcie doznał pogorszenia stanu zdrowia i wskazał, ze jest on objęty staranna opieka psychologiczną i psychiatryczną, a nie zawsze wykonuje zalecenia terapeutów, tak więc powód sam przyczyniał się do niepolepszenia stanu zdrowia. W rozmowie z psychologiem powód nie podnosił by jego złe samopoczucie było związane z warunkami bytowymi w jednostce penitencjarnej. W piśmie z dnia 11 sierpnia 2014 roku pozwany podtrzymał dotychczasowe stanowisko także wobec kolejnego rozszerzenia pozwu i podkreślił, że powód przebywał w warunkach przeludnienia jedynie w okresie od 17 marca do 14 kwietnia 2014 roku podczas osadzenia w celi nr 12 i zaprzeczył by powód ponownie przebywał w przedawnieniu od 28 kwietnia 2014 roku oraz podkreślił, że powód nie udowodnił żadnej z przesłanek odpowiedzialności p[ozwanego, a istnienie domniemania bezprawności działania naruszającego dobro osobiste nie powoduje, że to pozwany ma obowiązek prowadzić dowody na okoliczność nieprawdziwości nieudowodnionych twierdzeń. Z pism powoda epatuje postawa roszczeniowa, o czym świadczy modyfikacja żądań pozwu, która nie jest w żaden sposób uzasadniona. Pozwany podkreślił, że pobyt powoda w jednostkach penitencjarnych jest przede wszystkim wynikiem prowadzonego przez powoda stylu życia, a każdy człowiek ma w społeczeństwie obowiązki i prawa człowieka związane są z tymi obowiązkami. Niedopuszczalna jest taka interpretacja praw człowieka, wobec której można powoływać się tylko na prawa, bez uwzględnienia obowiązków. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Bezsporne w sprawie jest, że powód K. F. od dnia 14 listopada 2012 roku przebywał w Areszcie Śledczym w S.. Powód wcześniej przebywał już w jednostkach penitencjarnych. Powód w 1990 roku był po raz pierwszy hospitalizowany w oddziale psychiatrycznym i rozpoznano u niego osobowość o cechach nieprawidłowych w okresie dekompensacji. Powód był wielokrotnie hospitalizowany na oddziałach psychiatrycznych i aktualnie cierpi na zaburzenia depresyjne o złożonej etiologii (reaktywne na podłożu organicznym) z okresowymi dekompensacjami psychotycznymi. O chorobie powoda wiedziała administracja Aresztu Śledczego w S.. W trakcie pobytu w tym areszcie powód dwukrotnie został osadzony w warunkach przeludnienia tj. bez zachowania normy 3 m 2 powierzchni mieszkalnej celi na osadzonego. W okresie od 29 listopada 2012 roku do 27 grudnia 2012 roku powód został osadzony w celi numer 3 oddziału III o --- STRONA 4 --- powierzchni 29,1 m 2 , która przeznaczona jest do pobytu 9 osadzonych. W okresie od 29 listopada do 5 grudnia 2012 roku przebywało w niej 14 osób, od 6 grudnia do 10 grudnia 2012 roku 13 osadzonych, od 11 grudnia do 18 grudnia 2012 roku 12 osadzonych i od 19 grudnia do 26 grudnia 11 osadzonych. Następnie powód został osadzony w celi numer 16 oddziału II, gdzie powierzchna celi wynosiła 16,65 m 2 , a przebywało w niej 5 osadzonych. Norma powierzchni na jednego osadzonego była więc zachowana. W trakcie pobytu w celi numer 3 zostały w stosunku do powoda wydane decyzje Dyrektora Aresztu Śledczego w S. z dnia 29 listopada 2012 Nr (...) w sprawie umieszczenia osadzonego na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia przypadająca na osadzonego wynosi poniżej 3 m 2 oraz numer (...) z dnia 13 grudnia 2012 roku, która została wydana po uzyskaniu zgody sędziego penitencjarnego (dowód: notatki służbowe k. 30-31, decyzje Dyrektora A. Śl. K. 34, 36, wniosek do sędziego penitencjarnego wraz zarządzeniem k. 35). W trakcie pobytu powoda w celi numer 3 oddziału III cela ta posiadała wydzielony kącik sanitarny, w którym znajdowała się muszla klozetowa oraz umywalka. Kącik ten oddzielony był murkiem o wysokości 1,4 m i posiadał drzwi. Do umywalki doprowadzona była bieżąca woda. Cela ta posiada dwa okna oraz wyposażona jest w oświetlenie świetlówkowe tj. dwa punkty świetlne składające się z dwóch świetlówek każdy. W celi znajduje się wentylacja grawitacyjna. Cela ta była remontowana w grudniu 2011 roku oraz w listopadzie 2013 roku, gdy zabudowano w pełni kącik sanitarny, wyłożono podłogę kafelkami antypoślizgowymi oraz pomalowano. W okresie gdy powód w niej przebywał cela była w złym stanie, na suficie znajdował się grzyb, w celi unosił się smród z kącika sanitarnego. Osadzeni nie mieli odpowiedniej ilości miejsc do spożywania posiłków i część osadzonych musiała jeść ciepłe posiłki na łóżkach, lub czekać aż zwolnią się miejsca przy stole, co powodowało stygnięcie posiłków. (dowód: notatka służbowa k. 32-33, zeznania powoda na rozprawie w dniu 7 maja 2015 r.). Powód ponownie został osadzony w warunkach przeludnienia w celi numer 12 oddziału I w okresie od 17 marca 2014 roku do 14 kwietnia 2014 roku. Osadzenie to nastąpiło na podstawie decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w S. z dnia 17 marca 2014 roku numer (...) i 26 marca 2014 roku nr (...). Druga z tych decyzji została poprzedzona zwróceniem się o zgodę do sędziego penitencjarnego, który zgodę taka wyraził. Warunki w tej celi także były złe. Cela przeznaczona była do pobytu ośmiu osób, a przebywało w niej dwanaście. W celi panował ścisk, brak było możliwości poruszania się, nie było możliwości spożywania posiłków przy stołach przez wszystkich osadzonych. W kąciku sanitarnym znajdował się grzyb, a wentylacja z kącika była wyprowadzona do celi mieszkalnej (dowód: decyzja (...) k. 296, wniosek do sędziego penitencjarnego i zarządzenie sędziego k. 297, decyzja (...) k. 298, zeznania świadków: P. kaprala, P. S., D. R. na rozprawie 30 października 2014 roku, zeznania powoda na rozprawie 7 maja 2015 r. ). W trakcie osadzenia w pozwanej jednostce powód starał się o uzyskanie przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności i powoływał się na chorobę psychiczną oraz konieczność leczenia w warunkach wolnościowych. Wnioski w tym zakresie zostały rozpoznane negatywnie (okoliczność bezsporna). Z uwagi na wypowiadane przez powoda groźby podjęcia próby samobójczej, był on poddany wzmożonej kontroli oraz pomocy psychologiczno-psychiatrycznej. Z rozmów z psychologiem były sporządzane notatki, zalecano mu stosowanie ćwiczeń relaksujących oraz zgłoszono do programu readaptacji, w którym powód uczestniczył. Powód był również stale konsultowany przez psychiatrę, średnio dwa razy w miesiącu i miał przepisane leki, których nie zażywał, gdyż w trakcie kontroli w dniu 1 maja 2014 roku znaleziono u niego 70 tabletek C.. Powód także okresowo odbywał rozmowy z wychowawcą i nie skarżył się na ogół na warunki bytowe i zachowanie współosadzonych. Powód składał szereg skarg na warunki osadzenia, pomoc lekarską i psychologiczna i domagał się udzielenia mu przerwy w odbywaniu kary oraz podjęcia leczenia w warunkach wolnościowych (dowód: notatki z rozmów psychologicznych k. 165-180, ocena udziału w programie readaptacji k. 175, notatka służbowa k. 181, notatki z rozmów z wychowawcą k. 159-164, zeznania świadków P. K. na rozprawie 30 października 2014 roku, K. M. na rozprawie 29 stycznia 2015 roku). W trakcie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w S. był on poddawany kontrolom i wizytacjom. W dniu 24 kwietnia 2013 roku wizytacje przeprowadziła sędzia Sądu okręgowego w Katowicach I. F. – wizytator ds. penitencjarnych, która stwierdziła brak uchybień, konieczność przeprowadzenia remontu kapitalnego z uwagi na wiek obiektu i odstąpiła od wydania szczegółowych zaleceń. W areszcie były przeprowadzane kontrole przez Państwowego Powiatowego --- STRONA 5 --- Inspektora Sanitarnego w S., który kontrolował pomieszczenia łaźni, magazyn środków czystości, ambulatorium z izbą chorych, bieżący stan sanitarno-higieniczny aresztu. Kontrole te były pozytywne i nie wskazywały uchybień oraz zaleceń dla dyrekcji aresztu. W dniach 15 i 16 maja 2014 roku pracownicy Zespołu Krajowy (...) z upoważnienia Rzecznika praw obywatelskich przeprowadzili wizytację Aresztu Śledczego w S., z której w dniu 2 października 2014 roku został sporządzony protokół oraz dokumentacja fotograficzna. Kontrolujący stwierdzili, że większość cel mieszkalnych była w dobrym stanie z uwagi na przeprowadzane na bieżąco remonty, które zostały ocenione pozytywnie. Kontrolujący wskazali na konieczność dalszych remontów z uwagi na występujące w niektórych celach ubytki ścian, zagrzybienie i ubytki w podłogach (przykładowo cele nr 47, 56 i 63 oddziału IV). Zwrócono uwagę na konieczność zapewnienia cel o mniejszej ilości osadzonych, gdyż cele kilkunastoosobowe nie zapewniają minimalnych standardów sanitarno-higienicznych wskazanych w przepisach międzynarodowych i zalecono zabudowę wszystkich kącików sanitarnych. Wskazano na zły stan łóżek oraz brak w części łóżek piętrowych zabezpieczeń przed upadkiem i drabinek. Wskazano na skargi osadzonych na brak ciepłej wody w celach. Zalecono zapewnienie osadzonym intymności w czasie odbywania kąpieli i wykonania ścianek działowych. Wskazano na właściwe traktowanie osadzonych przez funkcjonariuszy oraz zaangażowanie wychowawców. Podniesiono, że kilku osadzonych zwracało uwagę na opryskliwe traktowanie przez lekarzy. Zalecono by funkcjonariusze byli obecni przy udzielaniu porad lekarskich jedynie gdy tego wymaga bezpieczeństwo lekarza. Pozytywnie oceniono praktykę nagradzania osadzonych. Wydano szereg zaleceń mających poprawić funkcjonowanie aresztu. Wyposażenie cel jest zgodne z rozporządzeniem o warunkach odbywania kary, a areszt jest remontowany w miarę posiadanych środków. W celach mieszkalnych są wymienione okna na plastikowe, jest wymieniona instalacja CO zaopatrywana przez ciepłownię miejską, sukcesywnie zabudowywane są kąciki sanitarne (dowód: sprawozdanie z kontroli sędziego penitencjarnego k. 139-146, protokoły (...) k. 299-320, protokół wizytacji K. k. 371-379 wraz z dokumentacją zdjęciową k. 458, zeznania świadka K. M. na rozprawie 29 stycznia 2015 roku). Powód cierpi na zaburzenia osobowości i zaburzenia depresyjne o złożonej etiologii z okresowymi dekompensacjami psychotycznymi. Może on jednak przebywać w zakładzie karnym pod warunkiem możliwości systematycznego leczenia psychiatrycznego i korzystania z porad terapii psychologicznej, co miał u pozwanego zapewnione. Powód wykazywał w areszcie postawę roszczeniową i nie nastąpiła u niego znacząca dekompensacja stanu psychicznego. Pobyt w zakładzie karnym wiąże się dla powoda niedogodnościami, tym bardziej gdy miał on miejsce w warunkach przeludnienia. U powoda występowała dekompensacja stanu psychicznego lecz nie była ona znaczna, to znaczy nie wymagała hospitalizacji ani zasadniczej zmiany stosowania leków. Pobyt w celi przeludnionej i niekorzystnych warunkach mógł wpłynąć negatywnie na stan psychiczny powoda (dowód: opinia biegłego W. F. k. 388-393, wyjaśnienia biegłego na rozprawie 29 stycznia 2015 roku). Powyższy stan faktyczny sąd ustalił w oparciu o dokumenty, które nie były przez strony kwestionowane, a w szczególności raport Krajowego Mechanizmu Prewencji, który był przeprowadzony przez organ niezależny i miał na celu dokonanie bezstronnej kontroli warunków pobytu osadzonych u pozwanego. Z osobami go wykonującymi współpracowali zarówno funkcjonariusze jak i osadzeni, którzy w jego opracowaniu widzieli możliwość poprawy sytuacji bytowej. Sąd oparł się także na zeznaniach świadków P. kaprala, P. S., D. R. oraz powoda, gdyż relacje z pobytu w celach przeludnionych pokrywały się także z powyższym raportem oraz notatką odnośnie stanu celi numer 3 w momencie osadzenia w niej powoda. Ponadto zasady doświadczenia życiowego wskazują, że w momencie gdy do cel 8 osobowych dokwaterowywano kolejne 4 osoby, to warunki pobytu w takich celach są bardzo trudne, a miejsce pobytu osadzonych ograniczone. Sąd nie dal wiary w/w świadkom, że wszystkie cele były w areszcie w złym stanie, gdyż przeczy temu raport stwierdzający wyraźną poprawę w tym zakresie i opisujący przeprowadzone remonty oraz stwierdzający, że niektóre cele wymagają remontu z uwagi na ubytki ścian, zagrzybienie i ubytki w podłogach). Sad częściowo nie dał wiary świadkom K. M., który przedstawił warunki panujące w areszcie jako dobre i w pełni zgodne z rozporządzeniem, a w szczególności świadek stanowczo zeznał, że powód nie przebywał w areszcie w warunkach przeludnienia, co jest potwierdzone dokumentami. Zeznania świadka T. G. nie wniosły istotnych rzeczy do sprawy. Sąd zważył, co następuje: --- STRONA 6 --- W przypadku roszczeń opartych na zarzucie naruszenia dóbr osobistych Sąd w pierwszej kolejności bada, czy podnoszone naruszenie w istocie zaistniało. Wobec tego rzeczą powoda jest wskazanie dobra, które doznało uszczerbku, a następnie Sąd ocenia, czy dobro to jest dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 k.c. i czy faktycznie zostało ono naruszone przez określone zachowanie się pozwanego. Po ustaleniu powyższych przesłanek bada się, czy zachowanie to było bezprawne, co objęte jest domniemaniem, które pozwany, chcąc skutecznie obronić się przed żądaniami powoda, winien obalić. Zawsze o naruszeniu dobra osobistego decydują okoliczności danej sprawy i kryteria obiektywne. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2012 r. (IV CSK 276/11) miernikiem tej oceny jest przede wszystkim stanowisko opinii publicznej, będącej wyrazem poglądów powszechnie przyjętych i akceptowanych przez społeczeństwo w danym czasie i miejscu, a wzorców, które powinny stanowić docelowy punkt odniesienia dokonywanej oceny, dostarczają zapatrywania rozsądnie i uczciwie myślących ludzi oraz poglądy moralne osób kompetentnych w tym zakresie i cieszących się niekwestionowanym autorytetem. Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd miał na względzie, iż zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania takiej kary stanowi jedno z zasadniczych wymagań demokratycznego państwa prawnego, będące przedmiotem uregulowań o charakterze konstytucyjnym i międzynarodowym (Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167 i 169), Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284). Zatem to na Państwie ciąży obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. akt V CSK 431/06, LEX 255593; wyrok ETPCz z dnia 5 grudnia 1979 r., skarga nr (...), wyrok ETPCz z dnia 12 stycznia 1995 r., skarga nr (...)). W świetle powyższych regulacji prawnych osoba pozbawiona wolności zachowuje prawa i wolności obywatelskie, a ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy i wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. W każdym jednak przypadku winna być ona traktowana w sposób humanitarny, nie może być poddana torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu. Powód wywodził swoje roszczenie z art. 24 § 1 k.c. i art. 448 k.c. w związku z art. 417 k.c. Przyjęcie odpowiedzialności z art. 24 § 1 k.c. uzależnione jest od istnienia dobra osobistego, a następnie od jego naruszenia bezprawnym działaniem lub zaniechaniem sprawcy, co stanowi przesłanki tej odpowiedzialności. Na pokrzywdzonym spoczywa ciężar udowodnienia istnienia dobra osobistego, faktu jego naruszenia i powstania krzywdy oraz związku przyczynowego pomiędzy nimi, natomiast art. 24 § 1 k.c. konstruuje domniemanie bezprawności działania bądź zaniechania sprawcy. Zgodnie z art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Stanowi on więc ogólną podstawę odpowiedzialności władz publicznych za ich władcze działania. Warunkiem tej odpowiedzialności nie jest, w odróżnieniu od odpowiedzialności z art. 415 k.c., wina podmiotu. Ustawodawca przyjął, bowiem iż wystarczające jest wykonywanie władzy publicznej niezgodnie z prawem, co oznacza, że wykonującemu władzę publiczną - bez względu na sposób i formę działania - można postawić zarzut działania z naruszeniem prawa. Za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej odpowiada ta osoba prawna, z którą związana jest jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna wykonująca uprawnienia władzy publicznej. Dla określenia odpowiedzialności odszkodowawczej władz publicznych, obok zdarzenia sprawczego, konieczne jest ustalenie pozostałych przesłanek odpowiedzialności deliktowej, a więc szkody i związku przyczynowego. Przepis art. 417 k.c. nie zawiera w tej kwestii żadnej regulacji, a tym samym znajdą zastosowanie ogólne reguły dotyczące kompensaty szkody w mieniu (majątkowej) i na osobie (majątkowej i niemajątkowej) oraz koncepcji związku przyczynowego - w szczególności ujęte w przepisach art. 361 k.c. oraz art. 444-448 k.c. --- STRONA 7 --- Pojęcie „wykonywanie czynności z zakresu władzy publicznej” obejmuje tylko takie działania, które ze swej istoty, a więc ze względu na charakter i rodzaj funkcji przynależnej władzy publicznej, wynikają z kompetencji określonych w samej Konstytucji oraz innych przepisach prawa. Ich wykonywanie z reguły łączy się z możliwością władczego kształtowania sytuacji jednostki. Chodzi, zatem o działanie w takim obszarze, w którym może dojść do naruszenia prawa i wolności jednostki ze strony władzy publicznej. Nie ulega wątpliwości, iż pracownicy służby więziennej wykonują czynności z zakresu władzy publicznej, a zatem za szkody przez nich wyrządzone odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa. Natomiast szkodą jest każdy uszczerbek na dobrach prawnie chronionych, mogący przybrać charakter majątkowy (uszczerbek materialny na osobie lub mieniu) lub niemajątkowy (doznana krzywda, czyli cierpienie fizyczne i psychiczne). W prawie polskim przyjęta jest teoria adekwatnego związku przyczynowego, co oznacza, że zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła – art. 361 § 1 k.c. Za normalne skutki działania lub zaniechania uznaje się takie, które zwykle w danych okolicznościach następują. Adekwatny związek przyczynowy między zachowaniem się pracowników służby więziennej, a szkodą może być bezpośredni, może być również pośredni. Jest, zatem rzeczą obojętną, czy przyczyna jest bliższa, czy dalsza byleby skutek pozostawał jeszcze w granicach „normalności”. W ocenie Sądu pozwany nie obalił domniemania bezprawności swego postępowania wobec powoda odnośnie pobytu do dnia 29 listopada 2012 roku do 27 grudnia 2012 roku i od 17 marca 2014 roku do 14 kwietnia 2014 roku, gdy powód był osadzony w warunkach przeludnienia. Co prawda, przepisy prawa dopuszczały możliwość umieszczenia osadzonych w warunkach przeludnienia na czas określony i pozwany spełnił formalne wymogi z art. 110 § 2b kkw, to jednak warunki te w przypadku powoda miały charakter nadmiernej represji i poniżającego traktowania. Przeludnienie to bowiem było bardzo duże, gdyż w celi nr 3 o powierzchni 29,1 m 2 , przeznaczonej dla 9 osób było osadzonych nawet osób 14, a w celi numer 12 – 8 osobowej było osadzonych osób 12. Przede wszystkim pozwany winien wykazać, iż w konkretnej sprawie zaistniał szczególnie uzasadniony wypadek i że nie było możliwości rozlokowania osadzonych w sposób bardziej racjonalny i zapewniający im odpowiedni metraż. Samo przeludnienie jednostek penitencjarnych, mające charakter powszechny w skali ogólnopolskiej, nie jest, jak wskazał Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 15 listopada 2012 r., sygnatura akt I ACa 732/12, wystarczające z tego punktu widzenia i nie jest nawet przyczyną, lecz efektem innych zjawisk. Choć trudno obciążać dyrektorów jednostek penitencjarnych odpowiedzialnością za liczbę osób kierowanych do tychże jednostek, to jednak, jak dalej wskazuje Sąd Apelacyjny, występowanie przeludnienia nie powinno uzasadniać naruszania podstawowych praw osadzonych. Tymczasem zgodnie z art. 4 § 1 k.k.w. kary pozbawienia wolności i środki karne winny być wykonywane w sposób humanitarny i z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Przepis ten stanowi odzwierciedlenie wprowadzonego do polskiego porządku prawnego zakazu okrutnego lub poniżającego traktowania lub karania i zasady humanitarnego traktowania osób pozbawionych wolności. Analizując w świetle powyższych rozważań okoliczności niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że powód częściowo wykazał zasadności swoich roszczeń. Przebywał on bowiem dwukrotnie w warunkach przeludnienia przez okres 28 dni każde. Przeludnienie to było znaczne i wiązało się także z bardzo złymi warunkami osadzenia w celach. W celi numer 3 w tym okresie kącik sanitarny zabudowany był do wysokości 1,40 m, co przy obecności 14 osób i umieszczenia łóżek piętrowych powodowało, że korzystanie z niego nie zapewniało należnej intymności, a brak pełnych ścian powodował roznoszenie się przykrych zapachów po całej celi. Pozwany miał świadomość, iż powód jest osobą z zaburzeniami psychicznymi i wymaga szczególnej troski i opieki, w tej sytuacji umieszczenie powoda w warunkach tak znacznego przeludnienia narażało powoda na możliwość pogorszenia stanu zdrowia psychicznego i chociaż znaczące pogorszenie ostatecznie nie nastąpiło, to pozwany nie powinien wobec powoda takich uciążliwości stosować. Czas przebywania w/ w warunkach spotęgował rozmiar dolegliwości doznanych przez powoda. Przy jednoczesnym uwzględnieniu faktu, iż powód przebywał w tym czasie w wieloosobowych celach, w których nie przeprowadzono remontu i warunki osadzenia były trudne, uznać trzeba, iż ograniczenia i dolegliwości związane z osadzeniem bez zachowania minimalnych norm --- STRONA 8 --- powierzchni przypadających na jedną osobę w przedmiotowej jednostce w przypadku powoda przekroczyły niezbędne minimum, powodując powstanie po jego stronie krzywdy. Zdaniem Sądu, zaistniała więc kumulacja negatywnych warunków, prowadząca do naruszenia dóbr osobistych powoda. Pozwany, zatem umieszczając powoda, w Areszcie Śledczym w S. w celach bez zapewnienia minimalnych norm powierzchni ze znacznym stopniem przeludnienia, bezprawnie naruszył jego dobro osobiste w postaci godności i prawa do godnego odbywania kary w stopniu, który uzasadnia przyznanie powodowi zadośćuczynienia na podstawie art. 24 k.c., art. 448 k.c. w zw. z art. 417 k.c. W ocenie Sądu pozwany nie wykazał więc, iż odnośnie powoda, zachodził szczególnie uzasadniony wypadek umieszczenia go w celach niespełniających minimalnych norm powierzchni przypadającej na jedną osobę. W pozostałych okresach powód nie był osadzony w warunkach przeludnienia i nie została wobec niego naruszona norma 3 m 2 na osadzonego. Samo odczucie, iż cele są ciasne i nie zapewniają wystarczającego komfortu nie może stanowić podstawy uznania bezprawności działania pozwanego. Odnośnie pozostałych dolegliwości odczuwanych przez powoda, to należy pamiętać, iż odbywanie kary zawsze wiąże się z dyskomfortem. Kara ze swej istoty jest dolegliwa. (...) polskiego nie stać na zapewnienie właściwego poziomu życia w wielu innych jednostkach utrzymywanych z budżetu państwa. Przeprowadzone postępowanie nie potwierdziło natomiast, iż na skutek pobytu w warunkach przeludnienia wystąpiło znaczące pogorszenie stanu psychicznego powoda. Sąd uznał, iż żądana wysokość zadośćuczynienia znacząco przekracza rozmiar doznanej krzywdy. Sąd wycenił jej wysokość na kwotę 5.000 zł, co stanowi wartość ekonomicznie odczuwalną przez powoda i w pełni rekompensuje mu doznaną krzywdę. Żądana kwota zadośćuczynienia jest, aż nadto wygórowana i nie odpowiada ani rozmiarowi krzywdy, ani też nie uwzględnia obecnych stosunków majątkowych, dlatego też na mocy w/w przepisów powództwo w pozostałym zakresie zostało oddalone. Powód nie potrafił w żaden sposób określić jakie przesłanki legły u podstaw określenia kwoty żądanej pozwem i zasłaniał się koniecznością stosowania nieokreślonych leków i terapii. Nie wykazał również aby naruszenie dóbr osobistych było dla niego szczególnie dotkliwe, co stanowiłoby podstawę do określenia zadośćuczynienia wyższych rozmiarów. Jednocześnie Sąd uznał, że zasądzenie zadośćuczynienia w niższej wysokości byłoby w przypadku powoda niesprawiedliwe, gdyż nastąpił zbieg negatywnych przesłanek w postaci znaczącego przeludnienia, złego stanu cel, w których przebywał powód w okresie przeludnienia i występowania u powoda zaburzeń psychicznych, których pozwany nie wziął pod uwagę, osadzając powoda w warunkach przedawnienia. Orzekając o odsetkach sąd zasądził je od dnia wyrokowania, gdyż na ostateczną wysokość zadośćuczynienia miał wpływ cały pobyt powoda u pozwanego, który trwał do chwili wyrokowania, a także w trakcie trwania procesu nastąpiło osadzenie powoda w warunkach przeludnienia, co przy ustaleniu wysokości zadośćuczynienia przy uwzględnieniu stosunków majątkowych obowiązujących w dacie wyrokowania miało wpływ na orzeczenie o odsetkach od dnia wyrokowania. Orzekając o kosztach procesu, Sąd na podstawie art. 100 zdanie pierwsze k.p.c. zastosował zasadę wzajemnego ich zniesienia pomiędzy stronami, gdyż powód utrzymał się w swoim żądaniu częściowo. Na podstawie § 2 ust. 1 i 3 w związku z § 10 ust. 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu Sąd zasądził na rzecz pełnomocnika udzielającego powodowi pomocy prawnej z urzędu wynagrodzenie w stawce minimalnej ustalonej według charakteru roszczenia, powiększone o wartość podatku od towarów i usług. Sygn. akt I C 712/13 ZARZĄDZENIE 1. --- STRONA 9 --- Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powoda i Prokuratorii Generalnej SP; 2. Apelacje stron złożone w terminie i wolne od opłat; 3. Odpisy apelacji doręczyć naprzemiennie pełnomocnikom stron; 4. Akta przedstawić z wpływem lub za 20 dni. K., 10.07.2015 r. SSO Krzysztof Żyłka