Postanowienie I C 612/14 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 lipca 2015 T. Sąd Rejonowy w Goleniowie I Wydz

--- STRONA 1 --- Kam Sądomaii gam Sygn. akt I C 612/14 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 lipca 2015 T. Sąd Rejonowy w Goleniowie I Wydział Cywilny w składzie następującym: kT Ka po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2015 T. W Goleniowie i sprawy z powództwa K. G. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w N. o zapłatę - l. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa — Zakładu Karnego w N. na rzecz powoda K. G. kwotę 2.000,00 zł (słownie: dwa tysiące złotych 00/100) wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 30 lipca 2015 r. do dnia zapłaty; li. oddala powództwo w pozostałym zakresie; u. , odstępuje od obciążania powoda kosztami procesu (art. 102 k.pc.). SSR Joanna Smalec --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 612/14 Powód K. G. (1) w pozwie z dnia 21 lutego 2014 r. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w N. kwoty 50.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia orzeczenia wyroku do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, iż w czasie odbywania kary pozbawienia wolności doszło w ww. zakładzie karnym do poniżającego i niegodnego traktowania. W ocenie powoda, pozwana winna ponieść odpowiedzialność za: - osadzenie powoda w celach mieszkalnych z tzw. osobami z subkultury więziennej (grypsującymi), w takich warunkach jak: brak kącika sanitarnego, brak ogrzewania, okna nieszczelne, podłoga, która nie spełniała norm bezpieczeństwa, brak zasuwek w szafkach, co uniemożliwiało schowanie żywności, grzyb na ścianie, brak intymności podczas załatwiania potrzeb fizjologicznych, jak przy myciu się, brak ciepłej wody, brak kabin prysznicowych, brak zadaszenia na spacerze, co uniemożliwiało schowanie się przed deszczem, brak wentylacji w celi mieszkalnej, łóżka bez zabezpieczeń, brak guzika przywołania, a łaźnia nie spełniała w żaden sposób norm bezpieczeństwa, przy czym powód podkreślił, że porusza się za pomocą kul ortopedycznych. Reasumując, powód wskazał, iż w związku z przebywaniem w ww. warunkach doszło do naruszenia jego dóbr osobistych takich jak, prawo do godności i prawo do intymności, co winno rodzic odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 k.c. i art. 248 k.e. W trakcie zeznań, powód podkreślił, iż porusza się przy pomocy kuli ww. warunki w sposób szczególny mu doskwierały, albowiem nie mógł korzystać z łaźni, która nie była przystosowana dla osób niepełnosprawnych - /k. 3-3v, 34/. W toku postępowania powód sprecyzował żądanie pozwu, wskazując, iż okres objęty pozwem to: od 31.10.2013 r. do 25.04.2014 r. i dotyczy cel nr 70, 831 81 na oddziale IX i X pawilon C, nadto, że na kwotę dochodzona pozwem, składa się: - kwota 25.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie prawa do godnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności w związku z opisanymi warunkami bytowymi w celach mieszkalnych, - kwota 25.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie prawa do intymności w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w związku z "brakiem zabudowanego kącika sanitarnego i kabiny prysznicowej, tj. przegród w łaźni w czasie kąpieli — /k. 120-121, 145/. Poźwany Skarb Państwa — Zakład Karny w N., w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Pozwany w uzasadnieniu wskazał okresy w jakich powód przebywał w Zakładzie Karnym w N., nadto odnosząc się do ww. zarzutów wskazanych w pozwie podniósł, iż warunki bytowe w jakich powód przebywał były co najmniej zadowalające, opisując w uzasadnieniu przepisy prawa jakim warunki te odpowiadają. Nadto, pozwany podkreślił, iż powód nie wykazał, aby jego dobra osobiste zostały naruszone, zakwestionował także wysokość dochodzonego roszczenia. Pełnomocnik pozwanego reasumując, wskazał, iż wobec braku przesłanek zarówno prawnych jak i faktycznych warunkujących odpowiedzialność pozwanego, powództwo jest nieuzasadnione - /k. 47-52/. Na wniosek powoda, postanowieniem Sądu Rejonowego w Goleniowie z dnia 22 sierpnia 2014 roku, powód został zwolniony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości - /k. 36/. Sąd I instancji ustalił, następujący stan faktyczny: K.G. (1) przebywa w warunkach izolacji więziennej, przy czym w Zakładzie Karnym w N. od kwietnia 2012 r., a w tym w okresie objętym pozwem, w poniżej wskazanych celach pawilonu C: --- STRONA 3 --- - od 31 października 2013 r. do 18 grudnia 2013 r. zajmował celę nr 70 oddział IX, - od 18 grudnia 2013 r. do 31 marca 2014 r. zajmował celę nr 83 oddział X, - od 31 marca 2014 r. do 18 kwietnia 2014 zajmował celę nr 70 oddział IX, - od 18 kwietnia 2014 r. do 25 kwietnia 2014 zajmował celę nr 81 oddział X. Cele te były trzyosobowe. Niesporne, nadto: - przeglądarka historii rozmieszczenia i wykaz pomieszczeń — k. 72-84, zeznania powoda — k. 165-166. X.G. () porusza się przy pomogy bul ortopedycznych od czasu wypadku. Niesporne, nadto: - zeznania powoda —k. 165-166. Zakład Karny w N. był poddawany wizytacji w ramach Krajowego Mechanizmu Prewencji Biura Rzecznika Praw Obywatelskich w 2011 r., w trakcie którego dokonano oglądu terenu jednostki oraz pomieszczeń we wszystkich oddziałach mieszkalnych. Wskazano wówczas, że stan techniczny i warunki bytowe pawilonów mieszkalnych są bardzo zróżnicowane, nadto że kąpiel osadzonych odbywa się w łaźniach, których stan można ocenić jako zadowalający, jednakże w wielu z nich na ścianach widoczne były ślady zawilgocenia i zagrzybienia, spowodowane niedrożnością wentylacji. W większości wizytowanych cel stwierdzono, że jest duszno oraz unoszenie się w nich nieprzyjemnych zapachów z kącików sanitarnych, które nie były zabudowane, a jedynie osłonięte kotarą. Zaznaczono, iż zdecydowanie najgorsze warunki panowały w pawilonie C. Dodano, że jest to stary budynek noszący znamiona dużego wyeksploatowania. W budynku nie ma zainstalowanej sygnalizacji przyzywowej. Kąciki sanitarne są niezabudowane, oddzielone od części mieszkalnej jedynie zniszczonymi kotarami lub tekturami. We wszystkich wizytowanych celach większość ścian i sufitów była silnie zagrzybiona. Sytuacja ta spowodowana jest niedrożną wentylacją w całym budynku. Okna w celach są małe i nieszczelne, w związku z tym w ciągu lata dopływ świeżego powietrza jest niewystarczający, zaś w okresie zimy cele są wyziębione. Stwierdzono nadto, że w całym budynku panował zaduch, uciążliwy nie tylko dla więźniów, ale także pracowników. Podczas oglądu cel, wizytujący zauważyli, zrobione przez więźniów prowizoryczne ścianki z tektury oddzielające kącik sanitarny od reszty celi. Wocenie Krajowego Mechanizmu Prewencji ww. warunki powodują, że warunki w tych celach są szczególnie uciążliwe i nie spełniają standardów zawartych w instrumentach prawa międzynarodowego i krajowego. Krajowy Mechanizm Prewencji uznał, iż warunki panujące w pawilonie C są na tyle dotkliwe, że mogą prowadzić do okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania. Zaznaczono, iż podczas wizytacji przedstawicieli Rzecznika Praw Obywatelskich w Zakładzie Karnym w N. w 1997 r., rekomendowano przyspieszenie prac w pawilonach mieszkalnych oraz poprawienie warunków bytowych w celach mieszkalnych jeszcze przed przeprowadzeniem generalnego remontu. Pomimo upływy 14 lat, złe warunki bytowe panujące w niektórych oddziałach nadal stanowią istotny problem jednostki. Mając powyższe na uwadze, Krajowy Mechanizm Prewencji rekomendował, aby w trybie pilnym zapewnić osadzonym w pawilonie C odpowiednie warunki bytowe, zgodne z przepisami prawa krajowego oraz uznawanymi w tym zakresie standardami międzynarodowymi lub wyłączyć go z użytkowania, a w tym wykonanie zabudowy kącików sanitarnych we wszystkich celach mieszkalnych, wyposażenie cel mieszkalnych pawilonu C w sygnalizację przyzywową. --- STRONA 4 --- 'W harmonogramie robót konserwacyjnych na rok 2011 ustalono wykonanie remontu wszystkich cel mieszkalnych w pawilonie C. W zakresie prac uwzględniono także wykonanie kącików sanitarnych. W harmonogramie prac na 2012 r. miano uwzględnić wykonanie instalacji przyzywowej. Dowód: + Raport Krajowego Mechanizmu Prewencji z Wizytacji w Zakładzie Karnym w N. (wyciąg) z 25 sierpnia 2011 r. —X. 122-130. Wszystkie ww. cele, w których przebywał K. G. (1) były przed remontem i ich stan, w porównaniu z innymi celami był gorszy, albowiem cały blok jest stosunkowo starszy. Cele te były wyposażone w pełny sprzęt kwaterunkowy, tj. odpowiednią do liczby osadzonych ilość łóżek, szafek taboretów i stołów. Każdy z osadzonych miał zapewnione oddzielne miejsce do spania oraz miejsce do spożywania posiłków. Łóżka były kompletne. Nadto, wszystkie szafki były wyposażone w przesuwane drzwiczki. Jeśli nie było, dział kwatermistrzowski dokonywał naprawy. Oskarżeni nie skarżyli się na to, że w szafkach nie ma zamków. Okna w pawilonie C były drewniane, przed sezonem zimowym zaś montowano nowe uszczelki na wniosek osadzonego, albowiem okna nie były szczelne. Na celi był standardowo kaloryfer, przy czym przy drzwiach. Administracja nie zauważyła, aby na celach było zimno, teżi sami osadzeni nie skarżyli się na niedogrzane cele. Osadzeni mieli możliwość otrzymania dodatkowego koca. K. G. (1) nie pisał prośby o dodatkowy koc, zakładając, że i tak by go nie otrzymał. Kąciki sanitarne jedynie w części cel, w których przebywał K. G. (1) w Zakładzie Karnym w N. były oddzielone od pozostałej części celi w sposób trwały, tj. wymurowaną ścianką, co nie dotyczyło cel w pawilonie C. W celach znajdujących się w pawilonie C na oddziale X i IX, tj. w których m.in. przebywał K. G. (1) w okresie objętym pozwem, to oddzielnie było wykonane w ten sposób, że kąciki sanitarne były zakryte stelażem oraz kotarą z folii, co miało zapewnić poczucie intymności. Na celi nr 70 kącik sanitarny nie był odgrodzony, osadzeni zniszczyli bowiem folię. Na celi nr 83 i 81 wisiały porwane prześcieradła, a od podłogi nie było żadnej płyty, była zakryta zatem sama górna część, a od podłogi do wysokości nieco ponad metr była wolna przestrzeń. Jeśli jeden z osadzonych załatwiał potrzeby fizjologiczne w kąciku sanitarnym, to zapachy towarzyszące tej czynności przedostawały się na celę mieszkalną, gdzie przebywali pozostali osadzeni. Łóżko K. G. (1) było posadowione obok kącika sanitarnego, dlatego on słysząc i czują zapachy z kącika sanitarnego czul się bardzo dziwnie i niekomfortowo. Osadzeni spożywają posiłki na celi. Do obowiązków osadzonych należało utrzymywanie czystości na celi, a w tym kąciku sanitarnym oraz wietrzenie celi. Po otworzeniu okna, był jednak problem z jego domknięciem ze względu na wieki stan stolarki okiennej i wypadanie uszczelek. Do ww. cel w pawilonie C nie była również doprowadzona ciepła bieżąca woda. W celi za zgodą dyrektora zakładu karnego osadzeni mogli posiadać czajniki elektryczne do podgrzania wody. K. G. (1) gotował wodę na potrzeby prania, czy też mycia się. Nadto, raz w tygodniu każdy osadzony mógł korzystać z łaźni. Ani w kąciku sanitarnym, ani w łaźni nie było zamontowanych kabin prysznicowych. K. G. (1) czuł się z tego powodu niekomfortowo, czuł się skrępowany. Osadzeni z oddziału IX korzystali z łaźni na oddziale V, gdzie jest 16 natrysków. Grupa szesnastu osadzonych bierze prysznicjednocześnie. Pomiędzy poszczególnymi natryskami nie ma żadnych osłon. Na łaźni są gumy antypoślizgowe. Nie ma specjalnego krzesła, dla osoby która porusza się za pomocą kul ortopedycznych, ani barierki dla przytrzymania się. K. G. (2) korzystając z łaźni nie miał czego przytrzymać się, czy usiąść aby się umyć na łaźni. Zgłaszał problem administracji zakładu karnego, prosząc o jakieś krzesełko, ale nie odniosło to skutku. Dlatego zazwyczaj nie korzystał złaźni i mył się na celi w ww. kąciku sanitarnym, tym bardziej, że aby dojść do łaźni należało przejść po schodach, a poruszającemu się o kulach osadzonemu było trudno. --- STRONA 5 --- Podłogi na celach w pawilonie C posiadały często ubytki, Które były na bieżąco naprawiane, Zdarzało się, że było uszkodzone, porwane wyłożone po podłodze gumoleum, co w zasadzie nie przeszkadzało osadzonym, jednakże K. G. (a) utrudniało to funkcjonowanie na celi, albowiem on poruszał się o kulach i często zahaczał. Administracja stwierdzała zagrzybienie na ścianach miejscowe w rogach i starała się usuwać zagrzybienie preparatami, a ścianę zamalowywano. Na polach spacerowych nie było zadaszenia i kiedy padał deszcz nie było możliwości skorzystania ze spaceru. Cele nie były wyposażone w nocne światło, ani w przycisk służący do przywoływania funkcjonariusza. Osadzeni przywoływali funkcjonariusza uderzaniem w drzwi albo wołaniem. Na wniosek osadzonego, za zgodą dyrektora, osadzony miał możliwość posiadania nożnego oświetlenia i wówczas korzystał z prądu do godz. 24.00. K. G.(e)w związku z brakiem oświetlenia nie mógł funkcjonować w nocy, np. odsunąć kotary, która była powiązana, aby się nie zsuwała i wszystkie inne czynności wykonywało się mu z utrudnieniem. Od 22.00 nie było już światła. K. G. (2) nie starał się o lampkę nocną. Osadzeni byli rozmieszczani w cela z osobami należącymi do tzw. subkultury więziennej, albowiem zarządzenie Dyrektora Generalnego nr 2/04 w sprawie szczegółowej pracy penitencjarnej nakazuje, aby osoby takie rozmieszczać wcelach wspólnie z osobami, które do takich grup nie należą. W okresie objętym sporem K. G. (2) nie odbywał kary pozbawienia wolności na jednej celi z osoba należąca do subkultury. Dowód: + notatki służbowe - k. 85-87, + zeznania świadka P. S. — k. 146-147, + zeznania świadka J. R. — k. 163-164, + zeznania świadka M. B. — k. 164-165, + zeznania powoda — k. 165-166, + zeznania świadka A. M. — k. 205-206, + zeznania świadka K. J. — k. 206-207. Zakład Karny w N. był poddawany kontrolom sędziego penitencjarnego, w tym w zakresie badania warunków bytowych osadzonych i stanu sanitarnego, a w tym kontrolą z 12 lipca 2013 r ., która objęła 2012 r. i połowę 2013 r. oraz kontrolą, która objęła okres od 1 września 2011 r. do 31 lipca 2014 r. W sprawozdaniach z tych kontroli wskazano, iż podczas kontroli dokonano przeglądu wybranych pomieszczeń mieszkalnych, socjalnych, sanitarnych i gospodarczych, przeprowadzono rozmowę Z osadzonym, który nie zgłaszał żadnych skarg ani zastrzeżeń co do przebiegu jego pobytu w jednostce penitencjarnej. Stan kontrolowanych pomieszczeń oceniono jako dobry. Wizytacja nie ujawniła zastrzeżeń związanych z warunkami bytowymi. Podkreślono, iż w pawilonie C jest jedna łaźnia na 4 oddziały (na oddziale IX). Stwierdzono, iż warunki socjalno-bytowe panujące w poszczególnych oddziałach wizytowanej jednostki są różne, ale nie nasuwały większych zastrzeżeń. Standard cel jest zadawalający, wymaga jednak podnoszenia w ramach --- STRONA 6 --- pozyskiwania środków finansowych na ten cel, co aktualniejest zadaniem trudnym. Uznano, że administracja zakładu karnego w N. w dalszym ciągu wykazuje się właściwą starannością w działaniach na rzecz eliminowania zjawiska przeludnienia i poprawiania warunków odbywania kary pozbawienia wolności. W ramach pozyskiwanych środków finansowych, a także we własnym zakresie metodą gospodarczą wykonuje się prace modernizacyjne, odświeża pomieszczenia, wymienia okna, poprawia sprawność instalacji wodociągowych. Dowód: + sprawozdania z kontroli sędziego penitencjarnego obejmujące okres od 1.09.2011 r. do 31.07.2014 r.- k. 88-97, + sprawozdania z kontroli sędziego penitencjarnego z 12.07.2013 T. - k. 98-111. K.G. (1) przebywając w warunkach izolacji więziennej składał skargi na warunki, w jakich obywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w N. do dyrektora Zakładu Karnego w N.i Centralnego Zarządu Służby Więziennej. Pismem z dnia 3 grudnia 2014 r. konserwator poinformował dyrektora ZK w odpowiedzi na skargę K. G. (1), jaki jest i był stan cel na pawilonie A, w których przebywał on poza okresem objętym pozwem. Pismem z dnia 8 grudnia 2014 r. konserwator poinformował dyrektora ZK w odpowiedzi na skargę K. G. (1), jaki jest i był stan cel nr 81, 70, 83 na pawilonie C, oddział IXi X, w których przebywał on w okresie objętym pozwem. Pismem z dnia 8 grudnia 2014 r. konserwator poinformował dyrektora ZK w odpowiedzi na skargę K. G. (1), jaki jest ibył stan cel na pawilonie F, w których przebywał on poza okresem objętym pozwem. Dowód: + pisma — k. 85-87, 142. Sąd I instancji zważył, co następuje: Powództwo wniesione przez K. G. (1) o zadośćuczynienie w związku z przebywaniem przez niego w okresie objętym pozwem w izolacji więziennej Zakładu Karnego w N. zasługiwało w ocenie Sądu I instancji na uwzględnienie jedynie w nieznacznej części, tj. co do kwoty 2.000,00 zł, w pozostałym zaś zakresie podlegało oddaleniu jako niezasadne. Powód w niniejszym postępowaniu zgłosił roszczenie o zapłatę kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia. "Twierdzenia faktyczne pozwu uzasadniały kwalifikację prawną roszczenia o zapłatę w oparciu o przepis art. 448 w zw. zart. 24 k.e. Na taką też podstawę prawną powoływał się powód. Powód, po ostatecznym sprecyzowaniu ww. roszczenia wskazał, iż okres objęty pozwem to: od 31.10.2013 r. do 25.04.2014 r., czyli około pół roku i dotyczy cel nr 70, 83 i 81 na oddziale IX i X pawilon C, nadto, że na kwotę dochodzona pozwem, składa się: - kwota 25.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie prawa do godnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności w związku z opisanymi warunkami bytowymi w celach mieszkalnych, - kwota 25.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie prawa do intymności w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w związku z brakiem zabudowanego kącika sanitarnego i kabiny prysznicowej, tj. przegród w łaźni w czasie kąpieli. Stan faktyczny w niniejszej sprawie został przez Sąd ustalony na podstawie dowodów w postaci dokumentów złożonych przez pozwanego w postaci wykazów pomieszczeń w zakładzie karnym, historii osadzenia powoda oraz dokumentów powstałych w związku ze skargami osadzonego powoda, a w tym w szczególności z wyciągu z Raportu Krajowego Mechanizmu Prewencji z wizytacji w Zakładzie Karnym wN., jak również w postaci sprawozdań z wizytacji sędziego penitencjarnego. Żadna ze stron nie kwestionowała treści tych dokumentów. Nadto, stan faktyczny została --- STRONA 7 --- ustalony również na podstawie zeznań zawnioskowanych przez pozwanego i powoda świadków oraz w oparciu o zeznania samego powoda. Zeznania tych świadków były ze sobą zbieżne, wzajemnie korespondowały, dlatego Sąd nie miał podstaw, aby je kwestionować i odmówić im wiarygodności. Ponadto, zeznania tych świadków i powoda odpowiadały przedstawionym przez pozwanego dokumentom. Jedynie różniły się on od siebie w zakresie, w jakim spostrzeżenia każdej z tych osób w pewnym zakresie opierały się na indywidualnych odczuciach każdej z osób. Zakres podstawy faktycznej żądania powoda wskazywał, że powództwo o zapłatę w istocie, tj. zgodnie ze wskazaną przez powoda podstawą prawną, należało potraktować jako dotyczące naruszenia dóbr osobistych powoda, albowiem działanie pozwanego w zakresie realizacji obowiązku związanego z zapewnieniem osadzonemu odpowiednich warunków odbywania kary pozbawienia wolności mogło prowadzić do jego nieludzkiego traktowania i naruszenia jego podstawowych praw, jak również wykraczać poza zwykłe dolegliwości związane z obywaniem kary pozbawienia wolności. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca 2010T., II CSK 486/09, prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie, mimo że takie dobro osobiste nie zostało wymienione w art. 23 k.c. Na prawo osadzonego do godnego odbywania kary pozbawienia wolności składa się między innymi zapewnienie osadzonemu odpowiednich warunków zakwaterowania i utrzymania higieny. Tak przedstawione roszczenie powoda należało rozpatrzyć w oparciu o przepisy art. 23 k.c. i 24 ke. w zw. z art. 417 k.e. i art. 448 k.e., mając na względzie, że pozbawienie powoda wolności stanowiło przejaw wykonywania władzy publicznej, zaś powód doszukiwał się naruszenia jego dóbr osobistych (godności, intymności) w umieszczeniu go w takich warunkach panujących w Zakładzie Karnym w N., które stanowiły przejaw poniżającego traktowania w stopniu wykraczającym poza istotę odbywania kary pozbawienia wolności. Na wstępie należy zaznaczyć, iż odpowiedzialność sprawcy naruszenia dobra osobistego w myśl przepisu art. 448 k.c. w zw. z art. 24 $ 1 k.c. oparta jest na zasadzie winy. Jednakże reguła ta doznaje ograniczenia, gdy podmiotem odpowiedzialnym jest Skarb Państwa, którego odpowiedzialność jest uzależniona od obiektywnej bezprawności danego zachowania, stosownie do treści art. 417 k.e., określającego odrębne zasady odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Zauważyć należy, iż art. 24 $ 1 k.c. zapewnia ochronę osobie, której dobro osobiste zostało naruszone działaniem bezprawnym. Rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych, Sąd powinien zatem w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne. Dowód, że dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej na podstawie art. 24 k.c. Natomiast na tym, kto podjął działanie zagrażające dobru osobistemu innej osoby lub naruszające to dobro, spoczywa ciężar dowodu, że nie było ono bezprawne. Patrząc przez pryzmat rozkładu ciężaru dowodu przewidzianego w art. 24 k.c. na powodzie ciążył zatem obowiązek wykazania jedynie tego, iż doszło do zagrożenia lub naruszenia istniejącego dobra osobistego. Na pozwanym spoczywał natomiast ciężar udowodnienia, że naruszenie nie było bezprawne. W kontekście przesłanki odpowiedzialności pozwanego z tytułu naruszenia dóbr osobistych powoda, wskazać należy, iż umiejscowienie art. 448 k.c. przewidującego przysługujące w takiej sytuacji poszkodowanemu roszczenia, wśród przepisów regulujących odpowiedzialność deliktową, powoduje, iż ocena zasadności przyjęcia odpowiedzialności sprawcy naruszenia musi być dokonana według pozostałych reguł odpowiedzialności deliktowej. Oznacza to, iż oprócz przesłanek z art. 241 24 k.c. winny być spełnione również przesłanki odpowiedzialności deliktowej wymienione w art. 415i nast. k.c., w tym te wymienione w art. 417 k.., regulujące odpowiedzialność deliktową Skarbu Państwa. Przepis art. 415 k.c, wprowadzający ogólną regułę odpowiedzialności deliktowej, jako przesłankę tej odpowiedzialności przewiduje przypisanie sprawcy szkody zawinionego działania. Niemniej, jak już wyżej wspomniano, w przypadku odpowiedzialności Skarbu Państwa, z uwagi na brzmienie art. 417 k.e., jego odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych i za wyrządzoną w ten sposób krzywdę (na podstawie art. 448 k.c.) nie zależy od winy (uchwała --- STRONA 8 --- Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011r., III CZP 25/11, Biul.SN 2011/10/6). Tym samym dla przypisania odpowiedzialności. Skarbowi Państwa za naruszenie dóbr osobistych niezbędne jest wykazanie jedynie jego bezprawnego działania, bez konieczności wykazywania po jego stronie zawinienia w tym działaniu. Pojęcie "działania i zaniechania niezgodnego z prawem” należy ujmować ściśle, jako zaprzeczenie zachowania uwzględniającego nakazyi zakazy wynikające z normy prawnej itylko działanie bez podstawy prawnej, poza granicami prawa, można uznać za bezprawne. W ocenie Sądu, mając na uwadze ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny, można podzielić stanowisko powoda, iż okoliczności ustalone w sprawie pozwalają na przypisanie pozwanemu odpowiedzialności na podstawie art. 23 k.c. iart. 24 $ 1 kce., jednakże jedynie w części. Powód jednoznacznie wskazał, iż zgłoszone przez niego żądanie zasądzenia zadośćuczynienia obejmuje część okresu jego pobytu w zakładzie karnym w N., tj. od dnia 31 października 2013 r. do 25 kwietnia 2014 r., czyli przez prawie pół roku; powodowi chodziło bowiem o warunki bytowe i sanitarne jakie panowały na celach 70, 81 i 83 pawilonu C przed wyremontowaniem tych cel w zakresie osadzenia go w celach mieszkalnych z tzw. osobami z subkultury więziennej (grypsującymi), w takich warunkach jak: brak kącika sanitarnego, brak ogrzewania, okna nieszczelne, podłoga, która nie spełniała norm bezpieczeństwa, brak zasuwek w szafkach, co uniemożliwiało schowanie żywności, grzyb na ścianie, brak intymności podczas załatwiania potrzeb fizjologicznych, jak przy myciu się, brak ciepłej wody, brak kabin prysznicowych, brak zadaszenia na spacerze, co uniemożliwiało schowanie się przed deszczem, brak wentylacji w celi mieszkalnej, łóżka bez zabezpieczeń, brak guzika przywołania, a łaźnia nie spełniała w żaden sposób norm bezpieczeństwa, przy czym powód podkreślił, że porusza się za pomocą kul ortopedycznych. Na podstawie ustalonego powyżej stanu faktycznego, Sąd ustalił, że wcelach tych w ww. okresie panowały złe warunki socjalno-bytowe, a w szczególności były one w złym stanie technicznym, kąciki sanitarne nie były oddzielone w sposób trwały od pozostałej części celi, nie było w nich dostępu do ciepłej bieżącej wody oraz były w nich zagrzybienie i nieszczelne okna, nie było guzika przyzywowego, nie było kabin prysznicowych w łaźni, występowały ubytki w podłodze, przy czym powód poruszał się w tym czasie za pomocą kul ortopedycznych, co miało zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie. Nadto, ustalono, że cele te wymagały gruntownego remontu, na co administracji zakładu karnego zwracano uwagę od kilkunastu lat, co wynika z informacji zawartych w raporcie Krajowego Mechanizmu Prewencji. Pomimo jednak planowanych remontów, ww. celejaki cały pawilon, nie zostały nim objęte przez tak długi okres, a cele były nadal używane (nie wyłączono ich z użytku pomimo takich rekomendacji przez Rzecznika Praw Obywatelskich, który wskazywał wprost, że taki stan cel może prowadzić do okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania), co miało bezpośrednie przełożenie na stan tych cel także w okresie objętym pozwem, skoro cele były wciąż przed remontem, pozwana jednostka nie wykazała zaś kiedy i jakie prace remontowo-konserwacyjne przeprowadziła celem poprawy warunków bytowych, zeznania świadków potwierdziły zaś, że stan cel w zasadzie nie zmienił się od czasu wizytacji Krajowego Mechanizmu Prewencji w 2011 r. Zdaniem Sądu działanie pozwanego w zakresie osadzenia powoda poruszającego się o kulach ortopedycznych w celach pawilonu C (oddział X i IX), tj. celach, w których podłoga była często uszkodzona i powód w związku z tym często potykał się, brak było ciepłej bieżącej wody i trwałego oddzielenia kącika sanitarnego od pozostałej części celi z jednoczesnym niezapewnieniem mu miejsca w łaźni, w którym mógłby wziąć kąpiel (tj. brak poręczy, czy specjalnego krzesełka dla osoby niepełnosprawnej, nadto dojście do łaźni wymagało przejścia na inny oddział po schodach), było bezprawne i były w związku z tym podstawy do przypisania pozwanemu odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych powoda w postaci godności osobistej. Godne warunki odbywania kary pozbawienia wolności to bowiem godne warunki zakwaterowania i utrzymania higieny. Powód zaś został powyższych gwarancji niejako pozbawiony, skoro utrzymanie higieny przez powoda było dla niego zbyt uciążliwe. Powód bowiem, poruszając się o kulach nie miał możliwości swobodnego skorzystania z łaźni, poruszania się po celi, ani też swobodnego, bez skrępowania skorzystania z kącika sanitarnego, który pozostał mu niejako, jako miejsce, gdzie mógł się umyć. Powodowi trudno było nawet przemieścić się do tego kącika sanitarnego i osłonić się wiszącą kotarą w taki sposób, który zapewniłby mu intymność z uwagi na ww. niepełnosprawność ruchową, także po godz. 22.00, kiedy nie było już światła na celi. --- STRONA 9 --- Podkreślić należy, iż pozwany przyznał, iż powód przebywał w celach w pawilonie C, w których brak było ciepłej bieżącej wody, trwałego oddzielenia kącika sanitarnego i miejsca w łaźni dla osoby niepełnosprawnej, tj. w celach których stan techniczny był gorszy w porównaniu do reszty cel. Z przedstawionych dokumentów i zeznań wszystkich świadków (zawnioskowanych przez powoda współosadzonych i zawnioskowanych przez pozwanego pracowników zakładu karnego) oraz powoda wynika, iż stan tych cel był zły, a cele wymagały generalnego remontu, Niemniej w ocenie pozwanego takie warunki odbywania kary pozbawienia wolności nie były bezprawne i nie prowadziły do naruszenia dóbr osobistych powoda. W ocenie Sądu, w okolicznościach sprawy zachowanie pozwanego w zakresie oddzielenia kącików sanitarnych w celach w pawilonie C oraz niezapewnienie osobie poruszającej się o kulach ortopedycznych miejsca w łaźni i jednocześnie brak dostępu przez niego na celi do ciepłej bieżącej wody, należy uznać za bezprawne. Zauważyć należy, że ogólna norma zawarta w art. 102 pkt. ri art. 10 $ 2 k.kw. nakazująca zapewnić osadzonemu odpowiednie warunki higieny została skonkretyzowana w przepisach obowiązującego w okresie objętym pozwem rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności [Dz.U. Nr 152, poz. 1493 ze zm.]. Z $ 30 ust. 3 tegoż rozporządzenia wynika, że „Skazany korzysta co najmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli. Skazany zatrudniony przy pracach brudzących korzysta z odpowiednio częstszych kąpieli. Kąpiel skazanego chorego odbywa się według wskazań lekarza”. Z kolei $ 28 ust. 1 powyższego rozporządzenia przewiduje, że „Cela mieszkalna powinna być wyposażona w łóżko dla każdego skazanego, odpowiednią do liczby skazanych ilość stołów, szafek i taboretów oraz środków do utrzymania czystości w celi. Niezbędne urządzenia sanitarne sytuuje się w sposób zapewniający ich niekrępujące użytkowanie, z zastrzeżeniem art. 110 8 3 Kodeksu ”. Z powyższych przepisów wynika po pierwsze, że na zakładzie karnym nie ciążył obowiązek zapewnienia stałego nieprzerwanego dostępu do bieżącej ciepłej wody w celi mieszkalnej. Powinnością zakładu karnego jest bowiem jedynie umożliwienie skorzystania przez osobę skazaną przynajmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli, co w przypadku powoda zdaniem Sądu nie zostało spełnione, skoro powód z uwagi na swoją niepełnosprawność ruchową miał problemy po pierwsze z dotarciem do miejsca łaźni z uwagi na schody, które musiał pokonać, a po drugie, miał problem z ustaniem pod natryskiem prysznicowym bez dodatkowego wsparcia (podparcia, czy krzesła). Dlatego, w okolicznościach sprawy, zapewnienie choć ciepłej bieżącej wody w celi w zabudowanym murowaną ścianką w zamykanym kąciku sanitarnym, stanowiłoby minimum ww. obowiązku, tj. zapewnienia osadzonemu odpowiednich warunków higieny, nie zwalniając jednak administracji ZK z zapewnienia osadzonemu łaźni, skoro ww. obowiązek został w taki sposób skonkretyzowany w ww. $ 30 ust. 3 tegoż rozporządzenia. Powyższego wniosku nie może zmienić okoliczność, że powód miał możliwość podgrzania wody na celi w czajniku, który przecież i tak musiałby zapewnić sobie we własnym zakresie. Nadto, należy w tym miejscu dodać, że także brak zapewnienia odpowiedniego miejsca w łaźni osobie z obniżoną sprawnością fizyczną także należy ocenić jako bezprawne. Zgodnie bowiem z przyjętą w dniu 1 sierpnia 1997 r. przez Sejm RP Kartą Praw Osób Niepełnosprawnych, osoby niepełnosprawne mają prawo życia w środowisku wolnym od barier funkcjonalnych. Ponadto, w dniu 6 września 2012 r. Polska ratyfikowała przyjętą w dniu 13 grudnia 2006 r. przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych Konwencję o prawach osób niepełnosprawnych (DZ. U. z 2012 r., poz. 1169) zobowiązującą do umożliwienia osobom niepełnosprawnym niezależnego życia i pełnego udziału we wszystkich jego sferach. Oba wymienione dokumenty mają zastosowanie również w odniesieniu do osób pozbawionych wolności oraz środowiska stworzonego w miejscu ich osadzenia. Wobec powyższego wszelkie instytucje państwowe, winny podejmować działania ukierunkowane na urzeczywistnienie praw osób z niepełnosprawnością ruchową. Omawiając potrzebę dostosowania jednostki penitencjarnej do potrzeb osoby niepełnosprawnej ruchowo, należy zwrócić także uwagę na wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w S. z 2006 r. w sprawie V. przeciwko Francji ( (...)), w którym Trybunał stwierdził naruszenie art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez osadzenie więźnia poruszającego się na wózku inwalidzkim w celi, w której wyposażenie nie było całkowicie dostosowane do osób niepełnosprawnych oraz której nie był w stanie samodzielnie opuścić. --- STRONA 10 --- Mając na uwadze powyższe należy wywieść wniosek zatem, że do czasu pełnego dostosowania infrastruktury jednostki penitencjarnej do potrzeb osób z niepełnosprawnością, należało np.: - zainstalować choć podłokietniki, poręcze i inne udogodnienie w łaźni, które nie wymagają dużych nakładów finansowych, ani pozwolenia na budowę, tym bardziej, iż powód poruszający się o kulach zgłaszał takie zapotrzebowanie i trudności w korzystaniu z kąpieli właśnie ze względu na brak krzesełka i poręczy przy natrysku, co wynika zjego zeznań i współosadzonych, którzy złożyli zeznania w sprawie, - umieścić powoda w celi, w której nie miałby choć problemów z poraszaniem się 0 kulach (potykał się bowiem o wyrwy w podłodze, czy ułożonym na niej gumoleum), - udogodnić mu także codzienne utrzymanie higieny osobistej poprzez dostęp do ciepłej bieżącej wody. Następnie należy zwrócić uwagę, iż w zakresie usytuowania urządzeń sanitarnych $ 28 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 roku w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności wymaga jedynie, aby niezbędne urządzenia sanitarne zostały usytuowane w celi w sposób zapewniający ich niekrępujące użytkowanie. Powyższy wymóg należy rozumieć jako obowiązek oddzielenia urządzeń sanitarnych od pozostałej części celi w taki sposób, aby zapewnić osobie korzystającej z tych urządzeń pewien minimalny poziom prywatności. Należy podkreślić, iż z przepisu tego nie wynika Konieczność wyodrębnienia w sposób trwały za pomocą ścianek pomieszczenia ubikacji, choć niewątpliwie celowe byłoby takie rozwiązanie. W rozpoznawanej sprawie z przywołanych wyżej dowodów z dokumentów oraz zeznań ww. funkcjonariuszy i świadków (współosadzonychi), jak i powoda wynika, że wszystkie cele, w których przebywał powód, miały wydzieloną część od reszty celi, w której znajdowały się urządzenia sanitarne. Jednocześnie z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że w celach tych doszło do wyodrębnienia tej części celi od pozostałej części pomieszczenia jedynie za pomocą zasłon, które miały dawać minimum intymności osobie korzystającej z kącika sanitarnego. Zdaniem Sądu, co do zasady, takie rozwiązanie ww. minimum zapewnia i z tego względu nie można w tym zakresie przyjmować, że doszło do naruszenia standardów wykonywania kary pozbawienia wolności, które prowadziłoby do naruszenia dóbr osobistych osadzonego w postaci jego intymności. Co do zasady zatem, nie może budzić wątpliwości, iż omawiane w niniejszej sprawie godne warunki odbywania kary pozbawienia wolności obejmują również zapewnienie prywatności i intymności, m.in. związanych z potrzebami fizjologicznymi. Niemniej nie przewidują one zapewnienia samodzielności pomieszczeń przeznaczonych na toalety, ani ich oddzielenia murem od pozostałej części celi - /tak też wyrok Sądu najwyższego z dnia 5 lipca 2012 r., IV CSK 603/11/. Żaden przepis prawa nie-przewiduje także zamontowania kabin prysznicowych w łaźni. Dlatego, Sąd uznał, że nie doszło do naruszenia dobra osobistego powoda, jakim jest prawo do intymności, za które powód zgłosił roszczenie o zadośćuczynienie w kwocie 25.000,00 zł. Nie oznacza to jednak, iż ww. rozwiązanie, tj. takie, a nie inne odgrodzenie kącika sanitarnego od reszty celi, nie miało wpływu na rozstrzygniecie w niniejszej sprawie. Jak już wyżej zaznaczono, powód poruszał się o kulach, miał problemy z poruszaniem się po celi, wejściem do kącika sanitarnego i osłonięciem się kotarą (wiszącymi prześcieradłami), nadto to w kąciku sanitarnym powód utrzymywał higienę osobistą, albowiem łaźnia nie była przystosowana do jego stanu zdrowia, w nocy miał trudności z korzystaniem z ubikacji, bo nie widział splątanej kotary i przez kule miał ograniczone możliwości ruchowe. Wszystko powyższe, zdaniem Sądu ma wpływ na ocenę warunków bytowych odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda poruszającego się 0 kulach i przemawia za tym, że warunki te nie były odpowiednie dla powoda z obniżoną sprawnością ruchową. Zachowanie zatem pozwanego było bezprawne, skoro nie umieszczono powoda wceli w innym pawilonie o lepszym, a co najważniejsze, dogodniejszym dla powoda standardzie. Takimi celami niewątpliwie pozwany dysponował, co stanowi fakt powszechnie znany, kwestia rozmieszczenia zaś w danym momencie poszczególnych osadzonych należy do decyzji administracji. Taka decyzja, zdaniem Sądu w stosunku do powoda była wskazana, a jej zaniechanie bezprawne w świetle przywołanych przepisów dotyczących praw osób niepełnosprawnych o ograniczonych możliwościach ruchowych. Należy podkreślić, że ocena --- STRONA 11 --- odpowiednich warunków wymaga bowiem uwzględnienia indywidualnych cech osadzonego, takich jak wiek, czy stan zdrowia Mając na uwadze powyższe uznać zatem należało, iż pozwany Skarb Państwa poprzez nie zapewnienie powodowi odpowiednich warunków obywania kary pozbawienia wolności z uwagi na jego obniżoną sprawność ruchową, działał bezprawnie. Nadto, w ocenie Sądu tym działaniem naruszył jego dobro osobiste w postaci prawa do godnego odbywania kary pozbawienia wolności. Prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności niewątpliwie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie - /tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca 2010T., IL CSK 486/09/. Działania naruszające te dobra mogą zatem rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 241448 k.c. W ocenie tut. Sądu ww. uchybienie może samo w sobie być kwalifikowane jako traktowanie niehumanitarne i tym samym naruszać godność osobistą człowieka. Godność osobista zaś jest tą sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, stanowiące istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez okoliczności zewnętrzne (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1989r., I CR 143/8, OSPiKA 1990/9/330). Niewątpliwie każda osoba pozbawiona wolności winna być traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem godności człowieka (art. 10 ust. 1 międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966r.). Władza publiczna zaś ma obowiązek zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków obywania kary, nienaruszających ich godności ludzkiej. W ocenie Sądu sam fakt umieszczenia osoby pozbawionej wolności o obniżonej sprawności ruchowej w ww. warunkach (brak udogodnienia w łaźni i jednocześnie brak ciepłej bieżącej wody na celi i osłonięty prześcieradłami kącik sanitarny, a także zniszczona podłoga) nie zapewniało osadzonemu powodowi poszanowania jego godności i prawa do godnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności i stanowiło wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dobra osobistego. Jak podkreśla się w orzecznictwie Sądu Najwyższego osoba pozbawiona wolności przez sam fakt uwięzienia jej w zakładzie karnym nie tarci praw gwarantowanych przez Konstytucję i poszanowanie oraz ochrona jej godności jest obowiązkiem władzy publicznej, w tym zapewnienia jej odpowiednich warunków odbywania tej kary. Naruszenie tego dobra osobistego poprzez powyższe działanie w ocenie Sądu jest zatem niewątpliwe i wynika z zasad doświadczenia życiowego. Stanowi wymierną krzywdę dla powoda, który poczuł się urażony i poniżająco potraktowany, z którym to jego subiektywnym odczuciem, także w ocenie obiektywnej należy się, zdaniem Sądu zgodzić. Wprawdzie z karą pozbawienia wolności w sposób immanentny związane są pewne dolegliwości dla osoby osadzoneji wynikają one z samej istoty tej kary, która m.in. ma stanowić dla skazanego odpłatę za wyrządzoną krzywdę, a panujący w zakładach karnych dyskomfort jest elementem obywania kary pozbawienia wolności, z którym każdy popełniający przestępstwo powinien się liczyć, niemniej wykroczenie poza ten „dyskomfort” powoduje, że dochodzi do naruszenia dobra osobistego osoby osadzonej. W ocenie Sądu z takim wykroczeniem w stosunku do powoda mamy do czynienia w niniejszej sprawie z przywołanych już wyżej względów i uznać należy, iż umieszczenie go w takich celach naruszyło jego dobro osobiste w postaci godności osobistej osoby 0 ograniczonej sprawności ruchowej. Reasumując, w ocenie Sądu, w świetle poczynionych ustaleń faktycznych zachodziły przesłanki uzasadniające przez pryzmat przepisu art. 448 k.c. w zw. zart. 24 k.c. uwzględnienie roszczenia powoda, doszło bowiem do naruszenia dóbr osobistych powoda, a działania pozwanego można określić mianem bezprawnego. Pojęcie „działania i zaniechania niezgodnego z prawem” należy ujmować ściśle, jako zaprzeczenie zachowania uwzględniającego nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej i tylko działanie bez podstawy prawnej, poza granicami prawa, można uznać za bezprawne, z czym jak już wyżej wskazano, mieliśmy do czynienia w niniejszej sprawie, skoro pozwany nie zapewnił osobie o obniżonej sprawności ruchowej w okolicznościach sprawy odpowiednich dla tej osoby warunków odbywania kary pozbawienia wolności. --- STRONA 12 --- Zgodnie z treścią art. 24 k.c. i art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Krzywda jest ogół negatywnych następstw bezprawnego działania, przy czym są to następstwa niematerialne, nie dające się wyrazić w pieniądzu. Wiążą się one z negatywnymi odczuciami poszkodowanego. Naruszenie dóbr osobistych powoda poprzez umieszczenie go w celach nieodpowiadających standardom odpowiednim dla osoby mającej. problem z poruszaniem się, niewątpliwie miało negatywne konsekwencji w zakresie poczucia godności powoda, która to została naruszona. Z taką zaś sytuacją wiąże się szereg negatywnych odczuć, m.in. obniżenie poczucia własnej wartości jako osoby o obniżonej sprawność ruchowej. W niniejszej sprawie zdaniem Sądu doznana przez powoda, na skutek naruszenia jego dóbr osobistych krzywda z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych, uzasadniała przyznanie mu zadośćuczynienia w wysokości 2.000 złotych. Ustalając wysokość ww. kwoty zadośćuczynienia, Sąd z jednej strony miał na względzie to, że naruszenie dóbr osobistych powoda dotyczyło istotnych i podstawowych kwestii, mianowicie poszanowania jego godności osobistej w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych. Sąd uwzględnił również to, że powód w istocie choć z utrudnieniem, to jednak korzystał z łaźni w razie potrzeby, miał możliwość podgrzania wody na celi, a sposób oddzielenia kącika sanitarnego, mimo nieprawidłowości, zapewniał, iż osoba z niego korzystająca była niewidoczna. Tym samym naruszenie zasad przez zakład karny w tym zakresie było częściowe, a znaczna część nakazów została spełniona. Nadto powód w takich warunkach spędził jedynie około 6 miesięcy, czyli tylko część okresu przez jaki przebywał w zakładzie karnym w N.. Na wysokość kwoty zadośćuczynienia miał wpływ również fakt, iż pobyt powoda w ww. opisanych warunkach był łączony z pobytem przez niego w celach na oddziale, gdzie znajdowały się cele o najniższym standardzie, które wymagały remontu i gdzie pojawiały się także inne niedogodności (nieszczelne okna, zawilgocenie cel, brak guzika przywołania), co niewątpliwie miało wpływ na intensywność odczuwanej przez powoda krzywdy, zwłaszcza, że na terenie zakładu karnego w N. znajdują się również cele o lepszym standardzie. To również powodowało, iż powód miał większe poczucie krzywdy, że poprzez osadzenie go w tych gorszych warunkach jest również nierówno traktowany w odniesieniu do osadzonych przebywających w lepszych warunkach. Podkreślić przy tym należy, iż naruszenie godności powoda, przez czas jego pobytu w tych celach miał charakter ciągły przez okres objęty sporem. Z tych też względów Sąd uznał, że zakres i stopień naruszenia dóbr osobistych powoda i doznanej przez to przez niego krzywdy i związanych z tym cierpień W pełni zrekompensuje zadośćuczynienie w wysokości 2.000 złotych. Taką też kwotę Sąd zasądził na rzecz powoda od pozwanego ramach tego żądania zadośćuczynienia za naruszenie jego prawa do godnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, a w pozostałym zakresie żądanie powoda oddalił. 'W wyroka z dnia 10 maja 2012 r. (sygn. IV CSK 473/11, OSNC 2012/12/146) Sąd Najwyższy stwierdził, że ocena, czy przez osadzenie w danych warunkach doszło do naruszenia godności powoda wymaga odniesienia się do wszystkich okoliczności sprawy oraz do kryteriów obiektywnych, a nie do subiektywnych odczuć powoda. W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że godność człowieka konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi, a miernikiem oceny, czy doszło do naruszenia godności jest przede wszystkim stanowisko opinii publicznej, będącej wyrazem poglądów powszechnie przyjętych i akceptowanych przez społeczeństwo w danym czasie i miejscu, a wzorców, które powinny stanowić docelowy punkt odniesienia dokonywanej oceny, dostarczają zapatrywania rozsądnie i uczciwie myślących ludzi (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1989 r., I CR 143/89, OSP 1990, nr 9, poz. 330, Z dnia 7 listopada 2000 r., I CKN 1149/98, niepubl. i z dnia 4 kwietnia 2001 r., III CKN 323/00, "Izba Cywilna" 2002, nr 3, s. 47). W świetle powyższego uznać należało, że powód nie wykazał, aby dolegliwości jakich rzekomo doznał w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności uzasadniały twierdzenie o osadzeniu go w niegodziwych, niehumanitarnych i nieludzkich warunkach, co miałoby wywołać szkodę niemajątkową w rozmiarze mogącym być zrekompensowanym wyłącznie sumą pieniężną w wysokości 25.000 zł. Zdaniem Sądu dolegliwość tego rodzaju, mając na względzie, że powód sam doprowadził do tego, że jest pozbawiony wolności swoim działaniem, a izolacja więzienna jest karą, z którą --- STRONA 13 --- immamentnie związane są dolegliwości, mogła wywołać szkodę niemajątkową rzędu 2.000,00 zł, mając też na uwadze dotychczasowy tryb życia powoda. Powód swoje roszczenie o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych wywodził bowiem również z faktu nieodpowiedniego stanu technicznego cel (nieszczelne okna i zagrzybienie, brak przycisku przyzywowego, brak ogrzewania na celi, brak zasuwek w szafkach, brak zadaszenia na spacerze, brak nocnego oświetlenia itp.). Należy dodać, jż roszczenie związane z osadzeniem z osobami z subkultury, nie mieściło się w okresie objętym sporem i nie zostało w żaden sposób wykazane przez powoda, nadto żaden przepis nie zabrania rozmieszczania w celach więźniów nienależących do tzw. subkultury z więźniami, którzy deklarują taką przynależność; wręcz przeciwnie zaleca się umieszczanie tych osób razem ze względów bezpieczeństwa. Zdaniem Sądu należało przyjąć, iż te przywoływane przez powoda okoliczności dotyczące stanu technicznego cel, nie uzasadniały przyjęcia odpowiedzialności pozwanego za naruszenie dóbr osobistych. Brak jest bowiem np. przepisu nakazującego zapewnienie osadzonemu przycisku przyzywowego, czy zadaszenia na placu spacerowym, czy też zapewnienia nocnego oświetlenia. Nie można zatem przyjąć, iż w tym zakresie było to bezprawne działanie pozwanego, skoro odbywało się w ramach obowiązującego porządku prawnego. Skoro działanie zakładu karnego nie może być uznane za bezprawne , to tym samym nie może naruszać dóbr osobistych powoda. Tak samo należy ocenić kwestie związane z niskim standardem cel, tj. w zakresie w jakim wymagały one remontu. Wprawdzie zakład karny ma obowiązek zapewnienia odpowiednich warunków odbywania kary pozbawienia wolności również w zakresie właściwego stanu technicznego cel, niemniej z samego faktu, że cela wymaga remontu, a okna wniej są nieszczelne, a w celach występuje grzyb, przy jednoczesnym podejmowaniu działań przez jednostkę penitencjarną, aby wyeliminować skutki tej sytuacji, nie sposób uznać, iż powodują one bezprawność po stronie pozwanego. Okoliczności te mogą mieć jedynie wpływ na wysokość przyznanego zadośćuczynienia, co zostało powyżej uwzględnione. W ocenie Sądu I instancji, nawet przy założeniu, iż powód przebywał czasowo, tj. do czasu remontu przez ok. pół roku w celi zawilgoconej i zagrzybionej, niedogrzanej, z niesprawnymi szafkami i spał na łóżkach bez poręczy, to jednak należałoby podkreślić, iż ww. nie uzasadniałoby jego roszczenia o zadośćuczynienie. Nie można mówić bowiem o naruszeniu godności skazanego, w sytuacji przebywania przez niego przez okres kilku miesięcy w celi zagrzybionej, wymagającej remontu oraz nieodpowiadającej standardom estetycznym i użytkowym, wynikającej z trudnej sytuacji materialnej zakładu karnego, dotyczącej wielu osób odbywających karę pozbawienia wolności - /tak też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2012 r., I/ CSK 473/11/. W okolicznościach sprawy taka właśnie sytuacja miała miejsce. Tego rodzaju uciążliwości, czy niedogodności związane z samym pobytem w zakładzie karnym, a polegające na niższej niż oczekiwana jakości warunków, zdaniem Sądu nie mogą świadczyć o naruszeniu dobra osobistego w postaci uchybienia godności osadzonego w zakładzie karnym. Należy podkreślić, iż w istocie realia bytowe istniejące w celach pawilonu C nie były komfortowe, ani nawet odpowiadające przeciętnemu poziomowi życia współczesnego społeczeństwa w Polsce. Jednak po pierwsze, Zakład Karny nie ma obowiązku zapewnienia osadzonym warunków na przeciętnym poziomie społeczeństwa, a po drugie nawet złe warunki bytowe nie stanowią automatycznie naruszenia godności lub czci więźnia. W ocenie Sądu powyżej wyszczególniony i przywołany przez powoda rodzaj niedogodności nie wykracza poza istotę odbywania kary pozbawienia wolności i do takich nie zaliczają się te, z których powód wywodził swe roszczenia o zadośćuczynienie. Zdaniem Sądu podczas pobytu w Zakładzie Karnym w N. w okresie objętym sporem, powód miał zabezpieczone wszystkie podstawowe potrzeby egzystencjalne, niezbędne minimum prywatności, potrzeby psychospołeczne oraz potrzeby wyższe. Natomiast niedogodności, na jakie się uskarżał, nie przekraczały granic humanitaryzmu czy też godności osobistej człowieka. Należy także podkreślić, iż prawomocnie orzeczona w stosunku kara bezwzględnego pozbawienia wolności, jak i warunki jej odbywania, są naturalną konsekwencją przestępczej przeszłości skazanego, stanowiąc element polityki karnej w postaci prewencji indywidualnej (odstraszającej sankcji za popełnienie czynu zabronionego). Natomiast odbywanie kary pozbawienia wolności jest w sposób immanentny związane z licznymi ograniczeniami i niedogodnościami, a obowiązkiem Skarbu Państwa - jako podmiotu odpowiedzialnego w ramach tzw. imperium za realizację pólityki penitencjarnej jest jedynie zapewnienie osadzonym ustawowo określonych standardów. --- STRONA 14 --- W niniejszej sprawie Sąd I instancji uznał, że poza okolicznościami uwzględnionymi powyżej do zasądzonego roszczenia 2.000,00 zł, podczas odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności stopień jej dolegliwości był odpowiedni do istoty tej kary i nie doszło do przekroczenia standardów wykonywania tego rodzaju kar przyjętych w polskim i międzynarodowym porządku prawnym, tym bardziej że jednostka penitencjarna podejmowała wszelkie możliwe czynności zmierzające do wyeliminowania występujących niedogodności w celach, w których standard oceniono jako dostateczny i zły. W tym stanie rzeczy z obiektywnego punktu widzenia nie można uznać, że podczas odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. O odsetkach od powyższej, zasądzonej na rzecz powoda kwoty tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 481 k.c. Zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem swojego świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Zadośćuczynienie za krzywdę powstałą na skutek naruszenia dóbr osobistych jest świadczeniem, którego termin zapłaty nie został oznaczony ani w przepisach, ani też przez same strony, ani też nie wynika też z istoty zobowiązania (art. 455 k.c.). Zatem stosownie do treści art. 455 k.c. świadczenie z tego tytułu winno być niezwłocznie spełnione po wezwaniu dłużnika do jego wykonania. Powód przed wszczęciem postępowania nie wezwał pozwanego do zapłaty tej należności, w związku z czym uznać należało, iż zapłata winna nastąpić niezwłocznie po doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu, które w tej sytuacji zastępuje wezwanie do zapłaty. Powód zażądał zasądzenia odsetek od dnia wyrokowania, czyli po ww. dacie doręczenia odpisu pozwu. Skoro zatem powód domagał się odsetek od dnia wyroku, w związku z czym jego żądanie w tym zakresie (żądaniu odsetek od zasądzonej kwoty) należało uwzględnić w całości i Sąd zasądził na jego rzecz odsetki ustawowe od dnia wydania wyroku. Stosownie do treści art. 108 $ 1 k.p.c. Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Co do zasady w sytuacji, gdy żądania stron nie zostały uwzględnione w całości koszty wygenerowane postępowaniem, zgodnie z treścią art. 100 k.p.c. winy zostać stosunkowo rozdzielone między stronami postępowania. Niemniej, stosownie do treści art. 102 k.p.c. Sąd w wypadkach szczególnie uzasadnionych może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Podstawy do zastosowania art. 102 k.p.c. należy poszukiwać zatem w konkretnych okolicznościach sprawy, przekonujących o tym, że w danym przypadku obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwka byłoby niesłuszne. Należą do nich fakty związane z samym procesem, jak i leżące poza nim, wszczególności dotyczące sytuacji życiowej, stanu majątkowego stron, które powinny być oceniane pod kątem zasad współżycia społecznego, w świetle których uzasadniona jest ocena, że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony. Sam stan majątkowy strony nie stanowi przy tym okoliczności wyłączenie decydującej o zastosowaniu normy art. 102 k.p.c. O ile bowiem stan majątkowy może uzasadniać zwolnienie strony od kosztów sądowych w całości lub w części, co wiąże się z zagwarantowaniem jej prawa do sądu, to strona prowadząc proces powinna liczyć się z. ewentualnym obowiązkiem pokrycia kosztów obrony strony przeciwnej. Na kanwie powyższych rozważań, Sąd I instancji uznał, iż taka właśnie sytuacja zaszła w niniejszej sprawie i uzasadniała orzeczenie o dostąpieniu od obciążania kosztami obu stron postępowania. Z jednej bowiem strony pozwany Skarb Państwa uległ w niniejszej sprawie jedynie co do części swojego żądania, albowiem z kwoty 50.000 złotych, Sąd zasądził na rzecz powoda jedynie kwotę 2.000 złotych, a w takich przypadkach, zgodnie z treścią art. 100 k.p.c. sąd może takiej strony nie obciążać w ogóle kosztami. Z drugiej zaś strony brak było zdaniem Sądu podstaw do obciążania kosztami postępowania powoda, albowiem wygrał on niniejszą sprawę co do zasady, chociaż nie w takiej wysokości jak żądał. W takiej zaś sytuacji obciążenie go kosztami procesu w części, w jakiej przegrał sprawę spowodowałoby, że w żaden sposób finansowo nie odczułby faktu wygranej, zwłaszcza że pozwany był reprezentowany przez pełnomocnika zawodowego, którego wynagrodzenie musiałby pokryć powód. Fakt, że jedynie niewielka część ze stawianych przez powoda zarzutów, w świetle zebranego w sprawie materiału okazała się uzasadniona, a te które okazały się słuszne dawały podstawę do przyznania mu --- STRONA 15 --- zadośćuczynienia jedynie, co do kwoty 2.000 zł, nie może prowadzić do sytuacji, że w ostatecznym rozrachunku z kosztami postępowania, rekompensata finansowa doznanych przez niego krzywd okazałaby się jedynie symboliczna, "Także specyfika roszczenia o zadośćuczynienia przemawiała za zastosowaniem ww. przepisu w stosunku do powoda. Świadomość powoda co do pokrzywdzenia i pozostawienie oceny roszczenia ocenie Sądu, mogło uzasadniać po stronie powoda przekonanie o zasadności powództwa. Wszystko powyższe zaś, zdaniem Sądu uzasadniało odstąpienie od obciążania powoda, na zasadzie słuszności (art. 102 k.p.c.) kosztami postępowania. Dlatego też Sąd w punkcie III wyroku.odstąpił od obciążania stron kosztami postępowania w sprawie. . G., dnia 24 sierpnia 2015 r. SSR Joanna Smalec Sygn. akt I C 612/14 1. odnotować w kontrolce uzasadnień, 2. odpis wyroku wraz z pouczeniem o apelacji i wniosku o uzasadnienie doręczyć powodowi za pośrednictwem dr ZK N., 3. odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi pozwanego — zgodnie z wnioskiem, 4. przedłożyć z apelacją lub za 21 dni,