Wyrok I C 661/10 Dnia 17 listopada 2011 roku Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział I Cywilny w składzie następ

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 661/10 Dnia 17 listopada 2011 roku Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Adam Woźniakiewicz Protokolant: st.sekr.sąd. Halina Młynarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2011r. w N. sprawy z powództwa A. G. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w N. o ochronę dóbr osobistych i o zapłatę I. oddala powództwo II. zasądza od powoda A. G. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej kwotę 3 600,00zł /trzy tysiące sześćset złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego III. nieuiszczonymi kosztami sądowymi obciąża Skarb Państwa IV. przyznaje ze środków Skarbu Państwa na rzecz adw. K. L. z Kancelarii Adwokackiej w N. ul. (…) kwotę 4 428,00zł /cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych/, w tym 828,00zł /osiemset dwadzieścia osiem złotych/ podatku od towarów i usług – tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej powodowi A. G. z urzędu --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 661/10 UZASADNIENIE do wyroku Sądu z dnia 17 listopada 2011 roku Powód A. G. domagał się zasądzenia od strony pozwanej Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w N. kwoty 100 000,00zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych tj. godność i prawo do prywatności podczas odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w N. w okresie od 17.07.2009r. do 16.12.2009r. Powód argumentował, że do naruszenia jego dóbr osobistych doszło na skutek warunków, w jakich był zmuszony przebywać w Zakładzie Karnym, a to poprzez: - naruszenie norm powierzchniowych, tj. osadzenia w celi przeludnionej, gdzie niedochowana została norma 3m 2 na każdego więźnia, - braku odpowiedniego oddzielenia kącików sanitarnych w celach, - nieodpowiednich spacerniaków, które były zbyt małe powierzchniowo, przebywała na nich jednorazowo zbyt duża liczba osadzonych, a w okresie letnim obszar ten nagrzewał się z powodu blach, którymi był otoczony, - braku właściwej wentylacji w celach, - nagrywania i cenzurowania rozmów telefonicznych, odmowy telefonu do adwokata oraz rodziny lub przydzielenia prawa rozmów w zbyt krótkim czasie, - zimnej wody w celach, - wilgoci i robactwa w celach, - ograniczenia kontaktu z rodziną, która nie była w stanie do niego dotrzeć, a jedyna osoba, która mogła przywieźć dzieci powoda, tj. R. S., nie została wpisana na listę korespondencyjną, pomimo iż nie była osobą karaną, - zakazu korzystania z odzieży prywatnej, - odebrania diety żywieniowej. /k.1-5, 52-57/ Strona pozwana Skarb Państwa – Dyrektor Zakładu Karnego w N. wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów postępowania. Pozwany wskazał, iż nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, warunki odbywania kary pozbawienia wolności odpowiadały standardom panującym w kraju, a pozwany popełniając przestępstwo znał warunki panujące w zakładach karnych i winien liczyć się z osadzeniem w zakładzie karnym na skutek skazania za popełnione naruszenie prawa. Pozwany Zakład Karny podniósł, że odbywanie kary pozbawienia wolności w warunkach przekroczenia metrażu celi w stosunku do liczby osadzonych jest wynikiem stanu więziennictwa w całym kraju. Winą za ten stan rzeczy nie należy obciążać funkcjonariuszy Skarbu Państwa. Zakład dopełnił obowiązku powiadomienia sędziego penitencjarnego o każdym przekroczeniu limitu 3 m 2 na jednego osadzonego. Przeludnienie nie jest przesłanką odmowy przyjęcia skazanego do zakładu. Cele mieszkalne osadzonych odpowiadają standardom nakreślonym przez obowiązujące prawo. /k.31-34, 39-40/ Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód A. G., ur. (…), s. J., odbywał karę pobawienia wolności w Zakładzie Karnym w N. w okresach: 17.07.2009r. - 16.12.2009r. Był osadzony w następujących celach mieszkalnych: - nr (…) o pow. 27,21m 2 , gdzie przebywało łącznie w okresie: 17-21.07.2009r. 7 osadzonych 21-25.05.2009r. 6 osadzonych 25-31.07.2009r. 8 osadzonych 31.07.-20.08.2009r. 9 osadzonych --- STRONA 3 --- 20-27.08.2009r. 8 osadzonych 27-31.08.2009r. 9 osadzonych 31.08.-5.09.2009r. 10 osadzonych 5-9.09.2009r. 9 osadzonych 9.09.-5.10.2009r. 10 osadzonych - nr (…) o pow.33,74m 2 , gdzie przebywało łącznie w okresie: 5-20.10.2009r. 10 osadzonych 20-22.10.2009r. 9 osadzonych 22.10.-6.11.2009r. 11 osadzonych - nr (…) o pow. 27,20m 2 , gdzie przebywało łącznie w okresie: 6.11.-4.12.2009r. 10 osadzonych - nr (…) o pow. 8,51m 2 , gdzie przebywało łącznie w okresie: 4-8.12.2009r. 2 osadzonych - nr (…) o pow. 15,11m 2 , gdzie przebywało łącznie w okresie: 8-11.12.2009r. 5 osadzonych - nr (…) o pow. 21,61m 2 , gdzie przebywało łącznie w okresie 11-16.12.2009r. 7 osadzonych. W dniu 16.12.2009r. powód został przetransportowany od Aresztu Śledczego w P. /dowód: informacja Zakładu Karnego z dnia 7.09.2010r. – k.41/ W związku z przekroczeniem liczby osadzonych w stosunku do liczby miejsc, Dyrektor Zakładu Karnego nadsyłał do sędziego penitencjarnego powiadomienia w trybie art.248 kkw o stanie liczby osadzonych. Stan liczby osadzonych wyglądał następująco na dzień: 31.07.2009r. – 121,78%, a ilość osadzonych w warunkach , w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m 2 – (…), 31.08.2009r. – 122,04%, a liczba osadzonych w celi przeludnionej (…), 30.09.2009r. 123,9%, a liczba osadzonych w celi przeludnionej (…), 31.10.2009r. 106,08%, a liczba osadzonych w celi przeludnionej (…), 30.11.2009r. – 100,9%, a liczba osadzonych w celi przeludnionej (…). /dowód: informacja o stanie zaludnienia w Zakładzie Karnym w N.– k.43-47/ Cele mieszkalne w Zakładzie Karnym w N. są wyposażone w tzw. wentylację grawitacyjną. Wentylacja odbywa się również poprzez stolarkę okienną. Więźniowie nie są ograniczani w możliwości wietrzenia cel, za wyjątkiem uzgodnień pomiędzy samymi osadzonymi przebywającymi w celi. Osadzeni mają całodobowy dostęp i możliwość korzystania z kącików sanitarnych cel mieszkalnych. W każdej celi znajduje się obudowany kącik sanitarny wyposażony w niezbędną armaturę. Obudowa stanowi osłonę z konstrukcji stalowej oraz płyty wiórowej posiadającej drzwi. Zasłona nie sięga do samego sufitu, lecz do wysokości około 220-230cm. Kącik sanitarny jest zamykany od środka. W kąciku sanitarnym mieszczą się: muszla klozetowa, umywalka, szafka, oświetlenie i lustro. Na wyposażeniu każdej celi są łóżka, szafki, taborety, stoły oraz własny sprzęt osadzonych w szczególności sprzęt rtv, grzałki, czajniki. Każda cela wyposażona jest w instalację umożliwiającą komunikowanie się z dyżurnym. Cele ogrzewane są CO. Okna mogą być otwierane. Oświetlenie jest sztuczne, żarowe. W nocy oświetlenie w celi jest wygaszane przez oddziałowego, pozostawiane jest oświetlenie w kąciku sanitarnym. Doprowadzony jest głośnik radiowęzłowy. Łóżka są jednopiętrowe. Zakład Karny w N. należy do budynków starej architektury, w której nie ma wymogu wyposażenia w system wentylacji grawitacyjnej. W większości cel są kratki wentylacyjne, ale ze względów bezpieczeństwa może się zdarzyć, iż w niektórych celach tych --- STRONA 4 --- kratek nie ma lub zostały zatkane w sposób uniemożliwiający nielegalne kontakty pomiędzy osadzonymi z różnych poziomów budynku. Co roku przeprowadzana jest kontrola wentylacji. W zakładzie jest 6 placów spacerowych, w tym place nr 1-4 o pow. 45m 2 , 5-6 o pow. 47m 2 , place rekreacyjne o pow. 540m 2 . Zgodnie z obowiązującymi przepisami place spacerowe muszą być wykonane z materiału pełnego, trwałego, uniemożliwiającego samouwolnienie, a także nawiązywanie nielegalnych kontaktów. Place spacerowe wyposażone są w instalację prysznicową, tak że osadzeni mogą ochłodzić się w ciepłe dni. Zostało urządzone boisko do siatkówki oraz kosz do koszykówki. Prócz tego został zorganizowany plac z urządzeniami do prostych ćwiczeń siłowych. Spacery osadzonych odbywają się cały dzień według urządzonego grafiku. Każdemu osadzonemu przysługuje prawo do 60 minut spaceru dziennie. Spacery odbywają się w grupach o różnej liczebności od 4 do 10 osób. Place spacerowe zlokalizowane są na wolnym powietrzu. Ich wielkość jest odpowiednia do grup spacerowych i zapewnia swobodne korzystanie z możliwości ruchu. Rozmowy osadzonych prowadzone z ogólnodostępnego aparatu na korytarzu są nagrywane /dowód: informacja Zakładu Karnego z dnia 31.08.2010r. – k.42, zeznania świadka K. M. – k.95v, J. K. – k.95v-96, T. Ch. – k. 153v, L. F. – k.153v-154, M. S. – k.154, P. C. – k.154, M. W. – k.154v-155, S. B. – k.155, J. A. – k.175, częściowo zeznania powoda A. G. – k.217/ Powód występował do Dyrektora Zakładu Karnego o wpisanie na listę korespondencyjną, uprawniającą do odwiedzania powoda w Zakładzie Karnym, swojego znajomego R. S. Prośba została załatwiona odmowie z adnotacją, iż R. S. widnieje jako osoba karana. A. G. dwukrotnie podczas pobytu w Zakładzie Karnym w N. S. odbywał rozmowy telefoniczne z R. S. Osobą nawiązującą połączenie był powód. Podczas tych rozmów, w których przeważały sprawy prywatne, powód nie uskarżał się na warunki odbywania kary, prócz jedzenia. R. S. byłby w stanie przyjechać na widzenie do powoda do N. ze swojego miejsca zamieszkania w B., ale dzieci powoda mógłby przywieźć tylko, gdyby rodzina złożyła się na paliwo. Powód wielokrotnie zwracał się do wychowawców o udzielenie prawa do dodatkowej rozmowy telefonicznej. Niektóre prośby nie zostały uwzględnione. Wychowawca odmówił powodowi udzielenia prawa do dodatkowej rozmowy telefonicznej w dniu 9.11.2009r. z babcią. W dniu 26.11.2009r. powód uzyskał zgodę na dodatkową rozmowę z adwokatem oraz siostrą w N. na czas niezbędny, ale nie dłuższy niż 5 minut. Na prośbę powoda, w dniu 24.09.2009r., kiedy przysługiwało mu prawo do rozmowy telefonicznej, wychowawca przyznał mu dodatkowe 2 minuty rozmowy. Prośba A. G. o posiadanie odzieży cywilnej pod celą została oddalona z adnotacją obserwacji postawy osadzonego. Kolejna prośba o zezwolenie na używanie prywatnej odzieży z dnia 14.09.2009r. została oddalona z adnotacją, że powodowi przysługuje podstawowy zespół uprawnień, a A. G. jest w okresie obserwacji postawy. /dowód: prośba powoda z dnia 2.11.2009r. – k.9, prośba powoda z dnia 9.11.2009r. – k.10, prośba powoda z dnia 26.11.2009r. – k.11, prośba powoda z dnia 22.09.2009r. – k.12, prośba z dnia 17.08.2009r. – k.13, prośba z dnia 14.09.2009r. – k.14, zeznania świadka R. S. – k.84- 85/ Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dołączonej do akt dokumentacji zakładu karnego dotyczącej liczby osadzonych oraz wyposażenia cel mieszkalnych, zeznań świadków oraz powoda. --- STRONA 5 --- Świadek R. S. zeznawał w ocenie Sądu rzeczowo, konkretnie i zgodnie z rzeczywistym oglądem sytuacji. Odniósł się do rozmów telefonicznych odbywanych z powodem oraz twierdzeń powoda, iż świadek był jedyną osobą, która była w stanie przywieźć dzieci na widzenie. Zeznania świadka nie zawierają sprzeczności, Sąd dał im wiarę. K. M. oraz J. K. – funkcjonariusze Służby Więziennej Zakładu Karnego w N. opisali warunki bytowe panujące w celach konfrontując je z wymogami formalnymi oraz stanem zaludnienia zakładu. Ich zeznania jako rzeczowe i nie zawierające sprzeczności, zostały przez Sąd uczynione podstawą dokonanych ustaleń faktycznych w sprawie. Świadek K. J. nie posiadał żadnych informacji na okoliczność warunków odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda. W lakonicznych twierdzeniach zaprzeczył, by miał kontakt z A. G. podczas osadzenia w Zakładzie Karnym w N. Wobec braku jakichkolwiek informacji istotnych dla sprawy jego zeznania Sąd pominął. T. Ch., L. F., M. S., P. C., M. W., S. B., J. A. – zeznali na okoliczność warunków, w jakich byli osadzeni w Zakładzie Karnym w N. Wskazali na obudowę kącika sanitarnego, stan placów spacerowych, dostępność wody w celi. Ich zeznania nie odbiegają od opisu warunków panujących w celach mieszkalnych przedstawionego przez funkcjonariuszy SW. Zeznania świadków nie są sprzeczne ani nielogiczne, Sąd dał im wiarę. Zeznaniom powoda A. G. Sąd dał wiarę w części. Nie polegają na prawdzie twierdzenia powoda, że nie miał gdzie jeść, załatwiać potrzeb fizjologicznych. Z zeznań świadków, w tym osadzonych wraz z powodem wynika, iż każdy z więźniów miał miejsce w celi, na której wyposażeniu była odpowiednia liczba taboretów, stolików, łóżek. Kąciki sanitarne, oddzielone od reszty celi drzwiczkami z płyt wiórowych, zapewniały należytą intymność przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych oraz wykonywaniu czynności sanitarnych. Nieprawdą jest, by powód przebywał w jednej celi z 12-16 osadzonymi. Z zestawienia przedłożonego przez Zakład Karny wynika, iż maksymalna liczba więźniów w celi, zajmowanej przez powoda wynosiła 11 osadzonych łącznie z powodem. Ponadto przeludnienie w celi było minimalne, bowiem wynikało z osadzenia jednej lub dwóch osób ponad normę powierzchniową. Architektura placów spacerowych wynika z konieczności zapewnienia bezpieczeństwa oraz potrzeby zapobieżenia samouwolnieniu więźniów. Powód nie wykazał, by na skutek pobytu w Zakładzie w N. nabawił się depresji lub, by został bezpodstawnie pozbawiony diety. Kontakt z rodziną miał zapewniony, rozmowy z adwokatem również. Odmowa udzielania mu dodatkowych rozmów, prawa do odzieży własnej wynikała z regulaminu odbywania kary pozbawienia wolności oraz Kodeksu Karnego Wykonawczego. Rozmowy oraz odzież cywilna są traktowane w kategorii nagród. Dyrektor rozpatrywał na bieżąco wszystkie prośby powoda. W pozostałym zakresie, tj. co do bezspornego pobytu w Zakładzie Karnym w N. w określonych celach mieszkalnych zeznania powoda nie zostały zakwestionowane. Sąd oddalił wniosek powoda o zwrócenie się do Zakładu Karnego w P., czy A. G. miał przyznaną dietę oraz w związku z jakim schorzeniem. Powód nie powoływał się na tę okoliczność, by podczas pobytu w Zakładzie Karnym w N. zostało naruszone jego prawo do prawidłowej opieki medycznej lub, by w związku z takim traktowaniem nabawił się choroby, ujawniły się u niego schorzenia zdrowotne, w związku z którymi byłby uprawniony do diety. Wobec powyższego zwracanie się o udzielenie informacji jak powyżej było bezprzedmiotowe. --- STRONA 6 --- Sąd zważył, co następuje: Powód A. G. domagał się zasądzenia od strony pozwanej Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w N. kwoty 100 000,00zł zadośćuczynienia. Powództwo podlega oddaleniu. Za niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa. Z mocy art. 23 w zw. z art.24 §2 kc jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych, czyli określonych w art.444 oraz art.448 kc, które stanowią, iż w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty, a jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty. W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Dla uwzględnienia żądania określonego w art.24 kc wystarczające jest wykazanie, że działanie pozwanego miało charakter bezprawny, przy czym pamiętać należy, iż z przepisu tego wynika domniemanie bezprawności działania pozwanego. To na pozwanym ciąży obowiązek wykazania, że podjęte przez niego działanie lub jego zachowanie nie było bezprawne. Podkreślił to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. V CSK 431/06, gdzie skonstatował: ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych, spoczywa na pozwanym /art. 6 w związku z art. 24 kc/. Dla zasądzenia roszczenia pieniężnego na rzecz powoda konieczne jest wykazanie obok bezprawności jeszcze zawinionego działania pozwanego, przy czym wystarczające jest wykazanie choćby najmniejszego stopnia winy. W jednym z najnowszych orzeczeń, dotyczących problematyki warunków odbywania kary pozbawienia wolności przez osadzonych, Sąd Najwyższy wyrzekł, że umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m 2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych. Odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 kc za krzywdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy od winy, lecz każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie /vide uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 18.10.2011 r., sygn. akt III CZP 25/11/. Rozpoznając żądanie A. G. należy uwzględnić specyfikę sytuacji, w kontekście której powód sformułował swoje roszczenie. Powód był więźniem osadzonym przez pewien okres w Zakładzie Karnym w N. na skutek orzeczenia przez Sąd kary pobawienia wolności. Sam fakt skazania i orzeczenia wobec powoda kary pozbawienia wolności nie powoduje umniejszenia standardów traktowania takiej osoby jako podmiotu praw, któremu przysługuje ochrona dóbr osobistych, tj. godność, prawo do prywatności i intymności, ochrony zdrowia, odpowiednich warunków bytowych. Niemniej jednak uwzględnić należy dolegliwość wynikłą z samego faktu przebywania w zakładzie karnym celem odbycia kary. Dolegliwości osadzonego w takiej placówce penitencjarnej wywołane samym faktem izolacji i standardów więziennictwa w danym kraju nie mogą zostać poczytane jako naruszenie dóbr osobistych człowieka. Dla stwierdzenia, iż do naruszenia tych dóbr doszło konieczne jest wskazanie okoliczności, które wykraczają poza niedogodności izolacji więziennej, są nastawione na świadome poniżenie, upokorzenie i dotknięcie osadzonego więźnia. W wyroku z dnia 15 lipca 2002r. /Kałasznikow przeciwko Rosji, nr 47095/99/ Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził, że warunki, --- STRONA 7 --- na które uskarżają się więźniowie przebywający w przeludnionych celach nie ograniczają się do samego nieprzestrzegania metrażu. Ocenie prawnej podlega skumulowany efekt tych warunków takich jak np. złe warunki sanitarne, niehigieniczność i brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, zła wentylacja. Za podstawę do uwzględnienia roszczenia osoby osadzonej uważane jest także: niezapewnienie prywatności przy korzystaniu z toalety, pozbawienie możliwości spożywania posiłków przy stole, zmuszanie do przebywania w tym samym pomieszczeniu z osobą załatwiającą swoje potrzeby fizjologiczne, niezapewnienie osobnego miejsca do spania /vide wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2007r., sygn. I ACa 499/07, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007r., sygn. V CSK 431/06 /. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego Paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966r. /Dz.U. z 1977r. nr 38, poz. 167 i 169/ głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka /EKPCz/ stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Konstytucja RP statuuje, że nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu. Zakazuje się stosowania kar cielesnych /art.40/. Każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny /art.41ust.4/. Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności, uznał za obowiązek państwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności /wyrok z dnia 5 grudnia 1979r., skarga 8224/78 i z dnia 12 stycznia 1995r., skarga 21915/93/. Zajmując się kwestią wielkości celi, w jakiej powinni przebywać więźniowie, jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, Trybunał uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię 2,8m 2 , przypadającą na osadzonego w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2006r. /skarga nr 73786/01/. W orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2001r. /skarga nr 28524/95/ stwierdził, że przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia i niższości i może być oceniane jako upokarzające oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 EKPCz. W orzeczeniu z dnia 6 marca 2001r. /skarga nr 40907/98/ uznał, że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania /z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007r., sygn. V CSK 431/06/. --- STRONA 8 --- W ocenie Sądu powód nie udowodnił, by doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, ponieważ pozwany Zakład Karny wykazał, że jego zachowanie nie było bezprawne. Zasadniczym zarzutem powoda A. G. było odbywanie kary pozbawienia wolności w warunkach celi przeludnionej. Kodeks karny wykonawczy w art.110 §2 kkw ustala normę powierzchniową celi dla każdego więźnia, wskazując, że powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2 . W czasie odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda A. G. obowiązywał art.248 kkw pozwalający na odstępowanie od powyższej normy. Art.248 kkw, który obowiązywał do dnia 6 grudnia 2009r., stanowił: w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . O takim umieszczeniu należy bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Przepis został uchylony przez ustawę z dnia 9 października 2009r. o zmianie ustawy Kodeks Karny Wykonawczy /Dz. U. nr 190, poz.1475/ na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r., sygn. akt SK 25/07, który uznał go za niezgodny z Konstytucją. Powód A. G. opuścił Zakład Karny w N. w dniu 16.12.2009r. Zatem jedynie przez okres od 6 do 16.12.2009r. powinien odbywać karę pozbawienia wolności na zasadach określonych nowym brzmieniem art.110 kkw, który w §2a-h stanowi: Dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 90 dni, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m 2 , nie mniej jednak niż 2 m 2 , w razie: 1)wprowadzenia stanu wojennego, wyjątkowego lub klęski żywiołowej, lub w czasie ich obowiązywania, 2)ogłoszenia na terenie położenia zakładu karnego lub aresztu śledczego stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii albo wystąpienia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii- uwzględniając stopień zagrożenia dla życia i zdrowia; 3)konieczności zapobieżenia wystąpieniu innego zdarzenia stanowiącego bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa skazanego albo bezpieczeństwa zakładu karnego lub aresztu śledczego albo zapobieżenia skutkom takiego zdarzenia. Dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może także umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 14 dni, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m 2 , nie mniej jednak niż 2 m 2 , jeżeli zachodzi konieczność natychmiastowego umieszczenia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym nieposiadającym wolnych miejsc w celach mieszkalnych: 1)skazanego na karę pozbawienia wolności przekraczającą 2 lata, 2)skazanego określonego w art. 64 § 1 lub 2 oraz art. 65 Kodeksu karnego, 3)skazanego za przestępstwo określone w art. 197-203 Kodeksu karnego, 4)skazanego, który samowolnie uwolnił się od odbywania kary pozbawienia wolności, 5)skazanego, który korzystając z zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego lub aresztu śledczego, nie powrócił w wyznaczonym terminie, 6)przetransportowanego na polecenie sądu lub prokuratora z innego zakładu karnego lub aresztu śledczego, w celu udziału w rozprawie lub innych czynnościach procesowych, 7)osoby tymczasowo aresztowanej, ukaranej karą porządkową lub co do której zastosowano inne środki przymusu skutkujące pozbawienie wolności. W decyzji należy określić czas oraz przyczyny umieszczenia skazanego w warunkach, w których powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi mniej niż 3 m 2 , a także oznaczyć termin, do którego skazany ma w tych warunkach przebywać. Decyzję należy niezwłocznie uchylić, jeżeli ustaną przyczyny, dla których została ona wydana. Z zestawienia przedłożonego przez Zakład Karny wynika, że A. G. przebywał w celi, gdzie przypadało mniej niż 3m 2 na jednego osadzonego w okresach: 31.08-5.09.2009r. 9.09.- 5.10.2009r. oraz 6.11.-4.12.2009r. Przeludnienie w tych przypadkach wynikało z osadzenia w celi 1 lub 2 więźniów ponad dopuszczalną normę. --- STRONA 9 --- W okresie osadzenia od 9 do 16.12.2009r., po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, przestał obowiązywać art.248 kkw. W tym okresie powód przebywał w celi, w której przeludnienie nie występowało, ponieważ porównanie metrażu celi oraz liczby osadzonych wskazuje, iż przysługiwało mu powyżej 3m 2 powierzchni. Z zaleceń Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom wynika, że powierzchnia celi mieszkalnej przypadająca na więźnia powinna wynosić 4 m 2 . Wg art. 110 kkw norma ta wynosi 3 m 2 . Normy innych państw europejskich określają większą powierzchnię mieszkalną na jednego osadzonego, niż ma to miejsce w Polsce. Zakład Karny w N. przedkładał Sędziemu Penitencjarnemu Sądu Okręgowego w Nowym Sączu comiesięczne sprawozdania, których tematem był stan przeludnienia cel w zakładzie, ze wskazaniem liczby osadzonych umieszczonych w celach przeludnionych. Wobec uregulowania wyjątku od normy powierzchniowej, umieszczenie powoda w celi, w której przysługiwało mu mniej niż 3m 2 powierzchni, nie było działaniem bezprawnym zakładu. Rozpatrując roszczenia więźnia z tytułu odbywania kary pozbawienia wolności w celi przeludnionej Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 7 maja 2009r. do sygn. I ACa 247/09, dokonał podobnej oceny, stwierdzając, że przepis art. 248 kkw uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego za niezgodny z Konstytucją RP stracił moc dopiero z dniem 6 grudnia 2009r., zatem nie można pozwanemu (Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego) zarzucić naruszenia tego przepisu albowiem do 6 grudnia 2009r. norma ta obowiązywała w polskim porządku prawnym. Nie zmieniają tej oceny przytoczone powyżej wywody wskazujące, że na arenie międzynarodowej dominuje tendencja do uwzględnienia roszczeń osadzonych w zakładach karnych, w których powierzchnia celi mieszkalnej nie jest wystarczająca. Niemniej jednak w ocenie Sądu należy w niniejszej sprawie przede wszystkim mieć na uwadze realia panujące w polskim więziennictwie oraz standardy życia społeczeństwa w Polsce, które podobnie jak normy powierzchniowe cel, mogą się różnić od tych panujących w innych państwach europejskich. Polski ustawodawca uznał za wystarczającą normę 3 m 2 powierzchni celi oraz dopuścił wyjątki od tej zasady. Ta norma wyznacza w polskich realiach granice badania, czy odbywanie kary pozbawienia wolności wiązało się z naruszeniem dóbr osobistych więźnia. Prócz zarzutów dotyczących odbywania kary pozbawienia wolności w celach przeludnionych powód wskazał na naruszenie innych norm, które jego zdaniem stanowiły podstawę do uznania warunków izolacji więziennej w jakich przebywał, za niegodne i naruszające jego dobra osobiste. Okoliczności te nie zostały wykazane. Kąciki sanitarne były odgrodzone od reszty celi – pomieszczenia mieszkalnego - ściankami z płyt wiórowych. Zamykały się od wewnątrz. Zabudowa nie sięgała sufitu ani poziomu podłogi. Niemniej jednak sposób zabudowy zapewniał więźniom należyty poziom prywatności i intymności. Jeden ze współwięźniów składających zeznania w charakterze świadka przyznał wręcz, że warunki w tut. Zakładzie są lepsze niż w innych placówkach, w których toalety oddzielane są od reszty celi zwykłymi zasłonkami. Podkreślić należy, że osadzeni przebywają w celach więziennych, w których znaleźli się, by odbyć orzeczoną względem nich karę na popełnione przestępstwo, a to wiąże się z określonymi niedogodnościami, wynikającymi m.in. z tego, że lokal, jakim jest cela nie spełnia standardów pomieszczeń domowych, czy hotelowych, ale ma zapewnić minimalne, wystarczające warunki bytowe, którego koszty utrzymania ponosi Skarb Państwa, a w konsekwencji szeregowi obywatele /podobnie wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 1.07.2009r. sygn. I ACa 433/09/. W celach wietrzenie odbywa się poprzez szyby wentylacyjne oraz stolarkę okienną. Okna mogą być otwierane lub nawet zdejmowane w okresie letnim. Szyby wentylacyjne są regularnie poddawane kontrolom kominiarskim, które nie stwierdziły nieprawidłowości w wentylacji cel. --- STRONA 10 --- Place spacerowe jakimi dysponuje Zakład, nie odbiegają od obowiązujących standardów. Ich architektura wymuszona została przez wymogi bezpieczeństwa oraz konieczność zapobieżenia samouwolnieniu osadzonych. W przypadku nagrzania pola osadzeni posiadają możliwość ochłodzenia za pomocą instalacji prysznicowej. Spacery odbywają się cały dzień wedle ułożonego grafika, co zapewnia odpowiednią ilość miejsca oraz ruchu dla wszystkich skazanych. Zdezawuowany został zarzut powoda cenzurowania oraz nagrywania jego rozmów telefonicznych. J. K. wyjaśnił, że ze względów bezpieczeństwa nagrywane są jedynie rozmowy odbywane z ogólnodostępnego aparatu na korytarzu. To czy treść rozmów jest słyszana przez pozostałych osadzonych wynika już z akustyki zakładu oraz głośności samej konwersacji. Nawet gdyby treść rozmów była kontrolowana, wynika to z wymogów bezpieczeństwa, co nie jest sprzeczne z prawem. Osadzeni mieli dostęp do ciepłej wody w celach, jeżeli nie na bieżąco, to zawsze była ona zapewniana w ciągu dnia o określonych porach przed lub po posiłkach. Ponadto osadzeni mają stały dostęp do bieżącej zimnej wody. Mogą korzystać z własnych czajników oraz grzałek. Współosadzeni A. G. składający zeznania w charakterze świadków, nie podnosili zarzutu braku odpowiedniej ilości ciepłej wody, która była dostarczana o właściwych porach dnia. Zarzut wilgoci oraz robactwa w celach został podniesiony jedynie w treści pozwu, nie został później rozwinięty ani też wykazany. Osadzeni nie skarżyli się na wilgoć lub brak czystości w celi, za którą nota bene odpowiadają lokatorzy poszczególnych cel. Przyczyny osadzenia powoda w Zakładzie Karnym w N. nie zostały wyjaśnione. Rodzina powoda mieszka w B. Za miejsce w jakim został osadzony powód Zakład Karny w N. nie odpowiada. Kontakt z rodziną nie został mu ograniczony, ponieważ korzystał z rozmów telefonicznych. Ze strony Zakładu Karnego nie było czynionych żadnych przeszkód, by powód był odwiedzany przez najbliższych, w tym przez dzieci. Podniesiony przez A.G. zarzut opierał się na braku odpowiednich środków finansowych, by rodzina do niego przyjechała, nie wynikał z zakazu wydanego przez Dyrektora Zakładu Karnego. System widzeń osadzonych określa Kodeks Karny Wykonawczy oraz regulamin odbywania kary pozbawienia wolności oraz tymczasowego aresztowania. Możliwość korzystania z dzieży prywatnej w zakładzie karym typu zamkniętego jest dopuszczalna w formie nagrody. Powód zwracał się do Dyrektora o udzielenie takiego przywileju, ale został on załatwiony odmownie. Powód nie wykazał, by w sposób bezpodstawny został pozbawiony diety. Nie potrafił nawet wyjaśnić, w związku z jakim schorzeniem w Zakładzie Karnym w P. taka dieta została mu przyznana. Sąd uznał, iż był to zarzut wytworzony jedynie na potrzeby niniejszego postępowania. Nie zostało w żaden sposób wykazane, by powód cierpiał na jakiekolwiek dolegliwości zdrowotne, które uzasadniałyby korzystanie z diety. Reasumując powyższe wywody Sąd uznał, że warunki, w jakich powód A. G. był osadzony w Zakładzie Karnym w N., nie naruszały standardów minimalnych odbywania kary pozbawienia wolności. Nie zostały naruszone standardy EUROPEJSKICH REGUŁ WIĘZIENNYCH /Zalecenie nr R 87/3 dla państw członkowskich Rady Europy przyjęte przez Komitet Ministrów dni 12 lutego 1987r. podczas 404 posiedzenia Delegatów Ministrów/. Zachowanie Zakładu Karnego polegające na umieszczeniu powoda w przeludnionej celi nie nosiło cechy bezprawności. Pozostałe niedogodności nie wykraczały poza te wynikające z faktu odbywania kary. Wobec braku spełnienia podstawowej przesłanki odpowiedzialności, --- STRONA 11 --- czyli braku bezprawności działania, bezprzedmiotowe jest badanie zawinienia po stronie pozwanego Zakładu Karnego w N. Mając powyższe na uwadze, przy zastosowaniu art.23 w zw. z art.24 kc oraz art. 448 kc, Sąd powództwo A. G. w całości oddalił. Powód został zwolniony od opłaty od pozwu. Był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu - adw. K. L. z Kancelarii Adwokackiej w N. ul. (…). Fakt zwolnienia powoda od opłaty od pozwu nie koliduje z obciążeniem go obowiązkiem zwrotu kosztów procesu stronie pozwanej /art.108 uksc/. Na zasadzie art.98 kpc w zw. z art.108 uksc w zw. z §6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu /Dz. U. nr 163, poz.1349/ oraz art.11 ust.3 ustawy z dnia 8.07.2005r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa /Dz. U. nr 169 poz.1417/ Sąd zasądził na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej kwotę 3 600,00zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Mając na uwadze sytuację majątkową powoda, fakt wystąpienia przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu, oddalenie powództwa w całości, Sąd w pozostałym zakresie nieuiszczonymi kosztami sądowymi Sąd obciążył Skarb Państwa. Wynagrodzenie pełnomocnika powoda ustanowionego z urzędu także zostało przyznane ze środków Skarbu Państwa - tut. Sądu w kwocie 4 428,00zł, w tym 828,00zł podatku od towarów i usług – na podstawie art.29 ustawy z dnia 26.05.1982r. prawo o adwokaturze /Dz. U. z 2009r. nr 146 poz.1188/ z §6 pkt6 i §2 ust.3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz. U. nr 163, poz.1348/. Pełnomocnik powoda domagał się zasądzenia podwójnej stawki minimalnej tłumacząc to koniecznością ustanawiania substytutów, ale sprawa nie była zawiła ani skomplikowana pod względem faktycznym lub prawnym, by istniała uzasadniona podstawa gratyfikacji pełnomocnika podwójną stawką wynagrodzenia.