Wyrok I C 706/11 WYROK W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 maja 2012 r. Sąd Okręgowy w Opolu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 706/11 WYROK W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 maja 2012 r. Sąd Okręgowy w Opolu – I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Anna Zborzyńska Protokolant: stażysta N. L. po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2012 r. w Opolu na rozprawie sprawy z powództwa K. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w K., Zakładowi Karnemu w G., Aresztowi Śledczemu w T. o zapłatę I. powództwo oddala; II. zasądza od powoda K. M. na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wyrok uprawomocnił się dnia 27 czerwca 2012 r. SSO Anna Zborzyńska Na oryginale właściwy podpis za zgodność: Sygn. akt IC 706/11 UZASADNIENIE --- STRONA 2 --- Pozwem z dnia 27.12.2011 r. powód K. M. domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w K., Zakładu Karnego w G., Aresztu Śledczego w T. kwoty 180.000 zł tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami oraz kosztów procesu. W uzasadnieniu powyższego żądania powód podał, iż w Areszcie Śledczym w T. przebywał od 14.10.2004 r. do 14.11.2005 r., w Zakładzie Karnym w G. – od dnia 18.04.2006 r. do 07.09.2007 r., a w Areszcie Śledczym w K. przebywa od 01.09.2009 r. do nadal. W wymienionym okresie pozwany nie zapewnił powodowi minimalnych warunków socjalno-bytowych zagwarantowanych prawem. Powód był umieszczany w celach, w których na jednego osadzonego przypadało mniej niż 3 m 2 powierzchni. Obecnie w Areszcie Śledczym w K. panują fatalne warunki sanitarne, ściany są zagrzybione, brakuje wentylacji, okna są nieszczelne, łóżka nie są przymocowane do ściany, szafki są wybrakowane, krzesła grożą wywróceniem, kosz na śmieci nie ma pokrywy, woda bieżąca jest zakręcana, ubytki w podłodze grożą kontuzją, materace są brudne i zniszczone, cele są niedostatecznie oświetlone, brak jest pomieszczeń do zajęć kulturalno-oświatowych. Swoje roszczenie powód oparł na przepisach art. 417 i 448 k.c. oraz art. 31, 30, 32, 40, 41, 47, 51, 83, 91, 77 Konstytucji RP. Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości i obciążenie powoda kosztami procesu. W uzasadnieniu swojego stanowiska procesowego pozwany podkreślił, że okoliczności faktyczne podane w pozwie wskazują, że powództwo jest oczywiście bezzasadne. Nadto, pozwany podniósł - na podstawie art. 442 1 § 1 k.c. - zarzut przedawnienia roszczeń powoda za okres 3 lat przed dniem złożenia pozwu. Pozwany zaprzeczył też, że powód przebywał w celach przeludnionych, zarówno przed, jak i po dniu 5 grudnia 2009 r. tj. przed i po uchyleniu art. 248 k.k.w. To na powiedzie bowiem spoczywał ciężar udowodnienia, że odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia, w celach, w których na skazanego przypadało mniej niż 3 m 2 . Tymczasem powód nie przedłożył stosownej decyzji dyrektorów jednostek penitencjarnych wskazanych w pozwie. Ponadto, powód - w ocenie pozwanego – nie wykazał, aby w pozwanych jednostkach penitencjarnych doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Odnośnie warunków socjalno – bytowych w jednostkach penitencjarnych pozwanego należy stwierdzić, że warunki te odpowiadają obowiązującym przepisom prawa, a tym samym nie można ich uznać za nieludzkie czy niehumanitarne. cele są wyposażone w odpowiednią ilość sprzętu kwaterunkowego, a kąciki sanitarne są prawidłowo obudowane. Wyposażenie i wentylacja cel jest zgodna z przepisami prawa. Dla osadzonych organizowane są również zajęcia kulturalno – oświatowe. Pozwany podkreślił, iż powód nigdy nie składał żadnych skarg na warunki panujące w celach, w których przebywał. Sąd poczynił następujące ustalenia faktyczne: Powód K. M. jest recydywistą penitencjarnym. Został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w Kędzierzynie-Koźlu z dnia 14.12.2004 r. na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności, wyrokiem Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach z dnia 14.11.2005 r. na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz wyrokiem Sądu Rejonowego w Kędzierzynie- Koźlu z dnia 10.08.2009 r. na karę 2 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności. Był osadzony w Areszcie Śledczym w T. w okresie od 14.10.2004 r. do 14.11.2005 r., następnie od 09.12.2005 r. do 19.01.2006 r. przebywał w Areszcie Śledczym w K., od 10.01.2006 r. do 07.09.2007 r. przebywał w Zakładzie Karnym w G., a od 1.09.2009 r. jest tymczasowo aresztowany w Areszcie Śledczym w K. do sprawy o sygnaturze IIKP 79/09.Koniec kary pozbawienia wolności wykonywanej wobec powoda przypada na dzień 4.03.2013 r. W czasie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w K. nie odnotowano skarg osadzonego na warunki panujące w celach. Czas wolny powód przeznacza na oglądanie programów telewizyjnych, gry towarzyskie, czytanie pracy i --- STRONA 3 --- książek z biblioteki. Uczestniczy także w programie readaptacji społecznej upowszechniania kultury fizycznej. Postępy powoda w procesie resocjalizacji ocenione zostały jako pozytywne, ale nie na tyle, aby uzasadniały jego warunkowe przedterminowe zwolnienie. Dnia 17.02.2010 r. Dyrektor Aresztu Śledczego w K. wystąpił do sędziego penitencjarnego – na podstawie art. 110 § 2 c k.k.w. – o wyrażenie zgody na przedłużenie umieszczenia K. M. w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na jednego skazanego wynosi poniżej 3m 2 , na dalsze 14 dni. Tego samego dnia sędzia penitencjarny wyraził na powyższe zgodę. Decyzją z dnia 18.02.2010 r. Dyrektor Aresztu Śledczego w K. przedłużył okres umieszczenia powoda w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na jednego skazanego wynosiła poniżej 3m 2 , na dalsze 14 dni tj. do 4.03.2010 r. Odpisy powyższych decyzji zostały doręczone powodowi wraz z pouczeniem o prawie i terminie do ich zaskarżenia. Powód decyzji tych nie zaskarżył. Następnie decyzją z dnia 04.03.2010 r. Dyrektor Aresztu Śledczego w K. uchylił swoją decyzję z dnia 18.02.2010 r., z uwagi na ustanie przyczyn, dla których została wydana. - dowód : kopie akt osobowych powoda A i (...) prowadzonych przez AŚ w K. k. 61-91. Sąd zważył, co następuje: Powództwo w całości nie zasługiwało na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż na uwzględnienie zasługiwał podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczeń powoda obejmujący okres 3 lat przed wniesieniem niniejszego pozwu. Zgodnie bowiem z przepisem art. 442 § 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Nie ulega wątpliwości, że powód odbywając karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w T. (od 14.10.2004 r. – 14.11.2005 r.) oraz w Zakładzie Karnym w G. (od 18.01.2006 r. do 07.09. 2007 r. ) posiadał pełną świadomość momentu powstania po jego stronie ewentualnej szkody i wiedział również pod czyim adresem ma kierować ewentualne żądania do jej naprawienia. A zatem roszczenia kierowane przeciwko wymienionym jednostkom penitencjarnym podlegały oddaleniu z uwagi na ich przedawnienie. Nie ulega wątpliwości Sądu, że powód oparł swoje roszczenie wobec Aresztu Śledczego w K. o zadośćuczynienie na przepisach art. 23 i 24 w związku z art. 417 i 448 k.c. Obowiązkiem Sądu było zbadanie, czy w sprawie zostały spełnione przesłanki przewidziane w powołanych przepisach, a co za tym idzie, czy na skutek działań funkcjonariuszy pozwanej jednostki penitencjarnej dobra osobiste powoda zostały naruszone i czy w związku z tym doznał on krzywdy uzasadniającej zasądzenie zadośćuczynienia w wysokości żądanej przez powoda. Stosownie do przepisu art. 23 k.c., dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądań zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się --- STRONA 4 --- naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności, ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.(art. 24 § 1 k.c.) W myśl przepisu art. 448 k.c., w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Zgodnie z przepisem art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. W orzecznictwie i judykaturze panuje zgodny pogląd, iż przesłankami odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art. 24 i 417 k.c. są: 1 . szkoda w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., tj. szkoda majątkowa lub niemajątkowa (krzywda), 2 . bezprawne (tj. sprzeczne z porządkiem prawnym lub zasadami współżycia społecznego) działanie lub zaniechanie funkcjonariusza państwowego, skutkiem którego doszło do naruszenia cudzego dobra osobistego, przy czym przepis art. 24 k.c. przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste i nie wymaga dla odpowiedzialności winy sprawcy co powoduje, że dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. 3 . związek przyczynowy pomiędzy bezprawnym zachowaniem funkcjonariusza a powstałą szkodą. Niespornym było, że powód upatrywał naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności osobistej w fakcie osadzenia go w przeludnionych celach, w których panowały niewłaściwe warunki sanitarne. Zgodnie z przepisem art. 110 § 1 k.k.w. w brzmieniu obowiązującym od 6.12.2009 r., a zatem w okresie, w którym powód przebywał w pozwanym Areszcie Śledczym, skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej. Powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2 . Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 14 dni w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m 2 , jeżeli zachodzi konieczność natychmiastowego umieszczenia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym nieposiadającym wolnych miejsc w celach mieszkalnych. Okres ten może być przedłużony tylko za zgodą sędziego penitencjarnego, a łączny okres umieszczenia skazanego w powyższych warunkach nie może przekroczyć 28 dni. W decyzji należy określić czas, przyczyny umieszczenia skazanego w warunkach, w których powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi mniej niż 3 m 2 , a także oznaczyć termin, do którego skazany ma w tych warunkach przebywać. Skargę na decyzję sąd rozpoznaje w terminie 7 dni. Nie ulega wątpliwości Sądu, że powód nie zawnioskował żadnego dowodu na potwierdzenie swoich zarzutów o umieszczeniu go w przeludnionych celach na terenie AŚ w K., nie podał też okresu, w którym był umieszczony w takiej celi. Powód nie podał także w jaki sposób na terenie pozwanej jednostki doszło do naruszenia jego dóbr osobistych oraz jakie to ewentualne naruszenie miało wpływ na powoda. --- STRONA 5 --- Dowody przeprowadzone przez Sąd na wniosek pozwanego, z akt osobowych powoda A i (...) prowadzonych przez pozwaną jednostkę penitencjarną, pozwoliły Sądowi na ustalenie, że powód przebywał w celi, w której przekroczona była norma powierzchni na jednego osadzonego w okresie od 4.02.2010 r. do 4.03.2010 r., a zatem 30 dni. Decyzje o umieszczeniu powoda w takiej celi podjął dyrektor pozwanej jednostki, i zostały one zatwierdzone przez sędziego penitencjarnego. Decyzji tych powód nie zaskarżył w przepisanym terminie. Z akt osobowych prowadzonych dla powoda wynika również, że powód nigdy nie składał skarg na warunki sanitarne panujące w celi, w której był osadzony, ani też na warunki socjalno-bytowe panujące w pozwanym Areszcie Śledczym. W świetle powyższych ustaleń, brak było – w opinii Sądu - podstaw do zasądzenia na rzecz powoda jakiejkolwiek kwoty zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, które wiązało się z warunkami odbywania kary. Powód nie wykazał bowiem, aby do takiego naruszenia w pozwanej jednostce penitencjarnej w ogóle doszło. Podstawowym kryterium decydującym o możliwości zasądzenie zadośćuczynienie winien być m.in. stopień winy naruszyciela, rodzaj naruszonego dobra oraz poczucie pokrzywdzenia poszkodowanego. W wyroku z dnia 12 grudnia 2002 r. V CKN 1581/00 OSNC 2004/4/53 wskazano także, iż decyzja o zasądzeniu zadośćuczynienia winna być poprzedzona także zbadaniem nasilenia złej woli naruszyciela i celowości zastosowania tego środka. Odnosząc się do kwestii winy to tą przesłankę odpowiedzialności za niezapewnienie osadzonym warunków metrażowych zgodnych z art. 110 § 2 k.k.w. upatrywać należy poza jednostkami organizacyjnymi, które bezpośrednio odpowiadały za warunki w jakich powód odbywał karę. Jednostki te pomimo przepełnienia nie mogą odmówić przyjęcia skazanego a gospodarkę finansową prowadzą w oparciu o prawo budżetowe. W działaniach pozwanej jednostki trudno dopatrzyć się złej woli. Brak należytego dofinansowania więziennictwa w ocenie Sądu nie może być także uznany za przejaw złej woli W takich zaś realiach zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, które nie wynikało z celowego i nacechowanego złą wolą działania pozwanych jednostek odpowiedzialnych za warunki odbywania kary, byłoby sprzeczne z powszechnym poczuciem sprawiedliwości, od czego nie można abstrahować przy orzekaniu o zadośćuczynieniu. Warunki w jakich powód odbywał karę, były takie same jak dla innych więźniów, nie mogły być więc one formą jakiejkolwiek indywidualnej dyskryminacji. Warunki te były natomiast o takim standardzie, jaki na obecnym etapie możliwości finansowych Państwa można było zapewnić. (por. wyrok z dnia 6 grudnia 2007 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I ACa 499/07; wyrok z dnia 28 lutego 2007 r. Sąd Najwyższy V CSK 431/06; wyrok z dnia 22 maja 2009 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I ACa 284/09, wyrok z dnia 2 października 2007 r. Sąd Najwyższy II CSK 269/07). Wobec ustalenia, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 24 k.c. w zw. z art. 417 i 448 k.c. do przypisania odpowiedzialności Skarbowi Państwa, powództwo jako niezasadne należało oddalić. Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnia art. 98 § 1 k.p.c. statuujący zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Powoda zatem, jako przegrywającego sprawę, należało obciążyć kosztami zastępstwa procesowego poniesionego przez stronę pozwaną.