Wyrok I C 631/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 stycznia 2011 roku Sąd Okręgowy w Białym

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 631/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 stycznia 2011 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Ewa Rogalińska Protokolant: starszy protokolant Katarzyna Sokół po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2011 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa R. L. przeciwko A. L. i H. J. o ustalenie I. Oddala powództwo; II. Odstępuje od obciążania powoda pozostała częścią kosztów sądowych i uznaje, że ponosi je Skarb Państwa. UZASADNIENIE Powód R. L. wnosił o ustalenie prawa do ekshumacji zwłok Z.L. z pierwszeństwem przed prawem innych osób i zezwolenie na przeniesienie zwłok Z. L. oraz pomnika na cmentarz w miejscu zamieszkania powoda na cmentarz parafialny w K. (k. 2 – 3, k. 57). Pozwani H.J. i A. L. nie uznali żądań pozwu i wnieśli o oddalenie powództwa. Podnosili, iż dokonali pochówku zgodnie z wolą zmarłego i na podstawie obowiązujących przepisów. Sąd Okręgowy ustalił i zważył co następuje Z. L. zmarł 8 lipca 2006 roku. W dacie śmierci był rozwiedziony, miał jednego syna małoletniego wówczas R. L. (k. 4 odpisy aktów stanu cywilnego). Poza małoletnim powodem, rodzinę Z. L. stanowili matka a także rodzeństwo, które w niniejszej sprawie występuje w charakterze pozwanych. Okolicznościami niespornymi był fakt, że w dacie śmierci ojca powód był osobą niepełnoletnią. Pozwana H. J. powiadomiła go o śmierci Z. L. Wprawdzie między stronami sporna była okoliczność, do kogo pozwana zadzwoniła z 1 ßøź 'L " E „„ Ę ¬ ,Í <1 --- STRONA 2 --- informacją o śmierci ojca powoda, to jednakże w ocenie Sądu, nie miało to znaczenia na gruncie przedmiotowej sprawy. Powód wraz z matką brali udział w uroczystościach pogrzebowych i zarówno on jak i jego przedstawicielka ustawowa nie zgłaszali sprzeciwu wobec wyboru miejsca pochówku – cmentarza w U.. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika aby działania pozwanych związane z pochówkiem Z. L. były bezprawne. Powód wystąpił do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z wnioskiem o ekshumację szczątków Z. L. w celu przeniesienia na cmentarz parafialny w K.. Z uwagi na sprzeciw pozwanych Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B., decyzją z dnia 25 stycznia 2010 roku, (…) nie zezwolił na ekshumację szczątków Z. L. (k. 39). Art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 roku o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. 2000r. nr 23 poz. 295 z późn. zm.), stanowi komu przysługuje prawo pochowania zwłok. Przepis ten ustala kolejność osób uprawnionych, przy czym uprawnienia te przysługują osobie wymienionej w dalszej kolejności wtedy, gdy brak jest osoby wymienionej w bliższej kolejności albo osoba ta prawa tego nie chce lub nie może wykonać. W dacie śmierci Z.L. był rozwiedziony, zamieszkiwał samotnie. Ani małoletni wówczas powód, ani jego matka będąca jego przedstawicielem ustawowym nie wyrazili chęci organizacji uroczystości pogrzebowych. Pozwani jako rodzeństwo zmarłego mieli zatem prawo pochowania brata, a ojca powoda. Uprawnienie powoda do wystąpienia z niniejszym powództwem wynika z art. 15 powołanej ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Zgodnie z treścią tego przepisu ekshumacja zwłok i szczątków może być dokonana na umotywowaną prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok za zezwoleniem właściwego inspektora sanitarnego, na zarządzenie prokuratora lub sądu, a także na podstawie decyzji właściwego inspektora sanitarnego w razie zajęcia terenu cmentarza na inny cel. Prawo pochowania zwłok osoby zmarłej (wraz z prawem do ekshumacji), oraz pamięć o niej stanowi dobro osobiste, chronione przepisami prawa cywilnego. Prawo osobiste do zmiany miejsca spoczywania zwłok jest prawem wspólnym wszystkich żyjących członków najbliższej rodziny zmarłego. Z istoty tej wspólności wynika, że do zmiany powyższej wymagana jest zgoda wszystkich uprawnionych (tak wyrok SN 25 kwietnia 1966 r. II CR 106/66, Lex nr 5977). W wypadku sporu między osobami, którym przysługuje prawo ekshumacji, osoba uprawniona do niej może skutecznie domagać się zobowiązania innej osoby uprawnionej do złożenia stosownego oświadczenia woli dopiero wtedy, gdy dobro osobiste osoby domagającej się ekshumacji (sfera kultu dla zmarłego) zostaje zagrożone cudzym działaniem bezprawnym w takim stopniu, że samo zaniechanie tego działania, przedstawia się jako niewystarczające (wyrok SN z 7 czerwca 1966 r. I CR 346/65). 2 --- STRONA 3 --- Wbrew twierdzeniom powoda działania pozwanych nie były bezprawne. O miejscu i sposobie pochowania zwłok decyduje przede wszystkim wola zmarłego. Dopiero gdy zmarły takich dyspozycji nie pozostawi, podjęcie koniecznych decyzji należy do osób wymienionych w art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Pozwani wykazali, że byli uprawnieni do pochowania brata, w miejscu zgodnym z jego wolą. Z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków B. L. (k. 72 – 73) i W. K. (k. 73 – 74), wynika że podczas rozmowy w trakcie jednego ze spotkań rodzinnych Z. L. powiedział, że na wypadek śmierci chciałby zostać pochowany w grobie swojego zmarłego brata, na cmentarzu w U.. Z kolei świadek C. L. (k. 139 – 140), zeznał że od powoda dowiedział się iż Z. L. w przypadku swojej śmierci chciał być pochowany w miejscu zamieszkania syna. Sąd nie uznał jednakże powyższych zeznań, za wiarygodne. Świadek nie znał osobiście zmarłego, zaś powyższe informacje miał jedynie od powoda. W ocenie Sądu niezasadne są zarzuty powoda, że pozwani utrudniają mu odwiedzanie grobu ojca i nienależycie dbają o grób. Pełnomocnik powoda podnosił, że dwa lata po śmierci Z. L., jego grób był zaniedbany, rosły na nim chwasty, leżały resztki wiązanek pogrzebowych. Ponadto zarzucał, że pozwana H. Ja., pomimo pobrania z polisy zmarłego pieniędzy, nie wykonała nagrobka. O zasadności zarzutów powoda w ocenie Sądu nie mogą świadczyć przedłożone przez pełnomocnika powoda na ostatniej rozprawie zdjęcia fragmentów grobu (k. 149 – 151). Z fotografii tych nie wynika, że pozwani nie dbają o grób brata ani że dopuszczają się naruszenia kultu zmarłego. A. L. przyznał iż do czasu wykonania nagrobka, na grobie Z. L. pozostały wieńce bądź wiązanki pogrzebowe. Jednakże jak wynika z twierdzeń pozwanego, ma to związek z miejscowym zwyczajem nakazującym pozostawienie wieńców i wiązanek na grobie do czasu wykonania pomnika (k. 59). Ponadto ze stanowiska pozwanych jak i zeznań przesłuchanych w sprawie świadków wynika, że H. J. oraz A. L. interesują się grobem brata. Świadek R. F. (k. 74), zeznał iż wspólnie z pozwaną H. J. odwiedza grób jej brata. oraz że pozwana wykupywała msze w intencji zmarłego. W ocenie Sądu materiał dowodowy zebrany w sprawie nie daje także podstaw do uznania, że pozwani utrudniają powodowi odwiedzanie grobu ojca. Powód twierdził, iż otrzymywał od kuzynów sms – y z pogróżkami i obawia się o swoje bezpieczeństwo podczas wizyt na cmentarzu w U.. Przesłuchany w sprawie świadek C. L. (k. 139), wprawdzie zeznał że powód otrzymywał sms – y i groźby przez telefon, jednakże świadek nie podał od kogo były te sms – y i kiedy zostały wysłane. W ocenie Sądu są to jedynie subiektywne odczucia powoda, który jak wynika z akt sprawy pozostaje w konflikcie z pozostałymi członkami rodziny pochodzenia ojca. Przedmiotowy konflikt, mający związek ze sprawą karną VII K 251/09 SR w Białymstoku z art. 278 § 1 kk w zw. z art. 12 kk, zdaniem Sądu nie 3 --- STRONA 4 --- stanowi samoistnej przesłanki uznania że pozwani dopuścili się naruszenia kultu zmarłego. W ocenie Sądu, za przeniesieniem zwłok i nagrobka na cmentarz miejsca zamieszkania powoda, zgodnie z żądaniem pozwu nie przemawia okoliczność że powód zamieszkuje w dużej odległości od U., a także fakt, że w subiektywnym odczuciu powoda pozwani nie dbają należycie o grób jego ojca, a swego brata. W ocenie Sądu działania pozwanych nie naruszyły dobra osobistego powoda i nie może on kwestionować pochówku dokonanego przez pozwanych, nawet wtedy gdyby zmarły nie wyraził woli w tym przedmiocie. Zeznania świadków zgłoszonych przez powoda nie potwierdzają podniesionych przez niego zarzutów, że działania pozwanych były bezprawne. Podkreślić należy, iż zgodnie z orzecznictwem SN wola osoby zmarłej gdzie ma być pochowana ma znaczenie wiążące tylko w płaszczyźnie moralnej i mogące mieć wpływ na ocenę, czy w razie kolizji ze strony uprawnionych do pochowania zwłok z art. 10 ustawy – postępowanie uprawnionego nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. A za takie, w ocenie Sądu nie można uznać postępowania pozwanych. Skoro, jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie, pozwani dostosowali się do woli zmarłego, to uznać należało, iż jego pochówek był zgodny z tą wolą i odpowiadał przepisom ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Zatem, Sąd uznał iż powodowi nie przysługuje ochrona z art. 23 i 24 kc. Z tych względów powództwo podlegało oddaleniu. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji. Z uwagi na trudną sytuację materialną powoda, Sąd odstąpił od obciążania go kosztami postępowania w niniejszym postępowaniu, na mocy art. 102 kpc. 4