Wyrok I C 586/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 586/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Grażyna Sowińska Protokolant: Danuta Stryczek po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2012 r. w Katowicach sprawy z powództwa W. K., małoletniej A. K., małoletniej M. K. (1) przeciwko Towarzystwu (...) Spółce Akcyjnej w W. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powodów W. K., małoletniej A. K. i małoletniej M. K. (1) zadośćuczynienie w wysokości po 50.000 zł/pięćdziesiąt tysięcy złotych/ na rzecz każdego z nich z ustawowymi odsetkami od dnia 12 sierpnia 2011 roku, z tym że kwoty zasądzone na rzecz A. K. i M. K. (1) do rąk ich ojca W. K.; 2. nakazuje pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach od pozwanego tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych kwotę 7.979,70 zł /siedem tysięcy dziewięćset siedemdziesiąt dziewięć złotych siedemdziesiąt groszy/; 3. zasądza od pozwanego na rzecz strony powodowej tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 3.617 zł /trzy tysiące sześćset siedemnaście złotych/ . Sygn. akt I C 586/11/3 UZASADNIENIE Powodowie W. K., A. K. i M. K. (1) domagali się od pozwanego Towarzystwa (...) S.A w W. zadośćuczynienia w związku ze śmiercią najbliższego członka rodziny, którym dla W. K. była żona, natomiast dla małoletnich A. K. i M. K. (1) – matka. Wysokość zadośćuczynienia w pozwie była identyczna w stosunku do każdego powoda i wynosiła 50 000,00 zł z odsetkami od dnia złożenia powództwa przez stronę powodową. Nadto powodowie domagali się zasądzenia od pozwanego kosztów procesu – w tym kosztów zastępstwa procesowego - według norm przepisanych. --- STRONA 2 --- Uzasadniając roszczenie podali, że dnia 5 października 2009 r., w wyniku wypadku komunikacyjnego w C., na skrzyżowaniu Drogi Krajowej Nr (...) oraz ulicy (...), poniosła śmierć M. K. (2), matka A. i M. K. (1) oraz żona W. K.. Sprawcą wypadku komunikacyjnego był kierowca samochodu marki H. o nr rej. (...) kierowany przez G. W., która była ubezpieczona od odpowiedzialności cywilnej w Towarzystwie (...) S.A w W.. Jako podstawę prawną roszczeń powodowie wskazali przepis art. 446 § 4 k.c. Powodów W. K., A. K. i M. K. (1) łączyła szczególnie silna więź z żoną i matką. Państwo K. byli zgodnym małżeństwem od 12 lat, wychowywali dwie córki, A. K. urodzoną w (...) r. oraz M. K. (1) urodzoną w (...) r. Małżonkowie wspólnie zajmowali się domem i dziećmi, ich związek rozwijał się, a małżonkowie byli bardzo zżyci ze sobą oraz z dziećmi. Pozwany Zakład (...) S.A. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanej kosztów procesu, w tym kosztu zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Uzasadniając swoje stanowisko przyznał, że ubezpieczał odpowiedzialność cywilną sprawcy przedmiotowego wypadku, ale nie widzi podstaw do wypłacenia powodom zadośćuczynienia z art. 446 § 4 k.c., gdyż sam fakt śmierci osoby bliskiej jest niewystarczający dla uznania, że wystąpiła krzywda, będąca warunkiem koniecznym przyznania przez sąd odpowiedniego zadośćuczynienia. Zarzucił, że nie ma dowodu na okoliczność, że śmierć M. K. (2) pogorszyła sytuację życiową powodów, co świadczy o tym, że nie mogli doznać krzywdy, która miałaby być wyrównana zadośćuczynieniem. Zdarzenie z dnia 5 października 2010 roku, zdaniem pozwanego zakładu, spowodowało u powoda W. K. naturalną reakcję żałoby. Żałoba po śmierci osoby bliskiej nie jest tożsama ani z rozstrojem zdrowia psychicznego ani, tym bardziej z jego utratą. Nie ma, bowiem przy tym żadnych dowodów na okoliczność, że sposób doświadczenia żałoby po śmierci żony nosiły u powoda znamiona patologii, wobec czego nie uzasadnia to wypłacenie żądanego zadośćuczynienia. W przypadku powódek A. i M. K. (1) trudno mówić o krzywdzie, która miałaby być wyrównana zadośćuczynieniem. W chwili wypadku powódki miały odpowiednio 10 i 5 lat. Reakcja małoletnich powódek zależy od ojca a nie od samego faktu zdarzenia. Według pozwanego nie było, zatem podstaw do przyjęcia, że u powódek wystąpiło takie poczucie krzywdy. Sąd ustalił następujący stan faktyczny. W dniu 5 października 2009 roku w C. na skrzyżowaniu drogi krajowej Nr (...) oraz ulicy (...), kierująca samochodem osobowym marki H. o nr rej. (...) G. W. umyślnie naruszyła zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, w związku z czym doprowadziła do zderzenia z nadjeżdżającym prawym pasem drogą, krajową Nr 1 w kierunku K., samochodem marki M. o nr rej. (...) kierowanym przez S. M., w wyniku czego M. K. (2) – pasażerka pojazdu marki H. doznała obrażeń ciała, na skutek których zmarła po przewiezieniu jej do szpitala. ( dowód: k 7). Powodowie wezwali pozwanego do wypłacenia zadośćuczynienia pismem z dnia 19 listopada 2010 r. Pozwany, po przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego, podjął decyzję o odmowie przyznania świadczenia w oparciu o art. 446 § 4 k.c. (dowód: decyzja o odmowie przyznania świadczenia- k. 8 akt szkodowych ). Poszkodowana M. K. (2) była mężatką od 12 lat. Mieszkała wraz z mężem i dwójką dzieci, które w chwili jej śmierci były w wieku 10 i 5 lat. Pracowała zawodowo, podobnie jak jej mąż, w tym samym zakładzie. Swoje obowiązki spełniała --- STRONA 3 --- bardzo dobrze, opiekowała się dziećmi, dbała o ich rozwój, pomagała w nauce, dbała o całą rodzinę. Wszystkich łączyła silna więź emocjonalna, która powodowała dobrą atmosferę oraz potrzebę przebywania razem i wspólnego spędzania wolnego czasu. Miłość, jaką darzyła dzieci i męża powodowała wzajemne przywiązanie, w związku z czym jej śmierć stała się dla nich ogromnym wstrząsem. Spowodowała wystąpienie trwałych i trudnych do pogodzenia się z tym faktem negatywnych emocji. (dowód – zeznania powoda W. K. k. 90-91). Od czasu śmierci żony powód W. K. zmuszony był do przejęcie na siebie wszystkich obowiązków, jakie dotychczas wykonywali wspólnie. Przede wszystkim skupił się na córkach, starając się otoczyć je jak najlepszą opieką, aby pomóc im w tych najbardziej strasznych chwilach. Sam jednak miał również ze sobą duże problemy, gdyż czuł się rozbity i nie mógł spać. To spowodowało, że ponownie zmuszony był szukać pomocy u psychiatry, u którego pozostawał pod opieką już we wcześniejszym okresie, po zakończeniu, z pozytywnym skutkiem, leczenia przeciwalkoholowego. Rozpoznaną depresję leczył farmakologicznie. W sumie u psychiatry był 5 razy. Leki antydepresyjne zażywał do pierwszych miesięcy 2011r. W dalszym ciągu ma jednak kłopoty ze snem. Śpi jakieś 4-5 godzin na dobę, w związku z czym zdecydował się na podjęcie leczenia u psychologa, co zresztą, w trakcie leczenia, sugerował psychiatra. Powód stara się, w miarę swoich możliwości, pełnić funkcje matki nie tylko poprzez wykonywanie czynności, jakie zazwyczaj żona wykonuje w domu, ale również poprzez prowadzenie z dziećmi rozmów. Starsza córka z niektórymi sprawami częściej zwraca się do babci i stara się nie mówić o śmierci mamy, natomiast młodsza przeciwnie częściej do tego wraca, a jej zachowanie wskazuje na to, że naśladuje matkę. (dowód: zeznania powoda W. K., k. 72, 86- 88). Powodowie przez cały czas zamieszkują razem. Gospodarstwo domowe W. K. prowadzi sam. Sporadycznie pomaga mu jego matka, która przyjeżdża do nich na kilka dni, średnio raz w miesiącu. Śmierć matki wywołała u obu małoletnich powódek wstrząs psychiczny, tym większy, że była ona nagła i niespodziewana. Nie były one w żaden sposób przygotowane do wystąpienia takiej sytuacji. Nagle zostały pozbawione znaczącego opiekuna, jego wsparcia i jego ciepła. Zdecydowanie trudniej przechodziła proces adaptacji małoletnia M., która jako dziecko młodsze trudniej znosiła stratę matki i tzw. fazę oddalania. Obecnie obydwie dziewczynki zakończyły już fazę żałoby. Nastąpiło utożsamienie się z aktualną sytuacją, o czym świadczą ich wspomnienia o matce, stopniowe akceptowanie rzeczywistości oraz ich aktywność w życiu. Obecnie nie występują u nich stany nerwicowe, nie ma kryzysu czy zespołu stresu pourazowego, a także trwałych i znaczących pozostałości w postaci urazu psychicznego. U najmłodszej powódki M. od około roku nie występuje już wtórne moczenie nocne. ( dowód: opinia psychologa klinicznego mgr A. S. ) Powodowie nie otrzymali żadnych świadczeń z tytułu odszkodowania, bo nie występowali o nie. Wypłacono im jedynie ubezpieczenie z tytułu NW w wysokości 4.000,00 zł. ( dowód: zeznania powoda, akta szkodowe) Powyższy stan faktyczny został poczyniony na podstawie powołanych dowodów. Dokumenty złożone w postępowaniu pod względem treści i formy nie budziły wątpliwości Sądu. Również opinię psychologa Sąd podzielił w całej rozciągłości. Sporządzona przez niego opinia została oparta na przeprowadzonych badaniach psychologicznych małoletnich powódek, a wnioski przez niego przedstawione, w ocenie Sądu, były logiczne i przekonywujące. Żadna ze stron opinii tej nie zakwestionowała, co pozwala na przyjęcie, iż również podzielają ostatecznie wyciągnięte wnioski. Kolejny dowód w postaci zeznań powoda, które także, w przekonaniu Sądu, były wiarygodne, stanowił uzupełniającą podstawę ustaleń faktycznych. Jego zeznania były spójne, tworzyły razem logiczną całość i w pełnym zakresie znalazły oparcie w pozostałym materiale dowodowym. --- STRONA 4 --- Na podstawie tak poczynionych ustaleń Sąd zważył co następuje. Pozwany, jako ubezpieczyciel sprawcy wypadku komunikacyjnego, ponosi odpowiedzialność z mocy art. 9 ust. 1 i art. 34 ust 1. ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, ubezpieczeniowym funduszu gwarancyjnym i polskim biurze ubezpieczycieli komunikacyjnych, za ubezpieczonego od odpowiedzialności cywilnej sprawce szkody, wyrządzonej w związku z ruchem pojazdu. W kwestii zakresu odpowiedzialności ubezpieczyciela Sąd Najwyższy w podzielonym przez Sąd postanowieniu z dnia 24 lutego 2006 r. ( sygn. akt III CZP 91/05, LEX nr 1880669) stwierdził, iż odpowiedzialność ubezpieczyciela sięga tak daleko, jak odpowiedzialność cywilna ubezpieczonego. Powodowie w niniejszej sprawie domagają się zapłaty zadośćuczynienia za śmierć matki i żony w oparciu o przepis art. 446 § 4 k.c. Po nowelizacji kodeksu cywilnego dokonanej ustawą z 30 maja 2008 r. (Dz. U. Nr 116, poz. 731) zakresem odszkodowania na podstawie art. 446 § 4 k.c. objęty jest uszczerbek niemajątkowy doznany przez najbliższych członków rodziny zmarłego, w następstwie jego śmierci, wskutek uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Zadośćuczynienie za krzywdę jest dodatkowym roszczeniem, którego mogą oni żądać obok odszkodowania, określonego w art. 446 § 3 k.c., którego w tej sprawie powodowie nie zgłosili. Strona pozwana nie zakwestionowała legitymacji powodów do występowania z niniejszym roszczeniem. Zgłosiła jedynie zarzut, braku dowodów na to, że śmierć poszkodowanej pogorszyła ich sytuację życiową, że spowodowała jakiś uchwytny uszczerbek na zdrowiu a nie tylko wystąpienie okresu żałoby po śmierci bliskiej osoby co, w ocenie pozwanej, jest naturalne. Wynika stąd, że nie ma wątpliwości, iż powodom przysługuje roszczenie, z jakim wystąpili w niniejszej sprawie, w przypadku udowodnienia, że śmierć ich matki i żony stanowiła dla nich krzywdę i znaczne pogorszenie sytuacji rodzinnej w sensie niematerialnym. Wysokość zadośćuczynienia wynikająca z art. 446 § 4 K.C. jest wartością, której nie da się ściśle określić i jest ona uzależniona od rozmiaru krzywdy, do której doszło w konkretnym badanym przypadku. Rozmiar krzywdy z kolei może być określony przy pomocy takich wyznaczników jak rozmiar cierpienia, bólu i poczucia osamotnienia po stracie bliskiej osoby. Krzywdę, zatem w tym kontekście, stanowi uszczerbek dotyczący subiektywnej sfery osobowości człowieka, polegający na ujemnych przeżyciach, związanych z cierpieniem psychicznym (por. M. Olczyk: Komentarz do ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Lex/El 2008). Mając powyższe na uwadze, Sąd dokonał oceny rozmiaru krzywdy, w odniesieniu do poszczególnych powodów, jaka spotkała ich na skutek utraty żony i matki. Uznał, że niewątpliwie każdy z nich w inny sposób przeżywał tę śmierć. Wynikało to z faktu, że dla powoda była to żona, z którą małżeństwo układało się szczęśliwie przez 12 lat, dawało wsparcie w trudnych chwilach, poczucie stabilizacji oraz szczęścia z posiadania udanej rodziny. Jej odejście spowodowało osamotnienie oraz przekreślenie wszystkich wspólnych zamierzeń i planów. Dodatkowo obciążyło go bardzo poważnymi i trudnymi obowiązkami, przy wypełnianiu których nie mógł już liczyć na pomoc i wsparcie żony. W zaistniałej sytuacji nie mógł zajmować się wyłącznie sobą, bo musiał podołać wszystkim problemom, które pojawiły się dla rodziny z chwilą jej odejścia. Stan jego zdrowia psychicznego niewątpliwie uległ pogorszeniu, bo nie mógł pozostać obojętny w obliczu takiej tragedii, jaką była śmierć żony będącej podporą rodziny oraz ciężar obowiązków, które na niego spadły. Musiał więc znowu korzystać z pomocy psychiatry. Obecnie, mając na uwadze jego sugestie, aby osiągnąć równowagę duchową i spokój, podjął decyzję o rozpoczęciu terapii u psychologa. Śmierć matki i żony dla wszystkich powodów jako osób sobie najbliższych, stale pozostających razem, niewątpliwie wywołała głębokie poczucie pustki, jednakowe dla każdego z nich, chociaż inaczej odbierane i odczuwane ze względu na wiek i stopień oraz rodzaj więzi uczuciowej. Sąd nie ma wątpliwości, że utrata bliskiej im osoby musiała wywołać w nich silny wstrząs psychiczny i poczucie rozpaczy już chociażby ze względu na nagłość tego zdarzenia, a w związku z tym bardziej odczuwalną pustką i osamotnieniem, zwłaszcza w części życia codziennego. Małoletnie powódki niewątpliwie dużo czasu spędzały razem z matką, gdyż w ich wieku jest to naturalne, a praca zawodowa poszkodowanej nie była przeszkodą w codziennych kontaktach z dziećmi oraz mężem. Utrata przez powodów żony i matki, która darzyła ich miłością, a małoletnie również wychowywała przez wiele lat, stanowiła na pewno ogromny cios wywołujący przeżycia --- STRONA 5 --- psychiczne, które nigdy ich nie opuszczą, a jedynie ulegną złagodzeniu. Dla małoletnich brak matki będzie szczególnie odczuwany w okresie ich dojrzewania, kiedy to kontakt i możliwość rozmowy dziewczynek z matką jest bardzo potrzebny. Wszystkie wymienione wyżej argumenty spowodowały to, że w ocenie Sądu, wysokość żądania każdego z powodów została uznana za uzasadnioną, a także zgodną z przyjętym w tej mierze orzecznictwem. Jako zasadne zostało uznane również roszczenie dotyczące odsetek od zasądzonych kwot, gdyż znajduje oparcie w art. 481 k.c. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 113 u.o.k.s. i art. 98 k.p.c., obciążając stronę pozwaną całością kosztów sądowych i zastępstwa procesowego, bo strona powodowa w całości wygrała proces. Z wyżej przytoczonych powodów orzeczono jak w sentencji wyroku.