Wyrok I C 633/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Zamościu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 633/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Zamościu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Dariusz Krzysiak Protokolant: sekr. sądowy Agnieszka Kopiel po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2010 r. w Zamościu sprawy z powództwa przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w Zamościu o zadośćuczynienie \J[. / oddala powództwo; II. zasądza od na rzecz Skarbu Państwa - Dyrektora Zakładu Karnego w Zamościu kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych kosztów procesu; III. przyznaje adwokatowi prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Zamościu kwotę 4392 (cztery tysiące trzysta dziewięćdziesiąt dwa) złote kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, którą wypłacić z rachunku Sądu Okręgowego w Zamościu --- STRONA 2 --- I C 633/09 UZASADNIENIE Pozwem z 14 lipca 2009r. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa - Dyrektora Zakładu Karnego w Zamościu kwoty 100.000 zł z odsetkami za naruszenie jego dóbr osobistych przez upokarzające i poniżające traktowanie w czasie tymczasowego aresztowania i odbywania kary pozbawienia wolności, jako podstawę faktyczną żądania podał, l)że przebywał w celach przeludnionych, w których powierzchnia na jednego osadzonego była mniejsza niż 3 m , 2) że przez ciągły brak środków czystości niemożliwe było utrzymanie porządku w przeludnionej celi, 3) że korzystanie z łaźni raz w tygodniu uniemożliwiało utrzymanie higieny a kąpiel w celi była niemożliwa, także z powodu Braki ciepłej wody, 4) że zabiegi medyczne wykonywane miał bez odpowiedniej sterylizacji narzędzi, co groziło zakażeniem, 5) że poddawany był nieuzasadnionym rewizjom osobistym, włącznie z miejscami intymnymi, 6) że dobór osadzonych był przypadkowy i w jednej celi przebywały osoby o różnych temperamentach i zainteresowaniach, 7) że miał utrudniony dostęp do psychologa, 8) że jako osoba upominająca się o przestrzeganie jego praw był dyskryminowany przy dostępie do telefonu i podczas ustalania harmonogramu odwiedzin. Powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego oraz orzecznictwo ETS uzasadniające jego żądanie (k. l-9v). Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Podniósł, że powód przebywał w ZK Zamość w różnych okresach od 26 listopada 2002r łącznie przez 489 dni, z czego 453 dni jako osoba tymczasowo aresztowana, w tym przez 427 dni w wieloosobowych celach. Podniósł, że zagęszczenie zgodne było z obowiązującymi przepisami a to z art. 248 § 1 kkw i wydanym na jego podstawie zarządzeniu Dyrektora ZK. Wskazał, że pozwany przestrzegał wszelkich procedur dotyczących osadzonych, cele były jasne i z odpowiednią wentylacją, kąciki sanitarne zapewniały intymność i --- STRONA 3 --- a kąpiel odbywała się zgodnie z obowiązującymi przepisami. Ponieważ powód przebywał w zamojskim ZK przeważnie jako osoba tymczasowo aresztowana nie było podstaw aby w tym czasie stosować wobec niego szczególne działania resocjalizacyjne. Kontrolom osobistym poddawany był w taki sam sposób jak pozostali osadzeni i nie zgłaszał zastrzeżeń w tym zakresie. Nigdy nie zgłaszał zagrożenia swego bezpieczeństwa podczas pobytu w jednostce, jako skazany czterokrotnie korzystał z widzeń osób bliskich i nie zgłaszał chęci widzeń z innymi osobami. Przebywając w ZK Zamość nie składał żadnych skarg do administracji jednostki. Wskazał, że działania pozwanego wobec powoda nie były bezprawne a tym samym nie może konstruować on żądania o ochronę jego dóbr osobistych, podniósł zarzut przedawnienia roszczeń dotyczących okresów sprzed 2007r (k. 38-44, 382) Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje: przebywał w Zakładzie Karnym w Zamościu od 26 listopada 2002r do 08 maja 2003r, od 18 października 2004r do 03 listopada 2004r i od 23 marca 2007r do 11 września 2007r jako osoba skazana bądź tymczasowo aresztowana. W czasie tych pobytów przebywał w celach, w których powierzchnia na jednego dosadzonego była mniejsza niż 3 m". Powód roszczenie swoje wywodzi z art. 23 kc w zw. z art. 417 kc i art. 448 kc. Przesłanki odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa to niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej, w sprawie niniejszej traktowanie powoda w jednostce penitencjarnej, które prowadzi do naruszenia dóbr osobistych osadzonego w postaci godności i intymności. Na powodzie ciąży obowiązek udowodnienia zaistnienia zdarzeń stanowiących podstawę faktyczną powództwa (art. 6 kc), natomiast pozwany winien dowieść, że zdarzenia te nie noszą znamion bezprawności a tym samym nie rodzą jego odpowiedzialności. Zwrócić należy uwagę na okoliczność, że powoda, według jego twierdzeń,. spotkały wszelkie niedogodności, które Sąd Najwyższy uznał w swych 2 --- STRONA 4 --- orzeczeniach jako rodzące odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa. Powód udowodnił jedynie, że przebywał w celach przeludnionych, w których powierzchnia na jednego osadzonego była mniejsza niż 3m 2 . Nie wykazał istnienia pozostałych okoliczności, na których opiera swoje żądanie (art. 6 kc). Jego zeznania w tym przedmiocie, jako osoby bezpośrednio zainteresowanej w rozstrzygnięciu sprawy, a nie poparte żadnymi innymi dowodami Sąd uznał za niewiarygodne. Przede wszystkim przeczą im dokumenty dołączone do odpowiedzi na pozew, na które także powołuje się powód. Liczne wizytacje jednostki przez Sędziego Penitencjarnego nie potwierdziły uchybień w funkcjonowaniu Zakładu (k. 159-213v). W tym kontekście niewiarygodne jest jego twierdzenie o braku intymności w kąciku sanitarnym w celi dwuosobowej (k. 338), skoro w innych był zapewniony. Twierdzenie to jest niewiarygodne w świetle zasad doświadczenia życiowego. Niewiarygodne jest, że osadzony, który przez trzy miesiące nie ma zapewnionej intymności przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych nie zgłasza nikomu tej okoliczności na bieżąco, tylko po kilku latach od opuszczenia tej celi. Same niedogodności związane z wielością osób korzystających z kącika sanitarnego nie mogą naruszać intymności osadzonego. Ponadto żaden przepis nie nakłada na administrację Zakładu zapewnienia dodatkowego kącika sanitarnego i dodatkowej kąpieli dla osadzonych przebywających w celach z zagęszczeniem. Z kąpieli powód korzystał zgodnie z regulaminem obowiązującym w ZK. Nie wykazał, że spał na podłodze lub też, że spożywał posiłki nie przy stole a w sposób uwłaczający jego godności. Nie wykazał, że przebywał w zagrzybionych celach a twierdzeniom o braku środków higienicznych przeczą dokumenty (k. 125-155). Nie wykazał, że cele były niewłaściwie oświetlone a kontrola sanitarna zakładu przeprowadzona w okresie przebywania w nim powoda nie stwierdziła żadnych nieprawidłowości (k. 223-229v). Również kontrola przeprowadzona z upoważnienia Rzecznika Praw Obywatelskich nie stwierdziła nieprawidłowości w funkcjonowaniu jednostki a stwierdziła odpowiednie 3 --- STRONA 5 --- oświetlenie cel (k. 231-240). Dołączone do odpowiedzi na pozew dokumenty jednoznacznie wskazują, że nie występowały żadne okoliczności, poza przeludnieniem, które według powoda stanowią podstawę faktyczna powództwa. Powód nie wykazał ich i, mimo działań swego pełnomocnika, nie mógł ich wykazać ponieważ obiektywnie one nie zaistniały. Stwierdzone wyżej okoliczności pozwalają na przyjęcie stanowiska, że podawane przez powoda fakty skonstruowane zostały na potrzeby sprawy niniejszej po lekturze stanowisk Sądu Najwyższego i Trybunałów (art. 231 kpc). Sąd Okręgowy podziela stanowiska Sądu Najwyższego wyrażone w orzeczeniu z dnia 02 października 2007r w sprawie II CSK 269/07 (OSNC-ZD 2008/3/75), że przebywanie osadzonego w celi o powierzchni na osobę mniejszej niż 3m w warunkach z art. 248 kkw nie jest niezgodne z prawem. W doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że jest to sytuacja wyjątkowa i może trwać wyłącznie przez czas określony, nie nadmiernie długi, przy czym muszą zaistnieć również inne okoliczności, związane z przeludnieniem do których administracja zakładu karnego jest w stanie nie dopuścić np. brak łóżek dla wszystkich osadzonych i oddzielnego węzła sanitarnego (v. uzasadnienie cytowanego orzeczenia), co w sprawie niniejszej nie miało miejsca. Pozwany wykazał, że jego działania nie były bezprawne. Zagęszczenie zawsze następowało na podstawie zarządzeń Dyrektora Zakładu poddanych kontroli Sędziego Penitencjarnego (k. 53-118), przy czym powód przebywał przez 427 dni w 2007r w celach siedmioosobowych z jednym dostawionym łóżkiem, gdzie powierzchnia na jednego osadzonego wahała się od 2,62 do 2,69rn (k.47) a więc była niewiele mniejsza od minimalnej ustawowej (art. 110§2kkw) i zmniejszona zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami (art. 248 §1 kkw). Działania pozwanego nie nosiły znamion szykany w stosunku do powoda a podyktowane były trudnościami lokalowymi w jednostce. W tej sytuacji, mimo niewątpliwego dyskomfortu odczuwanego 4 --- STRONA 6 --- przez powoda, nie doszło do naruszenia jego dóbr osobistych skutkujących odpowiedzialnością pozwanego, ze względu na brak po jego stronie bezprawności działania. Zauważyć należy, że również Trybunał Konstytucyjny stwierdzając niekonstytucyjność art. 248 kkw odroczył utratę mocy jego obowiązywania a więc dopuścił na dalsze jego stosowanie(v.OTK-A 2008/4/62). Rację ma pozwany, że ewentualne roszczenia powoda związane z pobytami w 2003r i 2004r uległyby przedawnieniu odpowiednio na podstawie art. 442 § 1 k c i a r t . 442' § 1 kc. Zauważyć należy, że do doznanych niedogodności doszło wyłącznie wskutek działań powoda. Pomijając zgodność z prawem działań pozwanego, zauważyć należy, że o przeludnieniu w zakładach karnych środki masowego przekazu szeroko informują od początku lat. 90. Powód, jako wielokrotny pensjonariusz tych placówek, niewątpliwie znał panujące w nich warunki bytowe. Skoro świadomie dopuszczał się czynów skutkujących osadzeniem w zakładach karnych stwierdzić należy, że świadomie godził się na przebywanie w niekomfortowych warunkach, skutkujących ujemnymi odczuciami o których mowa w opinii biegłego (k. 360). W ocenie Sądu Okręgowego, niezależnie od powyższych ustaleń, roszczenie powoda stanowiłoby nadużycie prawa (art. 5 kc). Pozostaje ono w sprzeczności z zasadą sprawiedliwości. Niewątpliwie społeczeństwo polskie godzi się, by osoby izolowane w związku z popełnionymi przestępstwami odczuwały dolegliwości pobytu w zakładach karnych, o ile, nie spotykają się z poniżającym traktowaniem ze strony administracji jednostki, do czego w sprawie niniejszej nie doszło. Samo przebywanie w przeludnionej celi i doznawanie związanych z tym niedogodności zgodne jest ze społecznym, powszechnym poczuciem sprawiedliwości. Jak, w kontekście żądań powoda, 5 --- STRONA 7 --- należałoby ocenić sytuację ludzi chorych, którzy niejednokrotnie leżą na tzw. dostawkach na szpitalnych korytarzach? Rozstrzygnięcie o kosztach uzasadnia art. 98 § 1 kpc. Zgodzić należy się z pozwanym, że powód winien odpowiadać finansowo za wynik zainicjowanego procesu i jego obecna sytuacja majątkowa nie ma tu decydującego znaczenia. Pozwany może liczyć, że do czasu przedawnienia ściągalności zasądzonego roszczenia zostanie zaspokojony przez powoda. O kosztach pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 2 w zw. z § 6 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. 2002/163/1348 ze zm.) Z tych względów Sąd, na podstawie powołanych przepisów, orzekł jak w sentencji. 6