Wyrok I C 669/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 maja 2012 roku Sąd Okręgowy w Białymstok

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 669/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 maja 2012 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzata Dziemianowicz Protokolant: Justyna Guziejko po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2012 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa A. B. przeciwko Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. o ustalenie I. Oddala powództwo. II. Zasądza od powoda A. B. na rzecz pozwanej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. 3600 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. U Z A S A D N I E N I E Powód A. B. wniósł pozew przeciwko pozwanej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W., w którym domagał się ustalenia, że nie jest zobowiązany do zapłaty względem niej kwoty 83.824,70 złotych wynikającej z umowy nr (…) zawartej z pozwaną w dniu 6 stycznia 2006 roku oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu swojego stanowiska podnosił, że brak wykształcenia nie stanowi przeszkody do uzyskania dofinansowania od pozwanej, ponieważ 1 K |` _\_\\ Š ;-žl flf å --- STRONA 2 --- legitymował się wystarczającym wykształceniem zawodowym i 3 – letnim stażem pracy w rolnictwie. Podnosił, iż z powodu tzw. okoliczności o charakterze siły wyższej nie wywiązał się ze swego zobowiązania. Zwracał się do pozwanej o wydłużenie terminu na spełnienie warunku związanego ze stażem pracy w gospodarstwie rolnym, z uwagi na toczące się postępowanie przed Sądem Okręgowym w Łomży związane z wykazaniem przez niego 3 –letniego stażu pracy w rolnictwie. Nadto wskazywał, iż nie posiadał on pełnej wiedzy na temat warunków przyznania dofinansowania . Spełnienie takich warunków jak wykształcenie zawodowe i 3- letni stażu pracy w gospodarstwie, dawało w jego mniemaniu, podstawy zarówno do przyznania dofinansowania jak i braku podstaw do jego zwrotu. Zdaniem powoda dopuszczalne było uzupełnienie kwalifikacji poprzez udowodnienie stażu pracy w rolnictwie, więc takie działania podjął, podczas gdy, pozwana nie informowała go o braku podstaw jego działań. Powód działał pod wpływem błędu, uważał bowiem, iż udowodnienie stażu pracy jest przesłanką wystarczającą do spełnienia wszelkich wymagań zwianych z dofinansowaniem. Tkwił w przekonaniu, że posiada odpowiednie kwalifikacje i nie jest obowiązany do podjęcia nauki (pozew k. 2-5). Pozwana Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W., wniosła o oddalenie powództwa w całości, zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych (odpowiedź na pozew k. 40-49). Sąd ustalił, co następuje: W dniu 6 stycznia 2006 roku strony zawarły umowę o dofinansowanie projektu (k. 28-32). W § 2 umowy powód oświadczył , iż prowadzi od dnia 13 maja 2005 roku gospodarstwo rolne położone w gminie T.. Zgodnie z § 4 umowy Agencja udzieliła powodowi pomocy w kwocie 50.000 złotych, które otrzymał. W § 5 umowy powód zobowiązał się do wypełnienia szeregu zobowiązań, m.in. w pkt 9 i 10 do „uzupełnienia wykształcenia w celu spełnienia wymogu dotyczącego kwalifikacji zawodowych w przypadku, gdyby wymóg ten nie był spełniony w dniu złożenia wniosku i dofinansowanie realizacji projektu” i złożenia u pozwanej dokumentów potwierdzających wypełnienie tego zobowiązania, przed upływem 5 lat od rozpoczęcia 2 --- STRONA 3 --- prowadzenia gospodarstwa rolnego. Gdyby zobowiązany nie wypełnił co najmniej jednego ze zobowiązań, pozwanej przysługiwało prawo do żądania zwrotu udzielonej pomocy wraz ze stosownymi odsetkami ( § 6 ust. 1 pkt 3). Powód na datę przyznawania pomocy posiadał wykształcenie zasadnicze zawodowe. Z zaświadczenie z KRUS, wynikało, iż jedynie w okresie od 26.04.2004 roku – 12 .05.2005 roku podlegał z mocy ustawy ubezpieczeniu jako domownik, a od dnia 24.05.2005 roku jako rolnik. Podczas trwania umowy powód nie podjął próby uzupełnienia wykształcenia. Zwrócił się do pozwanej z wnioskiem o przedłużenie terminu do wykonania zobowiązania, bowiem podjął działania zmierzające do udowodnienia 3 – letniego stażu pracy w gospodarstwie rolnym i w tym celu wytoczono postępowanie przed Sądem Okręgowym w Łomży. W trakcie trwania umowy pozwana przypominała pozwanemu o obowiązkach wynikających z umowy i o konsekwencjach ich niezrealizowania, m.in. w pismach z dnia 7.04.2006 r., 13.01.2009 r., oraz 29.03.2010 r. i jednoznacznie sygnalizowała wymóg uzupełnienia wykształcenia. Chociażby z pisma z dnia 7.04.2006 r. wynika zapytanie pozwanej kierowane do powoda, kiedy zamierza rozpocząć naukę i w jakim terminie ją ukończyć. W odpowiedzi na nie powód sam poinformował pozwaną, że zamierza ją rozpocząć od września 2006 roku. Termin do spełnienia zobowiązań t.j. 5 lat od dnia 13.05.2005 roku wskazanego w § 2 ust. 1 pkt 2 umowy, jako dzień podjęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego, upłynął powodowi w dniu 13.05.2010 roku . Od momentu wypełnienia wniosku powód nie rozpoczął nawet nauki w żadnej szkole. Wobec bezskutecznego upływu w/w terminu powód jest zobowiązany do zapłaty zadłużenia pozwanej. KRUS decyzją z dnia 2 czerwca 2010 roku stwierdził, iż A. B. nie spełnia warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, w okresie od 21 kwietnia 1991 do 22 czerwca 1994 roku w gospodarstwie rolnym ojca, powyższe znalazło także potwierdzenie w prowadzonym postępowaniu sądowym. Sąd Okręgowy w Łomży wyrokiem z dnia 12 października 2010 roku odwołanie oddalił. Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 12 stycznia 2011 roku apelację oddalił. 3 --- STRONA 4 --- Przedstawiony powyżej stan faktyczny ustalony został w oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy (k.54-286) związane z ubieganiem się powoda o pomoc, zawarciem umowy i jej realizacją , korespondencję prowadzoną pomiędzy stronami w odniesieniu do wypełnienia przez powoda zobowiązań wynikających z umowy, wyroki sądowe. Wszystkie powyższe dowody są wiarygodne, niekwestionowane i wzajemnie spójne. Jedynie w niewielkim zakresie pomocne w ustaleniu stanu faktycznego były zeznania świadków : I. K. (k.291), J. M. (k.290), K. S. (k.290-291), T. W.(k. 291). Z zeznań tych świadków wynikało, że powód od 1996 roku do chwili obecnej powód wykonywał prace związane z gospodarstwem rolnym. Pomagał rodzicom, ale i pracował m.in. u T. W.. Nie potwierdzili oni pozostawania powoda w błędzie, co do warunków dofinansowania. W tym zakresie nie posiadali oni wiedzy. Sąd zważył, co następuje: Podstawowe regulacje prawne dotyczące udzielania pomocy w ramach działania „Ułatwianie startu młodym rolnikom” przewiduje Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi z dnia 3 września 2004 roku w sprawie w przyjęcia Sektorowego Programu Operacyjnego "Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004-2006" (Dz.U.2004.197.2032 ) oraz Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 września 2004 r. w sprawie uzupełnienia Sektorowego Programu Operacyjnego "Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004-2006" (Dz. U. z dnia 22 września 2004 r.) . Przewidują one m.in. konieczność posiadania odpowiednich kwalifikacji zawodowych przez rolników wnioskujących o przyznanie pomocy finansowej w dacie składania wniosku o taką pomoc. Zgodnie z przepisami w/w drugiego aktu, a w zasadzie jego załącznika, Rozdziału 3. Opis Działań Uzupełnienia Programu 3.1.Priorytet 1. „Wspieranie zmian i dostosowań w sektorze rolno-żywnościowym” 3.1.2. Działanie. 1.2. „Ułatwianie startu młodym rolnikom”, tytuł: Kryteria dostępu pkt. 4 , pomoc może być przyznana rolnikowi, który posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe t.j.: 4 --- STRONA 5 --- a) wykształcenie wyższe lub średnie rolnicze b) zasadnicze zawodowe wykształcenie rolnicze lub tytuł kwalifikacyjny w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej i co najmniej 3- letni staż pracy w gospodarstwie rolnym, c) wykształcenie wyższe na kierunku innym niż rolnicze i co najmniej 3 – letni staż pracy w gospodarstwie rolnym lub wykształcenie wyższe na kierunku innym niż rolnicze i ukończone studia podyplomowe na kierunku związanym z rolnictwem, albo wykształcenie średnie nierolnicze i co najmniej 3-letni staż pracy w gospodarstwie rolnym, d) wykształcenie podstawowe lub zasadnicze zawodowe i co najmniej 5-letni staż w gospodarstwie rolnym. Jednocześnie poniżej też wyjaśniono, że staż pracy w gospodarstwie rolnym to okres, w którym wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu w KRUS jako domownik oraz okres, w którym prowadził przejęte gospodarstwo rolne. W w/w aktach przewidziano możliwość, że w przypadku niespełnienia kwalifikacji zawodowych, pomoc rolnikowi może być przyznano warunkowo – pod warunkiem, iż wnioskodawca uzupełni swoje wykształcenie, w okresie nie dłuższym niż 5 lat, od chwili podjęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego. Odzwierciedleniem w/w przepisów są warunki przewidziane w umowie, jaką strony zawarły. Zgodnie z umową powód zobowiązał się do uzupełnienia wykształcenia, w celu wymogu dotyczącego kwalifikacji zawodowych bowiem wymogu tego nie spełniał, w dniu złożenia wniosku o dofinansowanie realizacji projektu. Zobowiązał się także do złożenia w Oddziale Regionalnym ARiMR dokumentów potwierdzających wypełnienie przez niego powyższego zobowiązania przed upływem 5 lat od rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem Sądu, nie jest wiarygodnym to, iż powód rzekomo nie wiedział jakie dokumenty ma na myśli pozwana, nie rozumiał pojęcia „staż pracy”, nie wiedział czy obowiązkiem jego jest podjęcie nauki. Tym bardziej, iż nigdy nie występował do pozwanej, aby wyjaśniła mu powyższe, czy też wytłumaczyła jakich dokumentów żąda. Nie czynił w tym kierunku żadnych starań od chwili wypełnienia wniosku, aż do 2010 roku. Co więcej z pisma samego powoda z dnia 25.04.2006 (k.88) wynika, iż 5 --- STRONA 6 --- „zamierza rozpocząć naukę od września 2006”, co również świadczy o braku niejasności powoda co do konieczności podniesienia wykształcenia. Także we wniosku o przyznanie przedmiotowego dofinansowania (k.55-56, pole 13.6. i 13.5.2) powód przyznał, iż na dzień składania wniosku nie spełnia kryterium kwalifikacji zawodowych i uzupełnienie przez niego wykształcenia nastąpi w okresie 5 lat od dnia rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jednocześnie (k.60) złożył oświadczenie, iż znane są mu informacje zawarte we wniosku oraz w jego załącznikach oraz warunki i kryteria udzielania dofinansowania realizacji projektu. Oczywistym jest zatem, iż w momencie ubiegania się o pomoc finansową nie posiadał odpowiednich kwalifikacji, pomocy tej udzielono mu jedynie warunkowo, a z powyższego powód zdawał sobie sprawę. Był zatem świadomy, że warunkiem uzyskania bezzwrotnej pomocy jest uzyskanie wykształcenia co najmniej średniego rolniczego. W okolicznościach sprawy nie można mieć zatem wątpliwości , iż powód był świadomy kryteriów otrzymania dofinansowania. Mając na uwadze powyższe, za niesłuszne tym samym uznać należy wywody powoda dotyczące działania w warunkach błędu. Posługując się terminem błąd, art. 84 kc, odwołuje się do potocznego jego rozumienia. Według powszechnie przyjętego określenia, błąd polega na fałszywym, mylnym wyobrażeniu o otaczającej rzeczywistości. W tym znaczeniu błąd oznacza pewną zaszłość psychiczną i wyraża się w mylnym wyobrażeniu o rzeczywistym stanie sprawy (o prawdziwym stanie rzeczy) lub w ogóle brakiem takiego wyobrażenia. Ujmując ogólnie, o błędzie mówimy wówczas, gdy zachodzi niezgodność między rzeczywistością a jej odbiciem w świadomości podmiotu. Tymczasem w przypadku powoda nie może być mowy o mylnym wyobrażeniu o rzeczywistym stanie sprawy, zdawał bowiem sobie sprawę z konieczności podniesienia swoich kwalifikacji, a jego aktualne twierdzenia zostały stworzone jedynie na użytek toczącego się postępowania. Tym bardziej, iż także żaden ze świadków nie wskazał na pozostawanie powoda w błędzie co do warunków dofinansowania. Zwrócić też należy uwagę, iż jedyne przewidziane w umowie odstępstwa od niewykonania zobowiązań z § 5 ust. 1 , zostały wymienione w § 7 i tylko w przypadku ich zaistnienia, powód mógł być zwolniony przez Agencję z wykonania 6 --- STRONA 7 --- tego zobowiązania lub wówczas tylko mógł ulec wydłużeniu termin jego wykonania. Związane są one z okolicznościami o charakterze siły wyższej. Takie jednakże nie miały miejsca w niniejszej sprawie. Okoliczności podnoszone przez powoda, takie jak to, że samodzielnie od podstaw rozpoczynał prowadzenie gospodarstwa, jest żonaty, ojcem siedmiorga dzieci, musi podejmować działania w celu zapewnienia godziwego życia członkom rodziny, brak winy powoda i rzekome niezrozumienie wymogów, od których uzależniono dofinansowanie, dążenie do wykazania 3 – letniego stażu pracy w gospodarstwie zamiast podniesienia kwalifikacji, zdaniem Sądu nie mogą skutkować zwolnieniem powoda z wykonania ciążących zobowiązań czy wydłużeniem terminu na ich realizację. Powód nie wykazał niezrozumienia warunków dofinansowania. Nadto w/w okoliczności nie mają charakteru siły wyższej. Powód zawierając umowę musiał się z nimi liczyć. Zdawał bowiem sobie sprawę, że dopiero co rozpoczyna działalność rolniczą, jak i z tego, że obok niej musi zapewnić byt rodzinie. Mimo to, podjął ryzyko kontraktowe. Tymczasem w/w przepis umowy dotyczy okoliczności, gdy pewne zjawiska nie mieszą się już w granicach tzw. zwykłego ryzyka. Chodzi tu o taki stan rzeczy, który zdarza się rzadko, a jednocześnie jest niezwykły, niebywały, wyjątkowy, normalnie niespotykany. Może mieć tło przyrodnicze (nieurodzaj, niezwykle surowa zima), jak i społeczne (wojna, gwałtowna zmiana ustroju politycznego). Jako przykłady zdarzeń wskazać też można : epidemie, operacje wojenne, strajki generalne, różnego rodzaju klęski żywiołowe, nadzwyczajną, szczególnie głęboką zmianę sytuacji gospodarczej, objawiającą się hiperinflacją, gwałtownym spadkiem dochodu narodowego. Takie sytuacje nie miały miejsca w przypadku powoda. Niesłuszna okazała się też argumentacja powoda, iż brak owego wykształcenia nie stanowi przeszkody do uzyskania dofinansowania, ponieważ jego zdaniem, legitymował się on wystarczającym wykształceniem zawodowym rolniczym oraz 3 – letnim stażem pracy w rolnictwie. W kontekście powyższego, zauważyć należy, że aby otrzymać takie dofinansowanie, powód musiałby powyższym legitymować się w dniu składania wniosku. Wymagany staż powód winien był udokumentować na okres przed podpisaniem umowy. Przepisy w/w przewidują możliwość osiągnięcia wymaganych kwalifikacji zawodowych po podpisaniu umowy o dofinansowanie 7 --- STRONA 8 --- projektu, wyłącznie poprzez uzupełnienie wykształcenia , nie zaś poprzez wykazanie się wymaganym stażem w prowadzeniu gospodarstwa rolnego . W związku z tym pozwana nie mogła uznać stażu pracy związanego z samodzielnym prowadzeniem gospodarstwa już po zwarciu umowy. Możliwe byłoby uznanie przez pozwaną okresu objęcia tzw. „wstecznym” ubezpieczeniem społecznym w charakterze domownika, o ile zostałby przez powoda udowodniony stosownym zaświadczeniem KRUS. Tymczasem tak się nie stało. Na datę składania wniosku o dofinansowanie powód nie udowodnił posiadania wystarczającego stażu pracy w gospodarstwie rolnym, bowiem nie został on objęty ubezpieczeniem społecznym rolników w charakterze domownika we wnioskowanym okresie t.j. 21.04.1991-22.06.1994 rok przez KRUS, z uwagi na nie spełnienie przesłanek do objęcia przedmiotowym ubezpieczeniem. Na datę wypełnienia wniosku powód posiadał około 1 rok i 1 miesiąc stażu pracy w gospodarstwie rolnym, mierzonego okresem podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w charakterze domownika i okresem prowadzenia gospodarstwa rolnego jako rolnik. W chwili podpisywania umowy staż ten wynosił około 1 rok i 8 miesięcy, a nie 3 lata jak przekonywał powód. KRUS decyzją z dnia 2 czerwca 2010 roku stwierdził, iż A. B. nie spełnia warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, w okresie od 21 kwietnia 1991 do 22 czerwca 1994 roku w gospodarstwie rolnym ojca, powyższe znalazło także potwierdzenie w prowadzonym postępowaniu sądowym. Zatem sam fakt podjęcia starań w celu wykazania przed Sądem wymaganego stażu pracy nie może stanowić o zwolnieniu powoda z obowiązku wypełnienia zobowiązania w zakresie uzupełnienia wykształcenia . Sąd bowiem nie podważył ustaleń KRUS-u. Sąd zauważa, iż w związku z tym, iż pozwana nie kwestionowała tego, na jakie cele powód wykorzystał przyznane środki, a kwestia ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, Sąd pominął powyższe w swoich rozważaniach, uznając je za bez przedmiotowe. Nadmienić należy, iż także uregulowania unijne należy mieć na względzie przy wykładni wszelkich przepisów regulujących pomoc unijną na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej , a w szczególności normy Rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999r. w sprawie wsparcia 8 --- STRONA 9 --- rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającym i uchylającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE Nr L 160 z dnia 26 czerwca 1999 r., str. 80; dalej zwane: rozporządzenie nr 1257/1999). Szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia nr 1257/1999 określiło rozporządzenie Komisji (WE) nr 817/2004, które określa zasady ramowe, jakie muszą być uwzględniane przy korzystaniu z pomocy Unii. W rozdziale II „Podejmowanie działalności przez młodych rolników” rozporządzenia nr 1257/1999, w art. 8 sformułowano szczegółowe warunki pod jakimi będzie przyznawana pomoc młodym rolnikom w celu ułatwienia im podejmowania działalności w rolnictwie. Wymienia się tam wprost, iż rolnik musi posiadać odpowiednią wiedzę i umiejętności, rzecz jasna chodzi o umiejętności i kompetencje zawodowe. Tymczasem zgodnie z sekcją 2 art. 4 pkt 1 rozporządzenia Komisji WE nr 817/2004 warunki dotyczące pomocy w podejmowaniu działalności przez młodych rolników ustanowione w art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1257/1999 muszą być spełnione w chwili podjęcia indywidualnej decyzji o przyznaniu wsparcia. Zgodnie też z punktem 2 - okres nieprzekraczający pięciu lat od rozpoczęcia działalności może być przyznany w celu spełnienia wymogów odnoszących się do umiejętności i kompetencji zawodowych, rentowności ekonomicznej i minimalnych norm dotyczących ochrony środowiska, higieny i dobrostanu zwierząt, jeśli młody rolnik potrzebuje okresu dostosowawczego, w którym podejmie działalność lub zrestrukturyzuje gospodarstwo. Zatem w myśl tych regulacji nie można mieć wątpliwości jaki termin służy na uzupełnienie umiejętności i kompetencji zawodowych. Tak też określono to w umowie zawartej przez strony procesu. Pozwana formułując warunki umowy nie uczyniła więc tego dowolnie. Uregulowania umowy odnośnie terminu na uzupełnienie kwalifikacji pozostają w zgodzie z przepisami unijnymi. Agencja nie dokonała błędnej wykładni woli stron umowy o dofinansowanie projektu. Z uwagi na powyższe powództwo oddalono. Na mocy art. 98 kpc w zw. z § 6 pkt.6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z dnia 3 października 2002, Nr 9 --- STRONA 10 --- 163, poz. 1349) zasądzono od powoda na rzecz pozwanej kwotę 3600 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. 10