Wyrok I C 606/09 W Y R O K W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 grudnia 2011r. Sąd Okręgowy we Wrocła

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 606/09 W Y R O K W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 grudnia 2011r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie : Przewodniczący : SSO Adam Maciński Protokolant : Aneta Łokaj po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2011r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa M. K. przeciwko Skarbowi Państwa – Okręgowemu (...) Służby (...) we W. o zapłatę I. powództwo oddala; II. nie obciąża powoda kosztami procesu; III. przyznaje ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we Wrocławiu na rzecz adwokat E. G. kwotę 7.200 zł powiększoną o należny podatek VAT - tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 606/09 UZASADNIENIE Powód M. K. wniósł o zasądzenie na swoją rzecz od Skarbu Państwa – Okręgowego (...) Służby (...) we W. kwoty 300.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku. W uzasadnieniu powód wskazał, że domaga się zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, gdyż strona pozwana nie zapewniła mu godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary. W czasie pobytu w jednostkach penitencjarnych podległych Okręgowemu (...) Służby (...) we W. przebywał on bowiem w celach mieszkalnych nadmiernie przeludnionych. Warunki bytowe i sanitarne panujące w tychże celach były zaś naganne. Obowiązek zapewnienia godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary gwarantuje z kolei nie tylko Konstytucja RP ( art. 2 ), ale też i wiążące państwo polskie normy prawa międzynarodowego – m.in. Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolnościach z 4 grudnia 1950r. Powód wskazał ponadto, że w trakcie pobytu w tychże jednostkach penitencjarnych drastyczne pogorszył się także stan jego zdrowia. Spowodowane to zaś było brakiem właściwej opieki medycznej - nieprawidłowym leczeniem (…) oraz wspomnianymi już nieodpowiednimi warunkami bytowymi i sanitarnymi panującymi w celach. Z tych też i względów wniósł jak powyżej. W odpowiedziach na pozew strona pozwana Skarb Państwa – Okręgowy (...) Służby (...) we W. wniosła o oddalenie powództwa w całości. W uzasadnieniu wskazała, że żądanie powoda nie ma żadnych podstaw tak faktycznych, jak i prawnych. Nie jest bowiem prawdą jakoby w czasie pobytu w jednostkach penitencjarnych powód przebywał w niewłaściwych warunkach bytowych oraz by w tym czasie wyrządzono mu jaką jakąkolwiek szkodę lub krzywdę. Strona pozwana przyznała, że w niektórych okresach czasu powód przebywał w celach przeludnionych, zaprzeczyła jednakże jego twierdzeniom, iż pomieszczenia te nie odpowiadały obowiązującym w tym zakresie standardom ( sanitarno – bytowym ). Zaprzeczyła także, by w trakcie pobytu powoda w jednostkach był on niewłaściwie leczony. Wskazała, iż powód miał zapewnioną bardzo staranną opiekę medyczną. Był bowiem wielokrotnie badany przez lekarzy ogólnych, jak i --- STRONA 3 --- specjalistów. Był konsultowany także i przez specjalistów z publicznych placówek służby zdrowia. Ponadto schorzenia na które cierpi powód mają charakter wewnętrzny i związane są albo z trybem życia powoda na wolności (alkoholizm, nałogowe palenie papierosów, niewłaściwa dieta ), albo mają charakter genetyczny. Z tych też i względów wniosła jak powyżej. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód M. K. ma 52 lata. Od stycznia 2002 r. powód odbywa karę jedenastu lat pozbawienia wolności za popełnienie przestępstwa z art. 156 § 3 k.k. (spowodowanie uszkodzeń ciała ze skutkiem śmiertelnym ). Aktualnie jest osadzony w (…) nr (…) we W. Wcześniej przebywał także w (…) w J. oraz (…) w W. (dowód: bezsporne przesłuchanie powoda k. 123-125) W czasie pobytu powoda w powyższych jednostkach penitencjarnych panowało w nich przeludnienie. Powód w niektórych okresach przebywał w celach, w których na jednego osadzonego przypadało mniej aniżeli 3 m². O fakcie tym administracje jednostek penitencjarnych informowały na bieżąco Sądy Penitencjarne. (dowód : okoliczność przyznana zeznania świadka M. Z. k. 120 – 121 zeznania świadka K. K. k. 121 – 122 zeznania świadka B. S. k. 122 – 123 przesłuchanie powoda k. 123-125 przesłuchanie B. G. k. 113 – 116 ) Pomieszczenia, w których przebywał powód były standardowo wyposażone w sprzęt kwaterunkowy oraz wydzielony kącik sanitarny, w którym znajdowała się toaleta i sprzęt do utrzymania czystości. Skazani sami odpowiadali za utrzymanie czystości w celi. W przypadku stwierdzenia występowania w celach robactwa, osadzeni obowiązani byli informować o tym --- STRONA 4 --- fakcie oddziałowego lub wychowawcę i w przypadku zasadności zgłoszenia w celach przeprowadzana była dezynsekcja pomieszczeń. (dowód : fakt znany sądowi z urzędu zeznania świadka R. R. k. 119 – 120 przesłuchanie B. G. k. 113 – 116 ) Podczas pobytu w (…) w J., (…) w W. i w (…) nr (…) we W. powód był leczony (…). Cierpiał bowiem na (…). Powód leczony był w tym zakresie prawidłowo, według aktualnej wiedzy medycznej, z zachowaniem właściwych procedur. Powyższe schorzenia powstają niezależnie od miejsca przebywania i warunków bytowych. ( dowód : opinia biegłej sądowej z zakresu (…) k. 142 – 143 uzupełniająca opinia biegłej sądowej z zakresu (…) k. 206 ) Powód cierpi na (…). Przebywając w ww. jednostkach penitencjarnych powód był okresowo badany przez internistę, a przebieg choroby (…) był w tym okresie stabilny. Warunki bytowe panujące w tychże jednostkach nie miały negatywnego wpływu na rozwój choroby (…) u powoda, a wszystkie możliwe i odpowiednie procedury medyczne były w tym przypadku zachowane. ( dowód : opinia biegłej sądowej z zakresu (…) 176 uzupełniająca opinia biegłej sądowej z zakresu (…) 219) Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód wywodził swoje roszczenie przede wszystkim z faktu naruszenia przez stronę pozwaną jego prawa do odbywania kary pozbawienia wolności w godnych i humanitarnych warunkach, w szczególności przez osadzenie go w przeludnionych celach. W myśl art. 417 k.c., za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Powołany przepis określa podmiot odpowiedzialny za niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej (w niniejszej sprawie – Skarb Państwa) oraz podstawę jego odpowiedzialności (naruszenie prawa). Szczegółowe przesłanki odpowiedzialności za --- STRONA 5 --- naruszenie dóbr osobistych oraz zakres przysługujących z tego tytułu roszczeń określają natomiast przepisy art. 23 – 24 i 448 k.c. Zgodnie z art. 23 k.c., dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Osoba, której dobra osobiste zostały naruszone, może, na zasadach przewidzianych w kodeksie, żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny (art. 24 § 1 zd. 3 k.c.). W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia (art. 448 k.c.). Odnosząc powyższe regulacje do stanu faktycznego niniejszej sprawy, należy zauważyć, że przeludnienie panujące dotychczas w (…) (…) i (…) (w tym w (…) w J., w (…) w W. i w (…) nr (…) we W.) jest faktem notoryjnym (art. 228 § 1 k.p.c.). Strona pozwana przyznała zresztą tę okoliczność co do (…) nr (…) we W. Nawet zatem przyjmując, że stan osobowy w w/w jednostkach penitencjarnych ulegał zmianom wskutek przyjęć, zwolnień i przeniesień, to wypada zatem dać tu wiarę twierdzeniu powoda, że przez część pobytu w tychże jednostkach był on osadzony w celach przeludnionych, tj. takich, w których powierzchnia przypadająca na skazanego wynosiła mniej niż 3 m kw. (por. art. 110 § 2 k.k.w.). W realiach niniejszej sprawy należało zatem uznać, że umieszczenie powoda w zbyt ciasnej celi naruszało jego dobra osobiste – przede wszystkim jego godność oraz prawo do intymności. Nie sposób bowiem nie dostrzec, że długotrwałe przebywanie w przeludnionej celi, połączone z takimi niedogodnościami, jak np. konieczność spożywania posiłków na łóżku, długotrwałe oczekiwanie na możliwość skorzystania ze wspólnej toalety, czy też brak możliwości wykonywania swobodniejszych ruchów, stanowi nadmierną dolegliwość i narusza godność powoda oraz jego prawo do intymności. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów SN z dnia 18 października 2011 r. (III CZP 25/11). Ustalenie, że umieszczenie powoda w przeludnionych celach mogło stanowić naruszenie jego godności i prawa do prywatności, nie oznacza jednakże konieczności --- STRONA 6 --- uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia. Należy zauważyć, że przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych stanowi uprawnienie sądu, nie zaś obowiązek. Wynika to bowiem z redakcji art. 448 k.c., który stanowi, że sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Stosując ten przepis, sąd bierze z kolei pod uwagę rozmiar i charakter doznanej przez poszkodowanego krzywdy, okoliczności jej powstania, a nade wszystko rodzaj i stopień winy naruszyciela (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004/4/53). Orzekając o zadośćuczynieniu za krzywdę doznaną w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności, sąd musi zachować tu szczególną ostrożność, gdyż pozbawienie wolności w założeniu stanowi dolegliwość dla osoby skazanej i wiąże się z drastycznym ograniczeniem jej praw. Teza ta znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, według którego cierpienie i upokorzenie związane z odbywaniem kary więzienia tylko wówczas stanowią naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdy przekraczają nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07). Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że naruszenie dóbr osobistych powoda, jakkolwiek bezprawne, nie zostało tu przez stronę pozwaną zawinione. Przeludnienie panujące w (…) ( (…) ) stanowi bowiem efekt długoletniego niedoinwestowania (…), przy jednoczesnym wzroście przestępczości i wynikającym stąd zaostrzeniu polityki karnej państwa. Jest okolicznością niesporną, że dyrektorzy (…) ((…)) nie mogą odmawiać przyjęcia osób, co do których wydany został sądowy nakaz umieszczenia ich w jednostce penitencjarnej, jedynie z powodu przeludnienia tych jednostek. W ramach posiadanych możliwości finansowych i lokalowych administracje jednostek penitencjarnych czynią wysiłki, aby poprawić warunki odbywania kary pozbawienia wolności. W żadnym zaś razie nie zostało wykazane, aby niedogodności związane z odbywaniem przez powoda kary stanowiły następstwo celowej dyskryminacji powoda przez funkcjonariuszy służby (...), czy też działania dyrektora (…) wymierzonego przeciw osadzonym w ogólności. Przeciwko przyznaniu powodowi zadośćuczynienia pieniężnego przemawia też, że – pomijając kwestię przeludnienia – nie udowodnił on, aby w czasie odbywania przez niego kary naruszono jego konkretne prawa. W trakcie postępowania powód nie wykazał, że warunki w jakich przyszło mu odbywać karę pozbawienia wolności nie odpowiadały wymogom --- STRONA 7 --- przewidzianym w tym zakresie przez przepisy, a w szczególności przez Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.10.2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w (…) i (…). Jest bowiem okolicznością znaną Sądowi z urzędu, a potwierdzoną ponadto treścią zeznań świadków R. R. i B. G., iż podstawowe prawa powoda jako osadzonego były w tym zakresie respektowane. Pomieszczenia, w których mieszkał powód były bowiem standardowo wyposażone w sprzęt kwaterunkowy oraz wydzielony kącik sanitarny, w którym znajdowała się toaleta i sprzęt do utrzymania czystości. Skazani sami odpowiadali za utrzymanie czystości w celi. Wszystkie cele więzienne były wyposażone podobnie. Każdy ze skazanych miał swoje łóżko. W przypadku zaś stwierdzenia występowania w celach robactwa, osadzeni obowiązani byli informować o tym fakcie oddziałowego lub wychowawcę i w przypadku zasadności zgłoszenia w celach przeprowadzana była dezynsekcja pomieszczeń. Odnosząc się zatem do kwestii winy strony pozwanej wskazać należy, że warunki w jakich powód odbywał karę, odpowiadały aktualnym możliwościom finansowym Państwa i nie różniły się od warunków innych więźniów, nie miały zatem charakteru jakiejkolwiek dyskryminacji. Należy podkreślić, że przebywanie w zatłoczonym pomieszczeniu samo w sobie wiąże się z dyskomfortem, jednak nie jest to wystarczająca podstawa do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia (wyrok SN z 2 października 2007 r., II CSK 269/07). Możliwość taka istniałaby w przypadku jednoczesnego stwierdzenia, że naruszono takie podstawowe standardy, jak zapewnienie każdemu osadzonemu oddzielnego miejsca do spania, albo całkowity brak oddzielnego węzła sanitarnego. Analiza dowodów zgromadzonych w sprawie wskazuje, że powód w takich warunkach nie przebywał. Nie można też pominąć faktu, że powód znalazł się w (…) ((…)) w związku z popełnieniem przestępstwa z art. 156 § 3 k.k. – tj. spowodowanie uszkodzeń ciała ze skutkiem śmiertelnym. Trzeba zaś mieć na uwadze, że z istoty odbywania kary pozbawienia wolności w (…) wraz z innymi współwięźniami wynikają dolegliwości i liczne ograniczenia, w tym podnoszony przez powoda w związku z przeludnieniem stres. Czerpanie przez powoda korzyści majątkowych z faktu prawnego pozbawienia wolności mogłoby w tej sytuacji słusznie zostać odebrane jako niemoralne. Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, że kwota żądanego zadośćuczynienia tj. 300.000 zł pozostaje tu w rażącej dysproporcji do sytuacji majątkowej powoda i nie została przez niego w żaden sposób umotywowana. Powód wywodził swoje roszczenie także i z faktu niezapewnienia mu przez stronę pozwaną właściwej opieki medycznej tak (…), jaki i (…). --- STRONA 8 --- Powód nie wykazał jednakże powyższej okoliczności z żadnej mierze. Przeciwnie, ze sporządzonych na zlecenie Sądu opinii biegłych sądowych z zakresu (…) i (…) wynika jednoznacznie, iż powód był w tym zakresie leczony prawidłowo, według aktualnej wiedzy medycznej i z zachowaniem wszystkich niezbędnych procedur. Warunki bytowe panujące w jednostkach penitencjarnych w których przebywał powód - nie miały też negatywnego wpływu na rozwój jego choroby. Opinie te uznać tu zaś należy za rzetelne, spójne i logiczne. Wszelkie zarzuty do nich złożone zostały z kolei w sposób należyty wyjaśnione w sporządzonych przez biegłe opiniach uzupełniających. Stąd też i zgłoszone w tym przedmiocie twierdzenia powoda uznać tu należało za nie udowodnione. Mając zatem powyższe na względzie, Sąd uznał, że w sprawie brak było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda dochodzonego zadośćuczynienia i dlatego też jego powództwo oddalił, o czym orzekł jak w punkcie I wyroku. Orzekając o kosztach procesu ( pkt. II wyroku ), Sąd zastosował tu przepis art. 102 k.p.c. i nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz strony pozwanej. Sąd miał przy tym na względzie, że z uwagi na sytuację majątkową i życiową powoda, nie jest on w stanie uzyskać środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów.