Wyrok I C 692/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydz

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 692/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Beata Hetmańczyk Protokolant: sekr. sądowy Michał Klosa po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2013 r. w Opolu sprawy z powództwa K. P. przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Sprawiedliwości repr. przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa o zapłatę i ochronę dóbr osobistych I. powództwo oddala; II. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Na oryginale właściwy podpis Sygn. akt IC 692/12 UZASADNIENIE Powód K. P. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Ministra Sprawiedliwości kwoty 200 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego godności poprzez osadzenie go w przeludnionej celi, a tym samym niehumanitarne traktowanie oraz naruszenie art. 248 § 1 k.k.w. W uzasadnieniu wskazał, iż podczas pobytu w jednostkach penitencjarnych pozwanego, nie zapewniono mu odpowiednich warunków bytowych, a mianowicie w ocenie powoda pozwany odpowiedzialny jest za nadmierne przeludnienie, brak należytego wyposażenia cel, jak również za brak właściwych warunków do utrzymania higieny osobistej oraz czystości w celi, brak zapewnienia prywatności i intymności. --- STRONA 2 --- W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o obciążenie powoda kosztami procesu. W uzasadnieniu wskazał, iż powód nie wykazał żadnych z głównych okoliczności opisywanych w pozwie oraz aby na skutek działania reprezentantów Skarbu Państwa poniósł jakąkolwiek krzywdę lub szkodę czy to majątkową, czy też na osobie. Roszczenia powoda są wyrazem jego potrzeb osobistych i zasługują na pełne moralne wsparcie gdyby nie uwzględniać, że nie mają one uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa jak i ogólnie znanej okoliczności, iż Skarbu Państwa nie stać na zapewnienie wszystkim osadzonym warunków bytowych takich jakie by oni oczekiwali. Niemniej jak wynika z pozwu, powód zdaje sobie sprawę, że większość oczekiwań jest niewykonalnych, skoro je tylko wskazuje bez uzasadnienia. Powód poprzestał jedynie na ogólnych sformułowaniach. Na poparcie tych twierdzeń nie przytoczył żadnych okoliczności faktycznych ani potwierdzających je dowodów. W odniesieniu do wysokości dochodzonej kwoty pozwany wskazał, że powód w żaden sposób me uzasadnił wysokości kwoty, której zapłaty się domaga. Kwota ta nie ma jakiegokolwiek odniesienia do okoliczności opisanych w pozwie. Roszczenie powoda jest całkowicie oderwane od szkody, którą powód jakoby poniósł. Sąd ustalił stan faktyczny: Powód K. P. obecnie przebywa w Zakładzie Karnym w S., gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. • bezsporne Powód nie wskazał w jakich okresach i w jakich placówkach penitencjarnych pozwanego przebywał poprzednio. Nie złożył żadnych wniosków dowodowych, nie zawnioskował o przesłuchanie go w charakterze strony. Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Powód domagał się zapłaty 200 000 zł zadośćuczynienia za naruszenie jego godności poprzez osadzenie go w przeludnionej celi, a tym samym niehumanitarne traktowanie oraz naruszenie art. 248 § 1 k.k.w., bowiem nie zapewniono mu odpowiednich warunków bytowych oraz opieki medycznej. Podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej za naruszenie dóbr osobistych stanowi art. 24 § 1 k.c. w związku z art. 448 § 1 k.c. Jak stanowi art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Zgodnie zaś z art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Przesłanką odpowiedzialności przewidzianej w art. 448 k.c. jest nie tylko bezprawne, ale i zawinione działanie sprawcy naruszenia dobra osobistego (por. wyr. SN z 2011-04-06, I CSK 475/10, LEX nr 846539). W procesie cywilnym obowiązuje zasada kontradyktoryjności. Zgodnie z art. 6 kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Zdaniem powoda pozwany odpowiada za przeludnienie cel niezgodne z normami Kodeksu karnego wykonawczego oraz poddanie go nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu poprzez umożliwienie powodowi korzystanie z łaźni tylko raz w tygodniu, ograniczenie dostępu do opieki medycznej, niehumanitarne traktowanie przez funkcjonariuszy Służby --- STRONA 3 --- Więziennej, złe warunki panujące w celach: niedostateczne ogrzewanie celi w okresie zimowym, nieszczelne okna, wilgoć, brak ciepłej wody, brak środków czystości i dezynfekcji. Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z 28.02.2007r., V CSK 431/06, odnośnie tego, że osadzenie skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności w przeludnionej celi, w której nie oddzielono urządzeń sanitarnych od reszty pomieszczenia i nie zapewniono wszystkim skazanym osobnego miejsca do spania, może stanowić naruszenie dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności oraz uzasadniać odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 k.c. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Najwyższy wskazał, że „Zgodnie z art. 30 Konstytucji, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona stanowi obowiązek władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 e.k.p.c. stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności, uznał za obowiązek państwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (wyrok z dnia 5 grudnia 1979 r., skarga (...), i z dnia 12 stycznia 1995 r., skarga (...)). Zajmując się kwestią wielkości celi, w jakiej powinni przebywać więźniowie, jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, Trybunał uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię 2,8 m 2 , przypadającą na osadzonego w sprawie zakończonej wyrokiem z 09.03.2006r. (skarga nr (...)). W orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2001 r. (skarga nr (...)) stwierdził, że przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia i niższości i może być oceniane jako upokarzające oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 e.k.p.c. W orzeczeniu z dnia 6 marca 2001 r. (skarga nr (...)) uznał, że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania.” Nie sposób jednak zgodzić się z drugą tezą cytowanego orzeczenia, w myśl której to na pozwanym spoczywa ciężar dowodu. Teza ta jest w istocie prawotwórcza, a z obowiązujących przepisów prawa nie wynika norma prawna, która pozwalałaby na odstępstwo od ogólnej reguły wyrażonej w art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c., w myśl której strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Sposób rozumowania Sądu Najwyższego opiera się na posługiwaniu się domniemaniem z art. 230 k.p.c., który jednak nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, skoro pozwany zaprzeczył twierdzeniom pozwu i szczegółowo je uzasadnił. Należy zaznaczyć, że istnieją normy prawne, które zmieniają ciężar dowodu, stąd gdyby ustawodawca chciał takie rozwiązanie wprowadzić w przypadku art. 448 k.c., zrobiłby to wprost (por. przykładowo art. 8 a ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, który przerzuca ciężar dowodu na właściciela lokalu, mimo że jest pozwanym). W zakresie ciężaru dowodu Sąd w niniejszym składzie --- STRONA 4 --- przychyla się do stanowiska Sądu Najwyższego zawartego w wyroku z dnia 2 grudnia 2010 r., I CSK 11/10 "Możliwość zastosowania przez sąd domniemania faktycznego, przewidzianego w art. 231 k.p.c., nie może być interpretowana jako złagodzenie - wynikającego z art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. - obowiązku dowodzenia przez stronę faktów, z których wywodzi ona skutki prawne. Zastosowanie domniemania faktycznego powinno mieć miejsce w postępowaniu sądowym wówczas, gdy brak jest bezpośrednich środków dowodowych albo istnieją znaczne utrudnienia dowodowe dla wykazania faktu, a jednocześnie jego ustalenie jest możliwe przy zastosowaniu reguł logicznego rozumowania przy uwzględnieniu zasad wiedzy i doświadczenia życiowego" czy wyroku z dnia 24 listopada 2010 r. II CSK 297/10, LEX nr 970074 "W obowiązującym u nas kontradyktoryjnym modelu postępowania sądowego o rodzaju i zakresie roszczenia decyduje powód, a ciężar udowodnienia twierdzeń spoczywa na tej stronie, która je zgłasza (art. 6 k.c. w zw. z art. 232 zdanie pierwsze k.p.c.). Sąd z urzędu może wprawdzie dopuścić dowód (art. 232 zdanie drugie k.p.c.), ale powinien czynić to tylko pomocniczo i w sytuacjach wyjątkowych. Należy podkreślić, że powód nie był w żaden sposób pozbawiony możliwości zgłaszania stosownych wniosków dowodowych, począwszy na żądaniu przeprowadzenia dowodu z jego przesłuchania, zeznań świadków, którzy byli razem z nim osadzeni, po odpowiednią dokumentację prowadzoną przez pozwanego. Powód jednakże z prawa tego nie skorzystał, nie wskazał nawet w jakich okresach i w których jednostkach penitencjarnych przebywał – wskazał jedynie, iż uprzednio przebywał w ZK w N.. Ograniczył się jedynie do ogólnego stwierdzenia, że w zakładach karnych panują złe warunki socjalne. Powód nie podał nawet ilości osób, które przebywały z nim w jednej celi, nie mówiąc o udowodnieniu tej okoliczności. Powód również nie wskazała na konkretne zachowania funkcjonariuszy Służby Więziennej, które naruszałyby jego godność. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. oddalono powództwo. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 2 wyroku, podstawie art. 98 § 1 k.p.c. obciążył powoda kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego. Powód został co prawda zwolniony od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, wskazać jednak należy, że zgodnie z art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 z późn. zm.) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi, a Sąd nie znalazł żadnych podstaw do zastosowania w sprawie art. 102 k.p.c. pozwalającego na nieobciążanie kosztami procesu strony proces przegrywającej. Na oryginale właściwy podpis za zgodność: