Wyrok I C 672/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 października 2014 r. Sąd Okręgowy w Olsz

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 672/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 października 2014 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Beata Grzybek Protokolant: sekr. sąd. Dagmara Napieraj po rozpoznaniu w dniu 31 października 2014 r. w Olsztynie sprawy z powództwa K. W. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w B. o zapłatę I. powództwo oddala, II. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt I C 672/13 UZASADNIENIE Powód K. W. wniósł powództwo o zapłatę na swoją rzecz od Skarbu Państwa Zakładu Karnego w B. kwoty 160.000 zł, z czego 80.000 zł tytułem odszkodowania i 80.000 zł tytułem zadośćuczynienia. W uzasadnieniu powyższego powód wskazał m. in., że jednostka penitencjarna, w której odbywa karę pozbawienia wolności, tj. Zakład Karny w B., naruszyła jego dobra osobiste tj. jego godność. Powód podał, że dwukrotnie nie został doprowadzony do lekarza, zaś w okresie od 13.06.-19.06.2013r. nie otrzymywał diety lekkostrawnej. Zgodnie z treścią pozwu powód został osadzony w celach, w których była niewłaściwa wentylacja, kąciki sanitarne nie były dostatecznie odseparowane od powierzchni mieszkalnych, co krępowało i utrudniało korzystanie z urządzeń sanitarnych w sposób swobodny, a nadto z tego powodu utrzymywał się nieprzyjemny zapach. Dodatkowo powód podał, że w celach, w których przebywał, panowała wilgoć, ciecz spływała po ścianie, kapała na plecy. Poza tym z uwagi na zamocowane w oknach blindy, w pomieszczeniach ograniczony był dostęp światła i świeżego powietrza. Zgodnie z treścią pozwu, przebywając w pozwanej jednostce penitencjarnej powód borykał się z niedostatkiem środków czystości i ograniczeniami w kąpielach, brakiem ciepłej wody w niektórych celach. Powód --- STRONA 2 --- podniósł także, że w dniu 10 czerwca 2013 r. zabrane zostały mu prze funkcjonariuszy, przysłane przez rodzinę, środki do higieny osobistej. Powód powołał się na epidemię salmonelli, podczas której większość cel została objętych kwarantanną. Wg powoda powyższa sytuacja narażała jego zdrowie i życie. Dodatkowo spowodowało to zmianę warunków odbywania kary z systemu R-2p na R-1. Powód nie mógł korzystać z telefonu. Działania funkcjonariuszy miało charakter znęcania się psychicznego, dlatego powód zmuszony był korzystać z pomocy psychiatry i brać środki na uspokojenie. Powód jako przejaw znęcania się podał fakt wielokrotnych zmian cel, jak również nie wysłanie pisma powoda zawierającego uzupełnienie braków formalnych, co skutkowało zwrotem pozwu. (k.3-6, 80-86) W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa – Zakład Karny w B., reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, wniósł o oddalenie powództwa i o zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Uzasadniając swe stanowisko pozwany zakwestionował twierdzenia strony powodowej, w szczególności podniósł, że powód nie udowodnił prawdziwości i zasadności swych twierdzeń dotyczących naruszenia jego dóbr osobistych w sposób wskazany w pozwie. Odnosząc się do poszczególnych zarzutów powoda strona pozwana przedstawiła okoliczności i argumenty mające świadczyć o tym, że jego działanie (zaniechanie) nie było bezprawne. Jednocześnie pozwany podniósł zarzut nadużycia prawa podmiotowego przez powoda. (k. 23 – 31) Sąd ustalił, co następuje: Powód był osadzony w Zakładzie Karnym w B. w okresach: a) od dnia 6 lutego 2013 r. do dnia 21 marca 2013 r., b) od dnia 13 czerwca 2013 r. do dnia 1 października 2013 r. W Zakładzie Karnym w B. cele (małoosobowe i wieloosobowe) były wyposażone w niezbędny sprzęt kwaterunkowy, zapewniający każdemu skazanemu miejsce do spania, siedzenia, odpowiednie warunki bytowe, dostateczny dostęp do powietrza, odpowiednie oświetlenie i warunki higieny. Dla zachowania intymności przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych w celach wydzielono kąciki sanitarne. Cele małoosobowe, ze względu na układ sieci instalacji wodnej i kanalizacyjnej, zostały wyposażone w niezabudowaną muszlę ustępową, a dla zapewnienia osadzonym intymności kąciki wyposażono w kotary z tkaniny. Cele wieloosobowe natomiast wyposażone zostały w oddzieloną od pozostałej części celi muszlę ustępową. Przegroda w tym przypadku wykonana jest z materiału pełnego, a cela wyposażona jest w sprawną wentylację grawitacyjną. W każdej celi jest dostęp do bieżącej zimnej wody, natomiast ciepła woda jest udostępniania w postaci kąpieli (od dwóch miesięcy dwa razy w tygodniu) oraz dodatkowej możliwości pobierania z pomieszczeń gospodarczych wody do wiader. W ten sposób osadzeni mogli korzystać z ciepłej wody w swych celach np. poprzez wykonywanie niewielkiego prania lub przemywanie się w miskach. Poza tym każda cela wyposażona jest w sztuczne oświetlenie uzależnione od wielkości celi oraz dodatkowe oświetlenie kącika sanitarnego, dodatkowo cele posiadają sprawną instalację centralnego ogrzewania. Kotłownia w Zakładzie Karnym w B. pracuje w systemie automatycznym, co oznacza, że temperatura czynnika grzewczego regulowana jest automatycznie w zależności od temperatury zewnętrznej. W oknie budynku aresztu na oknach znajdują się blindy mające na celu uniemożliwienie kontaktu z osobami z zewnątrz. --- STRONA 3 --- Nadto osadzeni mają dostęp do środków czystości i higieny oraz opieki medycznej, z której korzystali. Osadzeni mogą korzystać z posług religijnych, zajęć sportowych i kulturalno – oświatowych (np. występy artystyczne, uczestnictwo w kołach zainteresowań), mają dostęp do bilarda, tenisa stołowego, książek, gier planszowych, telewizji, bieżącej prasy. Wszystkie cele mieszkalne w Zakładzie Karnym poddawane są systematycznym przeglądom sanitarnym, budowlanym itp., a wszelkie uszkodzenia sprzętu (czy to stwierdzone podczas przeglądu czy też zgłaszane przez osadzonych) są na bieżąco naprawiane. Nadto Zakład Karny w B. poddany jest stałemu nadzorowi sanitarnemu Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. oraz systematycznym kontrolom organów nadzorujących pracę służby żywnościowej, które sprawdzają odpowiedni poziom kadry zatrudnionej w pionie żywnościowym oraz sposób i jakość przygotowywanych posiłków. Z wszystkich posiłków przed wydaniem dla osadzonych są pobierane próbki smakowe oraz próbki do celów sanitarno – epidemiologicznych. Posiłki wydawane są do oddziałów mieszkalnych w termosach, które utrzymują stałą właściwą temperaturę potraw. Powód jest osobą pozostającą na diecie lekkostrawnej. W okresie drugiego pobytu przez kilka dni nie zachowano tej diety. ( dowód : informacja o rozmieszczeniu osadzonego – k.32; 99-103, informacje k. 33-35, zeznania świadka T. L. – k.241zeznania świadka M. M. – k. 241 v-242.; zeznania świadka P. D. k. 242, zeznania świadka R. C. k. 258 v) W dniach 30 sierpnia 2013 r. powód domagał się konsultacji z lekarzem. W tym dniu został przyjęty przez lekarza, który stwierdził śluzową wydzielinę z nosa zalecił ibuprofen i calcium. W dniu 1 października 2013 r. kiedy powód został przetransportowany z ZK w B. do innej jednostki, w stanie ogólnym dobrym. W czasie, gdy powód był osadzony w Zakładzie Karnym w B., a mianowicie w dniu 15 lipca 2013 r. stwierdzono epidemię salmonelli. Powód nie przebył zakażenia wspomnianą chorobą. Nie zgłaszał objawów sugerujących infekcję przewodu pokarmowego. Od chwili stwierdzenia pierwszych objawów zakażeń, w celach zastosowano kwarantannę. W związku z powyższym dyrekcja zakładu karnego podjęła czynności zmierzające do uniknięcia rozprzestrzeniania się choroby, w tym wstrzymała udzielanie spacerów dla wszystkich osadzonych z cel objętych kwarantanną (od 16 do 21 lipca 2013 r.), nakazała częste mycie rąk przez osadzonych, ograniczyła widzenia osadzonych z rodzinami, wstrzymano przemieszczanie pomiędzy celami, jak i transport do i z ZK B., ograniczono korzystanie z telefonu itp. Realizowano tylko niezbędne przemieszczenia między celami zdrowymi i transporty związane z czynnościami procesowymi. Powód został przetransportowany do zakładu karnego półotwartego dla recydywistów penitencjarnych po zakończeniu kwarantanny. niezwłocznie po otrzymaniu grupy i podgrupy Nadzór nad czynnościami podejmowanymi w Zakładzie karnym w B. sprawował Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O.. Ogólna kwarantanna w Zakładzie Karnym w B. trwała do czasu, gdy dyrekcja nie otrzymała wyników wszystkich badań posiewów wykluczających, aby któryś z osadzonych był nosicielem bakterii salmonelli. ( dowód : pismo Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego k. 39, 40, zawiadomienie (...) o epidemii k. 41- 49, zawiadomieni o epidemii sędziego penitencjarnego k. 50 -53, książeczka zdrowia k. 105- 109,111-123, świadectwo zdrowia k. 110, zeznania świadka T. L. – k.241 zeznania świadka M. M. – k. 241 v-242.; zeznania świadka P. D. k. 242, zeznania świadka D. W. k. 258 v-259) W czasie osadzenia w Zakładzie Karnym w B. powód nie składał skarg w związku z nieprawidłowymi, jego zdaniem, warunkami odbywania kary w jednostce penitencjarnej. --- STRONA 4 --- Składał natomiast skargę dotyczącą funkcjonowania służby zdrowia tj, żądania konsultacji w dniu 30 sierpnia 2013 r. . Po dokonaniu czynności kontrolnych, skarga powoda nie została uwzględniana z uwagi na ich bezzasadność. Na to samo zdarzeni powód złożył kolejną skargę, która również została oddalona. W dniu 19 czerwca 2013 r. przekazano powodowi część środków higienicznych przesłanych paczką przez rodzinę powoda. Część środków ( tj. szampon, dezodorant, żel pod prysznic i inne) została zdeponowana z uwagi na uznanie ich za niedozwolone. Rzeczy dozwolone powód odebrał. Pozostałe przekazano przy wyjeździe z jednostki z magazynu depozytowego. Nie było sytuacji, aby korespondencji urzędowej przekazywanej przez powoda nie był nadany bieg. ( dowód : wyjaśnienia k.35-36; protokół k. 37, wyjaśnienia k. 38, odpowiedź na skargę k. 59 – 60, skarga k. 60 -61, odpowiedź na skargę k. 62, , protokół k. 63, pismo powoda k. 64, książeczka zdrowia powoda k. 66-69, wyjaśnienia k. 69-71, zeznania świadka T. L. – k.241zeznania świadka M. M. – k. 241 v-242.; zeznania świadka P. D. k. 242) Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie rozważań zauważyć należy, iż podstawą prawną niniejszego pozwu są przede wszystkim przepisy dotyczące ochrony dóbr osobistych, które – w ocenie powoda – zostały naruszone przez bezprawne działanie jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa polegające na niezapewnieniu powodowi odpowiednich warunków pobytu w Zakładzie Karnym w B.. Tym samym podstawą dochodzonego przez powoda roszczenia jest art. 417 k.c. w zw. z art. 23 k.c. i 24 k.c. oraz art. 444 § 1 k.c., art. 445 § 1 k.c. i 448 k.c., określający przesłanki odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej w kontekście ochrony dóbr osobistych powoda. W tym miejscu zaznaczyć należy, że z uzasadnienia pozwu wynika, że w niniejszej sprawie powód dochodzi zapłatę kwoty 160.000 zł tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania, przy czym dotyczy ona zarówno naruszenia dóbr osobistych powoda, jak i konsekwencji zagrożenia zarażeniem go bakterią salmonelli. Od razu zauważyć należy, że w ramach udzielonej przez ustawodawcę ochrony dóbr osobistych nie znalazło się żądanie zasądzenia odszkodowania, a jedynie zadośćuczynienia z art. 448 k.c., o czym będzie jeszcze mowa poniżej. W rezultacie Sąd przyjął, że w przypadku naruszenia jego dóbr osobistych wskutek niezapewnienia mu właściwych warunków, w tym narażenia na zagrożenie zarażenia salmonellą podczas odbywania kary pozbawienia wolności, podstawą prawną będzie art. 417 § 1 k.c. oraz art. 448 k.c. w zw. z art. 23 k.c. i art. 24 § 1 k.c. Warunkami koniecznymi statuującymi odpowiedzialność Skarbu Państwa z art. 417 k.c. są następujące przesłanki: fakt wystąpienia szkody, wyrządzenie tejże szkody przez działanie organu władzy publicznej oraz bezprawność działania. Pierwszą z przesłanek jest szkoda w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., czyli obejmująca straty oraz utracone korzyści, które poszkodowany mógł osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Nadto poszkodowany może żądać zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę w przypadkach wskazanych w ustawie, przy czym w ocenie Sądu pojęcie „szkody” w ujęciu art. 417 k.c. obejmuje swym zakresem szkodę niemajątkową z art. 448 k.c. Z kolei przesłanka „niezgodności z prawem” ściśle odnosi się do naruszenia zakazów i nakazów wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem norm moralnych, obyczajowych, zasad współżycia społecznego, czy też odwołań do szerokiego cywilistycznego pojęcia bezprawności. Podkreśla się przy tym, że pomiędzy wyżej wymienionym zachowaniem funkcjonariuszy publicznych a szkodą lub krzywdą musi zachodzić związek przyczynowy, co oznacza, iż obowiązek naprawienia szkody obejmuje normalne następstwa zdarzenia, które szkodę wywołało. --- STRONA 5 --- Niewątpliwie ciężar wykazania powstania szkody lub krzywdy oraz jej związku przyczynowo – skutkowego z zachowaniem funkcjonariuszy publicznych spoczywa na poszkodowanym, natomiast pozwany Skarb Państwa musi natomiast wykazać, że jego działania były zgodne z prawem (art. 417 k.c.). Zgłoszone roszczenia powód wywodzi również z regulacji art. 24 § 1 k.c., zgodnie z którym ten czyje dobro prawne zostało zagrożone cudzym działaniem, m.in. może żądać zaniechania naruszeń, przeprosin oraz zadośćuczynienia pieniężnego na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Z kolei art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro prawne zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Kodeks cywilny nie zawiera definicji dóbr osobistych, lecz ogranicza się do stwierdzenia, że dobrami osobistymi człowieka są w szczególności: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska (art. 23). Uogólniając należy zatem przyjąć, że dobra osobiste to pewne wartości niematerialne łączące się ściśle z jednostką ludzką. Jedną z najważniejszych wartości właściwych każdemu człowiekowi jest godność i zdrowie. Stosownie do treści art. 20 Konstytucji RP przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Dodać należy, iż obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka (Sąd Najwyższy w tezie II wyroku z dnia 2 października 2007 roku, II CSK 269/07, publik. M.Prawn. 2007/21/1172). Różnorodność występowania w życiu społecznym dóbr osobistych podlegających ochronie cywilnoprawnej, a także ochronie przewidzianej w innych przepisach polskiego systemu prawnego, przesądza o niemożliwości jakiegoś systematycznego ujęcia przesłanek ogólnych, których występowanie mogłoby przesądzić o tym, czy konkretne zdarzenie stanowi naruszenie któregoś z nich. Ocena musi być, i jest w praktyce orzeczniczej, dokonywana na tle konkretnego stanu faktycznego. Sąd w świetle konkretnej sprawy - stosując kryteria obiektywne - czy doszło do naruszenia dobra osobistego (dóbr osobistych) i czy zachodzą przesłanki do zastosowania któregoś ze środków ochrony przewidzianych w art. 24 k.c. Dodać także trzeba, iż przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, decydujące znaczenie ma nie tyle subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej, ile to, jaką obiektywną reakcję wywołuje to naruszenie. Natomiast podmiot dochodzący roszczenia z tytułu ochrony dóbr osobistych powinien wykazać, jakie przynależne mu dobro zostało bezprawnie naruszone, w wyniku jakich działań doszło do naruszeń i w jakich okolicznościach. Dla przyjęcia odpowiedzialności sprawcy przepis art. 24 k.c. nie wymaga wykazania jego winy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania naruszającego dobro osobiste. Z drugiej jednak strony przedstawiciele doktryny i judykatury wskazują na ciążącym na powodzie obowiązku wykazania winy sprawcy naruszenia dóbr osobistych w sytuacji, gdy dochodzi on roszczenia na podstawie art. 448 k.c. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I ACa 616/13, Lex nr 1415818). Umieszczenie omawianego przepisu w katalogu czynów niedozwolonych skutkuje bowiem przyjęciem, że element winy stanowi przesłankę skorzystania z możliwości zasądzenia tego zadośćuczynienia. Co ważne, to dochodzący ochrony z art. 24 k.c. nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Jednocześnie pozwany może podjąć obronę celem wykazania, że nie działał bezprawnie i tym samym obalić domniemanie bezprawności swojego działania. Wspomniany brak bezprawności wynikać może przede wszystkim ze zgody podmiotu prawa osobistego, z działania w ramach porządku prawnego, ze szczególnych przepisów prawnych, z wykonywania prawa podmiotowego oraz z ogólnej klauzuli zasad współżycia społecznego, część doktryny dopuszcza również możliwość naruszenia dobra --- STRONA 6 --- osobistego z konieczności ochrony innego wyżej postawionego dobra (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1989r., sygn. akt II CR 419/89, OSP 1990, z. 11-12, poz. 377). Odnosząc się do roszczeń powoda, zdaniem Sądu, nie zasługują na uwzględnienie z przyczyn podanych poniżej. Przechodząc do omówienia kolejnych zarzutów postawionych pozwanemu Skarbowi Państwa w związku z działaniem Zakładu Karnego w B. wskazać należy, iż dotyczącą one, najogólniej rzecz ujmując, nieodpowiednich warunków osadzenia przejawiających się poprzez: występowanie w celach mieszkalnych grzyba i wilgoci, brak odpowiedniej cyrkulacji powietrza, złe oświetlenie celi, brak dostępu do ciepłej wody, niezapełnienie środków higienicznych, wystąpienie nieprawidłowości w żywieniu oraz brak dostępu do opieki zdrowotnej. Zdaniem powoda wyżej opisane naruszenia pozwanego związane z nie zapewnieniem mu godnych warunków bytowych skutkowały naruszeniem jego dóbr osobistych w postaci czci, intymności i prywatności. Na wstępie jednak zaznaczyć należy, że ustalenia faktyczne w powyższym zakresie Sąd oparł przede wszystkim o treść przedłożonych dokumentów, jako stanowiące najbardziej wiarygodne i miarodajne źródło informacji. Wprawdzie Sąd dopuścił dowody z zeznań świadków, lecz dokonując ich oceny, także z punktu widzenia ich przydatności do rozstrzygnięcia sprawy, kierował się wyjątkową ostrożnością, w szczególności w stosunku do tych świadków, którzy pozostawali już w sporze ze stroną pozwaną poprzez zainicjonowanie własnych procesów o zapłatę z tytułu niezapewnienia odpowiednich warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Nadto nie można zapominać, że część okoliczności podawanych przez powoda, a dotyczących warunków odbywania kary, nie była kwestionowana przez stronę pozwaną (np. warunków dostępności do ciepłej wody czy też braku łazienek zastąpionych kącikami sanitarnymi). Do oceny Sądu należało natomiast, czy powód wykazał naruszenie jego dóbr osobistych, co w sposób oczywisty wiązało się z udowodnieniem zaistnienia podawanych przez niego zaniedbań, a nadto czy zachowanie pozwanego cechowało się bezspornością. W tym miejscu wskazać należy, że reguły związane z warunkami osadzenia nie są dobrowolnie wyznaczane przez dyrekcję danego zakładu karnego, lecz ściśle wynikają z regulacji prawnej w postaci w rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 roku w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U z 2003 r. Nr 186, poz. 1820). We wspomnianym akcie prawnym określone zostały minimalne standardy, jakie jednostki penitencjarne obowiązane są zapewnić osadzonym, w tym normy wyposażenia w sprzęt kwaterunkowy czy też ilości wydawanej odzieży i bielizny. Mając powyższe na względzie nie sposób podzielić poglądu powoda, jakoby cele mieszkalne, w których był umieszczony, nie odpowiadały wymaganiom prawa. Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie oraz z zeznań świadków wynika, że cele, w których przebywał powód, były wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy i sanitarny, a każdy z osadzonych posiadał własne łóżko. Wprawdzie w celach mieszkalnych nie było oddzielnych (murowanych) łazienek, a jedynie kąciki sanitarne, niemiej zostały one wydzielone od pozostałej części celi przegrodą (cele wieloosobowe) lub kotarą (cele małoosobowe), co pozwalało zachować intymność. Należy przy tym podzielić stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 5 lipca 2012 r. (sygn. akt IV CSK 603/11, LEX nr 1228452), zgodnie z którym godne warunki odbywania kar w zakładzie karnym jakkolwiek obejmują również zapewnienie prywatności i intymności, m.in. związanych z potrzebami fizjologicznymi, tym niemniej nie przewidują one zapewnienia samodzielności pomieszczeń przeznaczonych na toalety ani ich oddzielenia murem od pozostałej części celi. Trzeba też wskazać, że osoby przebywające w szpitalach, nie będące skazanymi, niejednokrotnie zmuszone są do pewnych niedogodności związanych z wykonywaniem czynności higienicznych i załatwianiem potrzeb fizjologicznych przez innych pacjentów w ich obecności, ale z tego powodu nie roszczą pretensji, w związku z czym żądanie przez osoby przebywające w zakładach karnych zadośćuczynienia z tego tytułu kłóciłoby się z zasadami współżycia społecznego. Dodatkowo Sąd ustalił, że każda z cel ( zarówno dwu osobowa jak i wieloosobowa posiadały okna, a wentylacja pomieszczeń została zachowana, co jest corocznie sprawdzane w ramach przeprowadzanych kontroli w zakresie --- STRONA 7 --- przewodów kominowych, spalinowych w wentylacyjnych. Uznać zatem należało, że pozwany nie naruszył standardów mających przeciwdziałać powstaniu wilgoci i grzyba, przy czym pamiętać należy, że stan czystości i zużycia celi mieszkalnych w przeważającej części zależy od samych osadzonych. Skazani, w tym i powód, mieli dostęp do bieżącej wody pozwalającej zachować należytą higienę osobistą, otrzymywali także do własnej dyspozycji środki higieniczne w ilości odpowiedniej do obowiązujących norm minimalnych. Ponadto powód mógł zwrócić się do Dyrektora Zakładu Karnego w B. o wyrażenie zgody na zwiększenie ilości przydzielanych środków czystości, czego jednak nie uczynił. Wbrew twierdzeniom powoda, w celi nie musi być zapewniony dostęp do ciepłej wody, przepisy wymagają jedynie, aby osadzeni mieli dostęp do bieżącej wody, który to został zapewniony wszystkim osadzonym w Zakładzie Karnym w B.. Podkreślenia przy tym wymaga, że we wspomnianej jednostce penitencjarnej osadzeni mają dostęp do ciepłej wody poprzez korzystanie co najmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli ( od dwóch miesięcy dwa razy), w związku z czym zostały spełnione wymogi § 30 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Jednocześnie ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że powód miał możliwość dodatkowego poboru ciepłej wody z kącików gospodarczych na oddziale (w przypadku cel małoosobowych – nie więcej niż jedno wiadro dziennie na cały skład celi, w przypadku wieloosobowych – do dwóch wiader ciepłej wody dziennie). Na uwzględnienie nie zasługiwały także inne zarzuty powoda dotyczące warunków bytowych gwarantowanych przez pozwany Skarb Państwa, albowiem cele mieszkalne były wyposażone w odpowiednie oświetlenie oraz instalację centralnego ogrzewania. Co się zaś tyczy jakości posiłków wydawanych w Zakładzie Karnym w B. to zauważyć należy, że wspomniana jednostka penitencjarna pozostaje pod systematyczną kontrolą sanitarną, w wyniku której bada się m. in. poziom kadry zatrudnionej w pionie żywieniowym oraz sposób i jakość posiłków przygotowywanych w kuchni jednostki. Nadto posiłki wydawane są do oddziałów mieszkalnych w termosach, które utrzymują stałą właściwą temperaturę potraw. Jednocześnie w sprawie nie wykazano, aby w jakikolwiek sposób doszło do naruszenia zasad rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 września 2003 r. w sprawie określenia dziennej wartości normy wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2003 r., Nr 167, poz. 1633). Zarzut natomiast zamontowania blind w oknach aresztu uzasadniony jest koniecznością uniemożliwienia kontaktu znajdującym się w nim osób z osobami z zewnątrz. Argumentując podniesiony zarzut związany z zaniechaniem stosowania diety lekkostrawnej wobec niego, stwierdzić należnieprawidłową jakością żywności podawanej osadzonym, powód powoływał się praktycznie na jedną okoliczność, a mianowicie podnosił, iż na kolację w dniu 23 lipca 2013 r. otrzymał nieświeży twaróg. Zauważyć jednak należy, iż z treści skargi że choć niesporne było iż powód miał tę dietę przepisaną, i że przez krótki okres nie była stosowana, co przyznała strona pozwana, to powód nie wykazał, aby miało to negatywny skutek w jego zdrowiu. Podkreślić należy, że czasokres był krótkotrwały, a dodatkowo zauważyć należy, iż sam powód nie dbał o swoje zdrowie stosując głodówki jako formy protestu. Istotną okolicznością jest przede wszystkim to, że sam powód w trakcie obywania kary nie zgłaszał żądnych skarg na warunki panujące w ZK, co zeznał w trackie przesłuchania. Odnosząc się do problematyki dostępu powoda do prawidłowo funkcjonującej opieki medycznej zauważyć należy, że Zakład Karny w B. zapewnia nie tylko leczenie w trybie ambulatoryjnym (w przypadkach pilnych – całodobowo), lecz także szpital więzienny. Bezspornym jest, że w przypadkach nagłych zachorowań osadzeni mają niezwłoczny dostęp do opieki lekarskiej, w pozostałych zaś przypadkach wizyty odbywają się według ustalonego harmonogramu (każdy osadzony może zapisać się do lekarza planowo raz na dwa tygodnie). Istotne jest przy tym, że z zeznań świadka – lekarza T. L. oraz z wpisów do książeczki zdrowia powoda wynika, że w dniu 30 sierpnia 2013 r. zgłosił --- STRONA 8 --- potrzebę konsultacji z lekarzem i tę konsultację miał, co wynika z przywołanych dowodów. Skarga powoda zgłoszona na powyższe zdarzenie również nie została uwzględniona. Mając na względzie zeznania świadków oraz przedstawioną dokumentację Sąd uznał, że opieka medyczna udzielona powodowi w przedmiotowej jednostce penitencjarnej jest wystarczająca, w związku z czym brak jest podstaw prawnych do przypisania pozwanemu bezprawności jego działania. Z powyższych względów roszczenia pozwu w tym zakresie uznać należało za oczywiście chybione, również zważywszy na ogólnie znany trudny dostęp do świadczeń leczniczych w warunkach wolnościowych. Uwzględniając wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że z obiektywnego punktu widzenia powód, podczas jego osadzenia w Zakładzie Karnym w B., miał zapewnione podstawowe potrzeby mieszkaniowe i elementarną wygodę umożliwiająca zajmowanie wspólnej celi. Osadzony, który ma zapewnione minimum prywatności, miejsce do spania i spożywania posiłków, możliwość uczestnictwa w zajęciach oświatowych i sportowych oraz dostateczną dzienną ilość ruchu, nie powinien czuć się upokorzony ani traktowany niehumanitarnie (zob. orzeczenie z dnia 6 marca 2000 r., D. przeciwko Grecji oraz z dnia 3 kwietnia 2001 r. K. przeciwko Wielkiej Brytanii). Wskazane warunki izolacji nie powinny wywoływać cierpień fizycznych ani psychicznych, na które powołuje się powód. Zużyte wyposażenie celi, której stan w dużej mierze zależy od samych osadzonych, sam w sobie nie powoduje poczucia niższości lub przygnębienia ani dolegliwości motorycznych. W tej sytuacji brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, iż przynależne powodowi dobra osobiste, w szczególności jego godność i intymność oraz związane z tym uprawnienie do odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach humanitarnych i bezpiecznych, zostało w jakikolwiek sposób naruszone, a przynajmniej powód tego nie udowodnił. Zapewniane przez jednostkę penitencjarną warunki bytowe, zapewniały osadzonym poszanowanie ogółu ich praw i z cała pewnością mieściły się w minimalnych standardach, wyznaczonych regulacjami prawnymi. Dostrzec także trzeba, że naruszeniem godności człowieka w rozumieniu kodeksu cywilnego jest takie zachowanie, które w konkretnych okolicznościach danego przypadku naruszyłoby godność danego człowieka w powszechnym odczuciu. Jak już była o tym mowa, w takiej sytuacji subiektywne odczucia poszczególnych osób nie są tutaj wyznacznikiem. Oczywistym jest, że powód oczekuje lepszych warunków odbywania kary pozbawienia wolności w pozwanej jednostce penitencjarnej, nie przesądza to jednak w żadnej mierze o bezprawności działania strony pozwanej. Fakt, że warunki zagwarantowane osadzonym w innych zakładach są na wyższym poziomie niż w przedmiotowej jednostce, świadczą o podjęciu przez Skarb Państwa starań o poprawę stanu technicznego cel mieszkalnych, o ile pozwala mu na to sytuacja finansowa. Powyższe nie zmienia jednak tego, że Zakład Karny w B. spełnia minimalne standardy warunków osadzenia, w związku z czym pozwany w sposób skuteczny obalił domniemanie swej bezprawności. Dodatkowo zauważyć należy, że z istoty miejsca odbywania kary pozbawienia wolności, warunki odbywania tej kary różnią się od warunków w ośrodkach wypoczynkowych, szpitalach i innych tego typu placówkach. Pobyt w zakładach penitencjarnych ma bowiem spełnić m.in. funkcje prewencyjną orzeczonej kary. W tej mierze powód powoływał się wyłącznie na swoje subiektywne opinie, podczas gdy zgodnie z art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c., w sytuacji, w której pozwany kwestionował nie tylko wspomniane okoliczności dotyczące nieodpowiednich warunków pobytu, lecz przede wszystkim swoją winę, to właśnie powód winien wskazać przemawiające za takimi twierdzeniami i wnioskami dowody (por. uzasadnienie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13). Jeszcze raz podkreślenia wymaga, że wprawdzie ogólne przepisy o ochronie dóbr osobistych nie wymagają wystąpienia winy w bezprawnym zachowaniu pozwanego, niemniej przesłanka ta występuje w przypadku zasądzenia zadośćuczynienia z art. 448 k.c., o czym już była wyżej mowa. Powód nie wykazał również, aby korespondencja urzędowa, którą rzekomo miał wysyłać, nie była następnie dalej przekazywana przez pozwaną jednostkę. Są to jedynie niczym nie poparte i nie udowodnione twierdzenia. Natomiast zdeponowanie części przedmiotów przesłanych powodowi przez rodzinę uzasadnione było okolicznością, iż były to przedmioty niedozwolone, co wyjaśnili zeznający w sprawie świadkowie. Samo subiektywne przeświadczenie powoda, --- STRONA 9 --- że powinien wszystkie przesłane przedmioty otrzymać, pozostają w sprzeczności z regulaminem – decyzją dyrektora określająca przedmioty dozwolone i zabronione. Względy bezpieczeństwa są kryteriami decydującymi. W zakresie natomiast zarzutu zagrożenia zarażeniem salmonellą, stwierdzić, że powód nie został zarażony tą bakterią. Trudno więc jest mówić o jakiejkowiek powstałej w związku z tym krzywdzie. Odnośnie wprowadzenia ograniczeń związanych z epidemią salmonelli, działania dyrekcji Zakładu Karnego w B. uznać należy za w pełni uzasadnione. Nie ulega bowiem wątpliwości, że bakteria salmonelli rozprzestrzenia się w łatwy sposób, dlatego też objęcie kwarantanną cel, w których stwierdzono zakażenie wśród chociażby jednego osadzonego, było prawidłowe. W takiej sytuacji kwarantanna polegała przede wszystkim na niemożności opuszczenia celi przez osadzonych (także tych zdrowych) m. in. w celu spotkania się z odwiedzającymi lub skorzystania z wyjścia na spacer, ograniczenie w przemieszczaniu się pomiędzy celami, korzystaniu z telefonu, czy też opuszczenie zakładu do innej jednostki typu półotwartego. Nadto osadzeni zostali przebadani na obecność nosicielstwa bakterii, natomiast osoby zakażone, otrzymali stosowne leki. Wszystkie wyżej opisane działania podjęte przez dyrekcję pozwanej jednostki penitencjarnej były ściśle konsultowane z Państwowym Powiatowym Inspektorem Sanitarnym w O., który nie tylko przeprowadził dochodzenie epidemiologiczne w B., lecz także wystosował konkretne nakazy mające ograniczyć liczbę zachorowań (np. odsunięcie od pracy przy żywności osób chorych, mycie i dezynfekcję pomieszczeń sanitarno – higienicznych, wzmożenie reżimu sanitarnego, przestrzeganie zasad higieny osobistej). Zauważyć przy tym należy, że inspekcja sanitarna nie ustaliła źródła zakażenia, podając przy tym, że do przeniesienia bakterii salmonelli mogło dojść poprzez spożycie zakażonej żywności pochodzącej z kuchni lub z paczek otrzymywanych przez osadzonych od rodziny i znajomych, ewentualnie na skutek nieprzestrzegania elementarnych zasad higieny osobistej w kuchni lub w toalecie. Tym samym nie można wykluczyć, że odpowiedzialność za powstanie epidemii ponosi bliżej nieokreślony osadzony, który nie zachował reguł higieny osobistej. Jednocześnie należy wskazać, że w czasie wybuchu epidemii wszystkie osoby zatrudnione w kuchni Zakładu Karnego w B. posiadały ważne badania sanitarne. Podsumowując, w toku niniejszego postępowania powód nie zdołał wykazać, że na skutek zagrożenia zarażeniem go bakterią salmonelli doszło do powstania po jego stronie szkody (majątkowej i niemajątkowej), tym bardziej zaś nie udowodnił, że rzekoma szkoda powstała na skutek działań funkcjonariuszy Skarbu Państwa. Pamiętać przy tym należy, że nie każde naruszenie prawa stanowi podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa na gruncie art. 417 § 1 k.c., ale jedynie takie, które stanowiło warunek konieczny powstania szkody po stronie poszkodowanego i którego normalnym następstwem w danych okolicznościach jest powstanie tej szkody (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2013 r., sygn. akt V CSK 519/12, Lex nr 1391709). W tej sytuacji badanie ostatniej przesłanki odpowiedzialności z art. 417 § 1 k.c., a mianowicie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy powstaniem szkody a zachowaniem Skarbu Państwa, jest bezprzedmiotowe. Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł żadnych podstaw faktycznych i prawnych do uwzględnienia omawianych żądań pozwu, co w świetle o których mowa w art. 23 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. i art. 448 k.c. i art. 417 § 1 k.c. musiało skutkować oddaleniem powództwa. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że nawet gdyby w jakiejś części uznać roszczenia powoda za zasadne, a działania Skarbu Państwa za bezprawne, uczynienie zadość żądaniom pozwu naruszałoby elementarne zasady współżycia społecznego, które nie dopuszczają, aby sprawca przestępstwa czerpał w związku z jego popełnieniem bezpośrednie lub chociażby pośrednie korzyści materialne. Nie sposób bowiem pominąć, że powód przebywał w Zakładzie Karnym w B. w związku z koniecznością odbycia kary pozbawienia wolności, przy czym powód był recydywistą penitencjarnym i przebywał w zakładach karnych łącznie ponad 4 lata. Doznawane przez niego ograniczenia w korzystaniu z pełni praw i wolności obywatelskich zostały --- STRONA 10 --- spowodowane zatem wskutek popełnienia przez niego przestępstw (m. in. groźby karalny, kierowanie pojazdem w stanie nietrzeźwości i inne), które z oczywistych względów uznać trzeba za naganne zachowanie, naruszające normy społeczne w sposób rażący i powszechnie nieakceptowany. Zważywszy przy tym na zapewniane powodowi w okresie pobytu w zakładzie karnym bezpłatne wyżywienie, szeroki dostęp do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych (w tym specjalistycznych) i bezpłatnych zajęć kulturalnych i oświatowych, w porównaniu do ograniczonej ze względu na realia ekonomiczne dostępności tych świadczeń udzielanych nieodpłatnie dla osób pozostających na wolności, tudzież przy uwzględnieniu wysokości kompensat ustawowych dla ofiar przestępstw (nieprzekraczających 12.000 zł – por. ustawa z 7 lipca 2005 r. – Dz. U. nr 169, poz. 1415 ze zm.) i możliwych do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, roszczenia powoda – osoby poważnie naruszającej porządek prawny – opiewające na kwotę 160.000 zł i dotyczące rzekomych naruszeń jego dóbr osobistych spowodowanych rzekomo nieludzkimi warunkami odbywania kary, w sposób ewidentny pozostają w sprzeczności z powszechnie podzielanym poczuciem sprawiedliwości, zmierzając de facto do uzyskania znacznych korzyści materialnych z racji przejściowych dolegliwości związanych z koniecznością odbycia kary za popełnione przestępstwa. Dodatkowo podkreślenia wymaga, że znajomość realiów związanych z przebywaniem w zakładzie karnym nie odstręczyła powoda od popełnienia przestępstw i związanego z tym powrotu do jednostek penitencjarnych. Powyższe pozwala domniemywać, że warunki panujące w pozwanej jednostce z pewnością nie stanowią nadzwyczajnej dolegliwości, mogącej zostać uznaną za wyjątkowo naruszającą dobra osobiste powoda. W konsekwencji, mając na uwadze powyższe rozważania, z uwagi na przedawnienie roszczeń, ale także z powodu brak podstaw prawnych i faktycznych żądań powoda, a nadto ich ewentualną sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, na podstawie art. 117 § 2 k.c. w zw. z art. 417 § 1 k.c., art. 445 § 1 k.c. i art. 444 § 1 k.c., art. 448 k.c. w zw. z art. 23 k.c. i art. 24 § 1 k.c. oraz art. 5 k.c., Sąd powództwo oddalił powództwo w całości (punkt I wyroku). Powód, jako strona przegrywająca, obowiązany jest, na podstawie art. 98 § 1 i 2 k.p.c., art. 99 k.p.c., art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. z 2005 r., Nr 169, poz. 1417 ze zm.) w zw. z § 11 ust. 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), zwrócić pozwanemu wszelkie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. W związku z powyższym Sąd zasądził od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (punkt II wyroku).