Wyrok I C 712/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 712/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Jolanta Polko Protokolant: st. sekr. sądowy Katarzyna Stachura po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2011 r. w Katowicach sprawy z powództwa E. C. przeciwko (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w T. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę 1. oddala powództwo; 2. zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 977,00 zł (dziewięćset siedemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu; 3. odstępuje od obciążania powódki kosztami sądowymi. Sygn. akt I C 712/10 UZASADNIENIE Powódka E. C. w pozwie wniesionym przeciwko (...) Spółce z o.o. w T. domagała się: • zobowiązania pozwanej do wywieszenia deklaracji, zgodnie z formularzem dołączonym do pozwu, z czytelnym podpisem pracownicy pozwanego K. C., w publicznym miejscu dostępnym dla wszystkich pacjentów (np. tablica ogłoszeń) na terenie przychodni przy ul. (...) w T., przez okres nie mniejszy niż pół roku, tytułem odszkodowania opartego na przepisach art. 23, 24, 56 i 430 k.c.; • zasądzenia od pozwanej na rzecz organizacji (...)?” ul. (...), (...)-(...) W. tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę kwoty 5.000,00zł, na podstawie art. 23, 24 i 448 k.c.; • zasądzenia od pozwanej na rzecz powódki kosztów procesu. W uzasadnieniu podała, że w dniu 15 kwietnia 2010r. pracownica pozwanego podczas udzielania świadczeń zdrowotnych na forum publicznym bezpośrednio naruszyła dobra osobiste powódki. Pismem z dnia 21 kwietnia 2010r. powódka zwróciła się pozwanego z pisemną skargą i żądaniem naprawienia wyrządzonej szkody. W dniu --- STRONA 2 --- 27 kwietnia 2010r. powódka otrzymała anonim od pozwanego, ignorujący jej skargę. Ponownie pismem z dnia 29 kwietnia 2010r. powódka zwróciła się do pozwanego o poważne i polubowne potraktowanie skargi oraz naprawienie wyrządzonej szkody. Pismo to pozostało bez odpowiedzi. Deklaracja, stanowiąca załącznik do pozwu (k. 7) zawierała treść przeprosin powódki, które miały zostać podpisane przez pracownicę pozwanej K. C.. Pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów procesu. Pozwana zarzuciła, iż powództwo jest całkowicie bezzasadne, a także podniosła, iż nie zaistniały w kontakcie powódki z pozwaną jakiekolwiek okoliczności faktyczne, które mogłyby skutkować naruszeniem dóbr osobistych powódki. Jedyny kontakt Prezesa pozwanej miał miejsce w czasie ubiegania się powódki o zatrudnienie w przychodni, a poza tym kontakt pozwanej z powódką ograniczył się do zadania udostępnienia kartoteki leczenia czego pracownikom pozwanej, w tym K. C., czynić nie wolno. Pozwana podniosła także, że nie stały naruszone w czasie tych kontaktów z powódką jej dobra osobiste takie jak godność, cześć, dobre imię. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powódka E. C. była pacjentką Zespołu (...) prowadzonych przez pozwaną spółkę (...) w T. przy ul. (...) w T. (dowód: zeznania powódki – k. 76-77). Pismem z dnia 6 kwietnia 2010r. powódka została zawiadomiona przez (...) do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. o konieczności uzupełnienia dokumentacji medycznej o kopie kartotek z poradni zdrowia psychicznego i neurologicznej (oryginały do wglądu) celem wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (karta 8). W dniu 15 kwietnia 2010r. powódka przyszła do przychodni prowadzonej przez pozwaną, celem uzyskania dokumentacji medycznej z poradni neurologicznej, domagając się wydania oryginałów i kopii kartotek. Wnioski te powódka kierowała do pracownika rejestracji. Powódkę pierwotnie obsługiwał jeden pracownik, który następnie poprosił o pomoc K. C., położną koordynującą (dowód: zeznania świadków B. B. – k. 49 i K. C. – k. 76). K. C. w czasie obsługiwania powódki, odczytała na głos w jej obecności pismo okazane przez powódkę z dnia 6 kwietnia 2010r. oraz poinformowała powódkę, że może wydać kserokopie kartotek potwierdzone za zgodność z oryginałem, nie może natomiast wydać oryginałów kartotek z poradni neurologicznej i psychiatrycznej. Nadto poinformowała powódkę, że jeżeli domaga się wydania oryginałów to powinna poprosić o to jej szefa i w tym celu przyjść następnego dnia do przychodni W tym czasie w przychodni znajdowali się również inni pacjenci, a jednym z nich była B. B.. (dowód: zeznania świadków B. B. – k. 49 i K. C. – k. 76). Powódka wyszła z przychodni, nie odbierając kserokopii dokumentacji medycznej. Pismem z dnia 21 kwietnia 2010r. powódka zwrócił się do Kierownika Przychodni (...) ze skargą na pracownicę przychodni (...), zarzucając jej naruszenie przepisów Konstytucji RP, Karty Praw Pacjenta oraz kodeksu cywilnego. Powódka opisała w piśmie przebieg zdarzenia z dnia 15 kwietnia 2010r., wskazała, że nie po raz pierwszy odmówiono jej dostępu do kartotek w tej przychodni, w budynku przychodni nie ma jakichkolwiek informacji o procedurze udostępniania i wydawania dokumentacji medycznej, a wysoka fluktuacja personelu powoduje niski poziom obsługi pacjentów. Powódka domagała się przesłania jej w trybie pilnym kompletnej dokumentacji medycznej w postaci kopii kartoteki neurologicznej, wywieszenia na tablicy ogłoszeń w przychodni deklaracji z przeprosinami podpisanymi przez pracownicę K. C., a także udzielenia przynajmniej kary nagany i dokonania wpisu do akt osobowych K. C. (dowód: pismo powódki z dnia 21.04.2010r. – k. 4-6). Po wpłynięciu pisma powódki do przychodni (...) przeprowadził rozmowę z K. C. odnośnie zdarzenia, która zaprzeczyła by taka sytuacja miała miejsce (dowód: zeznania pozwanego Z. U. – k. 77). Pismem z dnia 27 kwietnia 2010r. wysłanym przez Zespół (...) w T., stanowiącym odpowiedź na pismo powódki z dnia 21 kwietnia 2010r., poinformowano powódkę, że dokumentacja z poradni neurologicznej i zdrowia psychicznego jest do odebrania w --- STRONA 3 --- przychodni. Odręcznym pismem zostało dopisane, że po odbiór dokumentacji należy zgłosić się do Pani K. C.. Pismo nie zostało podpisane (dowód: pismo z dnia 27.04.2011r. – k. 9). W odpowiedzi, powódka pismem z dnia 29 kwietnia 2010r., ostatecznie wezwała Kierownika Przychodni (...) do poważnego i polubownego potraktowania jej skargi z dnia 21 kwietnia 2010r. w terminie wynikającym z art. 227 k.p.a. (dowód: pismo powódki z dnia 29.04.2010r. – k. 10). Powódka nie otrzymała żadnej odpowiedzi na swoje pismo, nie zgłosiła się również do przychodni pozwanego po odbiór dokumentacji medycznej (dowód: zeznania powódki – k. 77). Procedura wydawania dokumentacji medycznej pacjentom jest następująca: sporządzane są kserokopie kartotek, przeglądane następnie przez Z. U. – Prezesa Zarządu pozwanej, przybijana jest pieczątka za zgodność z oryginałem, którą parafuje Z. U., a w sporadycznych przypadkach dotyczących dokumentacji psychiatrycznej G. U. - członek zarządu pozwanej. Pozwana wydaje miesięcznie około kilkudziesięciu kserokopii kartotek, nie ma natomiast sytuacji dotyczących wydania pacjentowi oryginału kartoteki (dowód: zeznania pozwanego – k. 77). Powódka uważała, że złamana została tajemnica zawodowa przez pracownika pozwanej przychodni (...), poprzez czytanie wolno i z premedytacją treści pisma z dnia 6 kwietnia 2010r. i wskazanie, że dokumentacji psychiatrycznej i neurologicznej takim osobom się nie wydaje. Poprzez takie działanie pracownika przychodni zostało naruszone zdaniem powódki jej dobre imię (dowód: zeznania powódki k. 77). Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie powołanych dokumentów, zeznań świadków oraz zeznań stron, którym Sąd dał wiarę. Sąd zważył, co następuje: Zdaniem Sądu powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Ogólne podstawy cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych określają przepisy art. 23 i 24 k.c., wskazując jednocześnie środki ochrony niemajątkowej, natomiast środki ochrony o charakterze majątkowym przewiduje przepis art. 24 § 1 k.c., który stanowi w ostatnim zdaniu, że zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny można żądać "na zasadach przewidzianych w kodeksie". Przepis art. 448 k.c. uprawnia tego, czyje dobro osobiste zostało naruszone, do domagania się odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub do żądania zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany przez niego cel społeczny. Art. 448 k.c. obejmuje naruszenie każdego dobra osobistego w rozumieniu art. 23 k.c., jest więc przepisem szczególnym, uzupełniającym regułę ogólną, wyrażoną w art. 24 k.c. Natomiast przepis art. 448 k.c. może znaleźć zastosowanie tylko w razie zawinionego naruszenia dóbr osobistych. Dobra osobiste podlegają ochronie, jeżeli ich naruszenie (zagrożenie) jest bezprawne. Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art. 24 § 1 k.c., które muszą być spełnione łącznie są: istnienie dobra osobistego, jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia i bezprawność działania sprawcy. Do najważniejszych dóbr osobistych, jakie wymienia art. 23 k.c. należy cześć jako wartość właściwa każdemu człowiekowi, która obejmuje wszystkie dziedziny jego życia osobistego, zawodowego i społecznego. Cześć, dobre imię, reputacja, honor, godność osobista są pojęciami obejmującymi wszystkie dziedziny życia osobistego, zawodowego i społecznego człowieka. Naruszenie czci może więc nastąpić zarówno przez pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym i rodzinnym, jak i przez zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym, naruszające dobre imię danej osoby i mogące ją narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu lub innej działalności. Aby przyjąć odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych niezbędne jest zaistnienie i wykazanie co najmniej 3 przesłanek tj. bezprawnego zachowania osoby wyrządzającej szkodę, powstania szkody oraz normalnego związku przyczynowego pomiędzy tym zachowaniem a szkodą. Rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych Sąd powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku --- STRONA 4 --- pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne. Dowód, że dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej na podstawie art. 24 k.c. Natomiast na tym, kto podjął działanie zagrażające dobru osobistemu innej osoby lub naruszające to dobro, spoczywa ciężar dowodu, że nie było ono bezprawne ( wyrok SN z 17.06.2004r., VCK 609/03, LEX nr 109404 ). Jeśli chodzi o przesłankę bezprawności działania to ujmowana jest ona szeroko i przyjmuje się, że bezprawne jest każde działanie sprzeczne z normami prawnymi oraz zasadami współżycia społecznego. W niniejszej sprawie należało więc w pierwszej kolejności ustalić czy pozwana (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w T. ponosi odpowiedzialność za działania swojej pracownicy K. C., a którymi powódka wiąże naruszenie jej dóbr osobistych. Ocena, czy wypowiedź K. C. w dniu 15 kwietnia 2010r., narusza dobre imię powódki nie przesądza o zasadności powództwa. Powódka zgłosiła dwa roszczenia: roszczenie niemajątkowe o nakazanie stronie pozwanej publikacji określonego oświadczenia oraz roszczenie majątkowe o zasądzenie od strony pozwanej zadośćuczynienia pieniężnego na wskazany przez cel społeczny. Roszczenie niemajątkowe zostało skierowane przeciwko spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (...), która w odniesieniu do tego żądania strony powodowej nie jest biernie legitymowana w sporze. Roszczenie bowiem o dopełnienie czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego, w szczególności zaś roszczenie o złożenie oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie przysługuje względem osoby, która dopuściła się naruszenia (art. 24 § 1 zd. 2 k.c.). Osobą, której powódka zarzuca naruszenie dóbr osobistych jest K. C., a nie pozwana spółka (...), iż K. C. jest pracownikiem pozwanej spółki nie uzasadnia przypisania pozwanej ani sprawstwa naruszenia, ani też odpowiedzialności na podstawie art. 24 § 1 zd. 2 k.c. W tym zakresie nie ma bowiem odpowiedzialności za czyn podwładnego; nie zachodzą podstawy do odpowiedniego stosowania przepisu art. 430 k.c., gdyż przepis ten reguluje odpowiedzialność majątkową za szkodę wyrządzoną przez podwładnego, a nie odpowiedzialność niemajątkową za naruszenie przez podwładnego cudzych dóbr osobistych. Odpowiedzialność "sprawcza" osoby prawnej za naruszenie cudzych dóbr osobistych wskutek postawienia zarzutów krytycznych, a w konsekwencji jej legitymacja bierna w odniesieniu do roszczenia z art. 24 § 1 zd. 2 k.c. może wchodzić w grę tylko wtedy, gdy określona wypowiedź pochodzi od osoby pełniącej funkcję organu osoby prawnej. Czyn bowiem organu osoby prawnej należy normatywnie "zarachować" jako działanie osoby prawnej. Na tle okoliczności niniejszej sprawy nie ulega jednakże wątpliwości, iż autorka wypowiedzi nie pełniła funkcji organu pozwanej spółki. W odróżnieniu od roszczenia z art. 24 § 1 zd. 2 k.c. roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne może być zasadnie skierowane przeciwko osobie prawnej, której pracownik (nie będący jej organem) dopuścił się naruszenia cudzych dóbr osobistych przy wykonywaniu powierzonych mu czynności. W zakresie bowiem odpowiedzialności majątkowej za krzywdę należy odpowiednio stosować przepisy k.c. o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, w tym także przepis art. 430 k.c. Roszczenie strony powodowej jest jednak chybione z innych względów, a to wobec braku naruszenia dóbr osobistych powódki działaniem pracownicy pozwanej spółki. Zdaniem Sądu treść wypowiedzi K. C. i sposób w jaki osoba ta wypowiadała się nie doprowadziły do naruszenia dóbr osobistych powódki. Odczytanie na głos fragmentu pisma z dnia 6 kwietnia 2010r. w siedzibie przychodni (...), że oryginały dokumentacji neurologicznej i psychiatrycznej nie zostaną wydane powódce, nie można uznać za działanie naruszające jej dobre imię. Pracownica pozwanej K. C. odczytała bowiem jedynie treść pisma, w którym wymieniono konieczność złożenia kopii kartotek z poradni zdrowia psychicznego i neurologicznej, oryginałów do wglądu. Przy odczytywaniu nie zmieniono treści pisma, nie udostępniono też danych, które byłyby objęte tajemnicą lekarską. Powódka powoływała się w pozwie oraz swojej skardze skierowanej do pozwanej z dnia 221 kwietnia 2010r. na naruszenie przepisów ustawy o prawach pacjenta. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2088r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2009r., Nr 52, poz. 417 ze zm.) podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, --- STRONA 5 --- bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Z art. 27 powołanej ustawy wynika natomiast, że dokumentacja medyczna jest udostępniana: 1)do wglądu w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych; 2)poprzez sporządzenie jej wyciągów, odpisów lub kopii; 3)poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji. Nie ulega wątpliwości, że pracownica pozwanej nie udostępniła powódce oryginałów jej dokumentacji medycznej, oferując jedynie kserokopie poświadczone za zgodność z oryginałem, co jest sprzeczne z powołanymi przepisami ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, jednakże takiego działania nie można uznać za naruszenie dobra osobistego powódki w postaci jej dobrego imienia. Zgodnie z art. 6 k.c. to na powódce spoczywał ciężar udowodnienia, że pozwana naruszyła jej dobra osobiste, a powódka obowiązkowi temu nie sprostała. Należy zaznaczyć, że w sprawach o naruszenie dóbr osobistych przedmiotem kontroli sądowej mogą być wyłącznie wskazane przez powoda okoliczności faktyczne. Sąd nie może wyjść z urzędu ponad zgłoszoną przez powoda podstawę faktyczną powództwa (wyrok SN z 10 listopada 2006 I CSK 229/06, LEX nr 398443). Powódka nie wykazała zatem by poprzez odmowę wydania oryginałów kartotek z poradni neurologicznej doszło do naruszenia jej dóbr osobistych. Natomiast podkreślenia wymaga, że powódka została poinformowana pismem z dnia 27 kwietnia 2010r. o możliwości odbioru dokumentacji w Przychodni, po odbiór której należało się zgłosić do K. C., czego powódka nie uczyniła. Tym samym powództwo należało oddalić jako bezzasadne, wobec braku wykazania przesłanek odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych wynikających z art. 23, 24 i 448 k.c. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. zasądzając od powódki, jako strony przegrywającej tylko część kosztów – to jest kosztów zastępstwa procesowego pozwanej i nie obciążając jej kosztami sądowymi.