Wyrok I C 676/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Wrocław

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt I C 676/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Wrocław, 10 lutego 2017 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Marcin Śmigiel Protokolant: Wojciech Langer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2017 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa J. K. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w W., Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w Ś., Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w W., Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w N., Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w S., Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w O., Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu (...) we W., Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w K. o zapłatę I. oddala powództwo; II. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu stronie pozwanej kosztów procesu I C 676/13 UZASADNIENIE Powód J. K. w pozwie z dnia 7 maja 2013 r. (data przekazania pisma administracji Zakładu Karnego w W.) wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w W., Aresztu Śledczego w Ś., Zakład Karnego w W. kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia pieniężnego w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych w oparciu o zarzuty związane z niewłaściwymi warunkami osadzenia w jednostkach penitencjarnych. Na tej samej podstawie wniósł o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz Organizacji (...) (...) z siedzibą w W. kwoty 50.000 zł. W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzuciła, że żądanie powoda nie ma żadnych podstaw tak faktycznych, jak i prawnych. W uzasadnieniu wskazała, że powód J. K. przebywał w Areszcie Śledczym w Ś. i w Areszcie Śledczym w W. w okresach szczegółowo wynikających z Informacji o pobytach i orzeczeniach, są to okresy poczynając od 2 lutego 1997 r. a kończąc na 1 września 2010 r. Pozwana wskazała, że ww. okresie powód nie przebywał w celach przeludnionych, czy też innych warunkach niezgodnych z przepisami, nadto cały okres osadzenia powoda w Areszcie Śledczym w W. jest objęty zarzutem przedawnienia roszczenia. Z kolei okres osadzenia w Areszcie Śledczym w Ś. może być brany pod uwagę tylko w wymiarze od maja do 1 września 2010 r. jako nieobjęty tym zarzutem. Podniosła, że w dniu 30 sierpnia 2010 r. została wobec powoda J. K. wydana decyzja Dyrektora Aresztu Śledczego w Ś. nr (...) na podstawie art. 110 § 2b k.k.w. o osadzeniu na okres od 30 sierpnia 2010 r. do 13 września 2010 r. w celi nie spełniającej normy 3 m 2 i nie mniejszej niż 2 m 2 . Następnie podniosła, że powód przebywał w zakładzie Karnym w K. w okresach: od 6 listopada 2003 r. do dnia 6 października 2004 r. odraz od dnia 5 lutego 2010 r. do dnia 6 kwietnia 2010 r. W Zakładzie Karnym w N. powód był osadzony od dnia 12 października 1998 r. do dnia 14 czerwca 1999 r., od dnia 9 lipca 1999 r. do dnia 26 lipca 2000 r. i od dnia 31 stycznia 2002 r. do dnia 4 sierpnia 2002 r. W Zakładzie Karnym w O. powód przebywał w dwóch okresach: od dnia 26 lipca 2000 r. do dnia --- STRONA 2 --- 23 października 2000 r. oraz od dnia 11 stycznia 2001 r. do dnia 24 lipca 2001 r. W Zakładzie Karnym w S. powód przebywał w okresie od dnia 5 listopada 2002 r. do dnia 6 marca 2003 r. W Zakładzie Karnym (...) we W. powód przebywał od dnia 24 lipca 2001 r. do dnia 31 stycznia 2002 r. Wszystkie ww. okresy osadzenia powoda objęte są zarzutem przedawnienia roszczenia. W Zakładzie Karnym w W. powód przebywał w okresach: od dnia 8 sierpnia 2003 r. do dnia 6 listopada 2003 r., od dnia 24 listopada 2006 r. do dnia 31 stycznia 2008 r., od dnia 1 września 2010 r. do dnia 12 lipca 2011 r. i od dnia 2 sierpnia 2011 r. do dnia sporządzania odpowiedzi na pozew. Wszystkie cele w których powód był osadzony spełniały warunki przewidziane przepisami prawa. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W Areszcie Śledczym w W. J. K. przebywał w następujących okresach: od dnia 2 maja 1997 r. do dnia 21 maja 1998 r., 25 października 2002 r. do dnia 5 listopada 2002 r., od dnia 22 stycznia 2009 r. do dnia 29 czerwca 2009 r. oraz od dnia 18 września 2009 r. do dnia 5 lutego 2010 r. W Areszcie Śledczym w Ś. powód przebywał w następujących okresach: od dnia 21 maja 1998 r. do dnia 12 października 1998 r., od dnia 14 czerwca 1999 r. do dnia 9 lipca 1999 r., od dnia 3 kwietnia 2003 r. do dnia 5 maja 2003 r., od dnia 29 czerwca 2009 r. do dnia 18 września 2009 r. oraz od dnia 6 kwietnia 2010 r. do dnia 1 września 2010 r. W dniu 30 sierpnia 2010 r. została wobec powoda J. K. wydana decyzja Dyrektora Aresztu Śledczego w Ś. nr (...) na podstawie art. 110 § 2b k.k.w. o osadzeniu na okres od 30 sierpnia 2010 r. do 13 września 2010 r. w celi nie spełniającej normy 3 m 2 i nie mniejszej niż 2 m 2 . W Zakładzie Karnym w N. powód był osadzony w następujących okresach: od dnia 9 lipca 1999 r. do dnia 26 lipca 2000 r. oraz od dnia 31 stycznia 2002 r. do dnia 4 sierpnia 2002 r. W Zakładzie Karnym w O. powód przebywał w następujących okresach: od dnia 26 lipca 2000 r. do dnia 23 października 2000 r. oraz od dnia 11 stycznia 2001 r. do dnia 24 lipca 2001 r. W Zakładzie Karnym w S. powód był osadzony w następujących okresach: od dnia 5 listopada 2002 r. do dnia 6 marca 2003 r. oraz od dnia 5 maja 2003 r. do dnia 8 sierpnia 2003 r. W Zakładzie Karnym (...) we W. powód był osadzony w okresie od dnia 24 lipca 2001 r. do dnia 31 stycznia 2002 r. W Zakładzie Karnym w K. powód odbywał karę pozbawienia wolności w następujących okresach: od dnia 6 listopada 2003 r. do dnia 6 października 2004 r. oraz od dnia 5 lutego 2010 r. do dnia 6 kwietnia 2010 r. dowód: - informacja o pobytach i orzeczeniach, k. 28-36, - decyzja nr (...) z dnia 30 sierpnia 2010 r., k. 37) W Zakładzie Karnym w W. powód był osadzony w okresach: od dnia 8 sierpnia 2003 r. do dnia 6 listopada 2003 r., od dnia 24 listopada 2006 r. do dnia 31 stycznia 2008 r., od dnia 1 września 2010 r. do dnia 12 lipca 2011 r. oraz od dnia 2 sierpnia 2011 r. do 4 grudnia 2013 r. W trakcie pierwszego pobytu w zakładzie karnym od 8 sierpnia 2003 r. do dnia 6 listopada 2003 r. powód przebywał w celi jednoosobowej na oddziale 4D. W okresie od dnia 24 listopada 2006 r. do dnia 31 stycznia 2008 r. powód przebywał w celi jednoosobowej na oddziale 3D. Następnie w okresach od dnia 1 września 2010 r. do dnia 12 lipca 2011 r. oraz od dnia 2 sierpnia 2011 r. do 4 grudnia 2013 r. powód był osadzony w następujących celach: - cela (...) (od dnia 2 września 2010 r. do dnia 3 września 2010 r.) o powierzchni 16,05 m2, 5 osadzonych, --- STRONA 3 --- - cela (...) (od dnia 3 września 2010 r. do dnia 6 września 2010 r.) o powierzchni 15,38 m2, 5 osadzonych, - cela (...) (od dnia 6 września 2010 r. do dnia 17 listopada 2010 r.) o powierzchni 16,61 m2, 5 osadzonych, - cela (...) (od dnia 17 listopada 2010 r. do dnia 19 stycznia 2011 r.) o powierzchni 16,28 m2, 5 osadzonych, - cela (...) (od dnia 19 stycznia 2011 r. do dnia 12 lipca 2011 r.) o powierzchni 16,38 m2, 5 osadzonych, - cela (...) (od dnia 3 sierpnia 2011 r. do dnia 8 sierpnia 2011 r.) o powierzchni 15,55 m2, 5 osadzonych, - cela (...) (od dnia 8 sierpnia 2011 r. do dnia 5 grudnia 2011 r.) o powierzchni 16,32 m2, 5 osadzonych, - cela (...) (od dnia 5 grudnia 2011 r. do dnia 16 maja 2012 r.) o powierzchni 16,38 m2, 5 osadzonych, - cela (...) (od dnia 16 maja 2012 r. do dnia 22 maja 2012 r.) o powierzchni 16,06 m2, 5 osadzonych, - cela (...) (od dnia 22 maja 2012 r. do dnia 11 marca 2013 r.) o powierzchni 16,27 m2, 5 osadzonych, - cela (...) (od dnia 11 marca 2013 r. do dnia 2 kwietnia 2013 r.) o powierzchni 15,55 m2, 5 osadzonych, - cela (...) (od dnia 2 kwietnia 2013 r. do dnia 24 kwietnia 2013 r.) o powierzchni 16,03 m2, 5 osadzonych, - cela (...) (od dnia 24 kwietnia 2013 r. do dnia 17 lipca 2013 r.) o powierzchni 16,13 m2, 5 osadzonych. W trakcie dwóch ostatnich okresów osadzenia powoda (od dnia 1 września 2010 r. do dnia 12 lipca 2011 r. oraz od dnia 2 sierpnia 2011 r. do 4 grudnia 2013 r.) w zakładzie karnym nie występowało zjawisko przeludnienia. W celach, w których przebywał powód w Zakładzie Karnym w W., było zapewniona na jednego osadzonego powierzchnia co najmniej 3 m 2 . Niektóre cele w Zakładzie karnym były w stanie technicznym, określanym jako dostateczny, jednak poszczególne oddziały były systematycznie remontowane. Każdego roku w zakładzie karnym jest wykonywany przegląd techniczny cel. Kilkadziesiąt cel mieszkalnych rocznie jest poddawanych remontowi. Cele w których przebywał powód wyposażone były w sprzęt kwaterunkowy w postaci łóżek koszarowych, taboretów (na jednego osadzonego przypada jeden taboret), stół więzienny duży lub dwa małe, szafka, wieszak, stolik lub pólka pod telewizor, lustro, miednica do prania, wiadro na śmieci, szczotka oraz szczotka klozetowa. W razie zgłoszenia przez skazanych usterek były one na bieżąco usuwane. Dostęp do zimnej wody zagwarantowany był w każdej z cel, a dostęp do ciepłej wody zapewniony był w łaźni. Środki higieny uzupełniane były i są w cyklach miesięcznych (mydło, papier toaletowy nożyk do golenia, pasta do zębów itp.). Skazani otrzymują także środki chemiczne niezbędne do utrzymania czystości w celach (pasta do podłogi, płyn do WC itp.). Obowiązek utrzymania czystości w celach spoczywa na samych osadzonych. W zakładzie karnym wszystkie cele wyposażone są w kąciki sanitarne wydzielone w sposób trwały za pomocą ścianek działowych sięgających sufitu. Kąciki sanitarne wyposażone są w miskę ustępową, spłuczkę, umywalkę oraz kratkę wentylacyjną, wentylacja w kącikach sanitarnych jest regularnie kontrolowana. W zakładzie karnym na bieżąco przeprowadzana była i jest dezynsekcja pomieszczeń, w tym cel mieszkalnych, w przypadku wystąpienia insektów. Skazani mają obowiązek zgłaszania o wystąpieniu insektów w celach oddziałowemu lub wychowawcy. Na czas transportu między jednostkami penitencjarnymi więźniowie otrzymywali suchy prowiant. (dowód: --- STRONA 4 --- - informacja o pobytach i orzeczeniach, k. 28-36, - protokół z pomiarów powierzchni cel w budynkach mieszkalnych z dnia 12 lipca 2012 r., k. 78-84, - zeznania świadka R. C., e-protokół z rozprawy z dnia 5 listopada 2014 r., 00:02:42 – 00:19:56, k. 159) Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Analiza stanu faktycznego w kontekście twierdzeń powoda wskazuje, że powód domaga się zasądzenia zadośćuczynienia za krzywdę doznaną na skutek naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności na skutek niezgodnego z prawem wykonywania władzy publicznej przez pozwany Skarb Państwa w zakresie stosowania kary pozbawienia wolności. Podstawą prawną powództwa stanowią przepisy art. 417 k.c. w związku z art. 448 k.c. w związku z art. 23 i 24 k.c. Na wstępie rozważań wskazać trzeba, że od 1 września 2004 roku istnieją dwa reżimy odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa. Po pierwsze, odpowiedzialność szczególna unormowana w art. 417 – 417 2 k.c., które to przepisy regulują odpowiedzialność deliktową Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego [tj. gmin, powiatów i samorządu wojewódzkiego], a także innych państwowych i komunalnych osób prawnych wyłącznie za szkodę wyrządzoną przy wykonywanie władzy publicznej i tylko w tym zakresie wyłączają stosowanie przepisów ogólnych o odpowiedzialności za cudze czyny, tj. art. 416, 427 i 429 – 430 k.c. Po drugie, odpowiedzialność oparta o ogólne zasady odpowiedzialności deliktowej osób prawnych, która obejmuje odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną w inny sposób niż przy wykonywaniu władzy publicznej. Ten pierwszy rodzaj odpowiedzialności reguluje przede wszystkim przepis art. 417 § 1 k.c. Zgodnie z dyspozycją powyższego przepisu – „za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa”. Podkreślić trzeba, że odpowiedzialność przewidziana w art. 417 k.c. jest odpowiedzialnością za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie „przy wykonywaniu władzy publicznej". Należy zatem ustalić, kiedy mamy do czynienia z wykonywaniem władzy publicznej. Podkreślić trzeba, że wykonywanie funkcji władzy publicznej łączy się co do zasady z możliwością władczego kształtowania sytuacji jednostki. Jednocześnie w doktrynie i judykaturze prawa cywilnego wskazuje, że tylko wówczas mamy do czynienia z wykonywaniem władzy publicznej, gdy brak jest formalnej równości stron. Wykonywanie władzy w tym sensie może mieć postać nie tylko wydania decyzji (orzeczenia), lecz także faktycznej ingerencji w sferę praw jednostki, na przykład użycia przymusu zarówno w stosunku do majątku, jak i osoby. W niniejszej sprawie strona powodowa wiąże obowiązek naprawienia szkody przez pozwanego z jego działalnością, polegającą na stosowaniu kar pozbawienia wolności. Stosownie do przytoczonych wyżej poglądów, które podziela sąd orzekający w niniejszej sprawie – ta sfera działalności publicznej musi być uznana za wykonywanie władzy publicznej, albowiem nie należy ona do sfery aktywności innych podmiotów i charakteryzuje ją władcze działanie funkcjonariuszy publicznych Z tego względu odpowiedzialność pozwanego Skarbu Państwa za szkodę [zarówno majątkową, jak i niemajątkową] wyrządzoną w związku z wykonywaniem kary pozbawienia wolności podlega ocenie z punktu widzenia art. 417 k.c. Analiza tego przepisu w kontekście pozostałych przepisów regulujących odpowiedzialność deliktową wskazuje, że przesłankami odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa są: 1. powstanie szkody; 2. wyrządzenie szkody czynem niedozwolonym polegającym na bezprawnym działaniu lub zaniechaniu podmiotu wykonującego w imieniu Skarbu Państwa władzę publiczną; --- STRONA 5 --- 3. normalny związek przyczynowy pomiędzy tak rozumianym czynem niedozwolonym a powstaniem szkody. Podstawową przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej z art. 417 k.c. jest szkoda, przy czym pojęcie szkody obejmuje uszczerbek zarówno w dobrach majątkowych, jak i w przypadkach określonych w ustawie – w dobrach niemajątkowych. Możliwość domagania się naprawienia szkody niemajątkowej, czyli krzywdy przewiduje między innymi art. 448 k.c. Przepis ten stanowi, że „w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Przepis art. 445 § 3 stosuje się”. Zauważyć trzeba, że przepis art. 448 k.c. jest ściśle związany z przepisami art. 23 i 24 k.c. Stosownie do dyspozycji art. 23 k.c. „Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach”. W myśl natomiast art. 24 § 1 k.c. „Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny”. Przepis art. 24 § 1 k.c. przewiduje, iż osoba, której dobra osobiste zostały naruszone może żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Przepis ten odsyła więc do dyspozycji przytoczonego wyżej art. 448 k.c. W niniejszej sprawie powód podniósł, że doszło do naruszenia jego dobra osobistego, jakim jest godność osobista poprzez niezapewnienie mu odpowiednich warunków kary pozbawienia wolności, przy czym powód łączył odpowiedzialność pozwanego Skarbu Państwa z osadzeniem go w: - Areszcie Śledczym w W. - od dnia 2 maja 1997 r. do dnia 21 maja 1998 r., 25 października 2002 r. do dnia 5 listopada 2002 r., od dnia 22 stycznia 2009 r. do dnia 29 czerwca 2009 r. oraz od dnia 18 września 2009 r. do dnia 5 lutego 2010 r. - Areszcie Śledczym w Ś. powód - od dnia 21 maja 1998 r. do dnia 12 października 1998 r., od dnia 14 czerwca 1999 r. do dnia 9 lipca 1999 r., od dnia 3 kwietnia 2003 r. do dnia 5 maja 2003 r., od dnia 29 czerwca 2009 r. do dnia 18 września 2009 r. oraz od dnia 6 kwietnia 2010 r. do dnia 1 września 2010 r. - Zakładzie Karnym w N. - od dnia 9 lipca 1999 r. do dnia 26 lipca 2000 r. oraz od dnia 31 stycznia 2002 r. do dnia 4 sierpnia 2002 r. - Zakładzie Karnym w S. - od dnia 5 listopada 2002 r. do dnia 6 marca 2003 r. oraz od dnia 5 maja 2003 r. do dnia 8 sierpnia 2003 r. - Zakładzie Karnym w O. - od dnia 26 lipca 2000 r. do dnia 23 października 2000 r. oraz od dnia 11 stycznia 2001 r. do dnia 24 lipca 2001 r. - Zakładzie Karnym (...) we W. - od dnia 24 lipca 2001 r. do dnia 31 stycznia 2002 r. - Zakładzie Karnym w K. - od dnia 6 listopada 2003 r. do dnia 6 października 2004 r. oraz od dnia 5 lutego 2010 r. do dnia 6 kwietnia 2010 r. - Zakładzie Karnym w W. - od dnia 8 sierpnia 2003 r. do dnia 6 listopada 2003 r., od dnia 24 listopada 2006 r. do dnia 31 stycznia 2008 r., od dnia 1 września 2010 r. do dnia 12 lipca 2011 r. oraz od dnia 2 sierpnia 2011 r. do 4 grudnia 2013 r. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że powód był osadzony w oznaczonych wyżej jednostkach penitencjarnych. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że strona powodowa podniosła zarzut przedawnienia roszczenia powoda o naprawienie szkody powstałej w okresie osadzenia w zakładzie karnym w okresie poprzedzającym trzy lata przed wniesieniem pozwu. --- STRONA 6 --- Powyższy zarzut przedawnienia zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 117 § 1 i 2 k.c. – „z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzuty przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne”. Roszczenie dochodzone w niniejszej sprawie ma charakter roszczenia majątkowego, a tym samym – z uwagi na brak przepisów szczególnych wyłączających możliwość przedawnienia się tego rodzaju roszczeń – podlega ono przedawnieniu. Zgodnie z dyspozycją art. 118 k.c. – „jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata”. Takimi przepisami szczególnymi w rozumieniu art. 118 k.c. są przepisy regulujące przedawnienie roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, zawarte obecnie w art. 442 1 § 1 – 3 k.c. Zgodnie z powyższymi przepisami: „Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia”. Ten termin wiąże przedawnienie roszczenia z upływem trzech lat od powzięcia przez poszkodowanego wiadomości o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. W niniejszej sprawie w ocenie sądu powyższy termin był tożsamy z datą zaistnienia zdarzenia wyrządzającego szkodę powodowi. Charakter naruszenia dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności prowadzi bowiem do wniosku, że już z chwilą naruszenia tych dóbr osoba poszkodowana ma świadomość doznanej krzywdy. W okolicznościach niniejszej sprawy jest także oczywiste, że powód od razu miał wiedzę, że za te naruszenia odpowiada Skarb Państwa, albowiem musiał być świadomy, jaki podmiot organizuje wykonywanie kary pozbawienia wolności. Z tego względu, biorąc pod uwagę, że naruszenie dóbr osobistych powoda poprzez niezapewnienie odpowiednich warunków odbywania kary pozbawienia wolności miało – według powoda – charakter ciągły, uznać trzeba, że trzyletni terminu przedawnienia rozpoczynał bieg każdego dnia odbywania kary pozbawienia wolności w danej jednostce penitencjarnej, co oznacza, że do chwili wytoczenia powództwa w niniejszej sprawie [co nastąpiło 7 maja 2013 roku, kiedy powód złożył pozew w administracji zakładu karnego] doszło do przedawnienia się roszczenie powoda o naprawienia szkody za czas pobytu w jednostkach penitencjarnych za okres przed dniem 7 maja 2010 roku. W tym stanie rzeczy strona pozwana mogła skutecznie uchylić się od obowiązku zaspokojenia roszczenia powoda o naprawienie szkody wyrządzonej w czasie odbywania kar pozbawienia wolności przed 7 maja 2010 r. Z tego względu powód mógł ewentualnie dochodzić roszczenia o naprawienia szkody powstałej jedynie w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności w: Areszcie Śledczym w Ś. w okresie od dnia 7 maja 2010 r. do dnia 1 września 2010 r., w Zakładzie Karnym w W. w okresie: od dnia 1 września 1010 r. do dnia 12 lipca 2010 r. oraz od dnia 2 sierpnia 2011 r. do dnia 4 grudnia 2013 r. Rozważyć należy, czy w tym czasie zapewniono powodowi odpowiednie warunki odbywania kary pozbawienia wolności. W niniejszej sprawie powód podniósł, że doszło do naruszenia jego prawa do odbywania kary pozbawienia wolności w godnych warunkach, albowiem był on umieszczony w przeludnionej celi i nie zapewniono mu odpowiednich warunków bytowych. Na wstępie wskazać trzeba, że na gruncie prawa polskiego uzasadniony jest wniosek, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach i niezapewnienie osobom osadzonym odpowiednich warunków bytowych może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Takie postępowanie organów władzy --- STRONA 7 --- publicznej może uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24 w związku z art. 448 k.c., jako naruszające dobra osobiste skazanego, to jest godność i prawo do intymności. Konieczne zatem było ustalenie, czy podczas osadzenia powoda w oznaczonych wyżej jednostkach penitencjarnych zapewniono odpowiednie warunki odbywania kary pozbawienia wolności, w szczególności w zakresie przypadającej na powoda powierzchni w celi mieszkalnej. Warunki odbywania kary pozbawienia wolności uregulowane są w art. 110 § 1 i 2 k.k.w., który stanowi, że „skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej [§ 1]. Powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2 . Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy [§ 2]. Sąd wziął pod uwagę, że ustawodawca przewidział odstępstwa od tej zasady. Zgodnie z art. 110 § 2a – 2i kodeksu karnego wykonawczego: „Dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 90 dni, w warunkach, o których mowa w § 2 zdanie drugie, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m 2 , nie mniej jednak niż 2 m 2 , w razie: 1) wprowadzenia stanu wojennego, wyjątkowego lub klęski żywiołowej, lub w czasie ich obowiązywania, 2) ogłoszenia na terenie położenia zakładu karnego lub aresztu śledczego stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii albo wystąpienia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii - uwzględniając stopień zagrożenia dla życia i zdrowia; 3) konieczności zapobieżenia wystąpieniu innego zdarzenia stanowiącego bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa skazanego albo bezpieczeństwa zakładu karnego lub aresztu śledczego albo zapobieżenia skutkom takiego zdarzenia [§ 2a]. Dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 14 dni, w warunkach, o których mowa w § 2 zdanie drugie, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m 2 , nie mniej jednak niż 2 m 2 , jeżeli zachodzi konieczność natychmiastowego umieszczenia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym nieposiadającym wolnych miejsc w celach mieszkalnych: 1) skazanego na karę pozbawienia wolności przekraczającą 2 lata, 2) skazanego określonego w art. 64 § 1 lub 2 oraz art. 65 Kodeksu karnego, 3) skazanego za przestępstwo określone w art. 197-203 Kodeksu karnego, 4) skazanego, który samowolnie uwolnił się od odbywania kary pozbawienia wolności, 5) skazanego, który korzystając z zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego lub aresztu śledczego, nie powrócił w wyznaczonym terminie, 6) przetransportowanego na polecenie sądu lub prokuratora z innego zakładu karnego lub aresztu śledczego, w celu udziału w rozprawie lub innych czynnościach procesowych, 7) osoby tymczasowo aresztowanej, ukaranej karą porządkową lub co do której zastosowano inne środki przymusu skutkujące pozbawienie wolności [§ 2b]. --- STRONA 8 --- Okres, o którym mowa w § 2b, może być przedłużony tylko za zgodą sędziego penitencjarnego. Łączny okres umieszczenia skazanego w warunkach określonych w § 2b nie może przekroczyć 28 dni [§ 2c]. Wydając decyzję na podstawie § 2a-2c, należy minimalizować zagrożenie pogorszenia warunków wykonywania kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania oraz zmierzać do szybkiego umieszczenia w celi mieszkalnej, o której mowa w § 2. [§ 2d] W decyzji wydanej na podstawie § 2a-2c należy określić czas oraz przyczyny umieszczenia skazanego w warunkach, w których powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi mniej niż 3 m 2 , a także oznaczyć termin, do którego skazany ma w tych warunkach przebywać [§ 2e] Skargę na decyzję wydaną na podstawie § 2a-2c sąd rozpoznaje w terminie 7 dni. [§ 2f] Decyzję o umieszczeniu skazanego w warunkach określonych w § 2a-2c należy niezwłocznie uchylić, jeżeli ustaną przyczyny, dla których została ona wydana [§ 2g]. W wypadkach przewidzianych w § 2b i 2c należy zapewnić skazanemu codzienne spacery dłuższe o pół godziny oraz korzystanie z dodatkowych zajęć kulturalno-oświatowych lub z zajęć z zakresu kultury fizycznej i sportu [§ 2h]. Przepisy § 2b lub 2c mogą być stosowane wobec tego samego skazanego nie wcześniej niż po upływie 180 dni od dnia zakończenia okresu, na który nastąpiło poprzednie umieszczenie w warunkach w nich określonych [§ 2i]”. Jak wskazano wyżej – co do zasady - powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, powinna wynosić co najmniej 3 m 2 . W niniejszej sprawie przeprowadzone postępowanie dowodowe doprowadziło do ustalenia, że powodowi zapewniono wymaganą przez art. 110 § 2 k.k.w. powierzchnię co najmniej 3 m 2 . Do powyższego wniosku prowadzą dowód z zeznania świadka R. C. oraz korespondujące z nimi dowody z dokumentów w postaci informacji o pobytach powoda w jednostkach penitencjarnych i historii rozmieszczenia w tym okresie oraz protokół z pomiarów powierzchni cel w budynkach mieszkalnych z dnia 12 lipca 2012 r. Z powyższych dowodów wynika, że w spornym okresie w Zakładzie Karnym w W. nie występowało zjawisko przeludnienia, zaś powód przebywał w celach, w których na jednego osadzonego przypadało co najmniej co najmniej 3 m 2 . Odnosząc się natomiast do okresu osadzenia powoda w Areszcie Śledczym w Ś., w dniu 30 sierpnia 2010 r. została wobec powoda J. K. wydana decyzja Dyrektora Aresztu Śledczego w Ś. nr (...) na podstawie art. 110 § 2b k.k.w. o osadzeniu na okres od 30 sierpnia 2010 r. do 13 września 2010 r. (a więc obejmujący badany przez Sąd okres czasu) w celi nie spełniającej normy 3 m 2 i nie mniejszej niż 2 m 2 . Konkludując, przyjąć trzeba, że po podczas odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w W. i Areszcie Śledczym w Ś. zapewniono mu powierzchnię w celach mieszkalnych wynoszącą co najmniej 3 m 2 na jedną osobę (poza krótkim okresem osadzenia w oparciu o decyzję nr (...) wydaną na podstawie art. 110 § 2b k.k.w.), co czyni chybionym podniesiony w tym zakresie zarzut bezprawnego naruszenia jego dóbr osobistych. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie zasługuje na uwzględnienie podstawowy zarzut strony powodowej dotyczący odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia w okresie od dnia 7 maja 2010 r. Sąd wziął pod uwagę, że powód wyprowadzał swoje roszczenie także z faktu niewłaściwych warunków bytowych podczas osadzenia w jednostkach penitencjarnych. W ocenie sądu - przeprowadzone dowody w postaci przede wszystkim zeznań świadka R. C. oraz dowodów z dokumentów przedstawionych przez stronę pozwaną w postaci wyjaśnień poszczególnych jednostek penitencjarnych – uzasadniają wniosek, że w stosunku do powoda były przestrzegane wymogi dotyczące wyposażenia celi, w szczególności, że zostały zapewnione wyposażenie w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny --- STRONA 9 --- dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Chybiony okazał się także zarzut dotyczący niezapewnienia powodowi odpowiednich warunków higieny związany z brakiem dostępu do ciepłej wody oraz niewłaściwym oddzieleniem kącików sanitarnych. Zauważyć trzeba, że ogólna norma zawarta w art. 102 pkt. 1 i art. 110 § 2 k.k.w. nakazująca zapewnić osadzonemu odpowiednie warunki higieny została skonkretyzowana w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności [Dz.U. Nr 152, poz. 1493 ze zm.]. Z § 30 ust. 3 tegoż rozporządzenia wynika, że „Skazany korzysta co najmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli. Skazany zatrudniony przy pracach brudzących korzysta z odpowiednio częstszych kąpieli. Kąpiel skazanego chorego odbywa się według wskazań lekarza”. Z kolei § 28 ust. 1 powyższego rozporządzenia przewiduje, że „ Cela mieszkalna powinna być wyposażona w łóżko dla każdego skazanego, odpowiednią do liczby skazanych ilość stołów, szafek i taboretów oraz środków do utrzymania czystości w celi. Niezbędne urządzenia sanitarne sytuuje się w sposób zapewniający ich niekrępujące użytkowanie, z zastrzeżeniem art. 110 § 3 Kodeksu ”. Z powyższych przepisów wynika, że na zakładzie karnym nie ciąży obowiązek zapewnienia stałego nieprzerwanego dostępu do bieżącej ciepłej wody w celi mieszkalnej. Powinnością zakładu karnego jest jedynie umożliwienie skorzystania przez osobę skazaną przynajmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli, co w przypadku powoda zostało spełnione. W zakresie usytuowania urządzeń sanitarnych należy zwrócić uwagę, że § 28 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 roku w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności wymaga jedynie, aby niezbędne urządzenia sanitarne zostały usytuowane w celi w sposób zapewniający ich niekrępujące użytkowanie. Powyższy wymóg należy rozumieć jako obowiązek oddzielenia urządzeń sanitarnych od pozostałej części celi w taki sposób, aby zapewnić osobie korzystającej z tych urządzeń pewien minimalny poziom prywatności. Z przepisu tego nie wynika natomiast konieczność wyodrębnienia w sposób trwały za pomocą ścianek pomieszczenia ubikacji, choć niewątpliwie celowe byłoby takie rozwiązanie. W rozpoznawanej sprawie z przywołanych wyżej dowodów z dokumentów wynika, że wszystkie cele, w których przebywał powód, miały wydzieloną część, w której znajdowały się urządzenia sanitarne. W celach wyodrębniono te części od pozostałej części pomieszczenia za pomocą trwałych ścian. Z tego względu nie można w tym zakresie przyjąć, że doszło do naruszenia standardów wykonywania kary pozbawienia wolności, które prowadziłoby do naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci jego godności osobistej. Sąd wziął pod uwagę, że powód podniósł, że cele, w których przebywał, znajdowały się w złym stanie technicznym, były brudne i zagrzybione oraz występowało w nich robactwo. Powód na potwierdzenie tych okoliczności naprowadził dowód z zeznań świadków K. C., D. S., R. K., P. M., A. P., Ł. M.. Sąd oceniając te dowody uwzględnił jednak, że świadkowie ci są osobami skazanymi, które odbywają lub odbywały karę pozbawienia wolności w tym samym zakładzie karnym co powód. Do zeznań takich świadków, w szczególności, gdy dotyczy to spraw innych osadzonych, z którymi wiąże ich szczególna więź wynikająca z odbywania kary pozbawienia wolności – należy podejść z dużą ostrożnością. Okoliczność ta wpływa na ocenę wiarygodności zeznań tych świadków. Tym niemniej można dać wiarę tym świadkom co do tego, że rzeczywiście cześć cel, w których przebywał powód w zakładzie Karnym w W., czy Areszcie Śledczym w Ś., znajdowała się w złym stanie, gdyż jest to niestety zjawisko typowe dla budynków jednostek penitencjarnych. Nie można jednak na tej podstawie wyprowadzać wniosku, że cele i ich wyposażenie nie spełniało podstawowych norm technicznych i sanitarnych. Jest znamienne, że powyższe zakłady karne są regularnie kontrolowane przez zewnętrzne instytucje i te kontrole nie wykazywały istotnych uchybień w tym zakresie. Nie można wprawdzie wykluczyć, że w poszczególnych celach mogły występować okresowo takie zjawiska jak brud czy pasożyty, jednak wiązać to należy przede wszystkim ze sposobem utrzymywanie porządku w tych celach przez samych osadzonych, gdyż to od nich przede wszystkim zależy czystość w zajmowanych pomieszczeniach. Podobnie należy odnieść się do zarzutu nieodpowiedniego stanu materacy, koców i pościeli, albowiem z wyjaśnień jednostek penitencjarnych wynika, że były one regularnie wymieniane i czyszczone, jednak jest oczywiste, że ich stan zależał w znacznej mierze od ich użytkowników. Przyjąć zatem należy, że warunki w jakich powód odbywał karę, odpowiadały aktualnym możliwościom finansowym Państwa i nie różniły się od warunków innych więźniów, nie miały zatem charakteru jakiejkolwiek dyskryminacji. --- STRONA 10 --- Ostatecznie nie można też pominąć faktu, że powód znalazł się w zakładzie karnym w związku z popełnieniem przestępstwa. Trzeba zaś mieć na uwadze, że z istoty odbywania kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym wraz z innymi współwięźniami wynikają dolegliwości i liczne ograniczenia, w tym podnoszony przez powoda w związku z przeludnieniem stres. Czerpanie przez powoda korzyści majątkowych z faktu prawnego pozbawienia wolności mogłoby w tej sytuacji słusznie zostać odebrane jako niemoralne. Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, że kwota żądanego zadośćuczynienia pozostaje tu w rażącej dysproporcji do sytuacji majątkowej powoda i nie została przez niego w żaden sposób umotywowana. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności uzasadniony jest wniosek, że podczas osadzenia powoda w żadnej z jednostek penitencjarnych wskazanych w pozwie nie doszło do naruszenia prawa powoda do odbywania kary pozbawienia wolności w humanitarnych warunkach, a tym samym do naruszenia jego dóbr osobistych. Podkreślić trzeba bowiem, że przy ocenie, czy do takiego naruszenia doszło decydujące znaczenia ma nie tyle subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej, ile to, jaką reakcję wywołuje w społeczeństwie to naruszenie w kontekście wszystkich okoliczności sprawy [vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 1976 roku, II CR 692/75, OSNC 1976, nr 11, poz. 251; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1997 roku, III CKN 33/97, OSNC 1997, nr 6-7, poz. 93; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1989 r., I CR 143/89, OSP 1990, z. 9, poz. 330]. W niniejszej sprawie uznać trzeba, że podczas odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności stopień jej dolegliwości był odpowiedni do istoty tej kary i nie doszło do przekroczenia standardów wykonywania tego rodzaju kar przyjętych w polskim i międzynarodowym porządku prawnym. W tym stanie rzeczy z obiektywnego punktu widzenia nie można uznać, że podczas odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Nie zaistniały więc podstawy do przyznania powodowi zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. W niniejszym przypadku podstawą odpowiedzialności deliktowej pozwanego Skarbu Państwa w stosunku do powoda mógł stanowić przywołany wyżej przepis art. 417 § 1 k.c. Przepis ten uzależnia powstanie odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa od możliwości przypisania czynu niedozwolonego, polegającego na niezgodnym z prawem działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu władzy publicznej, które prowadzi do powstania szkody. Zgodnie z powszechnie przyjmowanym stanowiskiem judykatury [vide wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 roku, SK 18/00, OTK 2001/8/256; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2002 roku, V CKN 1248/00, OSP 2002/10/128; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2002 roku, I CKN 581/99, OSNC 2002/10/128] – przepis ten należało interpretować w ten sposób, że dla przypisania Skarbowi Państwa odpowiedzialności deliktowej nie jest konieczne, aby zachowanie wyrządzającego szkodę było zawinione, wystarczające (ale i konieczne) jest natomiast ustalenie, że jego postępowanie jest obiektywnie bezprawne. W niniejszej sprawie - jak wskazano wyżej - przesłanka bezprawności nie została jednak spełniona, gdyż pozwany w stosunku do powoda nie naruszył żadnych norm prawnych regulujących sposób wykonywania warunków odbywania kary pozbawienia wolności, co oznacza, że na pozwanym nie spoczywa obowiązek naprawienia szkody doznanej przez powoda na skutek ewentualnego naruszenia jego dóbr osobistych w czasie odbywania kary pozbawienia wolności. Niezależnie od tego wskazać trzeba, że powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie i doktrynie [vide uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 roku, III CZP 25/11, OSNC 2012/2/15; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2011 roku, V CSK 489/10, LEX nr 1102552], że przesłanką przyznania zadośćuczynienia jest - zgodnie z art. 448 k.c. - doznanie przez osadzonego krzywdy. Z tego względu nie każde naruszenie dóbr osobistych rodzi prawo do żądania zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. Przyznanie tego rodzaju świadczenia zależy od wielu różnych okoliczności, w tym między innymi od długotrwałości przebywania w przeludnionej celi, uciążliwości z tym związanych, poczucia krzywdy i jego stopnia oraz od pozostałych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, które mogą zwiększać poczucie krzywdy lub je osłabiać a nawet sprawiać, że w ogóle nie powstało. W niniejszej sprawie – jak wskazano wyżej – z obiektywnego punktu widzenia nie można uznać, że warunki odbywania kary pozbawienia wolności były dla powoda źródłem krzywdy. Jest oczywiste, że sam pobyt w warunkach izolacji stanowi istotną dolegliwość dla osoby osadzonej, jednak wynika to z istoty kary pozbawienia wolności. W niniejszej sprawie nawet zakładając, że --- STRONA 11 --- doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda na skutek nieodpowiednich warunków odbywania kary pozbawienia wolności, to nie było ono na tyle istotne, żeby spowodować u niego cierpienia psychiczne lub fizyczne. W świetle powyższego uznać należało, że powód nie wykazał, aby dolegliwości, jakich rzekomo doznał w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności, uzasadniały twierdzenie o osadzeniu go w niegodziwych, niehumanitarnych i nieludzkich warunkach, co miałoby wywołać szkodę niemajątkową w rozmiarze mogącym być zrekompensowanym wyłącznie odpowiednią sumą pieniężną. Za przyznaniem powodowi zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. nie przemawia ani stopień nasilenia dolegliwości przez niego odczuwanych w związku z przebywaniem w zatłoczonych celach, ani działania strony pozwanej, dokładającej wszelkich starań w celu zmniejszenia odczuwanego przez skazanych dyskomfortu i borykającej się z problemem braku środków na radykalną poprawę stanu zakładów karnych. W tym stanie rzeczy sąd uznał, że powodowi nie przysługuje roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia pieniężnego na podstawie przywołanego wyżej art. 448 k.c. z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych z tytułu niegodnego z prawem wykonywania władzy publicznej jak i brak podstaw do zasądzenia na tej podstawie odpowiedniej kwoty na wskazany cel społeczny. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 2 wyroku na podstawie art. 102 k.p.c. Zgodnie z powyższym przepisem w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym złożonego do akt sprawy w związku z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i wyjaśnieniach zawartych w zażaleniu na odmowę zwolnienia od kosztów sytuacja materialna powoda jest zła. W chwili obecnej powód jest osobą pozbawioną wolności i przebywa w zakładzie karnym gdzie odbywa pozostałą część kary, co uzasadnia odstąpienie od obciążania powoda, jako strony przegrywającej, obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania.