Wyrok I C 6/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach Wyd

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 6/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Andrzej Kirsch Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Makać po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2012 r. w Siedlcach na rozprawie sprawy z powództwa P. C. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego w S. o ustalenie I. powództwo oddala; II. odstępuje od obciążania powoda P. C. kosztami procesu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 6/12 UZASADNIENIE W dniu 2 grudnia 2011r wpłynął do Sądu Okręgowego w Siedlcach pozew P. C. skierowany przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego w S., w którym wniósł on o ustalenie prawa do otrzymywania prasy dopuszczonej do publicznej sprzedaży bez ograniczeń bezprawnie wprowadzonych przez dyrektora jednostki penitencjarnej zarządzeniem o porządku wewnętrznym. Jako podstawę prawną swojego roszczenia powód wskazał art. 189 kpc. W uzasadnieniu pozwu P. C. podniósł, że Dyrektor Zakładu Karnego w S. wprowadził ograniczenia w dostępie do prasy dopuszczonej do publicznej sprzedaży. Zakazem objęto m.in. czasopisma zawierające treści pornograficzne i obsceniczne. Powód zarzucił, że powyższy zakaz jest sprzeczny z przepisami ustawowymi, w szczególności z treścią art. 4 par. 2 kkw, który stanowi, iż skazany zachowuje prawa i wolności obywatelskie, a ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. Zdaniem powoda, usprawiedliwia to jego żądanie o ustalenie prawa do otrzymywania prasy dopuszczonej do publicznej sprzedaży. W piśmie, które wpłynęło do Sądu w dniu 29 maja 2012r, Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa zawiadomiła o przekazaniu Zakładowi Karnemu w S. zastępstwa procesowego w niniejszej sprawie, które będzie wykonywać Dyrektor Zakładu Karnego w S. (k. 49). W odpowiedzi na pozew z dnia 31 maja 2012r pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Dyrektora Zakładu Karnego w S. nie uznał powództwa i wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu podniesiono, że w niniejszej sprawie po stronie powoda P. C. brak jest interesu prawnego w rozumieniu art. 189 kpc. Interes prawny zachodzi jedynie w wypadku, jeżeli skutek, jaki wywoła --- STRONA 3 --- uprawomocnienie się wyroku ustalającego istnienie danego interesu prawnego zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, tj. zakończy już istniejący spór bądź też ma charakter prewencyjny, czyli może zapobiec powstaniu takiego sporu w przyszłości. Zdaniem pozwanego, powód nie wykazał, aby jego prawnie chronione interesy zostały w jakikolwiek sposób naruszone. Dlatego też sytuacja prawna, w jakiej znajduje się powód, nie wskazuje na potrzebę zastosowania ochrony. W odpowiedzi na pozew podniesiono również, że zgodnie z dyspozycją art. 110a par. 1 kkw skazany ma prawo posiadać w celi m.in. prasę. Tak więc powód winien swoje żądania skierować w pierwszym rzędzie do Dyrektora Zakładu Karnego w S., a przypadku gdyby otrzymał decyzję negatywną mógłby na podstawie art. 7 kkw złożyć skargę do sądu penitencjarnego (k. 56-59). Na rozprawie w dniu 6 czerwca 2012r powód P. C. popierał powództwo i wniósł o ustalenie prawa polegającego na dostępie do prasy bez ograniczeń wynikających z zarządzenia wewnętrznego Dyrektora ZK w S. (k. 60). Pełnomocnik pozwanego nie uznał powództwa i wniósł o jego oddalenie (k. 60). Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje: Powód P. C. odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w S. od marca 2010r (okoliczność bezsporna). W paragrafie 20 Zarządzenia Wewnętrznego nr (…) Dyrektora Zakładu Karnego w S. z dnia 15 marca 2012r w sprawie porządku wewnętrznego w Zakładzie Karnym w S. – uregulowane zostały zasady doręczania osobom osadzonym paczek, a nadto określone zostały artykuły, których dostarczanie w paczkach, w tym paczkach żywnościowych, jest zabronione. Powyższy paragraf przewiduje, że w paczce nie mogą się znajdować m.in. „czasopisma zawierające treści pornograficzne i obsceniczne”. --- STRONA 4 --- Przed Sądem Okręgowym w S. III Wydziałem Penitencjarnym toczyło się postępowanie ze skargi skazanego P. C., które oznaczone było sygnaturą III Pen 263/11. Skarga dotyczyła odmowy przyjęcia przez Zakład Karny w S. przesyłki pocztowej (paczki) w której znajdowała się prasa i igły. Zarządzeniem sędziego penitencjarnego z dnia 16 listopada 2011r skarga P. C. uznana została za zasadną w części dotyczącej odmowy dostarczenia skazanemu P.C. drogą pocztową prasy. Jak wynikało z zeznań powoda obecnie otrzymuje on prasę drogą pocztową spoza zakładu karnego bez żadnych ograniczeń. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie: zarządzenia z dnia 16 listopada 2011r wydanego w sprawie III Pen 263/11 (k. 104), skargi skazanego P. C. z dnia 13 października 2011r (k. 98-99), zarządzenia wewnętrznego nr (…) z dnia 15 marca 2012r Dyrektora ZK w S. (k. 69-70), częściowych zeznań powoda P. C. (k. 61v-62v). Analiza uzasadnienia pozwu oraz treści zeznań złożonych przez powoda P. C. nie pozostawia wątpliwości, że powód domaga się w niniejszej sprawie ustalenia prawa do nieograniczonego dostępu do prasy, która jest do niego przesyłana spoza zakładu karnego. Powód stwierdził, że wszelkie ograniczenia w tym zakresie stosowane na mocy zarządzeń wewnętrznych Dyrektora Zakładu Karnego w S. są bezprawne, ponieważ nie mają one umocowania w przepisach ustawy z dnia 6 czerwca 1997r – Kodeks karny wykonawczy. Powód wywodzi swoje roszczenie w niniejszej sprawie z treści art. 189 kpc i stoi na stanowisku, że tego rodzaju ustalenie zapewni ochronę jego praw i zapobiegnie powstaniu tego rodzaju sporu w przyszłości. Artykuł 189 kpc stanowi, że „powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny”. Zatem w sprawach o ustalenie wnoszonych na podstawie art. 189 kpc , Sąd ma obowiązek badania z urzędu, czy istnieje interes prawny powoda --- STRONA 5 --- uzasadniający oparcie powództwa na wskazanym przepisie, gdyż interes prawny jest materialnoprawną przesłanką takiego powództwa. Interes prawny dotyczy szeroko rozumianych praw oraz stosunków prawnych i występuje on z reguły wówczas, gdy istnieje niepewność tego prawa lub stosunku prawnego zarówno z przyczyn faktycznych, jak i prawnych. Pojęcie interesu prawnego powinno być również interpretowane z uwzględnieniem szeroko pojmowanego dostępu do sądów w celu zapewnienia należytej ochrony prawnej. Zatem brak będzie interesu prawnego w sytuacjach, kiedy równocześnie występuje inna forma ochrony praw powoda. Prawa i obowiązki skazanego zostały szczegółowo określone w treści oddziału 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r – Kodeks karny wykonawczy. W szczególności art. 110a par. 1 kkw stanowi, iż „skazany ma prawo posiadać w celi (…) przedmioty kultu religijnego, materiały piśmienne, notatki osobiste, książki, prasę i gry świetlicowe”. Treść powyższego przepisu niezbicie wskazuje, iż prawo powoda, którego ustalenia domaga się on w niniejszej sprawie, jest obecnie zagwarantowane i chronione przepisami ustawy – Kodeks karny wykonawczy. Tym samym brak jest podstaw do indywidualizowania praw konkretnego skazanego, w tym przypadku powoda P. C., ponieważ wszyscy skazani winni mieć zagwarantowane takie same prawa. Co więcej, nie istnieje obecnie niepewność tego prawa, ponieważ jak wynika z decyzji sędziego penitencjarnego wydanej w sprawie III Pen 263/11, powód skorzystał z prawa zaskarżenia niekorzystnej dla niego decyzji administracji Zakładu Karnego w S. i uzyskał ochronę swojego prawa. Jak sam zeznał – otrzymuje obecnie prasę spoza zakładu karnego bez żadnych ograniczeń (k. 61). Zasady wykonywania kary pozbawienia wolności, kar porządkowych i środków przymusu regulują przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997r – Kodeks karny wykonawczy oraz Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003r – w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Artykuł 2 kkw określa organy --- STRONA 6 --- postępowania wykonawczego, zaś art. 3 par. 2 kkw stanowi, iż: „W sprawach zastrzeżonych w niniejszym kodeksie dla sądu penitencjarnego właściwy jest ten sąd penitencjarny, w którego okręgu przebywa skazany, chyba że ustawa stanowi inaczej. Sądem penitencjarnym jest sąd okręgowy”. Opisane powyżej akty prawne w sposób wyczerpujący regulują uprawnienia, które przysługują osobie odbywającej karę pozbawienia wolności jako stronie w postępowaniu wykonawczym. W szczególności, stosownie do treści art. 6 par. 1 kkw – skazany może składać wnioski o wszczęcie postępowania przed sądem i brać w nim udział jako strona oraz w wypadkach wskazanych w ustawie wnosić zażalenia na postanowienia wydane w postępowaniu wykonawczym. Skazany może również składać wnioski, skargi i prośby do organów wykonujących orzeczenie, a zgodnie z art. 7 par. 1 kkw – może zaskarżyć do sądu decyzję organu wymienionego w art. 2 pkt 3-6 i 10 (prezes sądu lub upoważniony sędzia, sędzia penitencjarny, dyrektor zakładu karnego, sądowy kurator zawodowy, inny organ uprawniony przez ustawę do wykonywania orzeczeń) z powodu jej niezgodności z prawem. Ustalenie sprzeczności z prawem decyzji dyrektora zakładu karnego winno skutkować jej uchyleniem przez sędziego penitencjarnego. Z kolei na decyzję sędziego przysługuje skarga do właściwego sądu penitencjarnego (art. 34 par. 1 i 2 kkw). W świetle powyższych regulacji nie ulega dla Sądu wątpliwości, że obowiązujący porządek prawny gwarantuje powodowi prawo, którego ustalenia domaga się on w niniejszym procesie. Co więcej, w wyniku zainicjowanego postępowania skargowego uzyskał on ochronę swojego prawa. Tym samym nie istnieje podnoszona przez powoda P. C. niepewność przysługującego mu prawa. Nie może być również mowy o braku innej formy, poza roszczeniem uregulowanym w treści art. 189 kpc, za pośrednictwem której może dojść do ochrony praw powoda. Jak podniesiono powyżej, powód może zaskarżyć każdą decyzję dyrektora właściwego zakładu karnego z powodu jej niezgodności z prawem. Ustalenie we właściwym postępowaniu sprzeczności z prawem decyzji --- STRONA 7 --- dyrektora zakładu karnego musi prowadzić do jej uchylenia przez sędziego penitencjarnego, zaś decyzja sędziego, w wyniku wniesienia skargi, może zostać poddana kontroli przez właściwy sąd penitencjarny. Mając na uwadze powyższą argumentację należy stwierdzić, że nie istnieje niepewność odnośnie przysługującego powodowi prawa. Ewentualnej ochrony w przyszłości, o ile zaistnieje taka konieczność, P. C. winien poszukiwać w trybie przewidzianym przez przepisy ustawy – kodeks karny wykonawczy bądź występując przeciwko Skarbowi Państwa np. z roszczeniem o zasądzenie stosownego zadośćuczynienia z tytułu bezprawnego działania władzy publicznej. Prowadzi to do wniosku, że powód P. C. nie ma interesu prawnego w dochodzeniu na podstawie art. 189 kpc ustalenia prawa do nieograniczonego dostępu do prasy w Zakładzie Karnym w S.. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 189 kpc powództwo oddalił. Wobec sytuacji materialnej powoda wynikającej ze złożonego przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i źródłach utrzymania, Sąd na podstawie art. 102 kpc odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu.