Teza / krótkie omówienie
zapłatę
Treść orzeczenia
--- STRONA 1 ---
Sygn. akt I C 645/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 lutego 2012 roku Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział I Cywilny w składzie: Przewodnicząca: SSO Wacława Walencka Protokolant: st. sekr. sądowy Joanna Stec po rozpoznaniu w dniu 07 lutego 2012 roku w Katowicach sprawy z powództwa A. G. (G.) przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w W. o zapłatę 1. powództwo oddala; 2. odstępuje od obowiązku obciążenia powoda zwrotem kosztów procesu na rzecz pozwanego; 3. przyznaje Adwokat K. S. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 4 428 zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu, z tym zastrzeżeniem, iż powyższa kwota została podwyższona o podatek VAT. Sygn. akt I C 645/10 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 25 września 2010 r. powód A. G. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w W. kwoty 80 000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia ogłoszenia wyroku do dnia zapłaty wraz z kosztami procesu. Na uzasadnienie swoich roszczeń podał, iż do Zakładu Karnego w W. został przetransportowany w dniu 15 września 2010 r. ze szpitala w Areszcie Śledczym w B. za pośrednictwem Aresztu Śledczego w S. w godzinach wieczornych. Pomimo zgłoszenia, iż źle się czuje podczas procedury przyjęcia kazano mu najpierw stać, a następnie nosić jego rzeczy. Umieszczono go w celi dla palących, mimo iż jest on osoba niepalącą, wraz z osobami przynależącymi do subkultury więziennej, w tym z osadzonym, z którym w Areszcie Śledczym w B. popadł w konflikt. Powód podał, iż osadzony ten uderzył go w twarz, kłócili się ze sobą. Powiadomił o tym funkcjonariuszy Zakładu
--- STRONA 2 ---
Karnego w W. i powiedział, że nie chce przebywać w tej celi. Siłą został umieszczony w tej celi. Po ponownym wezwaniu funkcjonariuszy do celi, powód został umieszczony w celi zabezpieczającej, co w ocenie powoda było bezprawne. Powód zarzucił nadto, iż nie dostał żadnych leków, odmówiono mu wglądu do jego książeczki zdrowia, odmówiono mu prawa do posiadania telewizora w celi, nie miał dostępu do prasy, przetrzymywano jego korespondencję (pozew – k. 2-11). Pełnomocnik powoda pismem z dnia 7 stycznia 2011 r. podtrzymał wniesione powództwo i sprecyzował, iż domaga się zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda na podstawie art. 417 k.c. w zw. z art. 445 k.c. oraz art. 448 k.c. w zw. z art. 23 i 24 k.c. kwoty 80 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę związaną z naruszeniem jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności oraz prawa do opieki lekarskiej, które to wiążą się z narażeniem powoda na przebywanie w celi z osobami, z którymi był już wcześniej skonfliktowany i nie przychyleniem się do jego prośby o natychmiastowe przeniesienie, zamknięciem powoda w celi zabezpieczającej w warunkach urągających godności ludzkiej oraz nie udzieleniem powodowi opieki lekarskiej mimo jego wielokrotnych próśb. Pełnomocnik wniósł również o zasądzenie od pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na poparcie swego stanowiska pełnomocnik powoda podał, iż powód cierpi na zespół (...), w związku z czym w szpitalu w Areszcie Śledczym w B. otrzymał odpowiednie leki, które powinien zażywać w razie potrzeby. Po przewiezieniu do Zakładu Karnego w W. uskarżał się na ból głowy, jednakże nie został przebadany przez lekarza, jak również nie otrzymał leków. Skierowano go do pracy w magazynie, gdzie kazano mu dźwigać skrzynie na równi z pozostałymi osadzonymi. Pomimo poinformowania wychowawcy, iż w celi, w której go umieszczono przebywa osoba, z którą był skonfliktowany, tj. A. A. (1), który uderzył go w twarz i zwrócił się do niego słowami powszechnie uznawanymi za obraźliwe, powód nie został przeniesiony do innej celi. Pełnomocnik zarzucił, iż nagannym jest fakt, że wychowawca i zastępca dowódcy zmiany nie dysponowali aktami osobowymi powoda i nie zainteresowali się nakreślonym im przez niego wieloletnim konfliktem z więzienną subkulturą „grypsujących”, do której przynależy A. A. (1). Agresywne zachowanie A. A. (2) w stosunku do powoda nie powinno było dziwić strażników i nie było przypadkiem odosobnionym, gdyż zgodnie z wiedzą powoda 20 sierpnia 2010 r. A. A. (3) dopuścił się pobicia współosadzonego P. K.. Pełnomocnik dodał, iż niedopuszczalne jest zastosowanie wobec powoda obawiającego się o swoje zdrowie i życie siłowego wepchnięcia go do celi. Po kłótni z A. A. (1), powód został umieszczony w celi zabezpieczającej i pomimo, iż był on spokojny został mu nałożony kask ochronny i założony brudny kaftan bezpieczeństwa w sposób niechlujny, co spowodowało, iż intymne części ciała powoda były widoczne, co stanowiło naruszenie jego godności osobistej i prawa do intymności. Wobec powyższego przedmiotowe powództwo jest zasadne (pismo – k. 39-45). Pozwany reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w odpowiedzi na pozew z dnia 7 lutego 2011 r. wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie na swoją rzecz od powoda kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pozwany na tym etapie postępowania z ostrożności procesowej zaprzeczył wszelkim twierdzeniom powoda i zakwestionował powództwo co do zasady i co do wysokości. W piśmie procesowym z dnia 18 lutego 2011 r. pozwany podał, iż powód przebywał w Zakładzie Karnym w W. w okresie od dnia 16 września 2010 r. do dnia 3 listopada 2010 r. w związku z odbywaniem przez niego kary dożywotniego pozbawienia wolności. Pozwany podniósł, iż dobra osobiste powoda nie zostały naruszone w żadnej mierze, a powód prezentuje postawę roszczeniową, co podkreślają pracownicy Zakładu Karnego w W. i psycholog, a przede wszystkim świadczy o tym liczba skarg powoda na działalność pracowników pozwanego. Działania funkcjonariuszy pozwanego nie były bezprawne, wobec czego żądanie zadośćuczynienia nie jest zasadne. Nadto powód powinien wykazać fakt wyrządzenia krzywdy. Pozwany dodał, iż brak jest jakiegokolwiek dającego się uzasadnić powiązania pomiędzy wysokością dochodzonej kwoty zadośćuczynienia a rzekomą doznaną przez powoda krzywdą. Wysokość tego roszczenia nie znajduje uzasadnienia nie tylko w świetle zasad doświadczenia życiowego, ale również w regułach zdrowego rozsądku, a twierdzenie to znajduje odzwierciedlenie w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2008 r., sygn. akt V KK 45/08, zgodnie z którym zadośćuczynienie powinno przedstawiać odczuwalną wartość ekonomiczną, nie będącą jednak wartością nadmierną w stosunku do doznanej krzywdy (pismo – k. 69-76).
--- STRONA 3 ---
Na rozprawach strony podtrzymały powyżej wskazane stanowiska w sprawie. Sąd ustalił, co następuje: Powód A. G. przebywał w Zakładzie Karnym w W. w okresie od 16 września do 3 listopada 2010 r. W dniu 16 września 2010 r. przebywał w celi nr 19 w pawilonie A, w dniach 16-17 września 2010 r. przebywał w celi nr 79 w pawilonie A, w dniach od 17 września do 5 października 2010 r. przebywał w celi nr 48 w pawilonie B, w dniach 5-27 października 2010 r. przebywał w celi nr 50 w pawilonie B, a w dniach 27 października do 3 listopada 2010 r. przebywał w celi nr 48 w pawilonie B (dowód: notatka służbowa z dnia 27 stycznia 2011 r. – k. 77). Powód po przetransportowaniu do Zakładu Karnego w W. został umieszczony w jednej celi z A. A. (1) i S. W. (1). W chwili gdy powód był wprowadzany do celi S. W. (1) znajdował się na korytarzu, gdzie sprzątał. Powód i A. A. (1) przebywali razem w innej jednostce penitencjarnej, tj. w Areszcie Śledczym w B., gdzie doszło pomiędzy nimi do konfliktu. A. A. (1) jest uważany przez współwięźniów za osobę agresywną, należy on do subkultury więziennej, pobił innego osadzonego. Po umieszczeniu powoda w celi nr 19 pomiędzy nim a A. A. (1) wywiązała się kłótnia. Powód nie chciał przebywać z tym osadzonym w jednej celi. Zawołał funkcjonariuszy, a następnie wyszedł z nimi z celi i udał się na rozmowę z wychowawcą. Potem odmówił ponownego wejścia do tej celi, co stanowiło groźne nieposłuszeństwo, mogące mieć wpływ na bezpieczeństwo. W konsekwencji o godzinie 18:11 na podstawie decyzji dowódcy zmiany mł. chor. L. K. zastosowano wobec powoda środki przymusu bezpośredniego w postaci siły fizycznej na korytarzu przed celą, w której został osadzony. Funkcjonariusze siłą wnieśli go do celi. Powodowi udzielono ostrzeżenia o możliwości zastosowania środków przymusu bezpośredniego. Nie było konieczności udzielenia mu pomocy medycznej (dowód: notatka służbowa z dnia 16 września 2010 r. – k. 81-82; zeznania świadka R. T. – k. 254 verte-255; częściowo zeznania powoda – k. 314-315 verte; częściowo zeznania świadka A. A. (1) – k. 288; zeznania świadka S. W. (1) – k. 195-196; zeznania świadka W. J. (1) – k. 230-231). Po ponownym umieszczeniu w celi powód kłócił się z A. A. (1) i zakłócał porządek poprzez wznoszenie głośnych okrzyków, uderzanie w drzwi celi, co mogło mieć wpływ na bezpieczeństwo, a nadto powód groził dokonaniem samouszkodzenia. Wobec tego do celi przyszli funkcjonariusze i o godzinie 18:28 na mocy decyzji dowódcy zmiany mł. chor. L. K. zastosowano wobec powoda środki przymusu bezpośredniego w postaci siły fizycznej, założenia pasa obezwładniającego jednoczęściowego i kasku ochronnego, a następnie umieszczono go w celi zabezpieczającej. Zastępca Dyrektora Zakładu Karnego w W. przeprowadził z powodem rozmowę, w czasie której został on pouczony o możliwości złożenia skargi na zastosowanie środków przymusu bezpośredniego do Sądu Okręgowego w Katowicach. Powód nie zgłaszał uwag co do zastosowanych wobec niego środków. Jak wynikało z nagrania z monitoringu powód został wprowadzony do celi zabezpieczającej o godzinie 18:39, natomiast wyprowadzony został z niej w dniu 17 września 2010 r. o godzinie 12:50 (dowód: notatka służbowa z dnia 16 września 2010 r. – k. 79-80; zeznania świadka R. T. – k. 254 verte-255; częściowo zeznania powoda – 314-315; częściowo zeznania świadka A. A. (1) – k. 288; zeznania świadka S. W. (1) – k. 195-196; nagrania z monitoringu z Zakładu Karnego w W.). W dniu 17 września 2010 r. o godzinie 9:00 powód został poddany badaniu lekarskiemu w celi zabezpieczającej. W badaniu podmiotowym powód podawał częste bóle głowy oraz bóle w prawym podżebrzu, zgłaszał obecność długiego ciała metalicznego w przewodzie pokarmowym po połknięciu w 2009 r., zaburzenia osobowości, zespół (...) oraz infekcję HCV stwierdzoną w 2008 r. Stwierdził również, że został uderzony w twarz, tj. w lewy policzek. Podał nadto, że nie chce przebywać w przydzielonej celi i odmówił przyjmowania posiłków i płynów. Po przeprowadzeniu badania przedmiotowego lekarz badający stwierdził, iż stan kliniczny powoda był stabilny i że może on przebywać w celi izolacyjnej. Nadto nie stwierdzono zmian na skórze twarzy powoda. W związku z wywiadem chorobowym zalecono powodowi odpowiednią dietę oraz lekarstwa. Zalecono także w trybie planowym konsultację chirurgiczną oraz doraźne leki przeciwbólowe. W czasie pobytu powoda w Zakładzie Karnym w W. poddano go konsultacji
--- STRONA 4 ---
chirurgicznej i dermatologicznej (dowód: notatka służbowa z dnia 11 lutego 2011 r. sporządzona przez lekarza chorób zakaźnych J. C. – k. 78). Powód w czasie pobytu w Zakładzie Karnym w W. nie był zatrudniony i nie był kierowany do pracy. Popadał w konflikty również z osadzonymi niegrypsującymi. Nadto jak wynikało z notatek sporządzonych przez psychologa i wychowawcę miał on postawę roszczeniową. Świadczyły również o tym liczne skargi przez niego składane. Nadto wychowawca przeprowadzał z powodem rozmowy wychowawcze, podczas których przypominał mu wybrane punkty obowiązującego porządku wewnętrznego jednostki, zobowiązywał go do poprawnego i bezkonfliktowego funkcjonowania. W dniu 17 września 2010 r. sporządzono wniosek o wymierzenie powodowi kary dyscyplinarnej za popełnienie przekroczenia polegającego na tym, że powód zachowywał się w sposób agresywny w stosunku do funkcjonariuszy i współosadzonych, używał słów wulgarnych, nie stosował się do wydawanych poleceń – odmówił wejścia do celi mieszkalnej. Powód przyznał się do stawianych zarzutów i wyjaśnił, że powodem jego zachowania było umieszczenie go w celi ze skazanym A. A. (4), z którym pozostawał w konflikcie na tle podkultury więziennej. Wychowawca stwierdził, iż dotychczasowe zachowanie powoda był negatywne. Na mocy decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w W. za to przekroczenie powód został ukarany karą umieszczenia w celi izolacyjnej na okres 14 dni w zawieszeniu na jeden miesiąc. Przed Dyrektorem powód nie przyznał się do popełnienia w/w przekroczenia (dowód: zeznania świadka R. T. – k. 254 verte-255; kopie sprawozdań z postępowań wyjaśniających na skutek skarg powoda – k. 86-123; notatka wychowawcy powoda z dnia 20 września 2010 r. – k. 124; notatka psychologa dnia 7 października 2010 r. – k. 127; wniosek o wymierzenie kary dyscyplinarnej z dnia 17 września 2010 r. – k. 128-129). W dniu 29 września 2010 r. wychowawca wezwał powoda na rozmowę wychowawczą w związku z tym, iż z działu ewidencji otrzymał zwroty trzech jego listów z uwagi na naklejone na koperty zużyte znaczki. Powód nie chciał wyjaśnić dlaczego je nakleił. Wychowawca przypomniał mu o zasadach realizacji korespondencji osadzonych. Z notatki wynikało, iż Dyrektor Zakładu Karnego w W. przeprowadził z powodem rozmowę ostrzegawczą (dowód: notatka wychowawcy powoda z dnia 29 września 2010 r. – k. 124). Wyrokiem Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 17 listopada 2005 r., sygn. akt II K 868/05, oskarżony S. W. (2) został uznany za winnego popełnienia czynu, polegającego na tym, że w dniu 29 listopada 2004 r. w R. na terenie Zakładu Karnego poprzez popchnięcie A. G. na metalowy parawan spowodował u niego obrażenia ciała w postaci złamania piątej kości śródręcza, które naruszyło obrażenia narządów ciała u wymienionego na okres powyżej 7 dni, przy czym czynu tego dopuścił się będąc uprzednio karanym wyrokiem Sądu Rejonowego w Gliwicach, sygn. akt III K 1082/98, z dnia 21 sierpnia 1998 r. za czyn z art. 158 1 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności, którą odbył w okresie od 25.01.2000 r. do dnia 08.09.2000 r., tj. przestępstwa z art. 157 1 k.k. Wyrok ten stał się prawomocny dnia 25 listopada 2005 r. (dowód: akta Sądu Rejonowego w Raciborzu sygn. II K 868/05). Sąd zważył, co następuje: Przedmiotowa sprawa dotyczyła kwestii poszanowania godności osobistej w warunkach odbywania kary pozbawienia wolności, w związku z czym Sąd miał na względzie, iż zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania takiej kary stanowi jedno z zasadniczych wymagań demokratycznego państwa prawnego, będące przedmiotem uregulowań o charakterze międzynarodowym. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167 i 169), stanowi, iż każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka (art. 10 ust. 1). Natomiast w myśl art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284), nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu. Regulacja ta w połączeniu z art. 8 ust. 1 Konwencji, nakazującym poszanowanie życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, w stosunku do osób pozbawionych wolności oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku (por. wyrok sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. akt V CSK 431/06, LEX 255593). Postanowienia powyższe zostały transponowane do polskiego porządku prawnego. Nie oznacza to jednak braku
--- STRONA 5 ---
dolegliwości wynikających z przebywania w warunkach izolacyjnych związanych z istotą kary pozbawienia wolności. Dobra osobiste człowieka chronione są przez Konstytucję RP. Zgodnie z treścią art. 30 tego aktu przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. „Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., sygn. akt II CSK 269/07, LEX nr 315849, M.Prawn. 2007/21/1172). Godność osobista jest tą sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1989 r., sygn. akt I CR 143/89, OSPiKA 1990, poz. 330). Sąd uznał za wiarygodne dowody z dokumentów w postaci notatek służbowych, sprawozdań z postępowań wyjaśniających w sprawie skarg powoda, notatek sporządzonych z rozmów powoda z psychologiem i wychowawcą, wniosku o wymierzenie kary dyscyplinarnej, dokumentacji medycznej, albowiem nie zostały one zakwestionowane w toku postępowania. Nadto Sąd poczynił odpowiednie ustalenia faktyczne na podstawie nagrań monitoringu w Zakładzie Karnym w W.. Sąd dał również wiarę zeznaniom świadków, A. A. (1), S. W. (1), W. J. (2) oraz R. T., gdyż były one spójne, a nadto korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym, zgromadzonym w sprawie. Oceniając zeznania powoda, Sąd zachował daleko idącą ostrożność. Twierdzenia powoda winny znaleźć potwierdzenie w innych dowodach, zwłaszcza w zeznaniach innych osadzonych. Należało mieć w polu widzenia to, iż zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego współosadzeni w sytuacji zaistnienia konfliktu między jednym z nich a władzami czy funkcjonariuszami jednostek penitencjarnych zwykle stają po stronie osadzonego. Tymczasem w przedmiotowej sprawie inni więźniowie, w tym ci nie zaangażowani w konflikt pomiędzy powodem a A. A. (1), w swoich zeznaniach nie potwierdzili zarzutów podnoszonych przez powoda. Nadto jak wynikało z wniosku o ukaranie powoda karą dyscyplinarną z dnia 17 września 2010 r. zeznania powoda pozostawały w sprzeczności z jego wyjaśnieniami złożonymi po zdarzeniu wychowawcy, a w których przyznał się on do popełnienia przekroczenia. Mając powyższe na uwadze, zeznania powoda co do bezprawnych działań pozwanego, w tym skierowania go do pracy w magazynie, bezprawnego zastosowania środków przymusu względem niego, naruszenia jego dóbr osobistych, pozbawienia go opieki medycznej, uderzenia w twarz przez A. A. (1) Sąd uznał za niewiarygodne i w tym zakresie odmówił im mocy dowodowej, uznając, iż stanowiły one przejaw dążenia powoda do wykazania zasadności swojego stanowiska w sprawie. Zdaniem Sądu powód nie wykazał zasadności swojego żądania, skutkiem czego przedmiotowe powództwo uległo oddaleniu w całości. Powód podnosił, iż pozwany naruszył jego dobra osobiste w postaci godności osobistej i prawa do intymności poprzez umieszczenie go w celi zabezpieczającej i prawa do opieki lekarskiej. Zdaniem powoda było to działanie całkowicie nieuzasadnione i bezprawne. Tymczasem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, że zastosowanie wobec powoda w/w środków przymusu bezpośredniego nie było niezasadne i znajdowało oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Na mocy art. 116 § 1 pkt 1 k.k.w. skazany ma bowiem obowiązek przestrzegania przepisów określających zasady i tryb wykonywania kary, ustalonego w zakładzie karnym porządku oraz wykonywania poleceń przełożonych i innych osób uprawnionych, a w szczególności poprawnego zachowania się. Ponadto skazanemu nie wolno między innymi posługiwać się wyrazami lub zwrotami powszechnie uznawanymi za wulgarne lub obelżywe albo gwarą przestępców (art. 116a pkt 2 k.k.w.). Natomiast w myśl art. 256 k.k.w. stosowanie środków przymusu bezpośredniego, użycie broni lub psa służbowego względem osób pozbawionych wolności reguluje odrębna ustawa, tj. ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. 2010, Nr 79, poz. 523). Zgodnie z art. 19 ust. 1 tej ustawy funkcjonariusze podczas pełnienia obowiązków służbowych mają prawo do stosowania względem osób pozbawionych wolności środków przymusu bezpośredniego w postaci między innymi siły fizycznej, celi zabezpieczającej, kasku ochronnego, pasów obezwładniających lub kaftana bezpieczeństwa. Środki przymusu bezpośredniego wymienione w ust. 1 mogą być stosowane, jeżeli jest to konieczne oraz wyłącznie w celu przeciwdziałania: usiłowaniu zamachu na życie lub zdrowie własne lub innej osoby, nawoływaniu do buntu, groźnemu nieposłuszeństwu lub zakłóceniu porządku mogących mieć wpływ na bezpieczeństwo, niszczeniu mienia lub ucieczce
--- STRONA 6 ---
osoby pozbawionej wolności, a także w celu odparcia bezpośredniego zamachu na konwój ochraniający osobę pozbawioną wolności lub materiały niejawne w rozumieniu przepisów o ochronie informacji niejawnych (ust. 2). Stosowanie środków przymusu bezpośredniego, użycie broni palnej lub psa służbowego powinno być odpowiednie do stopnia zagrożenia, następować po uprzednim ostrzeżeniu o ich użyciu i w sposób wyrządzający możliwie najmniejszą szkodę osobie, względem której je zastosowano, oraz nie może zmierzać do pozbawienia jej życia, a także narażać na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia innych osób (art. 21 ust. 1 w/w ustawy). Zatem wobec tego, iż powód pomimo ostrzeżenia odmawiał wykonywania poleceń funkcjonariuszy służby więziennej, stawiał opór fizyczny, zachowywał się w sposób agresywny, zastosowanie wobec niego w pierwszej kolejności siły fizycznej w postaci wniesienia go do celi, a następnie umieszczenie go w celi zabezpieczającej było jak najbardziej zasadne, a co więcej, stanowiło wdrożenie właściwych w takiej sytuacji, przewidzianych prawem, procedur. Wobec tego działanie pozwanego w tym wypadku należało ocenić jako zgodne z prawem. Co więcej, powód, składając wyjaśnienia wychowawcy, przyznał się do popełnienia przekroczenia polegającego na zachowywaniu się w sposób agresywny w stosunku do funkcjonariuszy i współosadzonych, używaniu słów wulgarnych i nie stosowaniu się do wydawanych poleceń, tj. odmowy wejścia do celi mieszkalnej. Na marginesie wskazać przy tym należało, iż powód nie zdołał wykazać prawdziwości swoich twierdzeń jakoby został uderzony przez współwięźnia, a nawet gdyby do takiego zdarzenia w istocie doszło, to i tak zachowania się powoda w postaci krzyczenia, uderzania w drzwi celi całym ciałem i grożenia samookaleczeniem, nie można by uznać za adekwatne i właściwe do rozwiązania sytuacji konfliktowej z innym osadzonym. Nawet w takim wypadku nie stanowiłoby to uzasadnienia dla takiego postępowania powoda, które w dalszym ciągu stanowiłoby naruszenie zasad odbywania kary pozbawienia wolności, w tym zasad porządku i bezpieczeństwa. Nadto powód nie wykazał, ażeby poprzez umieszczenie go w celi zabezpieczającej doszło do naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności osobistej i prawa do intymności. Jak wynikało z dowodów, zwłaszcza z nagrań monitoringu, powód został wprowadzony do celi zabezpieczającej w pasie bezpieczeństwa i kasku na głowie, co miało zagwarantować mu bezpieczeństwo i pozostawało w zgodzie z przepisami. Poza tym nie znalazła potwierdzenia teza podnoszona przez powoda jakoby pas bezpieczeństwa nie zakrywał jego narządów płciowych. Powód przebywał w celi zabezpieczającej jedynie przez taką ilość czasu, która była niezbędna do zapewnienia bezpieczeństwa. Nadto powód twierdził, iż jego dobra osobiste zostały naruszone z powodu narażenia go na przebywanie w celach z osobami, z którymi wcześniej był skonfliktowany, należącymi do subkultury grypsujących. Co prawda powód na początku został umieszczony w celi z A. A. (1) (pawilon A, cela nr 19), który przyznał, iż należy do subkultury grypsujących, jednakże jak wynikało z notatki służbowej z dnia 27 stycznia 2011 r. (k. 77) i z zeznań świadka R. T., po opuszczeniu celi zabezpieczającej powód został umieszczony w innej celi niż poprzednio (pawilon B, cela nr 48 i 50) i nie przebywał już z A. A. (1). Powód nie wykazał natomiast, żeby przebywał z innymi osadzonymi należącymi do subkultury grypsujących. Wobec tego narażenie powoda na przebywanie z takimi osadzonymi trwało bardzo krótko, a nadto powód nie wykazał, żeby z tego powodu doszło do naruszenia jego dóbr osobistych i wyrządzenia mu przez to krzywdy. Strona powodowa nie wykazała również, iż powód doznał krzywdy na skutek umieszczenia go w celi z osobami palącymi papierosy. Co prawda z zeznań świadka W. J. (3) wynikało, że powód przebywał w celi dla niepalących, lecz czasowo umieszczono tam osobę palącą. Powód jednakże nie podał, jakie jego dobro osobiste zostało przez to naruszone, jak również nie udowodnił, że z tego powodu doznał krzywdy. Ponadto powód nie dowiódł, iż pozwany naruszył w stosunku do niego dobro osobiste w postaci tajemnicy korespondencji. Z notatek służbowych, sporządzonych przez jego wychowawcę wynikało jedynie, iż trzy listy wysłane przez powoda zostały zwrócone z uwagi na naklejenie na koperty zużytych znaczków pocztowych. Co więcej, powód nie wykazał także prawdziwości twierdzeń co do pozbawienia go prawa do opieki medycznej. Z przedłożonej dokumentacji wynikało bowiem, iż powód został zbadany przez lekarza zgodnie z wymogami po opuszczeniu przez niego celi zabezpieczającej, a co miało miejsce na drugi dzień po przyjęciu go do Zakładu Karnego
--- STRONA 7 ---
w W., i otrzymał on odpowiednie leki. Nadto każdorazowo po zastosowaniu środków przymusu bezpośredniego nie stwierdzono konieczności udzielenia mu pomocy medycznej. Tymczasem przyjęcie odpowiedzialności z art. 24 § 1 k.c. uzależnione jest od istnienia dobra osobistego, a następnie jego naruszenia lub zagrożenia bezprawnym działaniem lub zaniechaniem sprawcy. Aby jednak można było przypisać zarzut na tej podstawie, poszkodowany musi udowodnić istnienie dobra prawnego, fakt jego naruszenia, powstanie krzywdy oraz zaistnienie związku przyczynowego między zachowaniem się sprawcy a powstaniem krzywdy. W przeciwnym razie w myśl art. 6 k.c. poniesie ujemne konsekwencje nie wykazania faktów, z których wywodzi skutki prawne. Natomiast art. 24 § 1 k.c. konstruuje domniemanie bezprawności działania bądź zaniechania sprawcy. W ocenie Sądu pozwany obalił to domniemanie, bowiem wykazał, iż zastosowanie przez niego względem powoda środków przymusu bezpośredniego było zgodne z prawem. Wobec zachowania się powoda podjęcie takich działań przez funkcjonariuszy Zakładu Karnego w W. było bowiem w pełni uzasadnione i konieczne dla zapewnienia bezpieczeństwa nie tylko w jednostce, ale przede wszystkim bezpieczeństwa samego powoda. Zatem stwierdzić trzeba, iż w niniejszej sprawie powód nie udowodnił, że pozwany naruszył jego dobra osobiste w postaci godności, prawa do intymności i opieki lekarskiej, wobec czego nie doznał on ani krzywdy ani szkody. Nadto wskazane przez powoda działanie pozwanego było pozbawione cechy bezprawności. Zatem wobec braku przesłanek Sąd na mocy art. 24 § 1 k.c. w związku z art. 448 k.c. oddalił powództwo w całości. W świetle powyższego należało mieć także na względzie, iż powód nie wykazał przesłanek odpowiedzialności pozwanego wywodzonej z art. 417 § 1 k.c., zgodnie z którym za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Jak już powyżej ustalono, pozwany nie dopuścił się w postępowaniu z powodem naruszenia przepisów prawa, a co więcej, powód, ograniczając się jedynie do podniesienia tej podstawy odpowiedzialności pozwanego w pozwie i piśmie procesowym, w żaden sposób nie wykazał jego zasadności. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c., mając na uwadze sytuację życiową i materialną powoda, w całości zwolnionego od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Na mocy § 2 ust. 3 i § 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1348) Sąd przyznał adwokat K. S. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w kwocie 3 600 zł, powiększone o stawkę podatku VAT w wysokości 828 zł.
Słowa kluczowe
#orzeczenie#Wyrok#Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział#I C 645/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 lutego 2012 roku Sąd Okręgowy w Katowica#art. 417 k.c.#art. 445 k.c.#art. 448 k.c.#art. 10 ust.#art. 3 Europejskiej#art. 8 ust. 1 Konwencji#art. 30 tego#art. 116 § 1 pkt 1 k.k.w.#art. 116a pkt 2 k.k.w.#art. 256 k.k.w.#art. 19 ust. 1 tej#art. 21 ust.#art. 24 § 1 k.c.#art. 6 k.c.#art. 417 § 1 k.c.#art. 102 k.p.c.