Wyrok I C 617/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 09 marca 2010 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 617/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 09 marca 2010 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący SSO Alicja Wronowska - Nahotko Protokolant Ewa Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 marca 2010 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa M. K. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) we W., (...) w W. o zapłatę I . oddala powództwo; II. nie obciąża powoda kosztami procesu. Sygn.akt I C 617/09 UZASADNIENIE Pozwem skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa - (...) we W. (dalej: (...)) oraz (...) w W. (dalej: (...)) powód M. K. wniósł o zasądzenie kwoty 150.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku oraz kosztami procesu. W uzasadnieniu powód podał, że w pozwanym (...) przebywał od 30.12.2004 r. do 30.03.2006 r. oraz w (...) od 30.03.2006 r. do chwili obecnej. Powód podniósł, że w tym okresie pozwani nie zapewnili powodowi warunków bytowych, które prawo nakazuje zapewnić osobie pozbawionej wolności. W ocenie powoda pozwani ponoszą odpowiedzialność w szczególności za nadmierne przeludnienie i wynikające z niego przebywanie w celi z osobami palącymi, brak należytego wyposażenia celi, nieodpowiednie wyżywienie, brak zajęć kulturalno-oświatowych, brak dostępu do aktów prawnych i regulaminu, utrudnianie kontaktów z bliskimi, przetrzymywanie korespondencji, brak warunków do utrzymania higieny --- STRONA 2 --- osobistej, przedmiotowe traktowanie osadzonych przez funkcjonariuszy Służby Więziennej, niewłaściwe funkcjonowanie kantyny więziennej, ograniczony dostęp do opieki lekarskiej, rozmów telefonicznych. W odpowiedzi na pozew (k. 52-70), strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu strona pozwana podała, że osadzenie powoda w przeludnionej celi nie nosi znamion bezprawności, albowiem działanie administracji penitencjarnej w stosunku do osadzonego mieściło się w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny i nie było nacechowane złą wolą lub próbą jego dyskryminacji. W protokole wizytacji z 25.02.2009 r. sędzia penitencjarna nie stwierdziła naruszenia rozporządzenia w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w (...). Co więcej, wskazała, że warunki bytowe w jednostce stale ulegają poprawie dzięki przeprowadzanym remontom. Strona pozwana wskazała, że istnieje możliwość braku węzła sanitarnego w celi mieszkalnej, a na potrzeby fizjologiczne wymagane jest w celi wiaderko. W ocenie strony pozwanej, powód w żaden sposób nie tylko nie wykazał, ale nawet nie uprawdopodobnił domniemanej szkody, jej wysokości, ani tym bardziej nie wskazał normalnego związku przyczynowego. Samo gołosłowne twierdzenie, nie poparte dowodami, ani przynajmniej wskazaniem osadzonych, z którymi przebywał w rzekomo przeludnionej celi, nie mogą być dowodem w sprawie. Na marginesie strona pozwana wskazała, że powód nieprzestrzeganiem porządku prawnego sam współprzyczynił się do przeludnienia w jednostkach penitencjarnych i wszelkie pretensje winien mieć do siebie i co najwyżej do kompanów z więziennej celi, z którymi jest osadzony. Ponadto strona pozwana podniosła, że powód jest recydywistą penitencjarnym odbywającym karę w zakładzie typu zamkniętego m.in. za przestępstwo z art. 148 § 1 k.k. zakwalifikowanym do (...). Powód odbywał już karę pozbawienia wolności w okresie wcześniejszym i fakt znajomości realiów więziennych nie odstraszył go od powrotu w to samo miejsce. Fakt statystycznego przeludnienia w zakładzie nie oznacza ponadto, że dotknięci są nim wszyscy osadzeni. Ponadto w zakładzie --- STRONA 3 --- funkcjonuje m.in. biblioteka, siłownia, radiowęzeł, organizowane są zajęcia kulturalne i oświatowe. W ocenie strony pozwanej, zgromadzony w sprawie materiał procesowy nie pozwala ocenić jako zasadne twierdzeń powoda o nieludzkim traktowaniu jakiego jego zdaniem doznał ze strony personelu (...). Powód nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Strona pozwana podniosła, że gdyby zatrudnienie powoda było możliwe, to otrzymałby pracę. Przyznanie powodowi zadośćuczynienia, naruszałoby elementarne zasady współżycia społecznego określone w art. 5 k.c. oraz elementarne poczucie sprawiedliwości społecznej. Strona pozwana podniosła również zarzut przedawnienia co do części roszczeń powoda za okres do dnia 29.06.2006 r. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód M. K. przebywał w (...) we W. od 30.12.2004 r. do 30.03.2006 r. Dowód : -akta osobopoznawcze powoda część „B"; W (...) w W. powód przebywa od 30.03.2006 r. do 30.05.2007 r. i od 12.09.2007 r. do chwili obecnej. Powód odbywa karę 15 lat pozbawienia wolności za czyn z art. 148 § 1 k.k. Koniec kary przypada na dzień 29.02.2020 r. Dowód : -akta osobopoznawcze powoda część „B"; -zeznania świadka G. D. - przesłuchany w drodze pomocy sądowej przed SR w Wołowie, k. 354; -zeznania świadka R. C. - przesłuchany w drodze pomocy sądowej przed SR w Wołowie, k. 355; W (...) powód przebywa od 1981 r. z niewielkimi przerwami. Dowód : --- STRONA 4 --- -przesłuchanie powoda M. K., k. 407v-408; Obecnie od około 2 lat powód przebywa w celi nr (...)o pow. 15m 2 , nie licząc toalety. W celi tej w różnych okresach czasu przebywało od 4 do 7 osadzonych. W chwili obecnej w celi przebywa 5 osadzonych. Powód jest osobą niepalącą (od roku). Dowód: -zeznania świadka G. D. - przesłuchany w drodze pomocy sądowej przed SR w Wołowie, k. 354; -zeznania świadka R. C. - przesłuchany w drodze pomocy sądowej przed SR w Wołowie, k. 355; -pismo z dnia 22.01.2010 r. (...) w W., k. 392; -zeznania świadka R. B., k. 406-406v; -zeznanie świadka K. P., k. 407-407v; -przesłuchanie powoda M. K., k. 407v-408; Cela powoda była należycie wyposażona w sprzęt kwaterunkowy, łóżka, stoły, krzesła, szafki. Osadzeni otrzymują od administracji środki czystości, a także mogą dokonać zakupu tych środków w kantynie. W celi jest telewizor, toaleta (kącik sanitarny) oddzielona ścianą, umywalka. Dowód : -zeznania świadka G. D. - przesłuchany w drodze pomocy sądowej przed SR w Wołowie, k. 354; -zeznania świadka R. C. - przesłuchany w drodze pomocy sądowej przed SR w Wołowie, k. 355; -zeznania świadka R. B., k. 406-406v; Powód często korzystał z księgozbioru biblioteki. Miał możliwość korzystać z aktów prawnych, zajęć kulturalno-oświatowych. --- STRONA 5 --- Powód otrzymuje korespondencję, sporadycznie ma widzenia z bliskimi. Dowód : -zeznania świadka G. D. - przesłuchany w drodze pomocy sądowej przed SR w Wołowie, k. 354; -zeznania świadka R. C. - przesłuchany w drodze pomocy sądowej przed SR w Wołowie, k. 355; -zeznania świadka R. B., k. 406-406v; Powód ma obecnie 47 lat. Jest po wypadku samochodowym i nie może brać udziału w zajęciach sportowych. Powód był raz na koncercie chóru kościelnego w 2006 lub w 2007 r. Na hali sportowej może obejrzeć koncert maksymalnie do 70 osadzonych. Dowód : -przesłuchanie powoda M. K., k. 407v-408; -zeznanie świadka K. P., k. 407-407v; W (...) powodowi najbardziej dokucza złe światło. Powód pisał prośbę o zezwolenie na indywidualną lampkę. Prośba została odrzucona ze względu na to, że lampki przysługują osobom, które się uczą. Dowód : -przesłuchanie powoda M. K., k. 407v-408; Powód nigdy nie zgłaszał zastrzeżeń do warunków bytowo-socjalnych w (...). Dowód : -zeznania świadka G. D. - przesłuchany w drodze pomocy sądowej przed SR w Wołowie, k. 354; -zeznania świadka R. C. - przesłuchany w drodze pomocy sądowej przed SR w Wołowie, k. 355; --- STRONA 6 --- Dwa lata temu w pozwanym (...) został zorganizowany wielobój sprawnościowo- siłowy. Raz w roku jest organizowany turniej tenisa stołowego, turniej halowy piłki nożnej oraz turniej piłki siatkowej. Turniej tenisa stołowego trwa jeden dzień. W (...) działa telewizja więzienna (...). Codziennie są audycje w tej telewizji. Telewizja ogranicza się do wiadomości sportowych. Osadzeni korzystają z kodeksów karnych, które znajdują się w bibliotece. Dowód : -zeznania świadka R. B., k. 406-406v; Cele w pozwanym (...) są systematycznie remontowane, na dzień ostatniej wizytacji sędziego penitencjarnego kilkadziesiąt cel wymaga remontu. We wszystkich celach dwuosobowych kąciki sanitarne osłonięte są kotarą, podłoga w kącikach sanitarnych jest kaflowa. W celach większych niż 2 osobowe, kąciki sanitarne są murowane, wymagają remontu, a co najmniej odmalowania. Dowód : -sprawozdanie z wizytacji w (...) w W. z dnia 16.02.2009 r. za okres od 01.01.2008 r. do 31.12.2008 r., k. 71-76v, k. 146-198; -sprawozdanie z wizytacji w (...) w W. z dnia 28.02.2008 r. za okres od 01.01.2007 do 31.12.2007 r., k. 199-283; -sprawozdanie z wizytacji w (...) w W. z dnia 26.02.2007 r. za okres od 01.01.2006 r. do 31.12.2006 r., k. 284-323; --- STRONA 7 --- W pozwanym (...) występuje znaczne przeludnienie, powyżej ustalonej pojemności 1046 osadzonych, wynikającej z normy 3m2 na jednego skazanego. Występuje jednak wyraźna tendencja degresywna tego zjawiska. Dowód : -sprawozdanie z wizytacji w (...) w W. z dnia 16.02.2009 r. za okres od 01.01.2008 r. do 31.12.2008 r., k. 71-76v, k. 146-198; -sprawozdanie z wizytacji w (...) w W. z dnia 28.02.2008 r. za okres od 01.01.2007 do 31.12.2007 r., k. 199-283; -sprawozdanie z wizytacji w (...) w W. z dnia 26.02.2007 r. za okres od 01.01.2006 r. do 31.12.2006 r., k. 284-323; Skazani mogą korzystać ze świetlicy wyposażonej w sprzęt do ćwiczeń. Mają dostęp do telefonu, biblioteki itp. Na każdym oddziale umieszczona jest skrzynka pocztowa na korespondencję do S.. Każda z cel wyposażona jest w radiowęzeł oraz „sygnalizacje przywoławczą". Kąpiel skazanych odbywa się w nowoczesnej łaźni. Osadzeni otrzymują trzy posiłki dziennie. Osadzeni mogą dokonywać zakupów artykułów żywnościowych, tytoniowych i przemysłowych trzy razy w miesiącu. Kantyna usytuowana przy salach widzeń czynna jest w dni widzeń, co umożliwia rodzinom skazanych zakup w ramach poczęstunku dla skazanych. Skazany ma prawo otrzymywać raz na kwartał paczkę z żywnością. Do dyspozycji osób osadzonych znajduje się 12 aparatów telefonicznych. Osadzeni mają zapewnioną opiekę medyczną. Osadzeni mogą również kształcić się w Centrum (...). W (...) działalność na niwie sportu, kulturalno-oświatowej, wyznaniowej i biblioteki jest prowadzona w codziennej pracy ze skazanymi. Osadzeni mają prawo do spacerów oraz zajęć sportowych na hali sportowej (piłka nożna, siatkowa, --- STRONA 8 --- koszykowa, tenis stołowy, zajęcia ogólnorozwojowe). Z hali sportowej skazani korzystają przez 7 dni w tygodniu zgodnie z rozkładem zajęć sportowych. W (... ) działa telewizja kablowa, więzienna, gazeta (...), zespół muzyczny. Osadzeni mają możliwość posiadania w celach mieszkalnych prywatnego sprzętu RTV, za zgoda Dyrektora (...). W większości cel mieszkalnych jest telewizor, magnetowid, radio, a także odtwarzacze DVD. Niektórzy skazani mają zgodę na korzystanie ze sprzętu komputerowego. Bardzo popularną rozrywką wśród takich skazanych są gry telewizyjne P. i X.. W 2008 r. (...) zatrudniał ogółem 415 skazanych. Dowód : -sprawozdanie z wizytacji w (... ) w W. z dnia 16.02.2009 r. za okres od 01.01.2008 r. do 31.12.2008 r., k. 71-76v, k. 146-198; Przeprowadzona w 2009 r. wizytacja wykazała, iż kara pozbawienia wolności w pozwanym (... ) wykonywana jest zgodnie z przepisami kodeksu karnego wykonawczego oraz regulaminu wykonywania kary pozbawienia wolności. W roku 2008 r. stwierdzono systematyczny spadek przeludnienia, co jest wynikiem ograniczenia do niezbędnego minimum transportów skazanych. Wizytowana jednostka systematycznie zwiększa zatrudnienie skazanych, wzorowo prowadzi ich dokształcanie umożliwiające zdobycie kwalifikacji zawodowych oraz nowych umiejętności, zapewnia skazanym udział w różnorodnych kołach zainteresowań, imprezach okolicznościowych czy zawodach sportowych. Wizytowana jednostka ma jednak ograniczony - ze względów finansowych - wpływ na poprawę warunków bytowych skazanych. Dowód : - sprawozdanie z wizytacji w (...) w W. z dnia 16.02.2009 r. za okres od 01.01.2008 r. do 31.12.2008 r., k. 71-76v, k. 146-198. --- STRONA 9 --- Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód M. K. domagał się zasądzenia kwoty 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę głównie spowodowaną odbywaniem kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia. W pierwszej kolejności wskazać należy, że powództwo powoda przeciwko (...) we W. podlegało oddaleniu, bowiem strona pozwana trafnie podniosła zarzut przedawnienia. Jak wynika z ustaleń Sądu, powód przebywał w pozwanym (...) we W. od 30.12.2004 r. do 30.03.2006 r. Jak stanowi przepis art. 117 § 1 k.c. z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Ratio legis instytucji przedawnienia wynika z pewnych wartości, przyjętych przez cały system prawa, którego normy działają niezależnie, a czasem nawet wbrew woli i interesom osób uprawnionych, poprzez zmniejszenie ochrony przysługujących uprawnionym praw podmiotowych. Ustawodawca uznał, że takie rozwiązanie z punktu widzenia zasad państwa prawa, takich jak obiektywna przewidywalność skutków zachowań podmiotów prawa cywilnego oraz pewność i bezpieczeństwo obrotu prawnego, jest ważniejsze od etycznych wątpliwości, jakie mogą jawić się na tle przyjętych rozwiązań w zakresie przedawnienia. Te wymienione wyżej wartości całego systemu prawnego legły u podstaw regulacji całej instytucji przedawnienia. Ratio legis, a w konsekwencji cel i funkcja instytucji przedawnienia w kodeksie cywilnym sprowadzają się do usunięcia stanu niepewności prawnej w sytuacji, gdy uprawniony przez bardzo długi czas nie wykonuje swoich praw podmiotowych, nie realizuje przysługujących mu roszczeń. --- STRONA 10 --- Przepisy normujące przedawnienie mają charakter ius cogens, co oznacza, że normy prawne, których treść i zakres da się odczytać z tych przepisów, są bezwzględnie stosowalne (niesłusznie, moim zdaniem, używa się tu terminu bezwzględnie obowiązujące). Z takiego charakteru norm regulujących instytucję przedawnienia wynika, że wyżej wskazana zasada nie doznaje wyjątków, strony nie mogą wyłączyć stosowania przepisów o przedawnieniu i zastępować ich postanowieniami umownymi. Procesowym następstwem skutecznego podniesienia zarzutu przedawnienia przez będzie oddalenie powództwa. Zgodnie z treścią przepisu art. 442 1 § 1 k.p.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Jednoczesnie § 2 powołanego przepisu stanowi, że jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Powód przebywał w (...) we W. do dnia 30.03.2006 r., a zatem jego roszczenie uległo przedawnieniu w dniu 31.03.2009 r., albowiem powód wystapił ze swoim powództwem dopiero w dniu 16.06.2009 r. Należy podkreślić, że pobudki jakimi kierował się powód zwlekając z dochodzeniem swoich słusznych roszczeń odszkodowawczych przed sądem nie zasługują na uwzględnienie. Powód zwlekał bowiem z wytoczeniem powództwa, albowiem nie chciał występować przeciwko (... ) we W. ze względów „taktycznych", w trakcie sprawy toczącej się przeciwko powodowi jako oskarżonemu. Sąd nie znalazł podstaw usprawiedliwiających tak długi okres niedochodzenia roszczeń przez powoda w kontekście zasad współżycia społecznego. Nie było żadnych --- STRONA 11 --- obiektywnych przeszkód, aby zgodnie z obowiązującymi przepisami złożyć pozew. Powód jednak świadomie zrezygnował z dochodzenia swoich roszczeń. Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę ma być przede wszystkim rekompensatą dla powoda za doznana krzywdę, a nie sposobem na zabezpieczenie majątkowe. Ponadto utrzymywanie w niepewności sprawcy szkody przez tyle lat nie znajduje uzasadnienia ani w świetle prawa przytoczonego wyżej, ani w świetle zasad współżycia społecznego - art. 5 k.c. Brak jest również okoliczności świadczących o skutecznym przerwaniu biegu terminu przedawnienia. Reasumując, roszczenie powoda o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przeciwko (...) we W. uległo przedawnieniu, a zatem jego powództwo podlegało oddaleniu. Sąd postanowił pominąć dowód z zeznań świadków T. S. i R. P., albowiem mieli oni zeznawać na okoliczność warunków odbywania kary pozbawienia wolności w (...) we W. oraz ze sprawozdań z wizytacji obejmujących (...). A wobec przedawnienia roszczenia wobec (...) we W. , przeprowadzanie postępowania dowodowego w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe. Powództwo powoda przeciwko (...) w W. podlegało oddaleniu jako bezpodstawne. Sąd dokonał rekonstrukcji ustaleń faktycznych na podstawie przeprowadzonych dowodów w sprawie: zeznań świadków oraz dokumentów w postaci akt osobowo- poznawczych powoda, pisma z dnia 22.01.2010 r. z (...) w W. oraz sprawozdań z wizytacji pozwanego (... ) przeprowadzonych na przestrzeni trzech lat przez sędziego penitencjarnego. Sąd dopuścił dowód z zeznań stron z tym, że z uwagi na niestawiennictwo R. K. w charakterze strony pozwanej ograniczył słuchanie do zeznań powoda. Wracając do meritum rozważań, wskazać należy, że podstawę materialnoprawną żądania powoda stanowił przepis art. 23 k.c. w zw. z art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. --- STRONA 12 --- Zgodnie z przepisem art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia itd. pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zdaniem Sądu osadzenie powoda w celi nie spełniającej normy powierzchniowej przewidzianej przepisami prawa, a co się z tym wiąże przeludnionej, stanowiło naruszenie dóbr osobistych powoda w postaci jego godności. Powód po osadzeniu go w (... ) w W., przebywał w różnych okresach czasu w celi nie spełniającej norm powierzchniowych. Przepis art. 110 Kodeksu Karnego Wykonawczego stanowi bowiem, iż skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej. Powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, powinna wynosić nie mniej niż 3 m2. Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Zgodnie z art. 30 Konstytucji RP przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Nienaruszalność należy traktować jako zakaz pozbawiania godności człowieka, jak też jej ograniczania zarówno przez osoby prywatne jak i władze publiczne czy organy państwowe (vide Komentarz do art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.97.78.483), [w:] W. Skrzydło, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Zakamycze, 2002, wyd. IV). Zaś wskazany obowiązek powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. --- STRONA 13 --- Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Odpowiednikami norm prawa międzynarodowego są zaś art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wyżej wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Wedle art. 40 nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu; zakazuje się stosowania kar cielesnych. Artykuł 40 w ustępie 4 stanowi zaś, że każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny. W artykule 47 zapisano zaś, że każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Odpowiednia norm prawna zawarta jest też w Kodeksie Karnym Wykonawczym - w art. 4 czytamy, że „kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Zakazuje się stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Skazany zachowuje prawa i wolności obywatelskie. Ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia". Zauważyć należy, że godność osobowa jest tożsama z pojęciem człowieczeństwa, jest nieodłącznym atrybutem każdej osoby ludzkiej. „Godność ludzka skazanego", o której mówi przepis art. 4 § 1 k.k.w., oznacza godność osobową (podobnie jak określenie "godność" użyte w przepisie art. 3 k.k., czy w przepisie art. 1 ust. 3 pkt 3 ustawy o Służbie Więziennej) [fragment przytoczony za Komentarzem do art. 4 kodeksu karnego wykonawczego (Dz.U.97.90.557), [w:] Z. Hołda, K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, LEX / Arche, 2008]. Zatem godność ludzka to nie tylko wielkie słowo, ale również odbywanie słusznej kary izolacyjnej w warunkach przyzwoitych, normalnie dostępnych osobie wolności niepozbawionej. oznacza godność osobową Zatem godność ludzka to również --- STRONA 14 --- odbywanie słusznej kary izolacyjnej w warunkach przyzwoitych, normalnie dostępnych osobie wolności niepozbawionej. Konkludując samo osadzenie w przeludnionej celi jest wystarczające do przyjęcia naruszenia dóbr osobistych skazanego. Przeludnienie pociąga bowiem za sobą - brak minimum przestrzeni ruchowej, co jest jednym z elementów naruszenia dobra osobistego w postaci godności człowieka - osadzonego. Takich warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element odbywania kary pozbawienia wolności, co wynika z art. 110 §2 k.k.w. Przepis artykuł 24 k.c., stanowiący podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych, mówi, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Przepis ten nie wymaga dla przyjęcia odpowiedzialności winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania naruszającego dobra osobistego, co powoduje, że dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem - tak w wyroku z 28 lutego 2007 r. uznał Sądu Najwyższy (V CSK 431/06 LEX nr 255593, vide też Komentarz do KC S. Dmowski, S. Rudnicki W-wa 1998r Wyd. Pr. str. 69 teza 6).), a Sąd orzekający ten pogląd podziela. Zatem na powodzie spoczywał w sprawie niniejszej ciężar udowodnienia, że odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia, w celi, w której na skazanego przypadało mniej niż 3 m2 powierzchni. --- STRONA 15 --- Strona pozwana nie kwestionowała powyższej okoliczności, a podkreśliła natomiast, że przeludnienie cel jest zjawiskiem występującym nie tylko w pozwanej placówce, ale i we wszystkich (... ) i (... ) w Polsce, z uwagi na fakt, iż (... ) nie mają wpływu na możliwość odmowy przyjęcia do nich osób skazanych, nawet wówczas, gdy zakład taki, po dostosowaniu wszelkich możliwych pomieszczeń na cele mieszkalne, jest przeludniony. O sytuacji związanej z przeludnieniem jednostki strona pozwana systematycznie informowała Sąd Penitencjarny. Wobec tego, umieszczenie powoda w przeludnionej celi nie nosi cech bezprawności. (... ) podniósł nadto, że stan zaludnienia zakładu stale się poprawia. Okoliczność utrzymywania się przeludnienia wszystkich (...) w Polsce, w tym w również (...) w W., jak i ograniczony budżet Państwa Polskiego przeznaczony na poprawę warunków bytowych w więziennictwie w Polsce, nie zwalniają zatem strony pozwanej z odpowiedzialności i nie mogą prowadzić do wniosku, iż podjęte przez nią działania ograniczania powierzchni przypadającej na jednego osadzonego, były zgodne z prawem. Pamiętać bowiem należy, iż pozwanym w sprawie nie jest konkretny (...), który być może dołożył starań do przekształcenia wszystkich wolnych pomieszczeń na cele mieszkalne, ale Skarb Państwa jedynie przez ten zakład reprezentowany i który poprzez tenże zakład do odbywania kary w warunkach pogwałcenia zasady poszanowania godności skazanego dopuścił. Podsumowując tę część rozważań ponownie podkreślić trzeba, iż warunki odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda w (... ) w W. wyrażające się w nieprzestrzeganiu ustawowej normy powierzchni mieszkalnej stanowią naruszenie jego dóbr osobistych w postaci jego godności. Powyższe nie oznacza jednak, że zasadne jest żądanie powoda zasądzenia na jego rzecz kwoty 150 000 zł tytułem zadośćuczynienia. Przepis art. 448 k.c. stanowi, między innymi, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu czyje dobro zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznana krzywdę, a zatem Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w każdym --- STRONA 16 --- przypadku naruszenia dóbr osobistych, bowiem przepis ten ma charakter fakultatywny i przysługuje obok innych środków wskazanych w cytowanym wcześniej art. 24 k.c., o ile środki te nie wyczerpują uprawnień osoby, której dobro naruszono. Od oceny Sądu opartej na analizie okoliczności konkretnej sprawy zależy przyznanie pokrzywdzonemu ochrony w tej właśnie formie. Zasadnicze przesłanki rozstrzygnięcia o roszczeniu opartym na art. 448 k.c. to rodzaj naruszonego dobra, intensywność naruszenia oraz jego skutków dla poszkodowanego, a także zachowanie się naruszyciela (wyrok SN z 13 czerwca 2002 r., V CKN 1421/00, niepubl.). Mając powyższe przesłanki na uwadze Sąd uznał, że nie było podstaw do zasądzenie na rzecz powoda nie tylko żądanej sumy 150 000 zł, ale i każdej innej, niższej kwoty. Nie można bowiem pominąć okoliczności, że powód M. K. nie jest człowiekiem mającym pierwszy raz do czynienia z więziennictwem. Uprzednio powód przebywał już wielokrotnie w (...), jak sam zeznał od 1981 r. W ocenie Sądu, powód popełniając przestępstwa, za które obecnie odbywa karę, czynił to mając świadomość, z uwagi na wcześniejsze pobyty w (...), jakie są warunki odbywania kary izolacyjnej, a mimo to sam dopuścił do powrotu do więzienia. Inna byłaby ocena sytuacji człowieka, po raz pierwszy skazanego na karę pozbawienia wolności, za przestępstwo nieumyślne, inna jest natomiast ocena rzeczywistej sytuacji powoda, który z doświadczenia osobistego wie jaką dolegliwość niesie kara pozbawienia wolności i jakie są warunki bytowo - sanitarne w (...). Co należy również podkreślić, powód skarży się na krzywdę której doznał ze strony (...) w związku z przeludnieniem celi, w której przebywał w kontekście naruszenia jego prawa do swobody i prywatności, przy czym należy zauważyć, iż swoboda i prywatność nie mogą być zachowane już choćby z uwagi na fakt, iż cele (...) rzadko kiedy bywają jednoosobowe, a z reguły przebywa w nich więcej niż dwóch więźniów. Nie ma też wymogów, aby z założenia cele były jednoosobowe lub --- STRONA 17 --- dwuosobowe, bowiem to właśnie ograniczenie swobody i intymności stanowi podstawową dolegliwość kary izolacyjnej. Mimo przeludnienia celi, w której osadzono powoda, nie sposób jednak przyjąć, że naruszenie dobra osobistego powoda w postaci prawa do intymności nastąpiło tylko z tej przyczyny, że zamiast 4 czy 5 współwięźniów - w celi powoda zamieszkiwała jedna lub dwie osoby więcej. Naruszenie prawa do prywatności, jako wpisane w założenia i cele kary pozbawienia wolności, stanowi jej podstawową dolegliwość, natomiast przebywanie we wspólnych celach jednej lub dwóch osób więcej nie zmniejsza możliwości zachowania intymności w sposób drastyczny i z tego punktu widzenia zarzut powoda skierowany w stronę (...) w W., należało uznać za chybiony. Co więcej, powód nie wykazał związku przyczynowego pomiędzy przeludnieniem cel, a krzywdą którą odczuwa w postaci braku zapewnienia mu prawa do prywatności i intymności. Nie potwierdził się także zarzut powoda w postaci naruszenia przez (...) w W. prawa do intymności przez umieszczenie w przeludnionych celach bez zapewnienia w nich odpowiednich warunków sanitarnych. Słuchani w sprawie świadkowie - wychowawca i funkcjonariusz służby więziennej zatrudnieni w (... ) w W. zeznali, że w celi, w której przebywał powód toaleta stanowiła część oddzieloną ścianą. W pomieszczeniu celi zapewniony był dostęp do bieżącej wody, jak również więźniowie otrzymywali niezbędne dla zachowania higieny osobistej środki czystości. Zarzutów powoda dotyczących złego stanu sanitarnego panującego w celi nie potwierdził również świadkowie powoda, którzy co prawda zeznali, że co prawda w celi było robactwo, karaluchy, jednak fakt ten był za każdym razem zgłaszany administracji (...), która reagowała przeprowadzając dezynsekcję celi. W świetle powyższych okoliczności zauważyć należy, iż w miarę możliwości, które niesie z sobą konieczność tworzenia (...) w celu odbywania w nich kar izolacyjnych, (...) w W. stara się zapewnić osadzonym intymność w celach (nawet przeludnionych) poprzez zapewnienie niezbędnego minimum intymności niezbędnej podczas czynności fizjologicznych lub też sanitarnych. Podkreślić --- STRONA 18 --- jednak należy, że przestrzeganie zasad higieny, nawet w trudnych warunkach, jest nie tyle kwestią swobody istniejącej podczas czynności sanitarnych, lecz raczej świadomości i kultury osobistej. Dla utrzymania czystości wystarczy bowiem dostęp do bieżącej wody i środków higienicznych. (...), choć ma na celu nakłonienie osadzonych do utrzymania czystości, nie odpowiada za stan świadomości osób trafiających do zakładu w zakresie konieczności przestrzegania podstawowych zasad współżycia, jakimi są zasady higieny osobistej. (... ) nie może też odpowiadać za świadome łamanie przez współwięźniów podstawowych zasad higieny. Codzienne sprawdzanie przez funkcjonariuszy służby więziennej czystości osadzonych - osób dorosłych, w sytuacji, gdy mają oni zapewniony nieograniczony dostęp do wody bieżącej i środków czystości, jest w ocenie Sądu, nie tylko bezcelowe lecz wręcz technicznie niemożliwe. Jedynie doświadczenie życiowe i wzajemne uświadamianie się więźniów mogą odnosić w tym zakresie oczekiwane rezultaty. Odnośnie zaś zarzutu utrzymania czystości w kąciku sanitarnym, należy zauważyć, iż na podstawie art. 116 k.k.w. za stan czystości w kącikach sanitarnych i w ogóle w całej celi, odpowiedzialni są osadzeni w niej więźniowie. Administracja (...) zobowiązana jest jedynie do zapewnienia więźniom odpowiednich środków czystości. Z okoliczności ustalonych w sprawie wynika, że strona pozwana wywiązała się z ciążących na niej obowiązków tym zakresie. Powód uzasadniając swoje żądanie zasądzenia zadośćuczynienia od (...) w W., podniósł iż jego dobra osobiste zostały naruszone poza nadmiernym przeludnieniem w celi przez poprzez niezapewnienie powodowi m.in. zajęć kulturalno-oświatowych, utrudnienie telefonicznego kontaktu z bliskimi, dostarczanie zimnych posiłków. Zarzuty powoda nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym i poczynionych na jego podstawie ustaleń Sądu. Z zeznań świadków, w tym również świadków zawnioskowanych przez powoda B. i P., wynika jednoznacznie, że powód, jak również każdy osadzony w (...) nie miał utrudnianych kontaktów z rodziną, zarówno osobistych, jak i telefonicznych. W --- STRONA 19 --- (... ) mógł skorzystać z kaplicy, hali sportowej, spacerów, organizowanych w zakładzie koncertów, występów chóru itp. Posiłki dla osadzanych dostarczane były do celi w termosach, a zatem wbrew twierdzeniom powoda były one ciepłe. Na ocenę pokrzywdzenia powoda rzutować musi także to, że powód przed wytoczeniem powództwa, nie składał żadnych skarg na przeludnienie w celach i warunki sanitarne, co w ocenie Sądu wskazuje, na zamiar wykorzystania przez powoda trudnej sytuacji panującej w więzieniu, dla pozyskania środków finansowych na swoją rzecz. Powód bowiem, w świetle art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. miał możliwość alternatywnego żądania zasądzenia odpowiedniej kwoty na wskazany prze niego cel społeczny. Warto też zwrócić uwagę, na niewspółmierną wysokość żądanego przez powoda zadośćuczynienia w odniesieniu do intensywności naruszenia dóbr osobistych ze strony pozwanego (...). W ocenie Sądu, powód w pierwszej kolejności winien zwrócić się o poprawę warunków panujących w celi, w której był osadzony do administracji (...), a dopiero w przypadku braku reakcji ze strony (...) zwrócić się o ochronę prawną do Sądu z powództwem o nakazanie pozwanej jednostce penitencjarnej umieszczenie powoda w celi nieprzeludnionej. Reasumując, w ocenie Sądu Okręgowego, brak było przesłanek do zasądzenia na rzecz skarżącego zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, które wynikało z osadzenia go w celi, w których okresowo nie były zachowane normy metrażowe wynikające z art. 110 § 2 k.k.w. Dobra osobiste powoda nie zostały bowiem naruszone działaniami, które to działania stanowiły indywidualnie skierowaną przeciwko powodowi represję. Warunki, w jakich powód mieszkał w (... ) w W., dotyczyły wielu osadzonych, wobec faktu, iż przeludnienie cel jest zjawiskiem powszechnym w Polsce. Z pewnością wpływ na ten fakt ma okoliczność, iż zdecydowana większość jednostek penitencjarnych w Polsce wybudowana została w czasach, w których obowiązywały całkowicie inne standardy socjalno - sanitarne dla więźniów i pod obowiązujące w poprzednich okresach (stanach prawnych) standardy więzienia te były projektowane. Dostosowanie więzień do obecnych --- STRONA 20 --- regulacji prawnych i norm europejskich jest procesem żmudnym i wymaga sporego nakładu pracy naszego społeczeństwa i zaangażowania ogromnych środków finansowych. Choć warunki, w których osadzony był powód w rozważanym okresie naruszały jego godność i prawo do prywatności, stopień tych naruszeń nie przybrał takiej formy aby można podzielić twierdzenia powoda o osadzeniu go w niegodziwych, nieludzkich warunkach. Przy czym Sąd Okręgowy podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 października 2007 r. II CSK 269/07, zgodnie z którym samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia i uznania, że takie warunki są nieludzkie, gdyż osoba osadzona musi liczyć się z ograniczeniami i dolegliwościami jakie niesie ze sobą kara pozbawienia wolności. Powyższe okoliczności i sposób realizowania przez powoda swojego prawa podmiotowego, również w kontekście obecnej sytuacji finansowej w całej sferze budżetowej, w tym służby zdrowia, placówek opiekuńczo wychowawczych, szkół, przedszkoli itp. powoduje, że żądanie powoda zasądzenia na jego rzecz kwoty 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia należy ocenić jako nieuprawnioną formę dochodzenia prawa podmiotowego, bo sprzecznego z zasadami współżycia społecznego, a zatem nie zasługującego na uwzględnienie, na co wskazuje treść art. 5 k.c. Z tych też przyczyn oddalono jako niezasadne. Orzeczenie o kosztach w punkcie II sentencji wyroku Sąd wydał kierując się normą art. 102 k.p.c., według którego w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Sąd uznał, iż naruszenie dóbr osobistych powoda nastąpiło, a jedynie zgłoszone żądanie zapłaty było nieuzasadnione, stąd z przyczyn słusznościowych obciążanie powoda kosztami sądowymi nie było uzasadnione. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak na wstępie.