Postanowienie I C 622/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 czerwca 2013 r. Sąd Okręgowy w Opolu Wyd

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 622/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 czerwca 2013 r. Sąd Okręgowy w Opolu Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Anna Zborzyńska Protokolant: Marta Barwińska po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2013 r. w Opolu na rozprawie sprawy z powództwa: F. J. przeciwko: T. K. o zapłatę i ochronę dóbr osobistych I. powództwo oddala. II. zasądza od powoda F. J. na rzecz pozwanego T. K. 2.760 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. III. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Opolu na rzecz adwokata E. M. kwotę 2.760 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną na rzecz powoda z urzędu. Na oryginale właściwy podpis Sygn. akt IC 622/12 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 29.11.2011 r. (wniesionym do Sądu Rejonowego w Brzegu) powód F. J. wystąpił z żądaniem zasądzenia od pozwanego T. K. kwoty 25.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie godności osobistej, czci, dobrego imienia, wolności oraz nietykalności cielesnej. W piśmie procesowym z dnia 13.09.2012 r. powód sprecyzował żądania wobec pozwanego, w ten sposób, że wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 25.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, a także o zobowiązanie pozwanego do przeproszenia powoda. --- STRONA 2 --- W uzasadnieniu powyższych żądań powód wskazał, iż pozwany naruszył jego dobra osobiste poprzez wielokrotne używanie wobec powoda słów powszechnie uznanych za obelżywe, a także poprzez naruszenie nietykalności cielesnej powoda. Nadto, powód wskazał, iż pomiędzy stronami istnieje konflikt, który wynika z niewłaściwego zachowania się pozwanego wobec powoda, a polegającego na uniemożliwianiu powodowi korzystanie z jego działki numer (...) położonej w B.. Zdaniem powoda pozwany zatruwa ziemię i wodę w studni oraz w oczku wodnym na działce powoda, a także niszczy rośliny różnymi środkami chemicznymi. Powód zaznaczył, iż od wielu lat nie może uzyskać ochrony prawnej od żadnej instytucji państwowej (policji, prokuratury, sądów). Wszystkie sprawy karne wnoszone przez powoda przeciwko pozwanemu kończyły się wyrokami uniewinniającymi tego ostatniego. Tymczasem świadkowie przesłuchiwani przez sądy mówili nieprawdę. Postanowieniem z dnia 17.09.2012 r. Sąd Rejonowy w Brzegu stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Opolu. Pozwany T. K. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i obciążenie powoda kosztami procesu. W uzasadnieniu swojego stanowiska procesowego pozwany stwierdził, iż powództwo w całości jest bezzasadne. Pozwany zaprzeczył, aby kiedykolwiek naruszył dobra osobiste powoda, a tym bardziej, aby kiedykolwiek dopuścił się przestępstwa na szkodę powoda. Nigdy nie miały też miejsca sytuacje opisywane w pozwie. Pozwany przyznał, że między stronami toczyły się postępowania karne z oskarżenia prywatnego powoda, przed Sądem Rejonowym w Brzegu pod sygnaturą akt II K 57/11, które to postępowanie zakończyło się prawomocnym uniewinnieniem pozwanego. Pozwany podkreślił, iż roszczenia powoda pozbawione są jakichkolwiek podstaw prawnych i faktycznych. Powód od lat bezpodstawnie inicjuje lub stara się inicjować szereg postępowań karnych wobec osób posiadających działki w okolicach działki powoda, co ma stanowić dla tych osób swoistą dolegliwość. W piśmie procesowym z dnia 14.11.2012 r. powód sprecyzował żądanie pozwu w ten sposób, że wniósł o zobowiązanie pozwanego do złożenia przeprosin następującej treści: „ ja niżej podpisany T. K. oświadczam, że przepraszam pana F. J. za użycie wobec niego słów powszechnie uznawanych za obelżywe w postaci „złodziej, „stary dziad”, „dureń”, „szmaciarz”, „człowiek chory” i zobowiązuję się, że nie będę już nigdy więcej takich słów wobec niego kierował”. Powód wniósł także o zobowiązanie pozwanego do powstrzymania się w przyszłości od tego rodzaju zachowań. Sąd poczynił następujące ustalenia faktyczne: Powód F. J. od 1990 r. jest użytkownikiem działki sąsiadującej z działką pozwanego T. K., a położonej na terenie ogrodów działkowych w B.. Przed tą datą powód kilkakrotnie zmieniał działki, albowiem wchodził w konflikty z każdym kolejnym sąsiadem. Pozwany T. K. jest osobą spokojną, niekonfliktową, nigdy nie kierował wobec powoda słów obraźliwych. Nigdy też nie stosował wobec powoda jakiejkolwiek przemocy fizycznej. Raz natomiast pozwany zwrócił się na piśmie do zarządu ogrodów działkowych z prośbą o podjęcie wobec powoda czynności dyscyplinujących, ponieważ na działce powoda panował ogromny nieład, nieporządek, co utrudniało pozwanemu korzystanie z jego działki. Powód nie zareagował jednak na żadne wezwanie zarządu do przywrócenia porządku na swojej działce. Natomiast zaczął inicjować kolejne procesy sądowe przeciwko poszczególnym działkowiczom. Najbliższy sąsiad stron słyszał, jak powód krzyczał do pozwanego. - dowód : zeznania świadka T. W. 00:31:17-00:35:43, zeznania świadka I. K. 00:05:47-00:11:05, --- STRONA 3 --- zeznania świadka J. Z. 00:36:01-00:45:53, zeznania świadka J. K. 00:11:48-00:17:31, zeznania świadka I. P. 00:18:06-00:22:34, zeznania świadka H. S. 00:27:36-00:30:59, zeznania świadka E. S. 00:22:50-00:27:14, zeznania pozwanego T. K. 00:52:46-00:59:10. Sąd zważył, co następuje: Powództwo w całości nie zasługiwało na uwzględnienie. Stosownie do przepisu art. 23 k.c., dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądań zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności, ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.(art. 24 § 1 k.c.) W myśl przepisu art. 448 k.c., w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. W doktrynie prawa cywilnego i orzecznictwie przyjmuje się, że art. 23 i 24 k.c. pozostają ze sobą w tak ścisłym związku, że odrębna wykładnia każdego z nich jest z reguły niemożliwa. Dlatego oba przepisy są wyjaśniane z reguły łącznie – w powiązaniu ze sobą. Z brzmienia art. 23 należy wyciągnąć wniosek, że prawu polskiemu nie jest znane jakieś jedno ogólne dobro osobiste i jedno odpowiadające mu prawo osobiste. Istnieje wiele dóbr korzystających z ochrony prawnej i wiele praw osobistych chroniących te dobra. Należy przyjąć, że dobra osobiste – to pewne wartości niematerialne łączące się ściśle z jednostką ludzką. Z postanowień art. 23 k.c. wynika, że wymienione w nim dobra osobiste „pozostają pod ochroną prawa cywilnego, niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach”, że prawu polskiemu nie jest znany wyczerpujący katalog dóbr osobistych i że tego rodzaju dobra chronione są nie tylko przez przepisy kodeksu cywilnego oraz inne przepisy zaliczane do prawa cywilnego, ale również przez przepisy należące do innych gałęzi prawa obowiązującego w Polsce systemu prawnego (np. prawa karnego). Cechą praw osobistych jako praw podmiotowych służących do ochrony poszczególnych dóbr osobistych, jest to, że są to prawa niemajątkowe (jeżeli nawet ich naruszenie pociąga za sobą również skutki majątkowe) i to ściśle związane z podmiotem podlegającym ochronie, tak że razem z nim powstają i wygasają oraz nie mogą przechodzić na inne podmioty zarówno w drodze czynności prawnych, jak i w drodze dziedziczenia. --- STRONA 4 --- Przy wyjaśnianiu istoty dóbr osobistych w przeszłości przyjmowało się, że dobra osobiste to indywidualne wartości uczuć i stanu psychicznego konkretnego człowieka. Jego subiektywne odczucie powinno mieć decydujące znaczenie dla oceny, czy doszło do naruszenia jakiegoś cenionego przez niego dobra osobistego. Obecnie jednak przeważa pogląd, że przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, decydujące znaczenie ma nie tylko subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej, ile to, jaką reakcję wywołuje w społeczeństwie to naruszenie. Sąd w świetle konkretnego stanu faktycznego ocenia – stosując kryteria obiektywne- czy doszło do naruszenia dobra osobistego (dóbr osobistych) i czy zachodzą przesłanki do zastosowania któregoś ze środków ochrony przewidzianych w art. 24 k.c. bądź też w innych przepisach. Już z przepisu art. 23 k.c. wynika jednoznacznie, że ochrona dóbr osobistych jest wszechstronna. Może ona być realizowana w różny sposób i za pomocą różnych środków, mieć zarówno charakter niemajątkowy, jak i majątkowy. Z art. 24 k.c. wynika natomiast, że ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym. Przesłanka bezprawności działania jest przesłanką konieczną do udzielenia ochrony o charakterze niemajątkowym, przewidzianej w omawianym przepisie. Przesłanka bezprawności działania ujmowana jest w prawie cywilnym szeroko. Przyjmuje się mianowicie, że bezprawne jest każde działanie sprzeczne z normami prawnymi, nawet porządkiem prawnym oraz z zasadami współżycia społecznego. Bezprawność lub brak bezprawności działania są przesłankami, od istnienia (nieistnienia) których uzależniona jest możliwość uzyskania ochrony dóbr osobistych o charakterze niematerialnym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, zgodnie z którym za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających je, oraz, że do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się: 1. działanie w ramach porządku prawnego tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, 2. wykonywanie prawa podmiotowego, 3. zgodę pokrzywdzonego, 4. działanie w obronie uzasadnionego interesu. W art. 24 k.c. ustawodawca wprowadził domniemanie bezprawności, a to oznacza, że to pozwany w procesie o ochronę dóbr osobistych ma obowiązek wykazania istnienia okoliczności usprawiedliwiających to działanie, a więc wyłączających bezprawność. W ścisłym związku z omawianym przepisem art. 24 k.c. pozostaje przepis art. 448 k.c. Charakter naruszonego dobra osobistego nie jest w art. 448 k.c. bliżej określony, Oznacza to, że przepis ten ma zastosowanie w razie naruszenia wszelkich dóbr osobistych, zarówno wymienionych w rat. 23, jak i tam nie wymienionych jednakże pod warunkiem, że korzystają one z ochrony prawa. W oparciu o oba powołane przepisy przyjęto zgodnie, że ustalenie, że dobro osobiste zostało naruszone działaniem bezprawnym, to przesłanka ta warunkuje zarówno roszczenie zmierzające do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych (przeproszenie, złożenie stosowanego oświadczenia), jak i roszczenia o zasądzenie zadośćuczynienia albo stosownej sumy pieniężnej na cel społeczny. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości Sądu, że powód oparł swoje żądania, złożenia przez pozwanego stosownego oświadczenia, a także nakazania pozwanemu zapłaty odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia, na przywołanych wyżej i omówionych przepisach art. 23, 24 i 448 k.c. --- STRONA 5 --- Powód jednak – w ocenie Sądu – nie wykazał, aby zaistniała którakolwiek ustawowa przesłanka pozwalająca na przyjęcie, że pozwany dopuścił się wobec powoda bezprawnego działania bądź zaniechania, którego skutkiem było naruszenie jakiegokolwiek dobra osobistego powoda. Świadkowie przesłuchani przez Sąd- na wniosek powoda - nie potwierdzili żadnego z wydarzeń opisanych w pozwie, a mianowicie, aby kiedykolwiek pozwany kierował wobec powoda słowa powszechnie uznane za obraźliwe, bądź, aby kiedykolwiek dopuścił się wobec powoda napaści fizycznej. Zeznania te nie potwierdziły również zarzutu, aby pozwany niszczył na jego działce jakieś uprawy, bądź zatruwał wodę w studni powoda. Zeznania świadków dostarczyły Sądowi natomiast informacji na temat funkcjonowania powoda terenie ogrodów działkowych. Z zeznań tych wynika bowiem, że powód jest inicjatorem licznych konfliktów w sąsiadami działkowymi. Konflikty te były przyczyną wielokrotnej zmiany działki przez powoda. Powód ignoruje też kierowane do niego przez zarząd wezwania np. do zaprowadzenia porządku na swojej działce. Jest postrzegany na terenie ogrodów działkowych jako osoba stawiająca siebie ponad prawem, która lekceważy normy prawne i panujące zwyczaje. Mając na uwadze ustalenia, iż nie doszło do naruszenia jakichkolwiek dóbr osobistych powoda, nie zaszły również przesłanki do zastosowania któregoś ze środków ochrony przewidzianych w art. 24 k.c., bądź art. 448 k.c. Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnia art. 98 § 1 k.p.c., statuujący zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Powoda zatem jako przegrywającego sprawę należało obciążyć kosztami zastępstwa procesowego poniesionymi przez pozwanego.