Wyrok I C 616/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 października 2009 r. Sąd Okręgowy w Katow

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 616/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 października 2009 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Mirosława Skłodowska Protokolant: sekr.sądowy Krystyna Dudek po rozpoznaniu w dniu 6 października 2009 r. w Katowicach sprawy z powództwa A. S. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w ... o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1000 zł ( jeden tysiąc złotych ) 2. w pozostałej części powództwo oddala. 1 --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 616/08 UZASADNIENIE Powód A.S. wniósł pozew przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa –Dyrektorowi Zakładu Karnego w ... o zapłatę kwoty 80 000 zł na mocy artykułu 448 kc w związku z artykułem 417 kc. Powód uzasadnił roszczenie wielokrotnym naruszeniem dóbr osobistych powoda przez poprzez rażące zaniedbanie funkcjonariuszy służby więziennej w zakresie zapewnienia minimalnych warunków bytowych zagwarantowanych obowiązującymi przepisami prawa. Powód podał, iż w pozwanej jednostce odbywa karę pozbawienia wolności, a w zakładzie panuje przeludnienie, brak jest warunków do higieny osobistej, posiłki są podawane w nieodpowiedniej temperaturze, brak jest wentylacji w celach mieszkalnych, sanitariaty są niezabudowane, wyłączany jest prąd w gniazdkach elektrycznych , a kontakty z rodziną są utrudnione. Wszelkie skargi na funkcjonariuszy służby więziennej rozpatruje dyrektor zakładu i są one rozpatrywane w sposób nieobiektywny. Postępowanie pozwanego naruszyło dobra osobiste powoda w postaci czci i godności osobistej. W piśmie procesowym z dnia 6 maja 2009 roku powód podtrzymał dotychczasowe argumenty i dodał, iż obecnie toczy także inny proces z pozwanym o kradzież szczoteczki do zębów i nożyków do golenia. Do pisma powód dołączył odpisy kilkunastu skarg skierowanych do rożnych instytucji i Dyrektora pozwanej jednostki dotyczących nieprawidłowości w działaniu Zakładu Karnego w ... /k-83/. W trakcie przesłuchania przed Sądem Rejonowym w …. w dniu 23 kwietnia 2009 roku powód rozszerzył żądanie pozwu i podał, iż domaga się zadośćuczynienia za okres od stycznia 2000 roku do listopada 2000 roku i od lutego 2005 roku do lutego 2009 roku /k-184/. Pozwany Skarb Państwa-Dyrektor Zakładu Karnego w ... w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu/k-25/. Pozwany podał, iż aktualnie powód przebywa w pozwanej jednostce od 31 sierpnia 2006 roku, a w tym czasie zakład karny faktycznie był przeludniony, w 2006 roku zaludnienie wynosiło 140% pojemności, w 2007 roku -135 % , a w 2008 roku -121% pojemności. Administracja penitencjarna nie ma żadnego wpływu na politykę karną państwa, jest pozbawiona możliwości odmowy przyjęcia osoby wobec której orzeczono pozbawienie wolności lub zastosowano środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. Osadzeni posiadają stały dostęp do bieżącej wody, raz w tygodniu mogą korzystać z łaźni, posiłki są wydawane zgodnie z obowiązującymi normami, cele są wyposażone w wentylacje grawitacyjną, kąciki sanitarne są oddzielone od reszty celi stosownym parawanem, natomiast ogrzewanie zakładu odbywa się za pomocą miejskiej sieci. Faktycznie energia elektryczna jest wyłączana w godzinach od 9-tej do 12-tej, ale powód zawsze może poprosić w tym czasie o dostarczenie mu do celi wrzątku. W porze nocnej energia elektryczna jest wyłączana po godzinie 22-ej , a w porze ciszy nocnej. Na terenie zakładu karnego powód zawsze może skorzystać z porady lekarskiej. Na rozprawie w dniu 6 października 2009 roku pełnomocnik strony pozwanej przyznał, iż powód przebywał w pozwanej jednostce w okresie od 14 lutego 2000 roku do 7 listopada 2000 roku, a następnie od 18 lutego 2005 roku do 16 czerwca 2006 roku i od 31 sierpnia 2006 roku do dnia 6 lutego 2009 roku /k-267 akt/. 2 --- STRONA 3 --- Sąd ustalił następujący stan faktyczny. Powód ma 42 lata , z zawodu jest górnikiem, ma przyznaną pierwszą grupę inwalidzką, z uwagi na wadę wzroku. Pozew, pisma procesowe oraz wszystkie skargi pisał dla powoda inny osadzony W. W.. Powód odbywa karę 11,5 roku pozbawienia wolności w pozwanej jednostce / dowód- przesłuchanie powoda k-184/. Od maja 2008 roku do lutego 2009 roku powód odbywał karę pozbawienia wolności w jednej celi z świadkiem W.W. w pozwanej jednostce. Świadek z powodem przebywali okresowo z jeszcze jednym osadzonym w dwuosobowej celi. Kąciki sanitarne w celach były odgrodzone jedynie parawanem o wysokości około 110 cm. Zdarzało się w okresach jesiennych, iż cele były niedogrzane / dowód- zeznania świadka W. W. k-212/. Na terenie jednostki działa system monitorujący sposób wydawania posiłków dla więźniów, aczkolwiek zdarzają się sytuacje, iż więźniowie otrzymujący posiłek na końcu otrzymują dania o mniejszej temperaturze niż osadzeni, którym wydano posiłki wcześniej. Więźniowie mogą raz w tygodniu skorzystać z łaźni, posiadają stały dostęp do bieżącej wody w umywalce / zeznania świadka C. .Z. k-268/. W 2005 roku pojemność zakładu karnego w ... wynosiła 715 osadzonych, a faktycznie na przestrzeni roku 2005 przebywało w zakładzie od 929 osób do 962 osadzonych. W 2006 roku pojemność zakładu wynosiła 716 osadzonych , a faktycznie na przestrzeni 2006 roku przebywało w zakładzie od 949 osób do 1062 osób. W 2007 roku pojemność zakładu wynosiła 716, a później 748 miejsc, średnie roczne przeludnienie jednostki wynosiło 1004 osadzonych / około 135% ogólnej pojemności/. W 2008 roku pojemność jednostki wynosiła 812 osadzonych, a średnie roczne zaludnienie jednostki wynosiło 982 osadzonych / około 121 % ogólnej pojemności/ dowód analiza sporządzona przez stronę pozwaną k-31,32, 33/. Z problem przeludnienia pozwana jednostka boryka się już od 2000 roku, jest to problem stały, pojemność zakładu zawsze była przekroczona o 30 bądź 40 %. W 2000 roku pojemność jednostki była przekroczona od 110 do 120 %. Obecnie przekroczenie pojemności w zakładzie karnym w ... wynosi od 7 do 10 procent / dowód -zeznania świadka B. B.k-268/. W 2008 roku na terenie zakładu została przeprowadzona kontrola sanitarna przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w ..., w wyniku której stwierdzono m.in, iż temperatury posiłków podawanych więźniom nie budzą zastrzeżeń / dowód protokół kontroli sanitarnej z dnia 19 sierpnia 2008 roku k-49/. Sąd zważył co następuje. Podstawa prawną roszczenia dochodzonego w niniejszej sprawie przez powoda stanowią przepisy 23,24, 448 kc. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym artykuł 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 roku oraz artykuł 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 roku ratyfikowanej przez Polskę w 1993 roku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są artykuły 40,41 ust.4 i 7 Konstytucji RP wprowadzające wyżej wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Państwo zobowiązało się w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych do zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. W artykule 110&2 kkw polski ustawodawca 3 --- STRONA 4 --- zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych wskazując , iż powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m kw., a cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, dostateczny dopływ powietrza, odpowiednią temperaturę i oświetlenie. W sprawie bezsporne jest miedzy stronami , iż w całym okresie osadzenia pozwanego w zakładzie karnym w ... panowało przeludnienie jednostki i to w granicach od 110% do prawie 150%. Okoliczność przeludnienia jednostki, przebywania osadzonych w zatłoczonych celach została przez stronę pozwaną przyznaną w odpowiedzi na pozew, a także potwierdzona zeznaniami świadków, pracowników zakładu karnego w .... Z tych też względów Sąd przyjął przebywanie przez powoda w celi o powierzchni mieszkalnej poniżej 3 metrów kwadratowych jako okoliczność bezsporną i uznał ten fakt za naruszenie dobra osobistego powoda jakim jest godność osobista i prawo do intymności. Dolegliwość związana z odbywaniem kary pozbawienia wolności nie może przekraczać granicy godności ludzkiej, a przebywanie w celi w warunkach poniżej normy 3 m kw na osobę nie zapewnia dotrzymania humanitarnego traktowania więźniów. Sąd przyjął, iż przebywanie w celach o metrażu poniżej 3 m kw na osadzonego jest przejawem poniżającego traktowania, prowadzącym do naruszenia godności i intymności powoda w stopniu przekraczającym nieodzowne ograniczenie praw człowieka wynikające z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka. Uznanie przepisu artykułu 248 &1 kkw przez Trybunał Konstytucyjny / SK 25/07/ za niezgodny z Konstytucją RP wyklucza możliwość odwoływania się pozwanego do zgodności działania z prawem i braku po stronie pozwanej bezprawności , jako przesłanki roszczenia z artykułu 24 kc w zw. z artykułem 448 kc. Jednocześnie Sąd uznał za niezasadne roszczenie powoda w pozostałej części tj. uznania, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda poprzez inne działania pozwanego takie jak brak zapewnienia wentylacji w celach, podawanie posiłków o niskiej temperaturze, brak stałego wyodrębnienia kącików sanitarnych czy też brak odpowiedniej opieki lekarskiej. Oceniając zebrany materiał dowodowy Sąd przyjął, iż pozostałe warunki panujące w pozwanej jednostce odpowiadały obowiązującym normom. Przede wszystkim osadzony musi się liczyć z ograniczeniami i określonymi dolegliwościami w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności. W zależności od psychiki, dotychczasowego trybu życia mogą być one odbierane przez osadzonego nawet jako bardzo dotkliwe. W przypadku powoda znamiennym jest, iż odbywa długoletnią karę pozbawienia wolności , był już wcześniej osadzony w pozwanej jednostce i zdaniem sądu musiał przewidywać konsekwencje swojego postępowania. Ocena warunków w jakich przebywa powód w zakładzie karnym należy oceniać w powiązaniu z warunkami panującymi w jednostkach takich jak szpitale, domy pomocy społecznej, a także odnieść się do przeciętnych warunków życia polskiego społeczeństwa. Sąd przyjął, iż mimo niskiej wysokości parawanu odgradzającego kącik sanitarny zapewnia on minimalne poczucie intymności każdemu z osadzonych przy czynnościach fizjologicznych. Standardy bezpieczeństwa nakładają pewne ograniczenia przy dokonaniu całkowitej zabudowy takich kącików sanitarnych, a tylko całkowity brak osłony takiego miejsca dyskwalifikowałby działania strony pozwanej. Bezzasadny jest również zarzut co do temperatury podawanych posiłków. Konieczność obsłużenia dużej ilości więźniów z jednego termosu, może powodować co przyznała strona pozwana pewne wychłodzenie posiłku, ale jest to nadal posiłek podawany w temperaturze ciepłej. Jako okoliczność bez znaczenia Sąd przyjął przebywanie przez osadzonych w niższych temperaturach w okresie jesiennym , gdy nie zaczęła jeszcze działać miejska instalacja grzewcza, podobne dolegliwości spotykają mieszkańców bloków w dużych skupiskach miejskich. Nadto strona pozwana w trakcie procesu przedłożyła dowody stanowiące o zapewnieniu możliwości uzyskania porady 4 --- STRONA 5 --- lekarskiej na terenie zakładu przez każdego osadzonego, a także podejmowanych działaniach resocjalizacyjno –wychowawczych przez kierownictwo zakładu. Logicznym również dla Sądu są zeznania świadka B. B., która zeznała, iż mimo podejmowanych działań przez jednostkę nie zawsze możliwe jest ze względów bezpieczeństwa kwalifikowanie do jednej celi tylko osób palących a do drugiej tylko niepalących. Zasądzając kwotę 1000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego powoda Sąd kierował się kryteriami wypracowanymi wcześniej przez judykaturę. Zadośćuczynienie powinno mieć charakter kompensacyjny, nie może stanowić symbolicznej zapłaty i musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Kwota ta musi również odpowiadać warunkom i przeciętnej stopie życiowej polskiego społeczeństwa. Sędzia 5