Postanowienie I C 612/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 czerwca 2013 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 612/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 czerwca 2013 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Andrzej Kirsch Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Makać po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2013 r. w Siedlcach na rozprawie sprawy z powództwa K. G. przeciwko C. B. i J. B. o ustalenie i stwierdzenie nieważności umowy I. powództwo oddala; II. postępowanie w części dotyczącej ustalenia udziału we współwłasności działek gruntu położonych w miejscowości R. i oznaczonych numerami ewidencyjnymi (...) umarza; III. zasądza od Skarbu Państwa – kasa Sądu Okręgowego w Siedlcach na rzecz adwokata M. C. prowadzącej Kancelarię (…) przy ulicy (...) w S. kwotę 4.428 (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem) złotych, powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej przez adwokata M. C. z urzędu. Sygn. akt I C 612/12 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 8 maja 2012r Sąd Rejonowy w S. stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Siedlcach sprawę z powództwa K. G. przeciwko J. B. o ustalenie. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że wartość przedmiotu sporu wynosi 150.000 zł (k. 75). Na rozprawie w dniu 4 października 2012r powód K. G. stwierdził, że domaga się ustalenia, iż przysługuje mu udział wynoszący 3/4 części we współwłasności działek --- STRONA 2 --- gruntu położonych w miejscowości R. i oznaczonych numerami ewidencyjnymi (...) (k. 176). Pozwana J. B. nie uznała powództwa i wniosła o jego oddalenie w całości (k. 176v). Postanowieniem z dnia 4 października 2012r Sąd Okręgowy w Siedlcach ustanowił dla powoda K. G. adwokata z urzędu (k. 177). W piśmie procesowym z dnia 10 stycznia 2013r pełnomocnik powoda K. G. ostatecznie skonkretyzował powództwo i wniósł: - o ustalenie, że powodowi przysługuje udział wynoszący 3/4 części we współwłasności nieruchomości położonej w miejscowości R. i składającej się z działek gruntu oznaczonych numerami ewidencyjnymi (...), - o ustalenie że powodowi przysługuje udział we współwłasności nieruchomości położonej w miejscowości R. i składającej się z działki gruntu oznaczonej numerem ewidencyjnym (...), - o stwierdzenie nieważności umowy darowizny nieruchomości położonej w miejscowości R. i składającej się z działki gruntu oznaczonej numerem ewidencyjnym (...), która zawarta została pomiędzy J. G. a J. i C. małżonkami B. w dniu 28 września 1971r. W pozostałej części pełnomocnik powoda cofnął pozew (k. 271). W dniu 7 lutego 2013r wpłynęła do akt sprawy odpowiedź na pozew pozwanej J. B., w której nie uznała powództwa i wniosła o jego oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi podniosła, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 9 października 1995r wydanego w przedmiocie działu spadku i zniesienia współwłasności – stała się ona wyłączną właścicielką działek gruntu oznaczonych numerami ewidencyjnymi (...) (k. 301-302). Postanowieniem z dnia 26 marca 2013r Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego C. B. (k. 321). Na rozprawie w dniu 4 czerwca 2013r pełnomocnik powoda popierał powództwo w takiej formie, jak zostało to skonkretyzowane w piśmie procesowym z dnia 10 stycznia 2013r (omyłkowo zapisano w protokole „czerwca”) – (stanowisko pełnomocnika powoda zarejestrowane na rozprawie w dniu 4 czerwca 2013r – 00:10:29). Pozwany J. B. i C. B. nie uznali powództwa i wnieśli o jego oddalenie w całości (stanowisko pozwanych zarejestrowane na rozprawie w dniu 4 czerwca 2013r – 00:17:04-00:17:34). Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: --- STRONA 3 --- Przed Sądem Rejonowym w W. toczyło się postępowanie z wniosku J. B. z udziałem K. G. o dział spadku i zniesienie współwłasności. Postanowieniem z dnia 9 października 1995r, wydanym w sprawie I Ns 222/88, Sąd dokonał działu spadku i zniesienia współwłasności, w ten sposób, że przyznał na własność wnioskodawczyni J. B. działki gruntu położone w miejscowości R. i oznaczone numerami ewidencyjnymi: (...), zaś uczestnikowi postępowania K. G. przyznał na własność działki gruntu położone w miejscowości R. i oznaczone numerami ewidencyjnymi: (...). Postanowieniem wstępnym wydanym w powyższej sprawie w dniu 30 marca 1992r dokonano fizycznego podziału działki gruntu położonej w miejscowości R. i oznaczonej numerem ewidencyjnym (...), na działki gruntu o numerach (...), a następnie dokonano działu spadku i zniesienia współwłasności tych działek i na własność J. B. przyznana została działka o numerze (...), zaś na własność K. G. przyznana została działka o numerze (...). Sąd Rejonowy w S. prowadzi księgę wieczystą o numerze (...), którą objęta jest nieruchomość położona w miejscowości R. gmina C. i składająca się z działek gruntu oznaczonych numerami ewidencyjnymi (...). W dziale II księgi wieczystej jako właścicielka przedmiotowej nieruchomości ujawniona została pozwana J. B.. W dniu 29 czerwca 1978r Naczelnik Gminy w C. wydał Akt Własności Ziemi o numerze (...), w którym stwierdzono, że C. B. i jego żona J. B. stali się z mocy samego prawa właścicielami działek gruntu położonych w miejscowości R. i oznaczonych numerami ewidencyjnymi – (...). W wypisie z rejestru gruntów, prowadzonego przez Starostwo Powiatowe w S., J. B. wpisana jest jako właścicielka działek gruntu oznaczonych numerami ewidencyjnymi (...), zaś małżonkowie J. i C. B. wpisani są jako właściciele działek gruntu oznaczonych numerami (...). Wszystkie powyższe działki gruntu położone są w miejscowości R.. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów: odpisu księgi wieczystej numer (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w S.(k. 170-172v), informacji Starostwa Powiatowego w S. z dnia 25 stycznia 2013r (k. 292), Aktu Własności Ziemi nr (...)wydanego przez Naczelnika Gminy w C. w dniu 29 czerwca 1978r (k. 293), kserokopii wypisów z rejestru gruntów Starostwa Powiatowego w S. (k. 303-304), postanowienia wstępnego wydanego przez Sąd Rejonowy w W. w dniu 30 marca 1992r w sprawie I Ns 222/88, postanowienia Sądu Rejonowego w W. wydanego w dniu 9 października 1995r w sprawie I Ns 222/88. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Artykuł 189 kpc stanowi, że „powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny”. Zatem w sprawach o ustalenie wnoszonych na podstawie art. 189 kpc , Sąd ma obowiązek badania z urzędu, czy istnieje interes prawny powoda uzasadniający oparcie powództwa na wskazanym przepisie, gdyż interes prawny jest materialnoprawną --- STRONA 4 --- przesłanką takiego powództwa. Interes prawny dotyczy szeroko rozumianych praw oraz stosunków prawnych i występuje on z reguły wówczas, gdy istnieje niepewność tego prawa lub stosunku prawnego zarówno z przyczyn faktycznych, jak i prawnych. Pojęcie interesu prawnego powinno być również interpretowane z uwzględnieniem szeroko pojmowanego dostępu do sądów w celu zapewnienia należytej ochrony prawnej. Zatem brak będzie interesu prawnego w sytuacjach, kiedy równocześnie występuje inna forma ochrony praw powoda. W doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że interes prawny zachodzi, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Zatem nie ma interesu prawnego ten, kto może poszukiwać ochrony prawnej w drodze powództwa o zasądzenie świadczeń pieniężnych lub niepieniężnych. Pogląd ten opiera się na założeniu, że wyrok tylko ustalający istnienie stosunku prawnego nie zapewni powodowi ostatecznej ochrony prawnej, ponieważ nie jest, w przeciwieństwie do wyroków zasądzających, wykonalny na drodze egzekucji sądowej (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 1965r, II CR 266/64, orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2002r, IV CKN 1519/00, wyrok Sądu Apelacyjnego w P. z dnia 5 kwietnia 2007r, III AUa 1518/2005). Nie ulega wątpliwości, że nawet gdyby hipotetycznie zapadł wyrok ustalający, że powodowi K. G. przysługuje udział wynoszący 3/4 części we współwłasności działek gruntu położonych w miejscowości R. i oznaczonych numerami ewidencyjnymi (...), to nie zapewniłby powodowi ochrony jego prawnie chronionych interesów. Jak podniesiono w ustalonym stanie faktycznym, dla nieruchomości położonej w miejscowości R. i składającej się z działek gruntu oznaczonych numerami (...), Sąd Rejonowy w S. prowadzi księgę wieczystą o numerze (...). Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982r – o księgach wieczystych i hipotece – „domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym”. Oznacza to, że jedynym sposobem obalenia domniemania z art. 3 jest uzyskanie prawomocnego wyroku, wydanego na podstawie art. 10 powyższej ustawy, stwierdzającego niezgodność między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Jedynie wyrok wydany na takiej podstawie prawnej zapewniłby ochronę powodowi i byłby podstawą do zmiany wpisu w dziale II księgi wieczystej o numerze (...). Reasumując tę część rozważań należy stwierdzić, że nie ma interesu prawnego w wytoczeniu powództwa z art. 189 kpc wówczas, gdy wyrok uwzględniający takie powództwo nie mógłby stanowić podstawy do usunięcia niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywisty stanem prawnym. W takim wypadku właściwym środkiem do osiągnięcia tego celu może być tylko dalej idące powództwo z art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Mając na uwadze powyższą argumentację należy stwierdzić, że z powodu braku interesu prawnego roszczenie powoda w części, w której domagał się ustalenia, że przysługuje mu udział wynoszący 3/4 części we współwłasności nieruchomości składającej się z działek gruntu o numerach (...), podlegało oddaleniu. Należy również zauważyć, że powód K. G. nie przedstawił jakiegokolwiek dowodu, z którego --- STRONA 5 --- wynikałoby, że przysługuje mu jakikolwiek udział we współwłasności tej nieruchomości. Stosownie do regulacji zawartej w treści art. 6 kc – ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Co prawda, zgodnie z art. 232 kpc, Sąd ma prawo dopuścić dowód nie wskazany przez stronę, nie oznacza to jednak, że Sąd winien z urzędu dochodzić prawdziwości twierdzeń stron i "poszukiwać" dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W związku z tym, że powód nie przedstawił w sprawie jakichkolwiek dowodów, że przysługuje mu udział we współwłasności działki gruntu położonej w miejscowości R. i oznaczonej numerem ewidencyjnym (...), jego twierdzenia w tej części musiały zostać uznane za gołosłowne i całkowicie niewiarygodne. Jedynie na marginesie należy stwierdzić, że powód nie sprecyzował, jaki to rzekomo udział miałby mu przysługiwać we współwłasności działki (...) (k. 271 – pismo procesowe z dnia 10 stycznia 2013r). Już chociażby z tego powodu powództwo w tej części nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód K. G. nie złożył do akt sprawy jakiegokolwiek tytułu prawnego, z którego wynikałby jego udział we współwłasności tejże działki gruntu. Przeciwnie, w odpowiedzi na zobowiązanie Sądu, Starostwo Powiatowe w S. przesłało do akt sprawy Akt Własności Ziemi nr (...) wydany przez Naczelnika Gminy C. w dniu 29 czerwca 1978r, z którego wynika, że własność m.in. działki gruntu położonej w miejscowości R. i oznaczonej numerem (...), nabyli z mocy samego prawa pozwani J. i C. małż. B.. Nabycie nastąpiło nieodpłatnie, z dniem 4 listopada 1971r, na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971r – o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Z adnotacji znajdującej się na powyższym dokumencie wynika, że akt własności ziemi stał się prawomocny z dniem 18 lipca 1978r. Powyższy akt własności ziemi nie został dotychczas zmieniony ani uchylony w trybie administracyjnym i dlatego też nie ma podstaw do ustalenia, że powodowi K. G. przysługuje udział we współwłasności tej działki. Na uwzględnienie nie zasługiwało również roszczenie powoda w tej części, w której domagał się stwierdzenia nieważności umowy darowizny z dnia 28 września 1971r zawartej rzekomo pomiędzy J. G. a J. i C. małż. B.. Zdaniem powoda, przedmiotem umowy miało być przeniesienie na pozwanych małżonków B. własności działki gruntu położonej w miejscowości R. i oznaczonej numerem ewidencyjnym (...). Roszczenie powoda nie mogło zostać uznane za zasadne z tej prostej przyczyny, że powód nie wykazał, aby do zawarcia takiej umowy darowizny kiedykolwiek doszło. Umowa taka nie została załączona do akt sprawy. Z kolei z załączonego do akt sprawy aktu własności ziemi, który szczegółowo został opisany powyżej, wynika, że własność działki o numerze (...) pozwani J. i C. małż. B. nabyli nieodpłatnie, z mocy samego prawa, na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971r – uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (k. 293 – Akt Własności Ziemi). Wobec niewykazania przez powoda, że do zawarcia umowy darowizny w ogóle doszło, brak było podstaw do orzekania w przedmiocie ewentualnej nieważności takowej umowy. Mając na uwadze powyższą argumentację, Sąd jako niezasadne powództwo oddalił. Wobec tego, iż w piśmie procesowym z dnia 10 stycznia 2013r pozew w części został --- STRONA 6 --- cofnięty, Sąd na podstawie art. 355 par. 1 kpc postępowanie w tej części umorzył. Na podstawie par. 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r – w sprawie opłat za czynności adwokackie (…), Sąd zasądził na rzecz adwokata M. C. koszty nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.