Wyrok I C 658/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 października 2012 r. Sąd Okręgowy w Kali

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 658/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 października 2012 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Mirosława Marciniak Protokolant: st. sekr. sąd. Dorota Borowy po rozpoznaniu w dniu 5 października 2012 r. w Kaliszu na rozprawie sprawy z powództwa M. C. przeciwko (...) S.A. z siedzibą w W. o zapłatę I. zasądza od pozwanego (...) S.A. z siedzibą W. na rzecz powódki M. C. kwotę 20.000,00 zł (słownie: dwadzieścia tysięcy złotych 00/100) z ustawowymi odsetkami od dnia 11 maja 2011 r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia; II. w pozostałym zakresie powództwo oddala; III. zasądza od pozwanego (...) S.A. z siedzibą W. na rzecz powódki M. C. kwotę 1.975,94 zł (słownie: jeden tysiąc dziewięćset siedemdziesiąt pięć złotych 94/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania; IV. zasądza od powódki M. C. na rzecz pozwanego (...) S.A. z siedzibą W. kwotę 2.712,75 zł (słownie: dwa tysiące siedemset dwanaście złotych 75/100) tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego. SSO Mirosława Marciniak UZASADNIENIE Powódka M. C. wniosła o zasądzenie od pozwanego (...) S.A. z siedzibą w W. na jej rzecz kwoty 80.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 11 maja 2011r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. a także obciążenie pozwanego kosztami postępowania sądowego, w tym kosztami zastępstwa procesowego wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa. W uzasadnieniu powódka wskazała, że przedmiotowa kwota stanowi zadośćuczynienie z tytułu śmierci matki powódki na skutek wypadku komunikacyjnego, którego sprawca pozostawał ubezpieczony w (...) S.A. W ocenie powódki, na skutek śmierci matki zostało naruszone jej prawo osobiste w postaci więzi emocjonalnej z osobą najbliższą (k. 2-8). W kolejnych pismach procesowych z dnia 18 czerwca 2012r. (k. 106-108), 5 lipca 2012r. (k. 126-127) i 18 września 2012r. (k. 145-146) powódka podtrzymuje swoje dotychczasowe żądanie. --- STRONA 2 --- W odpowiedzi na pozew (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego. Uzasadniając stanowisko pozwany potwierdził okoliczności zdarzenia, w wyniku którego matka powódki poniosła śmierć, ale zakwestionował podstawę żądania pozwu wskazując, że przepisy art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. nie mają zastosowania w stosunku do ubezpieczycieli odpowiedzialności cywilnej pojazdów mechanicznych w zakresie żądania zadośćuczynienia za krzywdę przez osoby, które nie zostały bezpośrednio poszkodowane. Podkreślono, że zadośćuczynienie z tytułu czynu niedozwolonego, którego skutkiem jest krzywda przysługuje na podstawie art. 445 k.c. wyłącznie osobie poszkodowanej, tj. osobie, przeciwko której ten czyn był skierowany. Pozwany powołał się również na występujące w orzecznictwie wątpliwości dotyczące uznania za dobro osobiste więzi rodzinnych, a tym samym w przypadku ich naruszenia wskutek śmierci osoby najbliższej przyjęcia jako podstawy roszczenia art. 448 k.c. Ponadto pozwany wskazał, że dopiero wprowadzenie przez ustawodawcę do porządku prawnego z dniem 3 sierpnia 2008r. art. 446 § 4 k.c. poszerzyło krąg uprawnionych i przedmiot ochrony, przyznając roszczenie o zadośćuczynienie także za krzywdę niemajątkową, w tym naruszenie więzi między rodzicami a dziećmi i życia w rodzinie. Jednakże ze względu na to, iż zdarzenie będące podstawą roszczenia powódki miało miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008r. przepis art. 446 § 4 k.c. nie znajduje zastosowania. Natomiast obowiązująca w dacie śmierci T. K. treść art. 446 k.c. nie przewidywała możliwości żądania zadośćuczynienia przez osoby bliskie poszkodowanemu za własną szkodę niemajątkową. Jednocześnie pozwany zakwestionował wysokość zadośćuczynienia uznając je za wygórowane (k. 27-31). Na zaproponowaną na rozprawie w dniu 15 czerwca 2012r. próbę ugodowego zakończenia sporu strony nie zgodziły się podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko (k. 102). Sąd ustalił następujący stan faktyczny sprawy: W dniu 4 czerwca 2008r. na drodze krajowej nr (...), woj. (...), trasy W. – G., R. K. nieumyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym w ten sposób, że kierując samochodem osobowym marki F. (...) o nr rej. (...) nie zachował szczególnej ostrożności podczas dokonywania manewru wyprzedzania samochodu ciężarowego, w wyniku czego wykonując ten manewr został uderzony przez wyprzedzający go samochód ciężarowy marki M. (...) o nr rej. (...) CF, co spowodowało, że pasażerka F. (...) matka powódki - T. K. doznała obrażeń ciała w postaci złamania żeber po stronie lewej, złamania trzonu mostka, dwumiejscowego złamania kręgosłupa w odcinku szyjnym i piersiowym ze stłuczeniem rdzenia kręgosłupa, poprzecznego pęknięcia błony wewnętrznej aorty przy ujściu pnia ramienno-głowowego, a następnie zmarła po przewiezieniu do Szpitala (...) w J.. Samochodem F. (...) podróżowali jako pasażerowie i doznali obrażeń na skutek wypadku również powódka M. C. i jej ojciec W. K.. (dowód: przesłuchanie powódki M. C. – k.102-103, 152v,dokumenty z akt szkody nr (...), akt oskarżenia k.39-45, pismo KPP w K. k.46, opis zdarzenia - k. 118, odpis skrócony aktu zgonu - k. 117, list powódki - k. 115-116) Wyrokiem Sądu Rejonowego w Jarocinie z dnia 8 października 2008r. w sprawie sygn. akt II K 468/08 R. K. został uznany za winnego popełnienia czynu z art. 177 § 2 k.k. i za ten czyn został skazany na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres próby lat 2. (dowód: przesłuchanie powódki M. C. – k. 102-103, 152v, akta szkody nr (...), odpis wyroku – k. 119-120) Sprawca wypadku R. K. w momencie zdarzenia był ubezpieczony w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) w pozwanym (...) S.A. z siedzibą w W. na podstawie polisy nr (...). (okoliczność bezsporna) Pismem z dnia 26 kwietnia 2011r. powódka wystąpiła do pozwanego o przyznanie kwoty 25.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę w związku ze śmiercią matki. (dowód: akta szkody nr (...), pismo powódki z dnia 26.04.2011r. – k. 112-114) --- STRONA 3 --- W odpowiedzi na pismo powódki pozwany po przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego przyznał powódce kwotę 5.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej wynikającego z obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności posiadaczy pojazdów mechanicznych. W piśmie z dnia 24 czerwca 2011r. pozwany odmówił przyznania powódce zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wywołaną śmiercią osoby bliskiej na podstawie art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. uzasadniając, że w momencie przedmiotowego zdarzenia, które miało miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008r., nie istniały regulacje pozwalające na przyznanie zadośćuczynienia członkom najbliższej rodziny zmarłego za doznaną krzywdę wywołaną jego śmiercią. (dowód: akta szkody nr (...)- pismo pozwanego z dnia 10.05.2011r. – k. 109, pismo pozwanego z dnia 24.06.2011r. – k. 110-111) Poszkodowana T. K. w dniu zdarzenia miała 71 lat i mieszkała w miejscowości P.. Powódka M. C. była trzecim z pięciorga dzieci, które wychowała T. K. w trakcie trwającego prawie 50 lat małżeństwa z W. K.. Z rodzicami powódki mieszkał jej brat z rodziną. Poszkodowana dla wszystkich członków rodziny była opoką i wzorem do naśladowania. Mimo, że po zawarciu związku małżeńskiego w 1983r. powódka nie mieszkała z matką, to utrzymywała z nią stały kontakt. Mimo, że M. C. mieszkała 15 km od domu rodzinnego, to odwiedzała matkę przynajmniej raz w tygodniu, bądź T. K. przyjeżdżała do niej. Ponadto powódka widywała się z matką podczas świąt i uroczystości rodzinnych. W okresie 1,5 roku przed wypadkiem poszkodowania leczyła się na chorobę nowotworową i miała przejść zabieg operacyjny, którego termin nie został wyznaczony. W dniu wypadku T. K. razem z mężem, powódką i zięciem wracała z P. z wizyty u lekarza onkologa. Matka powódki była postrzegana jako osoba wesoła, towarzyska, oddana rodzinie. Powódka w każdej chwili mogła liczyć na wsparcie matki w trudnych chwilach, matka pomagała jej finansowo i w wychowaniu dzieci. (dowód: przesłuchanie powódki M. C. – k. 102-103, 152v, akta szkody nr (...)- list powódki - k. 115-116) Śmierć T. K. była dla M. C. silnym przeżyciem, wywołała u niej głęboki stres i poczucie straty. Powódka była świadkiem wypadku i śmierci matki. Obwinia się za tę śmierć, ponieważ zgodziła się na zamianę miejsc w samochodzie przed wypadkiem. Od czasu wypadku ma uraz do jazdy samochodem i nie prowadzi pojazdów. M. C. brakuje więzi z matką, jej wizyt i rozmów. Brak matki szczególnie widoczny jest podczas uroczystości rodzinnych. Rodzina macierzysta powódki pozostała nierozbita i wzajemnie się wspiera. Sprawca wypadku – szwagier powódki przeprosił wszystkich za swój czyn, relacje powódki z nim nie pogorszył się. W ocenie powódki nadal odczuwa ona żałobę po śmierci matki. W pracy powódka funkcjonuje prawidłowo. M. C. nie korzystała z pomocy psychologa. (dowód: przesłuchanie powódki M. C. – k. 102-103, 152v, list powódki - k. 115-116) Na podstawie badania psychologicznego biegły sądowy psycholog stwierdził, że powódka ujawnia silnie neurotyczny sposób przeżywania na poziomie niezrównoważenia emocjonalnego u osoby introwertywnej z umiarkowanym wglądem w emocje. Jest skłonna do martwienia się, poddawania się myślom dotyczącym problemów życiowych ale też antycypacji zagrożeń i trudności. Nie obarcza swoimi przeżyciami otoczenia. Stara się akceptować rzeczywistość. Przejawia osłabione poczucie bezpieczeństwa osobistego i bliskich, obniżony próg depresyjności i lęku (kwestionariusz lęku –poziom lęku na granicy bardzo wysokiego) i innych emocji o znaku ujemnym. W skali depresji – granica łagodnych objawów depresyjnych (głównie smutek, martwienie się o przyszłość, mniejsze samozadowolenie, wzrost nerwowości i gorszy sen). Śmierć matki spowodowana wypadkiem w dniu 4 czerwca 2008r. wywołała u M. C. objawy depresyjne typowe dla sytuacji utraty. W początkowym okresie przygnębienia towarzyszyły jej różne emocje o znaku ujemnym (gniew, poczucie winy, żal, smutek, lęk) a w miarę upływającego czasu pozostał głównie smutek, poczucie pustki. Wyniki badania psychologicznego pozwalają wnioskować, że największe nasilenie emocji zabarwionych depresyjnie przebiegało w sposób typowy dla żałoby i trwało do roku. W mniejszym nasileniu, sytuacyjnie uczucia te pojawiają się nadal. Długotrwałe konsekwencje tej sytuacji polegają na powracaniu uczucia smutku oraz uruchomieniu się mechanizmu neurotycznego przeżywania rzeczywistości, obniżeniu się progu lęku, martwienia się, antycypacji zagrożeń oraz poczuciu utraty wsparcia ze strony matki i tym samym większego osobistego obciążenia, odpowiedzialności. Choroba matki nie zmniejszyła odczuwania żałoby po jej śmierci, szczególnie w początkowym okresie. Zdaniem biegłego sądowego funkcjonowanie powódki w życiu osobistym, społecznym i zawodowym nie uległo zmianie a podtrzymanie aktywności zawodowej stanowiło czynnik ułatwiający poradzenie sobie z trudnościami emocjonalnym. Podobną rolę spełniało wsparcie rodziny zarówno aktualnej jak i macierzystej. --- STRONA 4 --- Współodczuwanie smutku pozwalało rodzinie i powódce poradzić sobie z najtrudniejszym okresem sytuacji utraty. Nie podjęła więc leczenia. W chwili obecnej powódka nie wymaga leczenia psychiatrycznego, ale istnieją wskazania do terapii psychologicznej w zakresie radzenia sobie z lękiem, nasilonymi myślami neurotycznymi i wygórowanymi reakcjami emocjonalnymi. (dowód: opinia sądowa psychologiczna – k. 131-133) Powódka M. C. ma 48 lat, z zawodu jest sprzedawcą, pracuje w zakładach drobiarskich. Od prawie 20 lat jest mężatką, ma troje dzieci i wnuków. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Mąż pracuje jako kierowca. Powódka wraz z rodziną mieszka w miejscowości R.. (dowód: przesłuchanie powódki M. C. – k. 102-103, 152v opinia sądowa psychologiczna – k. 131-133) Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie wskazanych dowodów, których wiarygodności nie kwestionowała żadna ze stron. Ze względu na charakter sprawy Sąd przeprowadził dowód z zeznań stron z ograniczeniem do przesłuchania powódki. Niezbędne dla oceny stanu psychicznego powódki po śmierci matki było przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego psychologa. Opinia biegłej sądowej psychologa klinicznego mgr E. T. jest jasna, pozbawiona wewnętrznych sprzeczności i została sporządzona zgodnie z fachową wiedzą na podstawie zebranego materiału dowodowego. Wymaga podkreślenia, iż biegła przedstawiła zastosowaną metodę badań i wyczerpująco uzasadniła opinię końcową. Sąd zważył, co następuje: W niniejszej sprawie powódka domaga się zasądzenia od pozwanego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę powstałą w związku ze śmiercią osoby najbliższej na skutek wypadku komunikacyjnym. Jak ustalono w niniejszej sprawie T. K. poniosła śmierć wskutek wypadku komunikacyjnego w dniu 4 czerwca 2008r., którego sprawcą był R. K.. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Jarocinie z dnia 8 października 2008r. w sprawie sygn. akt II K 468/08 R. K. został prawomocnie skazany za nieumyślne spowodowanie wypadku komunikacyjnego ze skutkiem śmiertelnym tj. czynu z art. 177 § 2 k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres próby lat 2. Sprawca przedmiotowego wypadku w chwili zdarzenia był objęty ubezpieczeniem w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) w pozwanym (...) S.A. Zgodnie z art. 822 § 1 k.c. przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony. Uprawniony do odszkodowania w związku ze zdarzeniem objętym umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej może dochodzić roszczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela (art. 822 § 4 k.c.). Z treści art. 34 ust.1 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. z 2003r., nr 124, poz. 1152, ze zm.) wynika, że z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, będącą następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia bądź też utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia. Odpowiedzialność pozwanego wynika z przytoczonych wyżej przepisów, gdyż pozwany zawierając umowę obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności posiadaczy pojazdów mechanicznych ponosi ryzyko odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe z ruchem tego pojazdu. Niewątpliwie wypadek komunikacyjny z dnia 4 czerwca 2008r., w wyniku którego nastąpiła śmierć T. K. stanowi zdarzenie inicjujące odpowiedzialność pozwanego. Powódka swoje żądanie opiera na podstawie art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Zgodnie z art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. W myśl art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła --- STRONA 5 --- oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Aktualnie podstawą prawną dochodzenia zadośćuczynienia za krzywdę doznaną na skutek śmierci osoby najbliższej jest przepis art. 446 §4 k.c., dodany ustawą z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 116, poz. 731). Przepis ten wszedł w życie w dniu 3 sierpnia 2008 r. i znajduje zastosowanie do stanów faktycznych zaistniałych po tej dacie. Zdarzenie, w wyniku którego matka powódki poniósł śmierć, miało miejsce w dniu 4 czerwca 2008 r., tj. przed nowelizacją Kodeksu cywilnego i wprowadzeniem przepisu art. 446 §4 k.c., co nie wyklucza, że roszczenie powódki zgłoszone w niniejszej sprawie nie znajduje podstawy prawnej. Obowiązujący do dnia 3 sierpnia 2008r. stan prawny nie dawał tak wyraźnej podstawy do przyznania członkom rodziny zmarłego zadośćuczynienia. Przyjmowano zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie, że brak w kodeksie cywilnym odpowiednika art. 166 k.z., który stanowił podstawę roszczenia o zadośćuczynienie, oznaczał wykluczenie możliwości uwzględnienia tego rodzaju żądania. Nie oznacza to jednak, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie dostrzegano potrzeby naprawienia krzywdy wyrządzonej członkom rodziny zmarłego. W wielu orzeczeniach łagodzono restrykcyjną linię orzecznictwa przez stosowanie art. 446 § 3 k.c. do naprawienia także szkody niematerialnej (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 stycznia 1968 r., I PR 424/67, nie publ., z dnia 27 listopada 1974 r., II CR 658/74, nie publ., z dnia 30 listopada 1977 r., IV CR 458/77, nie publ., z dnia 15 października 2002 r., II CKN 985/00, "Izba Cywilna" 2003, nr 6, s. 37, z dnia 25 lutego 2004 r., II CK 17/03, nie publ. lub z dnia 22 lipca 2004 r., II CK 479/03, nie publ.). Wskazywano także, że art. 446 § 3 k.c. stanowi podstawę żądania zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego, jakim jest relacja ze zmarłym najbliższym członkiem rodziny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2008 r., II CSK 459/07, nie publ.). Po wejściu w życie z dniem 23 sierpnia 1996 r. przepisu art. 448 k.c. uznano w wyroku z dnia 14 stycznia 2010 r., IV CSK 307/09 (nie publ.), że ten właśnie przepis, a nie art. 446 § 3 k.c. stanowi podstawę ochrony odrębnego dobra osobistego, jaką jest bliska relacja pomiędzy zmarłym a osobą mu najbliższą. W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntował się pogląd, iż sąd może przyznać najbliższemu członkowi rodziny zmarłego zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 w zw. z art. 24 § 1 k.c., także wtedy, gdy śmierć nastąpiła przed dniem 3 sierpnia 2008 r. wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia ( tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2010r. III CZP 32/11,Lex nr 950584, OSP 2012/3/32). W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy wskazał, że dodanie § 4 do art. 446 k.c. wywołało wątpliwości odnośnie do relacji tego przepisu i art. 448 k.c. Sąd Najwyższy wyjaśnił je w uchwale z dnia 27 października 2010 r., III CZP 76/10 (OSNC-ZD 2011, nr B, poz. 42), w której uznał, że najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 w związku z art. 24 § 1 k.c. zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r. Sąd Najwyższy wskazał, że art. 446 § 4 k.c. ma zastosowanie wyłącznie do sytuacji, w której czyn niedozwolony popełniony został po dniu 3 sierpnia 2008 r. Przepis ten nie uchylił art. 448, jego dodanie było natomiast wyrazem woli ustawodawcy zarówno potwierdzenia dopuszczalności dochodzenia zadośćuczynienia na gruncie obowiązujących przed jego wejściem w życie przepisów, jak i ograniczenie kręgu osób uprawnionych do zadośćuczynienia do najbliższych członków rodziny. Stanowisko to zostało potwierdzone m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2010 r., II CSK 248/10 (OSNC-ZD 2011, nr B, poz. 44). W kodeksie cywilnym brak jest definicji dóbr osobistych. Za zdecydowanie przeważającą w doktrynie i jednolicie przyjętą w orzecznictwie należy uznać koncepcję obiektywną, według której dobra osobiste są "wartościami o charakterze niemajątkowym, wiążącymi się z osobowością człowieka, uznanymi powszechnie w społeczeństwie. Katalog dóbr osobistych, ujętych w art. 23 k.c., ma charakter otwarty, a doktryna i judykatura wskazują kolejne dobra osobiste w miarę rozwoju stosunków społecznych, doskonaląc tą drogą system ochrony tych dóbr. W uzasadnieniu wyroku z dnia 14 stycznia 2010r. IV CSK 307/09 (OSNC-ZD 2010/3/91, OSP 2011/2/15 Lex nr 599865) Sąd Najwyższy podkreślił, że rodzina jako związek najbliższych osób, które łączy szczególna więź wynikająca najczęściej z pokrewieństwa i zawarcia małżeństwa, podlega ochronie prawa. Dotyczy to odpowiednio ochrony prawa do życia rodzinnego obejmującego istnienie różnego rodzaju więzi rodzinnych. Dobro rodziny jest nie tylko wartością powszechnie akceptowaną społecznie, ale także uznaną za dobro podlegające ochronie konstytucyjnej. Artykuł 71 --- STRONA 6 --- Konstytucji stanowi, że Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej ma obowiązek uwzględniania dobra rodziny. Dobro rodziny wymienia także art. 23 k.r.o., zaliczając obowiązek współdziałania dla dobra rodziny do podstawowych obowiązków małżonków. Więź rodzinna odgrywa doniosłą rolę, zapewniając członkom rodziny m.in. poczucie stabilności, wzajemne wsparcie obejmujące sferę materialną i niematerialną oraz gwarantuje wzajemną pomoc w wychowaniu dzieci i zapewnieniu im możliwości kształcenia. Należy zatem przyjąć, że prawo do życia rodzinnego i utrzymania tego rodzaju więzi stanowi dobro osobiste członków rodziny i podlega ochronie na podstawie art. 23 i 24 k.c. W judykaturze ugruntował się podgląd, że szczególna więź rodziców z dzieckiem, przysługująca zarówno dziecku, jak i rodzicom w prawidłowo funkcjonującej rodzinie, zasługuje na status dobra osobistego, podlegającego ochronie prawnej przewidzianej w art. 24 § 1 k.c. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 23 września 2005r. I ACa 554/05, Palestra 2006/9-10/308, POSAG 2008/1/5-6). Sąd Okręgowy całkowicie podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uzasadnieniu cytowanej już uchwały z dnia 13 lipca 2011 r., III CZP 32/11, że śmierć osoby najbliższej powoduje naruszenie dobra osobistego osoby związanej emocjonalnie ze zmarłym. Nie każdą więź rodzinną niejako automatycznie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych, lecz jedynie taką, której zerwanie powoduje ból, cierpienie i rodzi poczucie krzywdy. Osoba dochodząca roszczenia na podstawie art. 448 k.c. powinna zatem wykazać istnienie tego rodzaju więzi, stanowiącej jej dobro osobiste podlegające ochronie. Krzywdą wyrządzoną zmarłemu jest utrata życia, dla osób mu bliskich zaś jest to naruszenie dobra osobistego poprzez zerwanie więzi emocjonalnej, szczególnie bliskiej w relacjach rodzinnych. Również więc osoba dochodząca ochrony na podstawie art. 448 k.c. może być poszkodowana bezpośrednio i dochodzić naprawienia własnej krzywdy, doznanej poprzez naruszenie jej własnego dobra osobistego. Wbrew zatem twierdzeniom pozwanego, powódkę należy zaliczyć do kręgu osób bezpośrednio dotkniętych skutkami zdarzenia z dnia 4 czerwca 2008r. Należy podkreślić, że śmierć poniesiona w wyniku wypadku komunikacyjnego jako nagłe, nieprzewidywane wydarzenie zazwyczaj wywołuje traumatyczne przeżycie u osób dotkniętych tego rodzaju stratą. Przekładając powyższe rozważania na ustalenia faktyczne dokonane w niniejszej sprawie należy wskazać, że śmierć matki dla M. C. była ogromnym przeżyciem. Powódka uczestniczyła w wypadku i cały czas obwinia się za tę śmierć. M. C. była silnie związana emocjonalnie ze swoją matką. Powódka po zawarciu związku małżeńskiego i wyprowadzeniu się do innej miejscowości oddalonej o 15 km od domu rodzinnego, nadal utrzymywała stały kontakt z matką. Kobiety widywały się przynajmniej raz w tygodniu, wzajemnie się odwiedzały, a ponadto spotykały się podczas świąt i uroczystości rodzinnych. Matka powódki dbała o dobre relacje między członkami rodziny. Powódka mogła zawsze liczyć na wsparcie matki w trudnych chwilach, w opiece nad dziećmi, a także na pomoc finansową z jej strony. Gdy u T. K. zdiagnozowano chorobę nowotworową powódka uczestniczyła w jej leczeniu, jeździła z matką do lekarza. Śmierć matki spowodowała u powódki w początkowym okresie przygnębienie, któremu towarzyszyły takie emocje jak: gniew, poczucie winy, żal, smutek i lęk. Choroba matki nie zmniejszyła odczuwania żałoby po jej śmierci. Powódka nadal odczuwa brak matki, w szczególności podczas spotkań rodzinnych. Długotrwałymi konsekwencjami śmierci matki są u powódki powracający smutek oraz uruchomienie neurotycznego przeżywania rzeczywistości, obniżenie się progu lęku, martwienie się, antycypacja zagrożeń oraz poczucie utraty wsparcia ze strony matki. Odczuwana przez powódkę krzywda wynika z utraty bliskości, wsparcia i pomocy matki. Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności Sąd uznał, że roszczenie powódki co do zasady zasługuje na uwzględnienie. Zadośćuczynienie to forma rekompensaty pieniężnej z tytułu szkody niemajątkowej. Podstawą jego żądania jest krzywda niemajątkowa w postaci ujemnych przeżyć związanych z cierpieniami psychicznymi i fizycznymi, wynikająca z naruszenia wskazanych w komentowanym przepisie dóbr osobistych. Wprawdzie szkody niemajątkowej nie sposób wyrównać za pomocą świadczeń pieniężnych, lecz świadczenia te mogą łagodzić ujemne przeżycia pokrzywdzonego poprzez dostarczenie mu środków pozwalających w szerszym stopniu zaspokoić jego potrzeby i pragnienia (por. M. Safjan (w:) Kodeks..., s. 1432; Z. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania..., s. 260; M. Nesterowicz (w:) Kodeks..., s. 430). Przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego ma na celu zrekompensować krzywdę za naruszenie prawa do życia w rodzinie i ból spowodowany utratą najbliższej osoby (wyrok SA w Lublinie z dnia 7 lipca 2009 r., II AKa 44/09, LEX nr 523973). Należy mieć na względzie, że dobro osobiste w postaci prawa do życia w rodzinie powinno --- STRONA 7 --- zasługiwać na wzmożoną w porównaniu z innymi dobrami ochronę, albowiem jego naruszenie stanowi dalece większą dolegliwość psychiczną dla członka rodziny zmarłego niż w przypadku innych dóbr, a jej skutki rozciągają się na całe życie osób bliskich. Dlatego doznana w tym przypadku szkoda jest bardziej godna ochrony z uwagi na naruszenie dobra wysokiej rangi i w najwyższym stopniu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 14 kwietnia 2010 r., I ACa 178/10, niepubl.). Zasadniczym kryterium ustalenia wysokości zadośćuczynienia jest rozmiar cierpienia i rozmiar niekorzystnych zmian w życiu poszkodowanego będących następstwem deliktu zawinionego przez sprawcę szkody. Za jedyną przesłankę ustalenia wysokości zadośćuczynienia przyjmuje się rozmiar krzywdy. Zadośćuczynienie ma na celu kompensatę nie tylko cierpień fizycznych ale również niekorzystnych następstw zdarzenia w sferze psychiki poszkodowanego. Ma ono na celu przyniesienie poszkodowanemu równowagi emocjonalnej naruszonej przez doznane cierpienia psychiczne (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2011r. I PK 275/10, Lex nr 1164114). Należy zgodzić się z poglądem, że pojęcie „odpowiedniej sumy zadośćuczynienia” w istocie ma charakter niedookreślony, albowiem zadośćuczynienie ma mieć przede wszystkim charakter kompensacyjnym wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, ale musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość. Jednocześnie wysokość ta nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być „odpowiednia” – w tym znaczeniu, że powinna być (przy uwzględnieniu krzywdy poszkodowanego) utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Uwzględnienie stopy życiowej społeczeństwa przy określaniu wysokości zadośćuczynienia nie może podważać jego kompensacyjnej funkcji. Sąd przy określaniu wysokości zadośćuczynienia ma obowiązek w każdym przypadku dokonywać oceny konkretnego stanu faktycznego i brać pod uwagę wszystkie okoliczności mające wpływ na rozmiar doznanej krzywdy – vide stopień nasilenia cierpień psychicznych, ich długotrwałość, a także wiek poszkodowanego oraz rodzaj więzi, jaka łączyła daną osobę z osobą zmarłą (zob. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 29 marca 2012 r., I ACa 228/12, Lex nr 1171316, oraz w wyroku z dnia 10 lutego 2012 r., I ACa 1380/11, Lex nr 1171313). Zdaniem Sądu opartym na powyższych ustaleniach oraz na doświadczeniu życiowym, kwotą adekwatną do doznanej przez powódkę krzywdy za naruszenie jej dobra osobistego w postaci więzi rodzinnej i emocjonalnej ze zmarłą matką jest kwota 20.000 zł. Należy podkreślić, że określenie wysokości zadośćuczynienia należnego z tytułu doznanej krzywdy każdorazowo będzie rodzić problemy wynikające z samego pojęcia krzywdy, rozumianej jako cierpienie pozostające w sferze subiektywnych, wewnętrznych przeżyć danej osoby (wyrok SN z dnia 3 grudnia 2010 r., I PK 88/10, Lex nr 737254). Nie sposób bowiem dokładnie, w sposób miarodajny i obiektywny wycenić stopnia bólu i cierpienia, jakie osoba dotknięta stratą najbliższego na skutek czynu niedozwolonego faktycznie odczuwa. Niewątpliwie śmierć matki miała dla powódki ogromne negatywne znaczenie, a jej skutki są przez nią w dalszym ciągu odczuwane. M. C. ujawnia silnie neurotyczny sposób przeżywania rzeczywistości. Konsekwencją przedmiotowego zdarzenia jest powracający smutek, skłonność do martwienia się, antycypacji zagrożeń, poczucie utraty wsparcia ze strony matki, a przez to odczuwanie większego obciążenia osobistego i odpowiedzialności. Analizując stopień pokrzywdzenia powódki Sąd wziął pod uwagę, iż mimo doznanej straty i jej bolesnych następstw, funkcjonowanie powódki w życiu osobistym, społecznym i zawodowym nie uległo zmianie. Zaangażowanie w pracę zawodową ułatwiło powódce poradzenie sobie z trudnościami emocjonalnymi. Podobną rolę spełniło wsparcie rodziny aktualnej jak i macierzystej. Powódka podkreślała, że śmierć matki nie rozbiła rodziny, do której należy również sprawca wypadku. Cała rodzina wspiera się wzajemnie, chociaż wszyscy odczuwają pustkę po stracie matki, która była dla nich niekwestionowanym autorytetem. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria Sąd uznał, iż kwota 20.000 zł przy uwzględnieniu przyznanej przez pozwanego kwoty 5.000 zł. jest kwotą odpowiednią do doznanych przez powódkę cierpień psychicznych, jak również spełni, swoje podstawowe cele w postaci zadośćuczynienia. Z tych względów Sąd orzekł jak w punkt I sentencji wyroku. O odsetkach od powyższej kwoty zadośćuczynienia Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. z 2003r., Nr 124, poz.1152 z zm.). W niniejszej sprawie odsetki stały się wymagalne od dnia następnego po dacie decyzji pozwanego wydanej w przedmiocie wypłaty zadośćuczynienia. --- STRONA 8 --- Sąd w punkcie II sentencji wyroku oddalił powództwo w zakresie przekraczającym zasądzoną kwotę 20.000 złotych uznając, że pozostała kwota żądanego zadośćuczynienia byłaby zbyt wygórowana i nie adekwatna to stopnia pokrzywdzenia powódki. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.c. stosunkowo je rozdzielając między strony postępowania ze względu na wynik sprawy. Na koszty te w niniejszej sprawie złożyły się: opłata sądowa od pozwu w kwocie 4.000,00 zł koszty opinii biegłego w kwocie 286,74 zł, a także koszty zastępstwa procesowego stron 3.617,00 zł obliczone na podstawie § 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2002r., Nr 163, poz. 1349 ze zm.) i art. 1 ust. 1 pkt 2a ustawy z dnia 16 listopada 2006r. o opłacie skarbowej (Dz.U. z 2006r., Nr 86, poz.960, ze zm.). Biorąc pod uwagę, iż powódka wygrała sprawę w 1 / 4 części, a pozwany wygrał w 3/4 części Sąd w punkcie III sentencji wyroku zasądził od pozwanego na rzecz powódki należną jej część zwrotu kosztów postępowania w kwocie 1.975,94 zł, natomiast w punkcie IV sentencji wyroku odpowiednio zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 2.712,75 zł tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego. SSO Mirosława Marciniak