Postanowienie I C 606/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 606/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Andrzej Kirsch Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Makać po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2012 r. w Siedlcach na rozprawie sprawy z powództwa G. O. przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi (...)w W. zastępowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa o zadośćuczynienie i rentę I. powództwo oddala; II. odstępuje od obciążania powódki G. O. kosztami procesu. Sygn. akt I C 606/11 UZASADNIENIE W dniu 31 maja 2011r wpłynął do Sądu Okręgowego w Siedlcach pozew G. O., w którym wniosła o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Ministra (...)w W. kwoty 180.000 zł tytułem zadośćuczynienia za wyrządzone szkody i krzywdy, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 16 marca 2011r do dnia zapłaty oraz kwoty 2.000 zł miesięcznie tytułem renty, płatnej do dnia 15-go każdego miesiąca, waloryzowanej corocznie zgodnie ze średniorocznym wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych. Jako podstawę prawną dochodzonego roszczenia powódka wskazała art. 77 ust. 1 Konstytucji RP oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2011r (sygn. K 35/08). --- STRONA 2 --- W obszernym uzasadnieniu pozwu powódka G. O. stwierdziła, że dochodzi zadośćuczynienia za doznane krzywdy, szkody, cierpienie fizyczne, moralne i psychiczne, które powstały wskutek prześladowania jej i męża J. O. przez funkcjonariuszu (...). Stwierdziła, że jej mąż J. O. był aktywnym działaczem związku zawodowego (...), w związku z czym w dniu 13 grudnia 1981r został internowany. Uwięzienie męża miała wpływ na dalsze jej życie, któremu cały czas towarzyszył strach i obawa o męża. Powódka stwierdziła, że wraz z dwójką małych dzieci pozostała bez środków do życia i do końca 1981r nie miała żadnych informacji na temat miejsca pobytu męża. W związku z zaistniałą sytuacją ona, jak również jej dzieci byli poddawani nieustannym szykanom. Skutkowało to różnorodnymi dolegliwościami i schorzeniami u dzieci, które były wynikiem nerwowej atmosfery. Powódka stwierdziła, że po zwolnieniu z internowania stan zdrowia jej męża znacznie się pogorszył. Mąż trafił do szpitala w W., gdzie poddany został bardzo poważnej operacji. Z powodu internowania męża, a następnie jego złego stanu zdrowia, była pozbawiona jakiejkolwiek pomocy. Powódka podała, że mimo zwolnienia męża z internowania nie ustały szykany wobec niej i członków rodziny, których dopuszczali się funkcjonariusze (...). Polegało to na kierowaniu wobec niej i męża wyzwisk, pogróżek, śledzeniu, wykonywaniu tzw. głuchych telefonów i przeprowadzaniu rewizji w mieszkaniu. Na koniec powódka G. O. stwierdziła, że działania władz (...) zniszczyły jej życie, doprowadziły do tego, że jest osobą znerwicowaną, zastraszoną, schorowaną i niezdolną do pracy. Skutkowało to znaczącym uszczerbkiem w jej dobrach majątkowych oraz wyrządziło znaczącą krzywdę. W dniu 10 sierpnia 2011r wpłynęła do akt sprawy odpowiedź na pozew pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra (...)w W. zastępowanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa. Pozwany nie uznał powództwa, wniósł o jego oddalenie i zasądzenie od powódki kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew podniesiono, że jedynym trybem dla dochodzenia roszczeń wskazanych przez powódkę w pozwie są przepisy ustawy z dnia 23 lutego 1991r – o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Stwierdzono, że powódka nie dysponuje postanowieniem sądu karnego w przedmiocie nieważności orzeczenia, o którym mowa w art. 3 ustawy z dnia 23 lutego 1991r i dlatego też jej roszczenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zastępująca pozwany Skarb Państwa Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa podniosła również zarzut przedawnienia roszczenia w przypadku, gdyby Sąd uznał, że powództwo w niniejszej sprawie oparte jest na przepisach kodeksu cywilnego (k. 123-126). Na rozprawie w dniu 1 lutego 2012r pełnomocnik powódki popierał powództwo w formie sprecyzowanej na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2011r. Stwierdził również, że powództwo dochodzone jest w związku z bezprawnymi działaniami funkcjonariuszy państwowych wobec jego żony w okresie od 13 grudnia 1981r do 1989r (k. 186v-187). Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: Powódka G. O. jest żoną J. O. (fakt bezsporny). --- STRONA 3 --- W 1981r J. O. pracował w Wojewódzkim Urzędzie (...) w S.. Był on zaangażowany w działalność opozycyjną i pełnił funkcję wiceprzewodniczącego w (...) Związku Zawodowym (...). Był również członkiem prezydium (...) w S.. W tym czasie J. O. mieszkał w S. wraz z żoną G. O. (powódką) i dwójką dzieci (dowód: zeznania powódki G. O. – k. 186v). Decyzją nr (...) z dnia 12 grudnia 1981r Komendanta (...)w S. – J. O. został zatrzymany i internowany. Na mocy powyższej decyzji polecono umieścić J. O. w ośrodku odosobnienia w B.. Wykonanie decyzji zlecono Komendzie (...)w S. ( dowód: kserokopia decyzji nr (...) Komendanta (...)w S. – k. 8). J. O. był internowany do listopada 1982r i bezpośrednio przed zwolnieniem przebywał w ośrodku w K.. Decyzją Komendanta (...)w S. nr (...)z dnia 30 listopada 1982r uchylono decyzję nr (...) z dnia 12 grudnia 1981r o internowaniu J. O. i polecono jego niezwłoczne zwolnienie ( dowód: kserokopia decyzji nr (...) z dnia 30 listopada 1982r – k. 27). Przez okres blisko roku, kiedy mąż powódki był internowany, powódka G. O. pracowała zawodowo i samodzielnie sprawowała pieczę nad małoletnimi dziećmi (dowód: zeznania powódki G. O. – k. 186v). Z załączonych do pozwu kserokopii dokumentów wynika, że po zwolnieniu J. O. z internowania, przez kolejne lata funkcjonariusze Komendy (...)w S. podejmowali wobec niego różnego rodzaju działania operacyjne, tj. obserwacje i przeszukania miejsca zamieszkania. W okresie od kwietnia 1985r do 31 grudnia 1989r J. O. wraz z rodziną korzystał z finansowej pomocy Urzędu (...) w S. na częściowe pokrycie czynszu. Pomoc była przyznawana w związku z tym, że J. O. utrzymywał się jedynie z renty, a jego żona G. O. z niskiego wynagrodzenia za pracę (dowód: kserokopie decyzji Urzędu (...) w S. – k. 88-93v). Orzeczeniem Lekarza Orzecznika (...) z dnia 18 grudnia 2006r powódka G. O. uznana została za osobę niezdolną do pracy z uwagi na zmiany zwyrodnieniowe i dyskopatyczne odcinka szyjnego kręgosłupa ( dowód: kserokopia orzeczenia z dnia 18 grudnia 2006r – k. 109-109v). Decyzją Zakładu (...)Oddział w S. z dnia 5 grudnia 2007r przyznano G. O. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy ( dowód: kserokopia decyzji (...) Oddział w S. – k. 111). Decyzją z dnia 21 grudnia 2009r ponownie ustalono dla powódki prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i przyznano ją do dnia 31 grudnia 2012r ( dowód: kserokopia decyzji (…) – k. 112). Obecnie wysokość renty wynosi 840 zł miesięcznie netto. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie ulega wątpliwości, że powódka G. O. nie została internowana w związku z wprowadzeniem na terenie Polski w dniu 13 grudnia 1981r stanu wojennego. W okresie od 1 stycznia 1944r do 31 grudnia 1989r nie wydano również wobec powódki G. O. żadnego orzeczenia, które zostałoby uznane za nieważne na mocy przepisów ustawy z dnia 23 lutego 1991r – o --- STRONA 4 --- uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Zatem nie przysługiwało powódce uprawnienie do dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na podstawie przepisów powyższej ustawy, ponieważ musiałoby to zostać poprzedzone stwierdzeniem nieważności orzeczenia albo wydaniem wobec powódki decyzji o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981r w Polsce stanu wojennego. Z uzasadnienia pozwu, jak również stanowiska zaprezentowanego w niniejszej sprawie wynika, że G. O. dochodzi zadośćuczynienia i renty za szkodę majątkową i niemajątkową (krzywdę), która byłaby wynikiem podejmowanych wobec niej w okresie stanu wojennego i później niezgodnych z prawem działań. Mieli się ich dopuszczać funkcjonariusze (...)bądź Służby (...). Działania te miały być częścią represji, które skierowane były wobec jej męża J. O. w związku z podejmowaną przez niego działalnością opozycyjną. Oznacza to, że podstawy prawnej ewentualnej odpowiedzialności Skarbu Państwa należałoby poszukiwać w treści art. 417 kc w brzmieniu sprzed daty wejścia w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004r, tj. dnia 1 września 2004r. Artykuł 417 kc stanowił, iż „Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności”. W doktrynie prawa cywilnego oraz orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane było stanowisko, że konieczną przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych była wina funkcjonariusza. W przypadku odpowiedzialności na podstawie art. 417 par. 1 kc nie było istotne, który z funkcjonariuszy ponosił winę. Było to wynikiem przyjęcia konstrukcji tzw. winy bezimiennej. Znajduje to potwierdzenie m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2003r (II CKN 1374/00), w którym orzeczono: „Skarb Państwa ponosi na podstawie art. 417 par. 1 odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną nie tylko zawinionym działaniem, ale także zaniechaniem funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. Zaniechanie jest zaś zawinione, jeżeli funkcjonariusz nie podejmuje działania, do podjęcia którego jest zobowiązany (...). Dla odpowiedzialności Skarbu Państwa nie jest konieczne wykazanie winy konkretnego funkcjonariusza, wystarczająca jest tzw. wina anonimowa”. Skarb Państwa ponosił odpowiedzialność za szkodę spowodowaną zawinionym zachowaniem „anonimowego” funkcjonariusza państwowego, gdy szkoda powstała przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. Dodatkową przesłanką, która warunkowała odpowiedzialność Skarbu Państwa było istnienie normalnego związku przyczynowego pomiędzy zawinionym i bezprawnym zachowaniem się funkcjonariusza państwowego a szkodą. Kluczową przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa jest działanie lub zaniechanie „niezgodne z prawem”. W doktrynie pojawiły się wątpliwości, co do interpretacji tej przesłanki oraz relacji pojęć „niezgodności z prawem” i „bezprawności”. Jak podnosił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2001 r. (SK 18/00 OTK 2001/8/256) „pojęcie działania niezgodnego z prawem należy rozumieć jako zaprzeczenie zachowania uwzględniającego nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej (...)". --- STRONA 5 --- „Niezgodność z prawem" w świetle art. 77 ust. 1 Konstytucji musi być rozumiana ściśle, zgodnie z konstytucyjnym ujęciem źródeł prawa (art. 87-94 Konstytucji). Pojęcie to jest węższe niż tradycyjne ujęcie bezprawności na gruncie prawa cywilnego, które obejmuje obok naruszenia przepisów prawa również naruszenie norm moralnych i obyczajowych określanych terminem "zasad współżycia społecznego" lub "dobrych obyczajów". Pomimo, iż powyższy pogląd został wypowiedziany jeszcze przed nowelizacją art. 417 kc i odnosił się do art. 77 Konstytucji, zachowuje swą aktualność, gdyż obecne brzmienie art. 417 kc jest powtórzeniem przepisów konstytucyjnych. Pogląd ten zyskał również poparcie wśród przedstawicieli doktryny. Składając zeznania powódka G. O. stwierdziła, że wszystkie szkody jakich doznała miały nierozerwalny związek z decyzją z dnia 12 grudnia 1981r o internowaniu jej męża J. O.. Powodowało to znaczne utrudnienie choćby przy ustaleniu w sprawie właściwego stanu faktycznego, ponieważ większość kserokopii dokumentów złożonych przez powódkę dotyczyło jej męża, a nie powódki G. O.. Dla Sądu jest rzeczą oczywistą, że działania funkcjonariuszy służb (...), które były podejmowane wobec J. O. w okresie stanu wojennego, jak również po jego zakończeniu, oddziaływały na życie całej rodziny O.. Nie ulega wątpliwości, że internowanie męża, jego nieobecność przez okres blisko roku i nieinformowanie powódki o miejscu jego pobytu, musiało wiązać się z ogromnym stresem i negatywnymi przeżyciami natury psychicznej. W tym okresie powódka pozbawiona była pomocy oraz wsparcia męża. Zmuszona była samodzielnie zajmować się dziećmi i dbać o ich utrzymanie. Jednak większość okoliczności, które podnoszone były przez powódkę w niniejszej sprawie, i z których wywodziła ona korzystne dla siebie skutki prawne, nie zostało przez G. O. udowodnionych. Powódka twierdziła, że w czasie internowania męża, jak również w okresie późniejszym, w jej domu przeprowadzane były liczne rewizje, podsłuchiwano ją, śledzono, zastraszano, celowo pomijano w pracy przy awansach, nie otrzymywała premii, nie otrzymywała w tym okresie talonów i kartek na produkty żywnościowe. Na te okoliczności brak jest w sprawie jakichkolwiek dowodów. Powódka w żaden sposób nie wykazała również, aby istniał związek przyczynowy pomiędzy jej aktualnym stanem zdrowia i zdarzeniami z lat 80-tych XX wieku, które opisała w pozwie. Z kserokopii dokumentacji medycznej wynika, że powódka została uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy z powodu zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa. Zgodnie z art. 6 kc powódka G. O. winna wykazać, że bezpośrednim lub pośrednim wynikiem działań, które podejmowane były wobec niej przez funkcjonariuszy służb (...), było ujawnienie się schorzeń kręgosłupa. Nie ulega wątpliwości, że wykazanie takiego związku wymagało wiadomości specjalnych, w tym opinii biegłych lekarzy właściwych specjalności. Z uwagi na brak inicjatywy powódki, takie dowody nie zostały w sprawie przeprowadzone. W ocenie Sądu, nie ma również najmniejszych podstaw do poczynienia ustaleń, jakie byłoby wynagrodzenie za pracę powódki oraz jaka byłaby hipotetyczna wysokość jej obecnych świadczeń emerytalnych, gdyby rodzina O. nie była narażona na represje związane z wprowadzeniem stanu wojennego. Powództwo G. O. nie mogło zostać uwzględnione nie tylko wobec braku jego udowodnienia, ale również dlatego, że skutecznie został podniesiony przez pozwanego --- STRONA 6 --- zarzut przedawnienia roszczenia. Zgodnie z art. 117 par. 1 kc – z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Ustawą z dnia 16 lutego 2007r o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz. U. z dnia 9 maja 2007r), uchylony został art. 442 kc, który stanowił „Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę”. Z kolei paragraf 2 art. 422 kc stanowił, iż: „jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dziesięciu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia”. Określenie „szkoda wynika ze zbrodni lub występku” oznacza, że przepis ten ma zastosowanie, gdy szkoda jest następstwem czynu, określonego w kodeksie karnym jako zbrodnia lub występek. Artykuł 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r zmieniającej kodeks cywilny przewidywał, że do roszczeń, o których mowa powyżej, powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisy art. 442 1 kodeksu cywilnego. Oznacza to, że do roszczeń, które powstały przed datą wejścia w życie ustawy zmieniającej, i które w tym dniu były już przedawnione, nie ma zastosowania art. 442 1 kc. Nawet gdyby były podstawy do przyjęcia, że czyny (zachowania), których dopuścili się funkcjonariusze państwowi wobec powódki G. O. miały charakter występków, to roszczenie o naprawienie szkody uległo przedawnieniu po upływie dziesięciu lat od daty ich popełnienia. Zatem na bieg tego terminu nie miałoby wpływu to, kiedy G. O. dowiedziała się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Dla dokonania prawidłowej oceny, kiedy roszczenie G. O. uległo przedawnieniu, nieodzowne jest ustalenie daty wymagalności tego roszczenia. W doktrynie prawa cywilnego i orzecznictwie Sądu Najwyższego nadal problematyczna jest okoliczność, czy stan rzeczy istniejący przed zmianą ustroju w 1989r stanowił powszechną, nadzwyczajną przeszkodę o charakterze obiektywnym, tj. siłę wyższą w rozumieniu art. 121 pkt 4 kc. W wyroku z dnia 4 września 2003r (IV CKN 420/01) Sąd Najwyższy stwierdził, iż stan wojenny, wprowadzony dekretem z 12 grudnia 1981r, nie powodował zawieszenia wymiaru sprawiedliwości, wobec czego uznanie go za przeszkodę w dostępie do sądu i uzyskania ochrony w zakresie naprawienia szkód wyrządzonych przez funkcjonariuszy państwowych stanowiących siłę wyższą w rozumieniu art. 121 pkt 4 kc może nastąpić tylko na podstawie skonkretyzowanych i zindywidualizowanych okoliczności wskazanych przez powoda. Z kolei w innych orzeczeniach Sąd Najwyższy prezentował stanowisko, że uwarunkowania występujące w poprzednim ustroju politycznym powodowały niejednokrotnie, że obywatele powstrzymywali się z dochodzeniem swoich uzasadnionych roszczeń, unikając możliwych represji politycznych. Zatem powstały stan rzeczy uniemożliwiał obywatelom do czasu przemian ustrojowych w 1989r wystąpienie na drogę sądową. Nawet gdyby uznać, że z powodu panującego ustroju politycznego w (...) oraz represji politycznych, powódka powstrzymała się z dochodzeniem swoich roszczeń, to stan taki ustał po przeprowadzeniu w Polsce w dniu 4 i 18 czerwca 1989r wyborów do tzw. (...). Zatem poczynając od czerwca 1989r nie było żadnych obiektywnych przeszkód --- STRONA 7 --- do skutecznego dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, które miałyby swoje źródło w zdarzeniach okresu stanu wojennego. Mając na uwadze powyższą argumentację oraz treść art. 442 kc, należy stwierdzić, że roszczenie powódki G. O. uległo przedawnieniu najpóźniej w czerwca 1999r. Sąd nie znalazł podstaw do uznania, że podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i stanowiło nadużycie prawa. W wyroku z dnia 1 grudnia 2010r (I CSK 147/10) Sąd Najwyższy stwierdził, że zarzut przedawnienia stanowi realizację prawa podmiotowego i jego podniesienie, co do zasady, nie stanowi nadużycia prawa podmiotowego, jednak umożliwia rozważenie nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia przez sąd. Uznanie zarzutu przedawnienia za nadużycie prawa może nastąpić tylko wyjątkowo. W szczególności konieczne jest wykazanie, że bezczynność wierzyciela w dochodzeniu roszczenia wynikła z przyczyn wyjątkowych. Nie można także pominąć problemu opóźnienia w dochodzeniu roszczenia. Zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodu, która uregulowana jest w art. 6 kc, to na powódce ciążył obowiązek wykazania na czym polegało i w czym wyrażało się nadużycie przez stronę pozwaną prawa podmiotowego. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że powódka złożyła pozew po przeszło dwunastu latach od upływu terminu przedawnienia roszczenia. Wbrew twierdzeniom powódki, dla biegu terminu przedawnienia nie ma żadnego znaczenia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2011r (K 35/08), w którym orzeczono m.in., iż „Dekret z dnia 12 grudnia 1981r o stanie wojennym jest niezgodny z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 31 ust. 1 Konstytucji PRL uchwalonej przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22 lipca 1952r (…)”. Należy zauważyć, że jako źródło dochodzonego roszczenia powódka G. O. wskazała niezgodne z prawem działania funkcjonariuszy służb (...), których rzekomo dopuścili się oni wobec niej w czasie stanu wojennego, jak też okresie późniejszym, nie zaś Dekret Rady Państwa z dnia 12 grudnia 1981r o stanie wojennym. Zatem brak wyroku Trybunału Konstytucyjnego, na który powołuje się powódka, nie miał żadnego wpływu i nie uniemożliwiał G. O. skutecznego dochodzenia roszczeń w okresie wcześniejszym. Gdyby nie skutecznie podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia, to zadaniem Sądu byłoby dokonanie w niniejszej sprawie oceny działań funkcjonariuszy służb (...) pod kątem ich zgodności z przepisami prawa. Natomiast poza kontrolą Sądu byłoby to, czy akty prawne Rady (...), na mocy których w 1981r wprowadzono na terenie Polski stan wojenny, były zgodne z normami konstytucyjnymi. Tego rodzaju kontrola zastrzeżona jest wyłącznie dla Trybunału Konstytucyjnego. Mając na uwadze powyższą argumentację Sąd orzekł jak w wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 102 kpc uznając, że powódka nie jest w stanie ponieść tych kosztów nawet na minimalnym poziomie. Ze złożonego w sprawie przez powódkę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania wynika, że powódka utrzymuje się wyłącznie z renty w kwocie około 840 zł miesięcznie. Jest osobą uznaną za częściowo niezdolną do pracy okresowo, tj. do dnia 31 grudnia 2012r. Rzeczą oczywistą jest również, że powódka wraz z mężem zobowiązani są do ponoszenia kosztów eksploatacyjnych zajmowanego lokalu. W --- STRONA 8 --- takiej sytuacji zasądzenie od powódki na rzecz strony pozwanej kosztów procesu wiązałoby się dla powódki ze znacznym uszczerbkiem utrzymania koniecznego.