Wyrok I C 594/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydz

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 594/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Marta Kulpa Protokolant: st. sekr. sądowy Maja Bartoń po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2012 r. w Opolu sprawy z powództwa A. P. (1) przeciwko A. K. o ochronę dóbr osobistych powództwo oddala Wyrok uprawomocnił się dnia 13 kwietnia 2012r. SSO Marta Kulpa Na oryginale właściwe podpisy Za zgodność: Sygn. akt IC 594/10 UZASADNIENIE Powódka A. P. (1) wystąpiła z pozwem przeciwko pozwanej A. K. o uznanie , ze pozwana swoimi działaniami naruszyła jej dobra osobiste tj. zdrowie , cześć, nazwisko i wizerunek oraz zobowiązanie pozwanej do przeproszenia powódki i opublikowania treści przeprosin „Zgodnie z wyrokiem Sądu z dnia … przepraszam Panią A. P. (2) za sformułowane pod jej adresem oszczerstwa i pomówienia naruszające jej dobra osobiste- A. K.” , na łamach co najmniej trzech gazet oraz wysłanie treści tych przeprosin do wszystkich osób i instytucji będących adresami pism , do których pozwana kierowała skargi na powódkę i wywieszenie tych przeprosin na tablicy ogłoszeń w budynku Urzędu Gminy w Ł.. --- STRONA 2 --- W uzasadnieniu wskazała , iż z dniem 1 lipca 2007r. została zatrudniona na stanowisku Dyrektora Zespołu (...) w Ł. . W tym czasie pozwana również pracowała w tej placówce na stanowisku głównego specjalisty ds. kadrowych. Od początku współpracy pozwana kierowała pod adresem powódki pomówienia oszczerstwa. Każda próba zwrócenia uwagi pozwanej kończyła się oskarżeniami przez A. K. o nękanie , dyskryminację. Pozwana wniosła do sądu pracy sprawy o nierówne traktowanie w pracy i naruszenie jej dóbr osobistych. Powódka ujawniła , że pozwana jest zatrudniona na stanowisku głównego specjalisty niezgodnie z obowiązującymi przepisami i w związku z tym dokonała wypowiedzenia warunków pracy i płacy. pozwana wniosła kolejne powództwo do sądu pracy , które zostało oddalone. Wszystkim procesom toczącym się przed sadem pracy towarzyszyły oszczerstwa i pomówienia pod adresem powódki. W pracy pozwana podważała decyzje A. P. (1) , zachowywała się arogancko, demonstrowała pogardę. Jednocześnie pozwana pisała pisma do różnych instytucji, przedstawiając osobę powódki w jak najgorszym świetle i inicjowała kolejne kontrole NIK i PIP. Działania pozwanej doprowadziły do utraty przez powódkę zdrowia . Zdaniem powódki nikt nie ma prawa nikogo ponizać , szydzić , ani upokarzać. Poprzez świadome i celowe działania pozwana naruszyła ochronione dobrem prawa osobiste powódki. Pozwana A. K. w odpowiedzi na pozew i dalszych pismach procesowych wniosła o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu wskazała ,iż pisma kierowane przez nią do instytucji państwowych i organów nie były działaniem bezprawnym tym bardziej , ze Konstytucja RP zapewnia każdemu obywatelowi wolność do wyrażania swoich poglądów . Informacje zawarte w pisma są prawdziwe , a pozwana prosiła jedynie te instytucje o pomoc i wsparcie w związku z rozwiązaniem z nią umowy o pracę bez wypowiedzenia. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 1 lipca 2007r. została zatrudniona na stanowisku Dyrektora Zespołu (...) w Ł. . W tym czasie pozwana również pracowała w tej placówce na stanowisku głównego specjalisty ds. kadrowych. Od początku współpracy pomiędzy powódka , a pozwana zaistniał konflikt na tle wykonywania pracy. W lipcu 2007r. pozwana po przebytym udarze mózgu wróciła do pracy i wówczas dowiedziała się , że ma podjąć dodatkowy zakres czynności. Pozwana uważała , że nie jest w stanie wykonać w ciągu 8 godzin pracy tych wszystkich czynności , albowiem jest po chorobie i prosiła , aby rozłożyć tą pracę na więcej osób. Powódka wówczas podważyła kwalifikacje pozwanej i zarzuciła jej niewykonywanie poleceń. W tym czasie już doszło do takiego konfliktu między stronami, ze pozwana wystąpiła do Sądu pracy w N. z dwoma pozwami o odszkodowanie za naruszenie dóbr osobistych pracownika . Następnie w dniu 31.12.2007r. pozwanej wręczono wypowiedzenie warunków umowy o pracę w części dotyczącej zajmowanego stanowiska , zakresu obowiązków i płacy z zachowaniem 3 miesięcznego okresu wypowiedzenia. Jako przyczynę wskazano zmianę organizacji pracy jednostki oraz niezgodne z prawem powierzenie stanowiska głównego specjalisty. Powódka od tak dokonanego wypowiedzenia odwołała się do Sądu Pracy w N.. Powództwo jednakże zostało oddalone. Powódka nie z łożyła oświadczenie o odmowie przyjęcia proponowanych warunków pracy i po zakończeniu sprawy sądowe zwróciła się do pracodawcy z pismem zgłaszającym gotowość podjęcia pracy. W odpowiedzi na to powódka jako dyrektor jednostki uznała , że wypowiedzenie jest skuteczne. Pozwana wobec tego wniosła kolejny pozew do Sądu o przywrócenie jej pracy ewentualnie zasądzenie odszkodowania. Ostatecznie wyrokiem Sądu Okręgowego w sprawie VPa 98/10 z dnia 26.08.2010r. nakazano Zespołowi (...) w Ł. dopuszczenie A. K. do pracy na warunkach określonych w wypowiedzeniu umowy o prace z dnia 31.12.2007r. --- STRONA 3 --- Po wydaniu powyższego wyroku pozwana została dopuszczona do pracy . Jednakże w dalszym ciągu pomiędzy stronami dochodziło do konfliktów. W dniu 9.12.2010r. rozwiązano z pozwaną umowę za wypowiedzeniem z zachowanie trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia . Jako przyczynę wskazano utratę zaufania pracodawcy w stosunku do pozwanej, konfliktowość, działanie na szkodę pracodawcy, brak umiejętności współpracy w zespole, nienależyte wykonywanie obowiązków. Dowód: akta IV P 149/08 SR w Nysie Zeznania św. R. R. k. 202 Zeznania św. B. C. (1) k. 202-203 Zeznania św. A. M. k. 203 Zeznania św;. D. P. k. 203-204 Zeznania św. B. W. k. 222 Zeznania stron k. 341-346 Rozwiązanie umowy o pracę k.123 Pozwana A. K. w związku z sytuacją zaistniała w pracy pisała pisma do różnych instytucji . W dniu 31 stycznia 2008r. pozwana powołując się na art. 16 ust. 2 ustawy o pracownikach samorządowych , złożyła skargę na powódkę , że zleciła jej sporządzenie protokołu przekazania dokumentacji z przebiegu nauczania w szkole zlikwidowane w 2005r. Natomiast takie czynności winny być wykonane przez Dyrektora zlikwidowanej szkoły w terminie 1 miesiąca od dnia zakończenia likwidacji placówki. Dowód: pismo z dnia 30.01.2008r. k. 181 W piśmie z dnia 4.02.2008r. kierowanym do wójta Gminy Ł. pozwana zwracała się o pomoc i przeciwdziałanie zaistniałej sytuacji w miejscu pracy . Pisała , ze Pani Dyrektor Zespołu (...) w Ł. A. P. (2) systematycznie i złośliwie nęka ją i doprowadziła ją do utraty zdrowia. Dowód: pismo z dnia 4.01.2008r. k. 182 W dniu 6 lutego 2008r. pozwana wobec pracownika Urzędu Gminy B. C. (2) wyraziła się w ten sposób, że poinformowała go , „aby uważał , bo tu pracują same kurwy i skurwysyny”. Dowód: notatka służbowa k. 122 Zeznania św. B. C. (2) k. 202-203 W piśmie z dnia 23 kwietnia 2008r. kierowanym do Najwyższej Izby Kontroli , pozwana pisze, że powódka nie ma kwalifikacji do zajmowania stanowiska dyrektora. Nadto twierdzi , że nadmierne obciążanie jej obowiązkami , nękanie coraz nowymi poleceniami było celowe i zmierzało do pozbawienia pracy w trybie dyscyplinarnym, bo osoby te nie zadowala już zwykłe zwolnienie z pracy , sprawia im radość i satysfakcje cierpienie innych oraz dokopania”. --- STRONA 4 --- Dowód: pismo z dnia 23.04.2008r. k. 183-184 W piśmie skierowanym do radnych Gminy Ł. I Przewodniczącego Rady Gminy z dnia 8 września 2008r. pozwana pisze, ze powódka nie posiadała uprawnień do zajmowania stanowiska , skazała ją na nędzę, łamie prawo i ignoruje Uchwały Rady Gminy. Dowód: pismo z dnia 8.09.2008r. k. 185 W piśmie zatytułowanym „Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia „ z dnia 28 sierpnia 2008r. skierowanym do Prokuratora Generalnego , pozwana stwierdziła , iż powódka przedstawiała ją w środowisku lokalnym w złym świetle , jak też poniżała ją w miejscu pracy i doprowadziła do nawrotu choroby. Dowód: pismo z dnia 28.08.2008r. k. 187 Na posiedzeniu Rady Gminy w dniu 25.09.2008r. pozwana zwróciła się o pomoc twierdząc , iż wyrządzono jej krzywdę . Bezprawnie pozbawiono pracy , godności i dobrego imienia oraz zdrowia. Została potraktowana w sposób bezwzględny przez obecnego pracodawcę , który od początku był do niej uprzedzony. Pozwana informowała wszystkich obecnych , że powódka w doborze pracowników kieruje się koligacjami rodzinnymi. Dowód: pisma k. 199-200 W skardze kierowanej do Wojewody (...) z dnia 15 września 2008r. pozwana zwraca się o stwierdzenie czy decyzje powódki są ważne , skoro została ona wyłoniona w drodze konkursu z naruszeniem procedury konkursowej oraz ustawy o pracownikach samorządowych i czy miała prawo do likwidacji jednego etatu w jednostce oświatowej. Dowód: pismo z dnia 15.09.2008r. k.190 W piśmie do Wicewojewody (...) z dnia 18lutego 2009r. wniosła skargę na wójta gminy Ł. oraz dyrektora A. P. (1) , którzy swoim działaniem doprowadzili do zwolnienia jej z pracy, wyrządzili jej krzywdę , pozbawili pracy , skazując ją i jej dzieci na nędzę. Dowód: pismo z dnia 18.02.2009r. k.191 W związku z tą konfliktowa sytuacją w pracy powódka zaczęła mieć problemy ze zdrowiem . Znajduje się pod stała opieką psychiatry w związku z objawami depresyjnymi, przyjmuje na stałe leki. Dowód: zeznania powódki k. 343 Sąd zważył : Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. --- STRONA 5 --- Powódka swoje żądanie sformułowała w ten sposób , że domagała się ustalenia naruszenia przez pozwana jej dóbr osobistych tj. zdrowia , czci, nazwiska i wizerunku oraz zobowiązanie pozwanej do przeproszenia powódki i opublikowania treści przeprosin „Zgodnie z wyrokiem Sądu z dnia … przepraszam Panią A. P. (2) za sformułowane pod jej adresem oszczerstwa i pomówienia naruszające jej dobra osobiste- A. K.” , na łamach co najmniej trzech gazet oraz wysłanie treści tych przeprosin do wszystkich osób i instytucji będących adresami pism , do których pozwana kierowała skargi na powódkę i wywieszenie tych przeprosin na tablicy ogłoszeń w budynku Urzędu Gminy w Ł.. Pierwsze z tych roszczeń jest bezzasadne , albowiem przepis art. 189 kpc daje możliwość ustalenia prawa bądź stosunku prawnego osobie , która ma w tym interes prawny. Zgodnie z natomiast z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego , interes ten jest wykluczony , gdy istnieje możliwość wytoczenia innego powództwa np. o zasądzenie o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli itp. Brak interesu prawnego stanowi w tej sytuacji materialnoprawną przesłankę skutkującą oddaleniem powództwa. Powódka wytoczyła również powództwo o zobowiązanie pozwanej do złożenia oświadczenia zawierającego przeprosiny, a zatem w ramach tego roszczenia Sąd ustala czy doszło do naruszenia dóbr osobistych. Jednakże Sąd również drugie żądanie uznał za bezzasadne. Powódka domagała się ochrony dóbr osobistych twierdząc , że pozwana naruszyła je pisząc skargi i pisma do wójta gminy, rady gminy, NIK, Prokuratora Generalnego , Wojewody i Wicewojewody (...). Nadto w rozmowie z B. C. (2) miała stwierdzić , że w Urzędzie Gminy „pracują same kurwy i skurwysyny”. Pozwana poprzez swoje działania naruszyła cześć , nazwisko i wizerunek powódki. Spowodowała również utratę zdrowia u powódki Na skutek stresu jakiego doznała powódka, w związku z działaniami podejmowanymi przez pozwaną, zaczęła mieć dolegliwości zdrowotne. Niewątpliwie cześć i dobre imię człowieka są pojęciami obejmującymi wszystkie dziedziny życia osobistego, zawodowego i społecznego, naruszenie czci może więc nastąpić zarówno przez pomówienia o ujemne postępowanie w życiu osobistym i rodzinnym, jak i przez niewłaściwe postępowanie w życiu zawodowym , naruszające dobre imię danej osoby i mogące ja narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu lub innej działalności i pozostają pod ochroną wynikającą z art. 23 kc. Zgodnie natomiast z art. 24 § 1 kc ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem , może żądać zaniechania tego działania , chyba ,że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać , ażeby osoba , która dopuściła się naruszenia , dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków , w szczególności złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Z tegoż przepisu wynika jednoznacznie , iż ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym . Przesłanka bezprawności działania jest przesłanką konieczną do udzielenia ochrony o charakterze niemajątkowym. Ustawodawca w art.24 § 1 kc wprowadził zasadę domniemania bezprawności i że to pozwany w procesie o ochronę dóbr osobistych ma obowiązek wykazania istnienia okoliczności usprawiedliwiających to działanie , a więc wyłączających bezprawność. Na żądającym ochrony ciąży jedynie dowód , że dobro osobiste zostało naruszone lub zagrożone. Działanie nie jest bezprawne , chociażby zagrażało dobru osobistemu lub nawet je naruszało , przede wszystkim wówczas , gdy jest oparte na obowiązującym przepisie prawa albo stanowi wykonywanie prawa podmiotowego ( por. wyrok SN z dn. 24.01.2000 III CKN 553/98). --- STRONA 6 --- Do okoliczności wyłączających bezprawność zalicza się również zgodę pokrzywdzonego oraz działanie w obronie uzasadnionego interesu. Sąd stan faktyczny ustalił w oparciu o dokumenty przedłożone przez strony , akta sprawy IVP 149/08, zeznania świadków i zeznania stron . Bezspornym w sprawie jest , ze pomiędzy stronami istnieje głęboki konflikt na tle wykonywania pracy oraz to , że z dniem 31.12.2007r. pozwanej wręczono wypowiedzenie warunków umowy o pracę w części dotyczącej zajmowanego stanowiska , zakresu obowiązków i płacy. Pozwana nie mogąc pogodzić się z taka decyzją wystąpiła do Sądu pracy z powództwami o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, a następnie o przywrócenie do pracy. Oprócz tego kierowała pisma do zatytułowane ”skarga” do różnych instytucji jak wójt gminy, rada gminy, NIK, Prokurator Generalny , Wojewoda i Wicewojewoda (...). Zdaniem Sądu takiego zachowania pozwanej nie można uznać za bezprawne. Zgodnie z art. 63 Konstytucji RP każdy ma prawo składać petycje, wnioski i skargi w interesie publicznym, własnym lub innej osoby za jej zgodą do organów władzy publicznej oraz do organizacji i instytucji społecznych w związku z wykonywanymi przez nie zadaniami zleconymi z zakresu administracji publicznej. Konsekwencją takiego zapisu konstytucji jest przepis art. 221 kpa , który stanowi: § 1. Zagwarantowane każdemu w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawo składania petycji, skarg i wniosków do organów państwowych, organów jednostek samorządu terytorialnego, organów samorządowych jednostek organizacyjnych oraz do organizacji i instytucji społecznych realizowane jest na zasadach określonych przepisami niniejszego działu. § 2. Petycje, skargi i wnioski mogą być składane do organizacji i instytucji społecznych w związku z wykonywanymi przez nie zadaniami zleconymi z zakresu administracji publicznej. § 3. Petycje, skargi i wnioski można składać w interesie publicznym, własnym lub innej osoby za jej zgodą. Następnie w art. 227 kpa stanowi się , ze przedmiotem skargi może być w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw. Pozwana zatem korzystała z prawa do składania skarg , zagwarantowanego jej przez konstytucję i kodeks postępowania administracyjnego. Pisanie skarg do wyżej wymienionych instytucji informujących o nieprawidłowościach nie można uznać za bezprawne działanie, nawet jeśli organy te są niewłaściwe do rozpoznania skarg. Stosownie do Art. 231 kpa j eżeli organ, który otrzymał skargę, nie jest właściwy do jej rozpatrzenia, obowiązany jest niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie siedmiu dni, przekazać ją właściwemu organowi, zawiadamiając równocześnie o tym skarżącego, albo wskazać mu właściwy organ. Najwyższa Izba Kontroli na skutek skargi pozwanej zbadała prawidłowość naboru przeprowadzonego w 2007r. na stanowisko dyrektora Zespołu (...) w Ł. i w wyniku tej kontroli stwierdzono pewne nieprawidłowości mogące skutkować brakiem pełnej przejrzystości i zachowania konkurencyjnego i otwartego charakteru naboru na to stanowisko ( k.86) . W pozostałym zakresie NIK uznała się za niewłaściwą i poinformowała pozwaną do jakich organów ma się zwrócić. Tak samo uczynił Wojewoda (...) odpowiadając na pisma pozwanej ( 92,94). W zakresie nadzoru nad działalnością kierownika jednostki organizacyjnej gminy właściwym organem jest wójt gminy , natomiast organem kontrolującym działalność wójta jest rada gminy. --- STRONA 7 --- Zatem skargi powódki kierowane do wójta gminy z dnia 30.01.2008r. , 4.02.2008r., Przewodniczącego Rady Gminy z dnia 8.09.2008r czy do Rady Gminy , leżały w kompetencji tych organów. Nadto stosownie do przepisu art. 16 ust 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych ( obowiązującej w roku 2008r.) j eżeli w przekonaniu pracownika samorządowego polecenie przełożonego jest niezgodne z prawem, pracownik ten powinien przedstawić mu swoje zastrzeżenia; w razie pisemnego potwierdzenia polecenia, powinien je wykonać, zawiadamiając jednocześnie odpowiednio wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starostę, marszałka województwa albo kierownika samorządowej jednostki organizacyjnej o zastrzeżeniach. Skoro pozwana była przekonana , ze obowiązku nałożone na nią przez powódkę są niezgodne z prawem miała prawo zawiadomić o tym wójta gminy i radę gminy. Działanie powódki zakresie pisania skarg można by uznać za działanie bezprawne , tylko w tym wypadku , gdyby w tych pismach obraziła powódkę, pomawiała ją o takie postępowanie , które mogłoby narazić ją utratę zachowania potrzebnego do wykonywania zawodu bądź funkcji, używała słów wulgarnych , obraźliwych. Zdaniem Sądu w żadnym z tych pism pozwana nie używa takich sformułowań . Twierdzenia pozwanej , które pojawiają się w tych skargach , typu iż powódka „długotrwale i uporczywie ją nęka, szkodzi jej, chce wyeliminować ją z zespołu , dokopać,, skazała ją na nędzę, kieruje się koligacjami rodzinnymi , jest osobą bezduszną” stanowią jedynie chęć poskarżenia się pozwanej na działanie jej pracodawcy. W tym zakresie również byłaby wyłączona bezprawność działania , albowiem pozwana działała w ramach uzasadnionego interesu. Została bowiem zwolniona z pracy , przed sądem pracy toczyły się sprawy z różnym skutkiem , miała na utrzymaniu trójkę dzieci , zatem mogła czuć się skrzywdzona i szukała pomocy. Należy zaakcentować , ze naruszenie dóbr osobistych musi mieć charakter obiektywny, co oznacza , ze Sąd oceniający konkretny stan faktyczny musi pominąć przypadki nadmiernej , niczym nieuzasadnionej wrażliwości osób inicjujących procesy sądowe. W przypadku przyjęcia odmiennego założenia , każde zachowanie mogłoby zostać uznane za naruszenie dóbr osobistych z uwagi na subiektywne odczucia konkretnej osoby. Powódka obejmując funkcję dyrektora Zespołu (...) w Ł. stała się osobą publiczną , narażoną na krytykę pracowników , przełożonych lub osób trzecich, które mogłyby być niezadowolone z jej działań. Zatem decydując się na objęcie takiej funkcji winna liczyć się z tym , będzie narażona na stres , odpowiedzialność i krytykę. Powódka wskazała również na sytuację , która miałaby naruszać jej dobra osobiste , która miała miejsce w dniu 6 lutego 2008r., kiedy to pozwana wobec pracownika Urzędu Gminy B. C. (2) wyraziła się w ten sposób, że poinformowała go , „aby uważał , bo tu pracują same kurwy i skurwysyny”. Zdaniem Sądu powódka stosownie do art. 6 kc nie wykazała, aby to sformułowanie zostało użyte pod jej adresem . Świadek B. C. (2) zeznał , że w chwili gdy pozwana wypowiedziała to zdanie , nie wiedział o jakich pracowników chodzi, dopiero po czasie doszedł do wniosku , że może się to odnosić do powódki. Zdaniem Sądu takie domniemania , że mogły te sformułowania odnosić się do osoby A. P. (1) , nie wystarczają , aby faktycznie uznać , że doszło do naruszenia dóbr osobistych powódki. Pozwana natomiast zaprzeczyła , aby w ogóle taka sytuacja miała miejsce. W tych okolicznościach uznając , że zachowanie pozwanej nie było bezprawne, treść pism kierowanych do różnych organów i instytucji nie zawierała sformułowań , które z obiektywnego punktu widzenia mogły naruszać dobra osobiste powódki, powództwo podlegało oddaleniu.