Wyrok I C 631/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydz

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 631/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Halina Jagieła Protokolant: sekr. sądowy Paulina Lebedyńska po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2013 r. w Opolu na rozprawie sprawy z powództwa T. G. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w K. zastępowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa o zapłatę I. oddala powództwo, II. zasądza od powoda T. G. na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 7.200 (siedem tysięcy dwieście) złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Na oryginale właściwy podpis I C 631/12 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 24 października 2012 r. powód T. G. domagał się „wypłaty odszkodowania od Skarbu Państwa tytułem zadośćuczynienia za straty moralne oraz warunki socjalno-bytowe sprzeczne z minimalnymi standardami egzystencji podczas odbywania kary pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w K.”. Powód zażądał 5.000 zł za każdy miesiąc pobytu we wskazanej jednostce, a łącznie za 4-letni okres pobytu. Ostatecznie powód sprecyzował roszczenie w ten sposób, że domagał się od pozwanego kwoty 240.000 zł tytułem zadośćuczynienia. Uzasadniając pozew powód --- STRONA 2 --- podał między innymi, że w Areszcie Śledczym w K. odbywał karę pozbawienia od 24.1.2006 r. do 24.4.2008 r. i od 15.12.2010 r. Główne zarzuty odnośnie oceny warunków socjalno- bytowych to brak ciepłej wody, sztuczne oświetlenie, przeludnienie w celach mieszkalnych, łamanie elementarnych zasad sanitarnych, temperatura w celach mieszkalnych niedostosowana do warunków atmosferycznych, wyłączanie wody, wyłączanie prądu, minimalny dostęp do zajęć ko, łaźnia raz w tygodniu, ubiór więzienny obskurny, obskurne materace, w oknach metalowe szyby. Wszystkie wymienione czynniki sprawiły olbrzymią wyrwę w psychicznym zdrowiu powoda. Pozwanego obciąża obowiązek udowodnienia, że działał zgodnie z prawem i nie naruszył dóbr osobistych powoda. Pozwany Skarb Państwa Areszt Śledczy w K. reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa. Pozwany podniósł zarzut częściowego przedawnienia roszczenia za okres sprzed 24.10.2009 r. Pozwany podkreślił, że dowód, iż dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej na podstawie art. 24 k.c. W ocenie pozwanego powód nie tylko nie wykazał, ale nawet nie uprawdopodobnił domniemanej szkody, jej wysokości, ani nie wykazał normalnego związku przyczynowego. Skarb Państwa zaprzecza by powód przebywał w przeludnionej celi, powód tego nie udowodnił. Powód nie przytoczył żadnych konkretnych zdarzeń i faktów mogących być podstawą powództwa, poprzestał na ogólnikowych stwierdzeniach. Jeżeli powód wywodzi z określonych twierdzeń skutki prawne, to on jest zobowiązany to udowodnić. Powód nie przedstawił stosownych decyzji o osadzeniu go po 6.12.2009 r. w przeludnionych celach. We wskazanym okresie przeludnienie w pozwanej jednostce nie występowało. W sprawie warunków socjalno- bytowych nadzór penitencjarny sprawuje sędzia penitencjarny. Pozwana jednostka podlegała regularnym kontrolom sędziego penitencjarnego. Kontrole te nie wykazały uchybień w funkcjonowaniu jednostki. W okresie osadzenia powód nie składał skarg na warunki bytowe – co oznacza, że nie jest on w stanie legitymować się stosownym quasi prejudykatem sądu penitencjarnego, w którym ten w postępowaniu wykonawczym stwierdziłby naruszenie przez pozwanego norm postępowania wykonawczego, a w tym bezprawność jego działań. Pozwany zaprzecza by administracja pozwanego dopuściła się działań sprzecznych z przepisami prawa. Powód miał zapewnione wszystko co jest wymagane obowiązującymi przepisami, jeśli zaś się z tym nie zgadza i ceni wyższy komfort życia niż ten jaki ma do zaoferowania służba więzienna, to w przyszłości winien wystrzegać się tych miejsc. Sąd ustalił stan faktyczny: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w K. w okresie którego dotyczy pozew od 21.1.2006 r. do 24.4.2008 r. i od 15.12.2010 r. do chwili obecnej, koniec kary przypada na 2019 r. Był skazany za rozboje i kradzieże; karę odbywa w warunkach recydywy. bezsporne Powód w 2011 r. i 2012 r. przebywał przez pewien czas w jednej celi z G. R. i M. P.. W celi znajdował się kącik sanitarny; nie był murowany lecz osłonięty tkaniną. Okna w celach nie były szczelne. Więźniowie mieli do dyspozycji mało środków do utrzymania czystości. Okresowo wyłączano w gniazdach dopływ prądu. W celi był czajnik elektryczny i telewizor. Nie było problemu z kontaktem z wychowawcą. Więźniowie mieli dostęp do świetlicy i biblioteki, jednak biblioteka była słabo wyposażona. dowód: zeznania świadków: M. P. k144, G. R. k 145, P. A. k166, zeznania powoda k 145 W celach mieszkalnych (Aresztu w K.) zastosowane jest oświetlenie jarzeniowe dające światło rozproszone. Oprawy jarzeniowe wyposażone są w dwie działające świetlówki o mocy 40 W każda. Ilość punków świetlnych i ich moc są zgodne z obowiązującymi normami, w związku z czym w celi mieszkalnej jest odpowiednie oświetlenie. Czasowe wyłączanie wody spowodowane jest złym stanem instalacji wodno-kanalizacyjnej, a co za tym idzie częstymi jej awariami. W związku z koniecznością pełnej zabudowy kącików sanitarnych w celach mieszkalnych oraz wymianą pionów wodnych i wymianą rur w kuchni konieczne było czasowe zakręcanie wody w jednostce. Osadzeni o każdorazowym wyłączeniu wody są bezzwłocznie informowani aby mieli możliwość nabrania wody do --- STRONA 3 --- celów sanitarno-higienicznych. Na podstawie § 14 ust.2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego dyrektor jednostki ma możliwość określenia zasad używania przedmiotów, która osoba osadzona może posiadać w celi mieszkalnej, a co za tym idzie wprowadzania ograniczeń w możliwościach użytkowania odbiorników energii elektrycznej, np. poprzez ustalanie harmonogramu wyłączeń dopływu energii elektrycznej do obwodów gniazd wtyczkowych. Zużycie energii elektrycznej przez odbiorniki użytkowane przez osadzonych ma istotny udział w całkowitym zużyciu tej energii przez jednostki więziennictwa. Z tego względu niezbędne jest podejmowanie przedsięwzięć organizacyjno-technicznych zmierzających do ograniczenia kosztów energii elektrycznej. dowód: notatka służbowa k 71 Areszt Śledczy w K. podlega systematycznym wizytacjom przeprowadzanym przez sędziów penitencjarnych. 23 września 2009 r. została przeprowadzona jedna z wizytacji, której celem było skontrolowanie warunków bytowych więźniów, opieki medycznej, stanu sanitarnego oraz organizowania czasu wolnego skazanych. W wyniku kontroli ustalono, że sytuacja bytowa skazanych jest odpowiednia. dowód: sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego w K-K. k 43 Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Przez działanie lub zaniechanie niezgodne z prawem rozumieć należy niezgodność z konstytucyjnie rozumianymi źródłami prawa, czyli konstytucją, ustawami, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi oraz rozporządzeniami, a ciężar wykazania tej niezgodności spoczywa na poszkodowanym. Powód w swoim pozwie wskazywał, iż poniósł szkodę w wyniku warunków, w jakich odbywał karę pozbawienia wolności, tj. przeludnienia celi oraz braku należytego ich wyposażenia, braku środków czystości i przyrządów do utrzymania czystości, braku zajęć kulturalno – oświatowych, braku warunków do utrzymania higieny osobistej. Wskazując na to powód domagał się zadośćuczynienia w kwocie 240.000 zł. Art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Natomiast art. 24 k.c. stanowi podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych oraz przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, zatem na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Mając powyższe przepisy na uwadze stwierdzić należy, iż aby można było przyznać zadośćuczynienie za naruszenie dobra osobistego musi wystąpić bezprawność działania po stronie pozwanego. Zdaniem Sądu powód jednak w żaden sposób nie wykazał, by w trakcie pobytu w pozwanej jednostce Areszcie Śledczym w K., doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, a ciężar dowodu w tym zakresie obciążał powoda, tak jak pozwanego obciążał obowiązek wykazania, iż jego działanie nie było bezprawne. Zauważyć należy, iż treść pozwu zawiera wyliczenie zarzutów powoda w zakresie warunków stworzonych skazanym przez pozwanego. Powód pisze o cierpieniach, pisze o niehumanitarnym traktowaniu, nie zapewnieniu mu możliwości utrzymania higieny, braku sprzętu kwaterunkowego, odpowiednich warunków sanitarnych, odpowiedniego --- STRONA 4 --- oświetlenia, światła dziennego, zajęć kulturalno- oświatowych. Nie pokusił się powód jednak o to, by napisać na czym polegały owe cierpienia. Powód nie tylko w pozwie ale i w trakcie procesu nie wyjaśnił w jakich okresach przebywał w przeludnionych celach. Nie przedstawił też decyzji o osadzeniu go w celi przeludnionej. Niezależnie od tego, zdaniem Sądu, na uwzględnienie zasługuje zgłoszony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia w części, w jakiej wynika ono ze zdarzeń z okresu do dnia 23.10.2009 r. , podniesiony przez stronę pozwaną w odpowiedzi na pozew (upłynął 3 letni okres od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia - art. 442 1 § 1 k.c.). Sąd podziela przy tym stanowisko pozwanego, że nie ma w tym zakresie znaczenia fakt, że powód nie miał wiedzy o fakcie przedawnienia. Sąd przeanalizował argumenty przedstawione przez stronę pozwaną i po przeanalizowaniu przeprowadzonych dowodów nie znajduje podstaw do uwzględnienia powództwa. Jeśli chodzi o Areszt Śledczy w K. to podlegał on regularnym kontrolom sędziego penitencjarnego. Kontrole te nie wykazały żadnych nieprawidłowości w ich działalności a wizytowana jednostka została wysoko oceniona. Wynika to np. ze sprawozdania z wizytacji (k. 43). W ocenie Sądu trudno uznać, aby przez czas przebywania w pozwanej jednostce powód doznał cierpienia przekraczającego nieunikniony poziom związany z odbywaniem kary pozbawienia wolności i by pobyt w Areszcie Śledczym w K. prowadził do udręki i dolegliwości czy upokorzeń powoda. Tym bardziej, że powód jest recydywistą skazanym za ciężkie przestępstwa i z pewnością doskonale znane są mu ograniczenia, jakim może być poddany w warunkach więziennych. I przyznać należy rację pozwanemu argumentującemu, że skoro powód popełnił w warunkach recydywy kolejne czyny skutkujące osadzeniem w zakładzie karnym, a panujące tam warunki nie powstrzymały go przed tymi kolejnymi czynami, to to oznacza, że nie stanowiły one źródła cierpień psychicznych i fizycznych, na które powołuje się powód w pozwie. Zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia stałoby zdaniem Sądu w sprzeczności z powszechnym poczuciem sprawiedliwości. Powód nie udowodnił by przebywał w przeludnionej celi. Natomiast w takich celach okresowo przebywali M. P. i G. R.. Jednak fakt osadzenia ich w przeludnionej celi z pewnością nie wynikał z celowego i nacechowanego złą wolą działania jakiegokolwiek podmiotu, ani też próby represjonowania skazanych, a był co najwyżej efektem braku należytego dofinansowania więziennictwa. I tak samo należałoby ocenić sytuację gdyby powód również okresowo przebywał w celi o zbyt małym metrażu. Z powodu niskiego budżetu więziennictwa dochodziło też i dochodzi do okresowych wyłączeń prądu w określonych gniazdach elektrycznych i do innych niedogodnień opisanych w pozwie. I nie są to działania bezprawne pozwanego. Okresowe braki wody, jak wynika z notatki służbowej, związane były z pracami remontowymi zmierzającymi w istocie do poprawy warunków bytowych osadzonych, o co przecież więźniowie wnoszą i walczą. W tym kontekście zwrócić należy uwagę, iż wynikły na tym tle konflikt wartości w postaci ewentualnego naruszenia dóbr osobistych skazanego i z drugiej strony konieczności wykonywania kary trzeba rozstrzygnąć zdaniem Sądu na rzecz tego drugiego dobra. Konieczność wykonywania kary pozbawienia wolności jest wartością nadrzędną mającą na celu uchronienie społeczeństwa przez osobami tak niebezpiecznymi jak powód. Nie został również naruszony przepis art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, który stanowi, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu (wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej). Łączy się z tym wynikający z art. 8 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust.4 i art. 47 Konstytucji RP wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Zgodnie natomiast z art. 30 Konstytucji RP, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona stanowi obowiązek władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Zatem, uciążliwość osadzenia --- STRONA 5 --- w więzieniu nie może przekraczać cierpienia wynikającego z pozbawienia wolności. Należy wyraźnie stwierdzić, że powód nie doświadczał ze względu na warunki odbywania kary, takiego zwiększonego cierpienia, gdyż musi ono osiągnąć pewien minimalny poziom dolegliwości. Ocena tego minimum jest relatywna; zależy od wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, takich jak długość trwania traktowania, następstwa psychiczne i fizyczne oraz, w niektórych przypadkach płeć, wiek, stan zdrowia pokrzywdzonego. Mając na uwadze powyższe sąd uznał, że ograniczenia, jakich doznawał powód w trakcie odbywania kary nie naruszały jego godności. Warunki w celach nie były niegodziwe. Zdaniem sądu panujący w zakładach karnych dyskomfort jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności, z którym powód powinien się liczyć popełniając przestępstwo. Osadzony w zakładzie karnym musi się liczyć z pewnymi ograniczeniami i dolegliwościami (tak SN w wyroku z dnia 02.10.2007 r., sygn. II CSK 269/07) Reasumując stwierdzić należy, iż dobra osobiste powoda nie zostały naruszone bezprawnym działaniem pozwanego w żaden sposób. A zatem z uwagi na powyższe okoliczności Sąd oddalił powództwo. W trakcie procesu na wniosek powoda zostali przesłuchani w charakterze świadków M. P. i G. R.. Sąd oddalił wioski powoda o przesłuchanie w charakterze świadków dalszych osób wskazanych przez niego uznając, że przeprowadzone postępowanie dowodowe jest wystarczające i nie zachodzi konieczność przeprowadzenia innych dowodów. Wnioski dowodowe ojca powoda jako osoby nieuprawnionej do występowania w sprawie (nie był pełnomocnikiem powoda) sąd pozostawił bez rozpoznania. Orzeczenie o kosztach uzasadnia art. 98 k.p.c. odnośnie kosztów zastępstwa procesowego należnego stronie pozwanej. Z uwagi na brak dochodów powód zwolniony był z kosztów sądowych.