Postanowienie I C 621/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Poznań

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt I C 621/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Poznań, dnia 9 grudnia 2020 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu I Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: Sędzia Sławomira Hańczewska Protokolant: st. sekr. sąd. Monika Szulc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2020 r. w Poznaniu sprawy z powództwa R. B. przeciwko Skarbowi Państwa Dyrektorowi Aresztu Śledczego w P. o zapłatę 1. Oddala powództwo. 2. Nie obciąża powoda kosztami postępowania. 3. Przyznaje adw. E. T. kwitę 147,60 zł (w tym VAT) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. 4. Kosztami pełnomocnika z urzędu obciąża Skarb Państwa. SSO Sławomira Hańczewska UZASADNIENIE Pozwem z dnia 26 marca 2018 roku, skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Centralnemu Zarządowi Służby Więziennej, powód R. B. domagał się zasądzenia od pozwanego kwoty 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty, zwrotu kosztów procesu, a także nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu powód podał, iż przebywał w Areszcie Śledczym przy ul. (...) w P. w dniach: od 12 marca 2014 roku do 27 czerwca 2015 roku oraz od 22 października 2016 roku do 7 czerwca 2017 roku, a także przebywa w tej jednostce od 8 grudnia 2017 roku do dnia dzisiejszego. Powód wskazał, iż w okresie przebywania przez niego w Areszcie Śledczym w P. pozwany nie zapewnił powodowi warunków bytowych, które prawo nakazuje zapewnić osobie izolowanej. Powód nadmienił, że przez okres izolacji został poddany niezgodnemu z prawem, nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu z uwagi na niezapewnienie humanitarnych warunków izolacji. Powód zarzucił pozwanemu w szczególności: --- STRONA 2 --- • nadmierne przeludnienie cel, a co za tym idzie brak należytego wyposażenia cel – wskazując, że większość cel, w których przebywał posiadała niesprawną wentylację oraz kąty sanitarne i nieodpowiednie oświetlenie, a także, że przebywał w celach niespełniających norm powierzchniowych; • zagrożenie bezpieczeństwa osobistego poprzez umieszczenie w jednej celi osób o różnym stopniu demoralizacji oraz osadzaniu osób o stwierdzonych zaburzeniach psychicznych – wskazując, że w okresie objętym pozwem pozwany, braku miejsc i bez zaleceń lekarskich, umieścił powoda na oddziale diagnostyczno-psychiatrycznym; • nieodpowiednie wyżywienie oraz niewłaściwą jakość i temperaturę wydawanych potraw – wskazując na niezapewnienie posiłków o odpowiedniej gramaturze i rozrzedzanie potraw w celu uzupełnienia ich wagi; • przedmiotowe i niekulturalne traktowanie osadzonych przez funkcjonariuszy służby więziennej – wskazując, że załatwianie spraw osadzonych w pozwanym Areszcie Śledczym jest znacznie utrudnione, a także, że są oni zbywani przez funkcjonariuszy jednostki oraz, że funkcjonariusze jednostki źle traktują osadzonych o gorszym statusie materialnym; • niezapewnienie odpowiedniej opieki medycznej w przyzakładowej służbie zdrowia, jak i ambulatoriach lekarskich – wskazując na trudności w dostępie do konsultacji specjalistycznych i otrzymaniu przepisywanych leków, niewłaściwą jakość opieki medycznej zapewnionej przez Areszt Śledczy w P.. (k. 4-15) W załączonych do pozwu pismach powód wniósł o zwolnienie go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. (k. 16-19) Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2018 roku Referendarz sądowy w Sądzie Okręgowym w Poznaniu zwolnił powoda od kosztów sądowych w części, tj. w zakresie opłaty od pozwu, oddalając wniosek powoda w pozostałym zakresie. (k. 31-32) W piśmie procesowym z dnia 17 lipca 2018 roku, stanowiącym odpowiedź na pozew , pozwany Dyrektor Generalny Służby Więziennej, zastępowany przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej, wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej. Pozwany wniósł jednocześnie o właściwe oznaczenie materialnoprawnego reprezentanta Skarbu Państwa, tj. poprzez zmianę z Dyrektora Generalnego Służby Więziennej (Centralny Zarząd Służby Więziennej) na Dyrektora Aresztu Śledczego w P.. W uzasadnieniu pozwany wskazał, iż w jego ocenie powództwo jest pozbawione podstaw co do zasady oraz nie zostało udowodnione. Podał, że w działaniach pozwanego nie sposób doszukać się przede wszystkim naruszenia jakichkolwiek dóbr osobistych powoda, albowiem przytoczone w pozwie okoliczności faktyczne, mające uzasadniać dochodzone przez powoda roszczenie, są dowolne i nie odpowiadają warunkom panującym w Areszcie Śledczym w P.. Pozwany zaprzeczył jakoby powód w okresie objętym pozwem przebywał w celach, w których występowało zjawisko tzw. przeludnienia, co potwierdza również fakt niewydania w stosunku do powoda decyzji pozwalającej na czasowe umieszczenie osadzonego w pomieszczeniu niespełniającym normy powierzchniowej. Pozwany zakwestionował również twierdzenia powoda w zakresie niewłaściwych warunków sanitarnych i bytowych, panujących w celach mieszkalnych, w których przebywał powód, wskazując że wszystkie cele mieszkalne wyposażone były w odpowiedni i sprawny sprzęt kwaterunkowy, który nadto podlegał bieżącej kontroli funkcjonariuszy działu kwatermistrzowskiego. Nadmienił, iż w Areszcie Śledczym w P. zapewnione są właściwe warunki sanitarne, odpowiednia cyrkulacja powietrza, a kąciki sanitarne wykonane są w sposób wykluczający przedostawanie się ewentualnych nieprzyjemnych zapachów do celi. Pozwany wskazał, że każda z cel Aresztu Śledczego w P. posiada sprawną wentylację grawitacyjną, a także wyposażona jest w oświetlenie elektryczne zgodne z projektem technicznym oraz okna, zapewniające dopływ światła naturalnego, z możliwością ich otworzenia. --- STRONA 3 --- Pozwany wskazał, iż nieuprawnione są twierdzenia powoda dotyczące braku środków higienicznych, albowiem powód otrzymywał przedmiotowe środki od administracji Aresztu Śledczego w P. w odpowiedniej ilości, natomiast w przypadku gdyby okazały się one niewystarczające, powód miał możliwość skorzystania z kantyny jednostki w celu ich nabycia. Pozwany podniósł również, iż panująca w pomieszczeniach mieszkalnych Aresztu Śledczego w P. temperatura regulowana jest w sposób zapewniający osadzonym komfort cieplny. Odnosząc się do zarzutów powoda w zakresie osadzenia go w celu z osobami o różnym stopniu demoralizacji, pozwany wskazał, iż powód każdorazowo osadzany był w pomieszczeniach zgodnie z przepisami prawa regulującymi kwestię klasyfikacji osadzonych, wobec czego brak jest podstaw do uznania, iż podczas pobytu w Areszcie Śledczym w P. powód został umieszczony w pomieszczeniu w sposób nieuwzględniający w tym zakresie norm. Pozwany wyjaśnił przy tym, iż powód nie zgłaszał wychowawcy czy psychologowi problemów związanych z osadzeniem. Odnosząc się do zarzutów powoda w zakresie niewłaściwego żywienia, pozwany wskazał, iż wszystkie wydawane w Areszcie Śledczym w P. potrawy są odpowiednio zbilansowane i posiadają określoną wartość kaloryczną oraz wydawane są w warunkach zgodnych z odpowiednimi przepisami prawa. Nadmienił jednocześnie, że produkty, z których posiłki te są przygotowywane pochodzą od dostawców wyłonionych w ramach procedury przetargowej, są zawsze świeże i z odpowiednim terminem przydatności do spożycia. Pozwany wskazał, iż pełniący służbę w Areszcie Śledczym w P. funkcjonariusze nie traktują osób osadzonych w sposób przedmiotowy, wykonując swoje obowiązki służbowe w sposób właściwy i nie dokonując przy tym żadnej „gradacji” osadzonych wedle popełnionych przez nich przestępstw czy też posiadanego majątku. Pozwany zaprzeczył nadto zarzutom powoda w zakresie niewłaściwej opieki medycznej w Areszcie Śledczym w P., podając że na terenie wyżej wymienionej jednostki działa szpital z izbą chorych i ambulatoriami, dostępny całodobowo przez siedem dni w tygodniu, a nadto osadzeni mają możliwość korzystania również z konsultacji dokonywanych przez lekarzy specjalistów, a dostęp do nich nie jest utrudniony. (k. 43-53) Postanowieniem z dnia 9 października 2018 roku Referendarz sądowy w Sądzie Okręgowym w Poznaniu ustanowił dla powoda pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata, którego wskaże Okręgowa Rada Adwokacka w P.. (k. 130) Okręgowa Rada Adwokacka w P. wyznaczyła dla powoda pełnomocnika z urzędu w osobie adw. E. T.. (k. 140) W piśmie procesowym z dnia 28 listopada 2018 roku pełnomocnik powoda poparł wywiedzione przez R. B. powództwo, a także wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej nawet w części pomocy prawnej z urzędu. (k. 155) W piśmie procesowym z dnia 28 listopada 2018 roku pełnomocnik powoda poparł wywiedzione przez R. B. powództwo, w szczególności wnosząc o zasądzenie od Skarbu Państwa – Centralnego Zarządu Służby Więziennej na rzecz powoda odszkodowania w kwocie 150.000 zł, a także wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej nawet w części pomocy prawnej z urzędu. (k. 161-162) W piśmie procesowym z dnia 26 marca 2019 roku pozwany podtrzymał dotychczasowe stanowisko procesowe, wnosząc o oddalenie powództwa w całości. Pozwany podniósł także zarzut przedawnienia części roszczeń powoda związanych z jego pobytem w Areszcie Śledczym w P., wskazując iż w dniu wniesienia pozwu co do części roszczeń powoda, tj. dotyczących okresu sprzed 27 czerwca 2014 roku, upłynął już trzyletni termin do żądania naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. (k. 168-170) W dalszym toku postępowania strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska procesowe. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód R. B. przebywał w Areszcie Śledczym w P. w okresach: 1. od 10 stycznia 2008 roku do 30 września 2008 roku, --- STRONA 4 --- 2. od 27 lutego 2009 roku do 11 marca 2009 roku, 3. od 13 maja 2009 roku do 22 lipca 2009 roku, 4. od 14 marca 2014 roku do 23 lipca 2014 roku, 5. od 10 września 2014 roku do 22 czerwca 2015 roku, 6. od 24 października 2016 roku do 7 czerwca 2017 roku, 7. od 11 grudnia 2017 roku do dnia 19 listopada 2018 roku. W okresie objętym żądaniem pozwu powód kolejno przebywał w pomieszczeniach o numerach: 227, 215, 232, 248, 29, 13, 29, 207, 29, 38, 27, 205, 7, 233, 226, 309, 301, 303, 327, 308, 328, 140, 332, 134, 29, 10, 49, 128, 28, 13, 28, 2, 8, 49. Każde z powyższych pomieszczeń spełniało normy powierzchniowe wynikające z dyspozycji art. 110 § 2 kodeksu karnego wykonawczego, licząc co najmniej 3m 2 powierzchni na jednego osadzonego. Powód nie zgłaszał skarg administracji pozwanej jednostki penitencjarnej w zakresie występowania przeludnienia w zajmowanej przez powoda celi. W okresie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w P. nie występowało zjawisko przeludnienia, które utrzymywało się jedynie na krótko po wejściu w życie nowelizacji kodeksu karnego wykonawczego w grudniu 2009 roku, tj. w czasie, kiedy powód nie przebywał w pozwanej jednostce penitencjarnej. Od roku 2013, w jednostce penitencjarnej w ogóle nie występowało zjawisko przeludnienia. Każda z cel wyposażona była w łóżko więzienne, taboret, szafkę z zapewnieniem każdemu osadzonemu kubatury o pow. 3m 3 , stół, kącik sanitarny wraz z wyposażeniem, jak również posiadała sprawną wentylację grawitacyjną, grzejnik, oświetlenie oraz stolarkę okienną w dobrym stanie wraz z zabezpieczeniem. Wyposażenie cel mieszkalnych podlegało okresowym przeglądom, a w przypadku wystąpienia usterek przeprowadzano niezbędne naprawy. W trakcie pobytów w Areszcie Śledczym w P. powód nie zgłaszał szczególnych uwag w zakresie warunków bytowych, doboru osadzenia, traktowania przez funkcjonariuszy aresztu, jak również obaw o własne bezpieczeństwo w celach mieszkalnych. Nie zgłaszał wychowawcy problemów z wentylacją w celi oraz niemożnością otworzenia okna. Powód odmawiał natomiast przyjmowania posiłków i swoim zachowaniem powodował konieczność stosowania wobec niego środków przymusu. Powód nie zgłaszał również wychowawcom faktu umieszczenia go w jednej celi razem z osadzonymi chorymi psychicznie. Dowód: notatka służbowa – przeglądarka historii rozmieszczenia (k. 22-25), wydruk z programu ewidencyjnego NOE-NET – przeglądarka historii rozmieszczenia powoda (k. 57-58), wydruk z programu ewidencyjnego NOE-NET – przeglądarka danych osobowych powoda (k. 59-60), wydruk z programu ewidencyjnego NOE-NET – przeglądarka orzeczeń dot. powoda (k. 61-69), wydruk z programu ewidencyjnego NOE-NET – przeglądarka pobytów powoda (k. 70), informacja o pobytach i orzeczeniach (k. 77-92), wykazy pomieszczeń w budynkach mieszkalnych Aresztu Śledczego w P. (k. 71-76), wydruk z programu ewidencyjnego NOE-NET – przeglądarka danych osobopoznawczych (k. 93-95, 101-104), zeznania świadka T. B. (1) na rozprawie w dniu 12 czerwca 2019 roku (k. 199-200), zeznania świadka W. N. na rozprawie w dniu 11 września 2019 roku (k. 245-247), zeznania świadka M. P. na rozprawie w dniu 5 czerwca 2020 roku przeprowadzone w ramach pomocy sądowej przez Sąd Rejonowy w C.(k. 288). Na terenie Aresztu Śledczego w P. osadzeni zapewnione mają zarówno regularne, ambulatoryjne, wizyty lekarskie według planowego harmonogramu, a nadto niezależnie od niego osadzeni, w razie potrzeby, możliwość skorzystania z pomocy lekarskiej w przypadku wystąpienia problemów zdrowotnych – w ramach dyżuru lekarskiego bądź w ramach wewnętrznego oddziału szpitalnego. Osadzeni --- STRONA 5 --- wypisują kartki z podaniem imienia i nazwiska chorego, a następnie sprowadzani są do lekarza. Chorzy osadzeni mają prowadzone książeczki zdrowia. Bezpośrednio po osadzeniu w areszcie osadzeni odbywają badania wstępne. W trakcie pobytów w Areszcie Śledczym w P. powód miał zapewnioną odpowiednią opiekę lekarską. Powód wielokrotnie korzystał z konsultacji lekarskich, w tym konsultacji specjalisty (...) oraz miał przepisywane leki, które otrzymywał do celi regularnie. Dowód: notatki wychowawców Aresztu Śledczego w P. (k. 88-92, 96-100), notatka służbowa zastępcy ordynatora Oddziału Chorób Wewnętrznych Szpitala i (...) z Izbą (...) Aresztu Śledczego w P. A. K. z dnia 23 lipca 2018 roku (k. 117), kopia dokumentacji medycznej powoda (k. 118), zeznania świadka E. M. na rozprawie w dniu 11 września 2019 roku (k. 245-247) Na terenie Aresztu Śledczego w P. funkcjonuje dział kwatermistrzowski, w ramach którego pełniący tam służbę funkcjonariusze Służby Więziennej dbają o to, aby w celach mieszkalnych zapewniony był sprzęt kwatermistrzowski, a nadto aby osadzonym wydawane były środki czystości, jak również zajmują się organizacją, przygotowywaniem i wydawaniem osadzonym posiłków. Środki czystości i higieny wydawane są do 5. dnia każdego miesiąca. Posiłki w Areszcie Śledczym w P. przygotowywane są przez szefa kuchni, według z góry ustalonego jadłospisu, z uwzględnieniem podaży kalorycznej zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Osadzonym przysługują trzy posiłki dziennie, w tym co najmniej jeden ciepły. Po przygotowaniu każdego posiłku pobierana jest jego próbka, następnie posiłki rozwożone są do poszczególnych cel. Powód nie zgłaszał funkcjonariuszom pozwanej jednostki penitencjarnej uwag w zakresie udostępnianych mu środków czystości oraz dostarczanych posiłków. Dowód: zeznania świadka E. M. na rozprawie w dniu 11 września 2019 roku (k. 245-247), zeznania świadka T. B. (2) na rozprawie w dniu 11 września 2019 roku (k. 245-247), zeznania świadka M. P. na rozprawie w dniu 5 czerwca 2020 roku przeprowadzone w ramach pomocy sądowej przez Sąd Rejonowy w C. (k. 288). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy oraz zeznań świadków. Zgodnie z treścią art. 244 § 1 k.p.c., za dokumenty urzędowe należy traktować takie, które sporządzone są w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania i stanowią one dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Na zasadzie art. 245 k.p.c. dokument prywatny stanowi dowód jedynie tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Sąd dał wiarę dokumentom przedłożonym do akt sprawy dokumentom – tak urzędowym, jak i prywatnym, albowiem nie budziły one wątpliwości co do ich wiarygodności, a nadto strony nie kwestionowały ich oryginalności i zgodności ze stanem faktycznym. Złożone w sprawie wydruki komputerowe zostały przez Sąd ocenione przez pryzmat normy wynikającej z art. 308 k.p.c. Sąd nadał przymiot wiarygodności zeznaniom świadka T. B. (1) – pracownika Aresztu Śledczego w P., uznając jego relacje za spontaniczne i pozbawione wewnętrznych sprzeczności. Świadek, w ramach swoich obowiązków służbowych, zajmował się koordynowaniem spraw przeludnienia w areszcie i nadzorowaniem składania wniosków o przedłużenie okresu przeludnienia w odpowiednim czasie. Z relacji świadka wynikało w szczególności, iż powyższe zjawisko nie występowało w Areszcie Śledczym w P. w okresach, w których w jednostce tej przebywał powód. Świadek wyjaśnił, iż przeludnienie w Areszcie Śledczym w P. występowało jedynie w krótkim okresie po wejściu w życie nowelizacji kodeksu karnego wykonawczego w grudniu 2009 roku. Z zeznań świadka wynikało jednocześnie, iż powód nie zgłaszał skarg administracji pozwanej jednostki penitencjarnej w zakresie występowania przeludnienia w zajmowanej przez powoda celi. Jako wiarygodne oceniono zeznania świadka E. M. – pracownika Aresztu Śledczego w P.. Świadek posiadała wiedzę w zakresie przydatnym dla rozpoznania niniejszej sprawy, a to w szczególności z uwagi na fakt, iż przyjmowała chorych osadzonych jako lekarz ambulatoryjny. Z relacji świadka wynikało, iż na terenie Aresztu Śledczego w P. osadzeni zapewnioną mają odpowiednią opiekę medyczną, i to zarówno poprzez możliwość odbywania regularnych wizyt ambulatoryjnych, jak i korzystania z pomocy lekarza dyżurującego, a także wewnętrznego oddziału szpitalnego. Świadek przedstawiła również procedury związane z udzielaniem --- STRONA 6 --- osadzonym pomocy lekarskiej, wskazując, że wypisują oni kartki z podaniem imienia i nazwiska chorego, a następnie sprowadzani są do lekarza, a jednocześnie, że dla chorych osadzonych prowadzi się książeczki zdrowia. Podobnie jako wiarygodne Sąd ocenił zeznania świadka W. N., mając na względzie ich spójność, klarowność i zbieżność z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, a także fakt, że świadek jest pracownicą pozwanej jednostki penitencjarnej i pełniła funkcję wychowawcy w oddziale A2 w 2016 roku, gdzie przebywał powód. Świadek wskazała, między innymi, że zachowanie powoda, który odmawiał przyjmowania posiłków, powodowało konieczność stosowania wobec niego środków przymusu. Jednocześnie z relacji świadka wynikało, iż powód nie zgłaszał wniosków dotyczących złych warunków bytowych w jednostce penitencjarnej, w tym również nie zgłaszał uwag związanych z funkcjonowaniem wentylacji i sprawnością okna w celi mieszkalnej. Z relacji świadka wynikało również, co pozostawało w zgodzie z zeznaniami świadka T. B. (1), że w latach 2016-2017 w Areszcie Śledczym w P. nie występowało zjawisko przeludnienia. Świadek wskazała również, iż powód nie skarżył się na występowanie pleśni w celi, w której przebywał bądź na występowanie problemów z wentylacją pomieszczenia i działaniem okna. Zeznania świadka T. B. (2) uznano za wiarygodne, albowiem były one spójne, logiczne oraz w pełni poddawały się weryfikacji w drodze pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie. Świadek, podobnie jak wyżej wymienieni, jest pracownikiem (funkcjonariuszem) Aresztu Śledczego, a jego relacje były przydatne w szczególności w zakresie dokonania ustaleń faktycznych dotyczących organizacji i wydawania posiłków osadzonym w Areszcie Śledczym w P.. Sąd nadał przymiot wiarygodności zeznaniom świadka M. P. – pracownika pozwanej jednostki penitencjarnej. Zeznania te były spójne i logiczne, a przedstawiane przez świadka relacje znajdowały potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. Na podstawie zeznań świadka możliwym było w szczególności ustalenie zakresu wyposażenia pomieszczeń mieszkalnych Aresztu Śledczego w P. oraz spełniania przez nie norm powierzchniowych. Z relacji świadka wynikało jednocześnie, że każda z cel posiadała również sprawne instalacje, takie jak: wentylacja grawitacyjna, ogrzewanie, oświetlenie, a nadto sprawną stolarkę okienną. Świadek wskazał również, iż wyposażenie cel podlegało okresowym przeglądom i naprawom w razie wystąpienia usterek. Na podstawie zeznań świadka możliwym było również poczynienie ustaleń faktycznych w zakresie braku składania przez powoda skarg pracownikom Aresztu Śledczego w P. na nieprawidłowości w zakresie działania oświetlenia oraz na warunki bytowe. Na rozprawie w dniu 2 grudnia 2020 roku Sąd, na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2) k.p.c., pominął pozostałe dotychczas nierozpoznane wnioski dowodowe, mając na względzie, iż zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy był wystarczającym do rozstrzygnięcia sprawy, a przeprowadzenie powyższych dowodów zmierzałoby jedynie do wywołania nieuzasadnionej zwłoki w jej rozpoznaniu. Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. W niniejszej sprawie powód R. B. domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w P. kwoty 150.000 zł tytułem zadośćuczynieni\ za krzywdę doznaną w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych w trakcie pobytu w powyższym areszcie. Jedynym bezspornym faktem było to, iż powód osadzony był w Areszcie Śledczym w P. w okresach: od 12 marca 2014 roku do 27 czerwca 2015 roku, od 22 października 2016 roku do 7 czerwca 2017 roku, a także od 11 grudnia 2017 roku do dnia 19 listopada 2018 roku. Na wstępie należy zaważyć, iż jednym z podstawowych obowiązków nowożytnego państwa prawa jest zapewnienie skazanym humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności. W art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) zostało wskazane, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. stanowi, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub --- STRONA 7 --- poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadzając obowiązek zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z nim wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Należy także zauważyć, iż w orzecznictwie podkreśla się, że nieodpowiednich warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 roku, sygn. akt V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13). Formy ochrony dóbr osobistych wyznaczają art. 24 k.c. i art. 448 k.c. Ogólny przepis dotyczący ochrony dóbr osobistych, a mianowicie art. 24 § 1 k.c., stanowi, iż ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne, przy czym z art. 23 k.c. wynika, że katalog dóbr osobistych ma charter otwarty. Nie ulega przy tym wątpliwości, że ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym, a więc przede wszystkim działaniem sprzecznym z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego. Art. 448 k.c. stanowi zaś, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Do powstania roszczeń określonych w art. 24 k.c. nie jest wystarczająca sama bezprawność działania sprawcy. Niezbędny jest również skutek tego działania w postaci naruszenia jednego z dóbr osobistych, o których mowa w art. 23 k.c. Zgodnie z art. 6 k.c. to na stronie powodowej ciąży obowiązek udowodnienia, że swym bezprawnym działaniem pozwany istotnie naruszył jego konkretnie wymienione dobra osobiste. Art. 24 § 1 k.c. stwarza bowiem jedynie domniemanie działania sprawcy naruszenia dobra w sposób bezprawny. Na tym, którego dobro zostało naruszone ciąży jednak obowiązek wykazania, że zachowanie określonej osoby naruszyło konkretne jego dobro osobiste. Podkreślenia wymaga fakt, iż przepisy prawa cywilnego nie zawierają legalnej definicji dóbr osobistych. Art. 23 k.c. ogranicza się jedynie do stwierdzenia, że dobrami osobistymi człowieka są w szczególności: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. Z brzmienia art. 23 k.c. należy wyciągnąć wniosek, że prawu polskiemu nie jest znane jakieś jedno ogólne dobro osobiste. Istnieje wiele dóbr korzystających z ochrony prawnej i wiele praw osobistych chroniących te dobra. Obecnie przeważa pogląd, że przy ocenie czy doszło do naruszenia dobra osobistego decydujące znaczenie ma nie subiektywne odczucie danej osoby, ale to jaką reakcję wywołuje naruszenie w racjonalnym społecznym odbiorze. Należy więc przyjmować koncepcję obiektywną naruszenia dobra osobistego w kontekście całokształtu okoliczności sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2001 roku, sygn. akt V CKN 195/01, LEX nr 53107). Podkreśla się przy tym, że przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra, którego ochrony domaga się osoba zgłaszająca żądanie, należy brać pod uwagę całokształt okoliczności (S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do Kodeksu Cywilnego. Księga pierwsza. Część Ogólna, Warszawa 2007, uwagi do art. 23). Art. 448 k.c. przewiduje, że ten, czyje dobro osobiste zostało naruszone, może żądać albo odpowiedniej sumy zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, albo żądać zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany przez niego cel społeczny. Wskazany powyżej przepis jest związany z art. 24 k.c., w którym zawarto podstawową konstrukcję cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych. Na podstawie art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działa lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Na podstawie tego przepisu można żądać nie tylko odszkodowania za szkodę w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., lecz również zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Sąd zważył, że zgłoszone przez powoda roszczenie powinno podlegać ocenie pod kątem wyżej wskazanych przepisów prawa materialnego i wynikających z nich przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej. W świetle poczynionych w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych, powództwo oparte na art. 417 k.c. oraz 448 k.c. w związku z art. 23 k.c. i art. 24 k.c., okazało się jednakże bezzasadne. --- STRONA 8 --- Przesłankami warunkującymi zastosowanie ww. przepisu art. 417 k.c. są: zdarzenie polegające na bezprawnym działaniu lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej, szkoda oraz związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy wyżej określonym zdarzeniem. Podkreślić przy tym należy, że ten przypadek odpowiedzialności deliktowej nie jest uwarunkowany winą po stronie wykonującego władzę publiczną. Oznacza to, że koniecznym jest samo działanie lub zaniechanie które będzie charakteryzowało się bezprawnością polegającą na naruszeniu norm powszechnie obowiązującego prawa, niezależnie od winy po stronie naruszającego. Podstawową więc przesłanką odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu zadań z zakresu władzy publicznej jest ich bezprawność ujęta zarówno w art. 77 ust. 1 Konstytucji, jak i w art. 417 w formule „niezgodne z prawem”. Podkreślić przy tym należy, że rozkład ciężaru dowodu wskazany w wyżej przytoczonym art. 6 k.c. znajduje również zastosowanie przy omawianym rodzaju odpowiedzialności deliktowej. Oznacza to, że osoba dochodząca odszkodowania musi wykazać, że zachowanie władzy publicznej było bezprawne, że wystąpiła szkoda określonego rodzaju i rozmiarów oraz że zachodzi adekwatny związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy tym zachowaniem a szkodą. Wskazać przy tym należy, że kolejność badania ww. przesłanek nie jest dowolna. W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie działania (zaniechania), z którego, jak twierdzi poszkodowany, wynikła szkoda oraz dokonanie oceny jego bezprawności, następnie ustalenie czy wystąpiła szkoda i jakiego rodzaju i dopiero po stwierdzeniu, że obie te przesłanki zachodzą, możliwe jest zbadanie istnienia między nimi normalnego związku przyczynowego (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 27 czerwca 2013 roku, sygn. akt I Aca 174/13, a także wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 maja 2014 roku, sygn. akt I ACa 795/12, Legalis). Odnosząc się do powyższego, przez wzgląd na treść art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c., to na powodzie spoczywał obowiązek wykazania, że doszło do naruszenia jakiegokolwiek dobra osobistego. Natomiast obowiązkiem pozwanego było dowiedzenie, że ewentualne naruszenie dóbr osobistych powoda nie było bezprawne. Zdaniem Sądu powód nie sprostał jednak ciążącemu na nim, wyżej określonemu, obowiązkowi. Powód nie wykazał bowiem jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w zakresie wykazania, że w okresie przebywania w Areszcie Śledczym w P. doszło do naruszenia jego dóbr osobistych i wyrządzenia mu krzywdy. Powód ograniczył się jedynie do własnych, ogólnikowo naprowadzonych twierdzeń w zakresie złych warunków bytowych występujących w jednostce penitencjarnej oraz braku dochowania należytych procedur odnośnie umożliwiania osadzonym dostępu do konsultacji lekarskich oraz odnośnie przygotowywania posiłków. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, w tym zwłaszcza z wiarygodnych zeznań świadków, nie wynikało jednak, by panujące w Areszcie Śledczym w P. warunki bytowe odbiegały od podyktowanych przepisami prawa powszechnie obowiązującego norm, jak również, by odbiegały one od tych, które panują w innych jednostkach penitencjarnych w kraju. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało również uchybień w zakresie umożliwienia powodowi dostępu do opieki zdrowotnej oraz uchybień w zakresie jakości przygotowywanych posiłków. Znamiennym jest przy tym, iż w trakcie całego pobytu w areszcie powód nie złożył pozwanemu żadnych pisemnych zastrzeżeń, jak również nie wystosował żadnych skarg do sądu penitencjarnego. Stosownie bowiem do brzmienia § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 sierpnia 2003 roku w sprawie sposobu, zakresu i trybu sprawowania nadzoru penitencjarnego (Dz.U. 2003 Nr 152, poz. 1496), nadzór nad legalnością i prawidłowością przebiegu wykonywania kary pozbawienia wolności, kary aresztu, tymczasowego aresztowania, zatrzymania oraz środka zabezpieczającego związanego z umieszczeniem w zakładzie zamkniętym, a także kar porządkowych i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności, zwany dalej „nadzorem penitencjarnym”, sprawuje sędzia penitencjarny sądu okręgowego, w którego okręgu wykonywane są te kary lub środki. Sędzia penitencjarny dokonuje oceny, między innymi, warunków bytowych skazanych, stanu opieki medycznej i stanu sanitarnego, jak również stanu zabezpieczenia technicznego i wyposażenia pomieszczeń, w których przebywają osadzeni (§ 2 wyżej wymienionego rozporządzenia). Powód winien więc zgłosić swoje zastrzeżenia w pierwszej kolejności sądowi penitencjarnemu. Sąd cywilny nie ma bowiem uprawnień do oceny legalności, czy prawidłowości wykonywania kary wolności, albowiem uprawnienia te przysługują sędziemu penitencjarnemu (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22 lutego 2012 roku, sygn. akt IV CSK 276/11, a także z dnia 10 maja 2012 roku, sygn. akt IV CSK 473/11). Powód poruszając kwestię znajdującego się w celi mieszkalnej kącika sanitarnego przeznaczonego na zaspokajanie potrzeb fizjologicznych, nie wskazywał na to, by nie zapewniał mu on intymności przy załatwieniu swoich potrzeb, ale na niedogodności --- STRONA 9 --- związane z przemakaniem ścian oddzielających ten kącik od części mieszkalnej celi i nieprzyjemnym unoszącym się z niego zapachem. W tym miejscu należy jednak zauważyć, że tylko i wyłącznie brak intymności przy załatwianiu potrzeb urasta do wymiaru naruszenia dobra osobistego. Norma art. 102 pkt 1) k.k.w. oraz art. 110 § 2 k.k.w., nakazująca zapewnienia osadzonemu odpowiednich warunków higieny, skonkretyzowana w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 roku w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. 2016 poz. 2231) wskazuje na obowiązek usytuowania urządzeń sanitarnych w sposób zapewniający ich nieskrępowanie użytkowanie (§ 29 rozporządzenia). Przepis ten nakłada zatem obowiązek oddzielenia kącika sanitarnego w celu zapewnienia osobie osadzonej minimum prywatności, ale już nie zapewnienie samodzielności pomieszczenia. W okolicznościach sprawy wymóg ten został spełniony, bowiem wszystkie cele w których przebywał powód miały wydzieloną tą część za pomocą trwałych ścianek. Trudno mówić, aby nieprzyjemny zapach – jeżeli nawet się unosił – powodował u powoda naruszenie jakiegokolwiek dobra osobistego. Można w tym wypadku mówić co najwyżej o pewnym dyskomforcie o charakterze chwilowym, któremu można zapobiec poprzez wywietrzenie pomieszczenia poprzez otwarcie okien. Dodać w tym miejscu wypada, iż w przypadku pewnych uciążliwości związanych z osadzeniem polegającym na niższych od oczekiwanego standardzie celi, urządzeń sanitarnych nie świadczy o naruszeniu dóbr osobistych, dla wielu bowiem ludzi nieodbywających kary pozbawienia wolności warunki mieszkaniowe niejednokrotnie są równie trudne (por. wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 31 października 2014 roku, sygn. akt II Ca 176/14). Zważyć również należy, iż powód nie podjął jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w zakresie wykazania, iż w zajmowanych przez niego pomieszczeniach mieszkalnych Aresztu Śledczego w P. występowała niesprawna wentylacja oraz okno. Przeciwnie, z przeprowadzonego przez Sąd postępowania dowodowego – w tym zbieżnych w tym zakresie relacji świadków – wynikało, iż w okresach pobytu powoda w Areszcie Śledczym w P. każda z cel wyposażona była w sprawną wentylację sanitarną oraz stolarkę okienną o dobrym stanie. Ponadto personel pozwanej placówki penitencjarnej dokonywał okresowych przeglądów wyposażenia cel, a wszelkie ewentualne usterki były naprawiane. Tak samo powód nie wykazał jakoby w okresie pobytu w Areszcie Śledczym w P. napotykał problemy z uzyskaniem odpowiednich środków czystości, a także, że cele, w których przebywał były nieodpowiednio oświetlone bądź ogrzane. Podobnie powód nie wykazał jakoby pozwany nie zapewnił powodowi odpowiedniej opieki medycznej w przyzakładowej służbie zdrowia, jak i ambulatoriach lekarskich. Również i w tym zakresie powód ograniczył się wyłącznie do naprowadzenia własnych twierdzeń na temat trudności w dostępie do konsultacji specjalistycznych i otrzymaniu przepisywanych leków, podczas gdy z przeprowadzonego przez Sąd postępowania dowodowego wynikało, iż na terenie pozwanej jednostki penitencjarnej osadzeni zapewnione mają zarówno regularne, ambulatoryjne, wizyty lekarskie według planowego harmonogramu, jak również niezależnie od niego mają oni możliwość skorzystania z pomocy lekarskiej w ramach dyżuru lekarskiego bądź w ramach wewnętrznego oddziału szpitalnego. W szczególności podkreślić należy, iż w opozycji wobec twierdzeń powoda w zakresie powyższego pozostawała jego dokumentacja medyczna z Aresztu Śledczego w P. oraz notatka służbowa zastępcy ordynatora Oddziału Chorób Wewnętrznych Szpitala i (...) z Izbą (...), z których to dokumentów wynikało, iż w trakcie pobytów w Areszcie Śledczym w P. powód miał zapewnioną odpowiednią opiekę lekarską, bowiem wielokrotnie korzystał z konsultacji lekarskich, w tym konsultacji specjalisty (...) oraz miał przepisywane leki, które otrzymywał do celi regularnie. Powód nie zaoferował również Sądowi żadnego materiału dowodowego mającego wskazywać, iż w pozwanej jednostce penitencjarnej nie zapewniono powodowi odpowiedniego wyżywienia, w tym właściwej jakości i temperatury wydawanych potraw. Poczynione przez Sąd ustalenia prowadziły bowiem do wniosku, iż posiłki w Areszcie Śledczym w P. przygotowywane są przez szefa kuchni, zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowiązującego i według z góry ustalonego jadłospisu, z uwzględnieniem podaży kalorycznej, a po przygotowaniu każdego posiłku, a przed jego rozwiezieniem do poszczególnych cel, pobierana jest jego próbka. Znamiennym jest, iż powód nie zgłaszał funkcjonariuszom pozwanej jednostki penitencjarnej uwag w zakresie dostarczanych posiłków. Ponadto wskazać należy, iż powód nie sprostał również ciężarowi wykazania, że w okresie przebywania w Areszcie Śledczym w P. zajmował pomieszczenia mieszkalne, które były przeludnione. Zgodnie z art. 110 § 1 k.k.w., skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej. Stosownie natomiast do § 2 powyższego artykułu, powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2 . Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne --- STRONA 10 --- miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Wskazując na wystąpienie zjawiska przeludnienia w zajmowanych celach powód – podobnie jak wyżej – ograniczył się jedynie do własnych oświadczeń. W szczególności nie przedłożył jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałoby, iż którakolwiek z kolejno zajmowanych przez niego cel o numerach: 227, 215, 232, 248, 29, 13, 207, 38, 27, 205, 7, 233, 226, 309, 301, 303, 327, 308, 328, 140, 332, 134, 29, 10, 128, 28, 2, 8, 49 nie spełniała normy wynikającej z art. 110 § 1 k.k.w. Jednocześnie ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynikało, iż w okresach pobytu powoda w pozwanej jednostce penitencjarnej zjawisko tzw. przeludnienia w ogóle nie występowało, a każda z powyższych cel spełniała normę powierzchniową wynoszącą 3m 2 powierzchni na każdego osadzonego. Jednocześnie powód nie wykazał jakoby w okresie pobytu w Areszcie Śledczym w P. został osadzony – bez zaleceń lekarskich – w jednej celi wraz z osobą o stwierdzonych zaburzeniach psychicznych. Fakt ten nie znalazł w szczególności potwierdzenia w zgromadzonych w aktach sprawy dokumentach oraz treści zeznań świadków. Twierdzeniom tym przeczy również ustalenie, iż fakt umieszczenia powoda w jednej celi razem z osadzonymi chorymi psychicznie nie był przez R. B. zgłaszany wychowawcom. Należy również nadmienić, iż gołosłownymi pozostawały również twierdzenia powoda w zakresie przedmiotowego i niekulturalnego traktowania osadzonych przez funkcjonariuszy służby więziennej. Z przeprowadzonego przez Sąd postępowania dowodowego nie wynikało jakoby załatwianie spraw osadzonych w pozwanym Areszcie Śledczym miało być znacznie utrudnione, a także jakoby funkcjonariusze jednostki źle traktowali osadzonych o gorszym statusie materialnym. Przeciwnie, ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów wynikało, że to powód przejawiał zachowania powodujące konieczność zastosowania wobec niego środków przymusu. Nie sposób również przyjąć odpowiedzialności pozwanego za ogół panujących w jednostkach penitencjarnych kiepskich warunków bytowych. Każdy osadzony winien bowiem liczyć się z tym, że odbywanie kary następuje w warunkach nie zawsze przez niego oczekiwanych. W każdym przypadku wiąże się ono z mniejszymi czy większymi dolegliwościami czy utrudnieniami, a także ograniczeniami, często trudnymi wręcz do zaakceptowania (por. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 28 maja 2015 roku, sygn. akt III C 61/14). Należy również podkreślić to, iż powód w rzeczywistości nie konkretyzuje skutków rzekomego naruszenia jego dóbr osobistych, jak również nie wskazał na sposób ustalenia wysokości dochodzonego pozwem roszczenia. Reasumując Sąd uznał, iż powód nie wykazał naruszenia jego dóbr osobistych przez pozwanego w sposób bezprawny, jak również wysokości spowodowanej przez jednostkę penitencjarną szkody, a co za tym idzie również związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem pozwanego a doznaną przez powoda szkodą. Twierdzenia powoda nie zostały poparte zgromadzonym materiałem dowodowym i tym samym Sąd nie znalazł podstaw dla uznania zasadności roszczenia. Mając powyższe fakty na względzie, a także w oparciu o przepisy zawarte w art. 415 k.c., 417 § 1 k.c. , 23 i 24 k.c. oraz art. 448 k.c., Sąd doszedł do przekonania, iż powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Powództwo podlegało zatem oddaleniu, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku. W punkcie 2. sentencji wyroku Sąd odstąpił od obciążenia powoda kosztami niniejszego postępowania na podstawie art. 102 k.p.c., mając na względzie fakt, iż powód po okresie długotrwałego przebywania w jednostce penitencjarnej mierzy się z kłopotami w zakresie powrotu do funkcjonowania w społeczeństwie, w tym podejmowania pracy zarobkowej, a nadto nie posiada majątku, a w toku niniejszego postępowania uzyskał częściowe zwolnienie od kosztów sądowych – w związku z czym nie jest w stanie pokryć ani kosztów sądowych ani kosztów zastępstwa procesowego pozwanego. Nakazanie zapłaty kosztów powodowi wobec powyższych faktów uznać należy za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W punkcie 3. sentencji wyroku Sąd przyznał adw. E. T. kwotę 147,60 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, przy czym wynagrodzenie to ustalone zostało w oparciu o § 4 ust. 1 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 26) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U. 2017 poz. 1796) i powiększone – z uwagi na brzmienie § 4 ust. 3 powyższego rozporządzenia – o stawkę podatku VAT wynoszącą 23 %. --- STRONA 11 --- Mając na względzie przepis art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku - Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U.2020.0.1651) kosztami pełnomocnika z urzędu obciążono Skarb Państwa – o czym orzeczono w punkcie 4. sentencji wyroku. SSO Sławomira Hańczewska