Postanowienie I C 584/10 yóz Szwy za sie-zę

--- STRONA 1 --- * DWOODCU UDT, 800 TITS [eLO * RUKRUS | 0x MOLI . Sygn. akt: I C 584/10 yóz Szwy za sie - zę ” AB WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 listopada 2012 r. = Sąd Okręgowy w Bydgoszczy | Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Joanna Sauter - Kunach Protokolant: st. sekr. sądowy Maria Badowska po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2012 r. w Bydgoszczy na rozprawie sprawy z powództwa VII OMNINNINNY przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w Toruniu, Aresztowi Śledczemu w Bydgoszczy, Aresztowi Śledczemu Warszawa - Mokotów, Zakładowi Karnemu w Koronowie, Zakładowi Karnemu w Potulicach o zapłatę s 1/ zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5 000 zł (pięć tysięcy złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty; 2/ oddala powództwo w pozostałej części; ' 3/ nie obciąża powoda kosztami procesu; 4/ zasądza od Skarbu Państwa — Sądu Okręgowego w Bydgoszczy- na rzecz radcy prawnego KG C GINIE kwote 3 600 zł, podwyższoną o należny podatek VAT, tytułem pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu; 5/ kosztami sądowymi obciąża Skarb Państwa. Sędzia Joanna Sauter - Kunach --- STRONA 2 --- . Sygn. akt I C 584/10 Uzasadnienie - 'W dniu 2 września 2009 r. powód M | | wniósł powództwo przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w Bydgoszczy, w Aresztowi Śledczemu dla - "Warszawy -Mokotowa w Warszawie, Zakładowi Karnemu w Potulicach, Zakładowi Karnemu w Koronowie, Aresztowi Śledczemu w Toruniu i zażądał zasądzenia kwoty 39.000 zł. tytułem zadośćuczynienia oraz kwoty 39.000 zł na cel społeczny. Powód podniósł, że był osadzony w celach nie spełniających norm powierzchni, co stanowiło nichumanitarne warunki odbywania kary pozbawienia wolności i naruszało jego godność i prawo do U intymności. Podniósł, że w celach brak było oddzielenia urządzeń sanitarnych od szafki na żywność i stołu do spożywania posiłków, który usytuowany jest w bezpośredniej bliskości kącika sanitarnego. Powód podał, że w warunkach przeludnienia i braku oddzielenia węzła sanitarnego od powierzchni mieszkalnej spędził 1 980 dni w okresie od 9 sierpnia 2006 r. do 3 kwietnia 2009 r. w Areszcie Śledczym w Bydgoszczy, w Areszcie Śledczym Mokotów, Zakładzie Karnym ' w Potylicach, Zakładzie Karnym w Koronowie, Areszcie Śledczym w Toruniu. 'W piśmie procesowym z dnia 21 i 22 sierpnia 2012 r. (k. 469, 471) powód wniósł o zasądzenie odsetek ustawowych od dnia uprawomocnia się wyroku do dnia zapłaty. Na posiedzeniu powód podał, że od 2000 r. do dzisiaj odbywa karę w niewłaściwych warunkach osadzenia, celach nie spełniających wymogów powierzchni, a także warunków > sanitarnych i higienicznych. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Pozwany wskazał, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach dyrektor jednostki penitencjarnej może umieścić osadzonych na czas określony w warunkach, w których powierzchnia celi na jedna osobę wynosi mniej niż 3 m2. Pozwany podniósł, że działanie administracji jednostki penitencjarnej nie naruszyło dóbr osobistych powoda, a organy władzy publicznej nie działały bezprawnie. Pozwany nie kwestionował, że powód mógł okresowo przebywać w celach gdzie nie zapewniono jemu 3 m2 powierzchni, jednakże było to zgodne z przepisami prawa i o fakcie tym został powiadomiony właściwy sędzia penitencjarny. Zdaniem pozwanego powód miał zapewnione warunki odbywania kary pozbawienia wolności zgodnie z przepisami prawa, cele były wyposażone w odpowiednie i wydzielone kąciki sanitarne zapewniające zachowanie intymności, były odpowiednio 1 --- STRONA 3 --- . oświetlenie i wentylowane. Powód miał zapewniony dostęp do bieżącej wody. Pozwany podniósł że budynki w jakich przebywał powód są pod stałym nadzorem organów publicznych tj. inspekcja sanitarna, nadzór budowlany, które to instytucje dopuściły budynki do użytkowania oraz nie zakwestionowały warunków w jakich osadzenie odbywają karę pozbawienia wolności. Ponadto pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda z uwagi na wniesienie pozwu w dniu 01 września 2010 r., co skutkuje przedawnieniem roszczeń dotyczących działań pozwanego za okres osadzenia powoda przed dniem 01 września 2007 r. z uwagi na upływ 3 lat od wystąpienia zdarzenia wyrządzającego szkodę. Pozwany podniósł, że powód miał na bieżąco wiedzę dotycząca warunków, w jakich odbywał karę pozbawienia wolności i miał możliwość wystąpienia z roszczeniem cywilnoprawnym. s Sąd ustalił, co następuje: Powód od 1 września 2000 r. przebywa w izolacji więziennej. Powód był osadzony w Areszcie Śledczym w Bydgoszczy w okresie : -od 19 września 2008 r. do 31 października 2008 r. w celi nr 105 o powierzchni 16,08 m kwadratowych, - od 13 stycznia 2009 r. do 27 lutego 2009 r. w celi nr 115 o powierzchni 6,38 m kwadratowego -od 21 listopada 2008 r. do 12 grudnia 2008 r. w celi nr 206 o powierzchni 17,45 m kwadratowego = -od 12 grudnia 2008 r. do 18 grudnia 2008 r. w celi nr 105 o powierzchni 16,08 m kwadratowych, -od 13 stycznia 2009 r. do 27 lutego 2009 r. w w celi nr 114 o powierzchni 20,45 m kwadratowych, -od 27 lutego 2009 r, do 04 marca 2009 r. w celi nr 105 o powierzchni 16,08 m kwadratowych, -od 04 marca 2009 r. do 26 marca 2009 r. w celi nr 14 o powierzchni 15,41 m kwadratowych, -od 10 kwietnia 2009 r. do 24 kwietnia 2009 r. w celi nr 114 o powierzchni 20,45 m kwadratowych, " -od 24 kwietnia 2009 r. do 20 października 2010 r. w celi nr 14 o powierzchni 15,41 m kwadratowych, , 2 --- STRONA 4 --- . -od 20 października 2009 r. do 04 listopada 2009 r. w celi nr 212 o powierzchni 11,11 m kwadratowych, -od 04 listopada 2009 r. do 16 listopada 2009 r. w celi nr 14 o powierzchni 15,41 m kwadratowych, e -od 16 listopada 2009 r, do 24 listopada 2009 r. w celi nr 115 o powierzchni 6,38 m kwadratowych, -od 24 listopada 2009 r. do 02 marca 2010 r. w celi nr 105 o powierzchni 16,08 m kwadratowych, -od 02 marca 2010 . do 26 kwietnia 2010 r. w celi nr 108 o powierzchni 14,64 m kwadratowych, -od 26 kwietnia 2010 r. do 06 maja 2010 r. w celi nr 109 o powierzchni 15,46 m > kwadratowych, -od 06 maja 2010 r. do 04 czerwca 2010 r. w celi nr 108 o powierzchni 14,64 m kwadratowych. Każda cela w Areszcie Śledczym w Bydgoszczy jest wyposażona w podstawowy sprzęt kwaterunkowy . Każdy osadzony ma do dyspozycji łóżko, taboret, miejsce przy stole i w szafce na swoje rzeczy. Kąciki sanitarne są wydzielone z przestrzeni celi, a wejście do nich zasłania kotara. W zabudowie kącika sanitarnego istnieje wolna przestrzeń 20 cm od podłogi oraz większa przestrzeń od sufitu. Kąciki sanitarne są wyposażone w miskę ustępową i umywalkę z zimną wodą. Konstrukcja kącika sanitarnego, a zwłaszcza brak oddzielnej wentylacji powoduje, że fetor wytwarzający się przy wykonywaniu czynności fizjołogicznych przedostaje się do wnętrza celi. Osadzonym wydaje się środki czystości i higieny osobistej. => Cele” są ogrzewane za pomocą centralnego ogrzewania, wentylację zapewnia kratka wentylacyjna, jest możliwość otwarcia okna. Cele są oświetlone punktami świetlnymi oraz dostępem światłą przez otwór okienny. Osadzeni mają zapewnioną jedną miskę na celę do mycia, prania oraz czyszczenia podłogi. Nadto osadzeni mogą korzystać z grzałek do podgrzania wody. Powód w Areszcie Śledczym poza okresowym pobytem w szpitału był osadzony w warunkach, w których powierzchnia celi przypadająca na jednego osadzonego wynosiła poniżej 3 m?. W tej jednostce penitencjarnej zdarzało się ,ze osadzeni zmuszeni byli spać na materacach. Ilość osób w celi uniemożliwiała jednoczesne spożywanie przez niech posiłków przy stole. " 3 --- STRONA 5 --- . Administracja Aresztu Śledczego w Bydgoszczy zawiadamiała właściwego sędziego penitencjarnego o występującym przeludnieniu, którego występowanie wykazały również przeprowadzone wizytacje. Dowód: - pisma kierowane do Przewodniczącego V Wydziału Penitencjarnego Sądu Okręgowego w Bydgoszczy (k. 64-73v,206-228,317) - protokoły wizytacji Aresztu Śledczego w Bydgoszczy przez sędziego penitencjarnego z dnia 30 października 2007 r.30 września 2008 r., 12 maja 2009 r. (k. 74 - 83v) - karta historii rozmieszczenia (k. 234-239) - przesłuchanie świadka 7 s (k 295-296) TU - przesłuchanie świadka (IE 4a (k 359-360 ) - notatka służbowa z Aresztu Śledczego w Bydgoszczy ( 310-316) - karta historii rozmieszczenia (k. 321-334) - zeznania świadka RĘ UNEENIO (1..360-361) - zeznania świadka MINI KIK. 560v) - zeznania powoda A> U (k. 455- 459) Powód był osadzony w Zakładzie Karnym w Koronowie w okresach od 03 kwietnia 2007 r. do 06 kwietnia 2007 r., od 18 grudnia 2008 r. do 13 stycznia 2008 r., od 04 czerwca 2010 r. do 07 września 2010 r. , od 14 września 2010 r. do i4 marca 20011 oraz od 19 marca 2011 r. Powód skarżył się na warunki panujące w tej jednostce penitencjarnej. Jedynie na 10 i 11 oddziale były wówczas wydzielone kąciki sanitarne od reszty celi. Powód był w tej s jednostce penitencjarnej osadzony w warunkach, w których powierzchnia celi przypadająca na jednego osadzonego wynosiła poniżej 3 m. Administracja Zakładu Karnego w Koronowie zawiadamiała właściwego sędziego penitencjarnego o występującym przeludnieniu, którego występowanie wykazały również przeprowadzone wizytacje. Dowód: -pismo administracji Zakładu Karnego w Koronowie (k. 89) - karta historii rozmieszczenia (k. 90-92) -pisma kierowane do Przewodniczącego v Wydziału Penitencjarnego Sądu Okręgowego w Bydgoszczy (k. 93, 317) -odpowiedź na skargę powoda (k. 94) : 4 --- STRONA 6 --- . - protokół wizytacji Zakładu Karnego w Koronowie obejmujący II, III , IV kwartał 2008 r. oraz I kwartał 2009 r. (k 95-98) - protokół wizytacji Zakładu Karnego w Koronowie 2007 r, IV oraz I kwartał 2008 r. (k 99.101) informacja z Zakładu Karnego w Koronowie (k. 241-243, 311-316) - zeznania powoda M) DUMNA c. 455- 459) Powód był osadzony w Areszcie Śledczym Warszawa- Mokotów od 09 sierpnia 2006 r. do 17 sierpnia 2006 r. w celi nr 12 o powierzchni 7,03 metra 2 , gdzie przebywało łącznie 4 osadzonych, od 17 sierpnia 2006 r. do 30 sierpnia 2006 r. celi nr 11 2 o powierzchni 22,49 m2 — gdzie przebywało 12 osób, w celi 3 i 8 o powierzchni 21,61 metra 2 - gdzie przebywało s 12 osób; celach 9-11 o powierzchni 9,51 metra kwadratowego gdzie przebywało 6 osób, celi nr 12 o powierzchni 9,51 metra 2 gdzie przebywało 4 osoby, celi 13 o powierzchni 11,11 metra 2 , gdzie przebywało 6 osób. Każda cela w Areszcie Śledczym Warszawa- Mokotów jest wyposażona w podstawowy sprzęt kwaterunkowy tj. każdy osadzony ma łóżko, taboret, szafkę. Cele wyposażone są w stół, a kącik sanitarny ma umywalkę i ubikację. Kąciki sanitarne są wydzielone od reszty celi konstrukcją stalową obudowaną płytą pilśniową z zasłoną na wejście. Kąciki sanitarne w tej jednostce penitencjarnej nie miały zapewnionej odrębnej wentylacji i zapachy przenosiły się wprost do celi. W celach występowały insekty. Dowód: s - zeznania powoda M4 D OMINIE (i. 455- 459) - pismo z administracji Aresztu Śledczego Warszawa- Mokotów (k310) Powód był osadzony w Zakładzie Karnym w Potulicach w okresie od 15 listopada 2006 r. do 16 listopada 2006 r. do 03 kwietnia 2007 r. i był osadzony w warunkach przeludnienia o czym był poinformowany sędzia penitencjarny. Każda cela w Zakładzie Karnym w Potulicach jest wyposażona w podstawowy sprzęt kwaterunkowy tj. każdy osadzony ma łóżko, taboret, szafkę. Cele wyposażone są w stół, a kącik sanitarny zaopatrzony jest w umywalkę i ubikację. Kąciki sanitarne są wydzielone od reszty celi konstrukcją stalową obudowaną płytą pilśniową z zasłoną na wejście. Powód był osadzony w warunkach przeludnienia. Administracja Zakładu Kamego w Potulicach zawiadamiała właściwego 5 --- STRONA 7 --- . sędziego penitencjarnego o utrzymującym się przeludnieniu w czasie gdy przebywał tam powód. Dowód: -protokół z wizytacji w dniu 26 lipca 2006 r. i 16 grudnia 2006 r. ( k 124-139v) -protokół z wizytacji w od 29 listopada 2007 r. do 06 grudnia 2007 r. ( k 140-152v)) -protokoły kontroli przewodów kominowych i wentylacji ( k 154-155v) - pisma do Sędziego Penitencjarnego (k. 151-158v,229-232) - notatka służbowa ( k 318) - informacja o.pobytach powoda (k 319) - zeznania powoda My 5 (k. 455- 459) Z Powód przebywał w Areszcie Śledczym w Toruniu w okresie od 26 marca 2009 r. do 26 grudnia 2011 r., od 26 marca 2009 r. do 10 kwietnia 2009 r. w celi 204 o powierzchni 15,40 metra kwadratowego z normą zaludnienia 5 osób ,od 07 września 2010 r. do 14 września 2010 r. w celi 403 o powierzchni 16,70 metra kwadratowego z normą zaludnienia 5 osób, od 20 grudnia 2011 r. do 23 grudnia 2011 r, w celi nr 207 o powierzchni 7,90 metra kwadratowego z normą zaludnienia 2 osoby, od 23 grudnia 2011 do 26 grudnia 2011 r. w celi nr 306 o powierzchni 7,90 metra kwadratowego z normą zaludnienia 2 osoby Powód miał zapewniony w calach, w których przebywał, odpowiedni sprzęt kwaterunkowy, w szczególności łóżko, szafkę na żywność, stół, krzesło. Zapewniono jemu także odzież i środki higieny i czystości. Cele oświetlane były punktami z żarówką oraz s posiadały okna, które zapewniają dostęp światła i powietrza. Powód był osadzony w tej jednostce penitencjarnej w warunkach przeludnienia. Administracja Aresztu Śledczego w Toruniu zawiadamiała właściwego sędziego penitencjarnego o utrzymującym się przeludnieniu w czasie gdy przebywał tam powód. Powód był osadzony także w Areszcie Śledczym w Szczecinie , lecz jak sam wskazał nie panowały tam złe warunki i dlatego nie objął tego okresu swoim pozwem. Dowód: - protokół kontroli przewodów kominowych i wentylacji w Areszcie Śledczym w Toruniu z dnia 14 listopada 2008 r. (k106- 107) " - protokół kontroli sanitarnej. | w Areszcie Śledczym w Toruniu z dnia 29 grudnia 2008 r. oraz z dnia 21 grudnia 2009 r. (k 108-113), 6 --- STRONA 8 --- . - pisma do Sędziego Penitencjarnego ( k 115-117) - zeznania powoda Mp DNIE (1. 455- 459) - Notatka służbowa ( k 378, 380) - pismo administracji AŚ w Toruniu ( k 388-389) Powód cierpi na nadciśnienie tętnicze z powikłaniami, miażdżyce, kamicę nerkową, przerost gruczołu krokowego, dyskopatię, zwyrodnienie stawów, zwężenie tętnic, stłuszczenie wątroby. Powód ponadto cierpi na depresję, posiada osobowość dystemiczną z wysokim poziomem napięcia neurotycznego i osobowościowo uwarunkowaną skłonność do stanów depresyjnych, które uległy zaostrzeniu.na tle panujących warunków w jednostkach penitencjarnych, w których przebywał, a zwłaszcza w skutek panujących tam warunkach sy lokalowych. Powód leczy depresję farmakologicznie. Głównymi czynnikami stresogennymi powodującymi zaostrzenie stanów depresyjnych powoda były warunki higieniczno- sanitarne oraz przeludnienie w celach, w jakich był osadzony. Powód powinien być osadzony w celi małoosobowej, aby była zapewniona cisza i spokój w trakcie odbywania kary. Powód cierpi na wirusowe zapalenie wątroby typu Bi w związku z tym ma zaburzoną przemianę materii, co powoduje zwiększoną częstotliwość oddawania stolca oraz jego nadmierny fetor. Zmiana uwarunkowań środowiskowych w izołacji więziennej w jakich przebywałby powód może spowodować złagodzenie stanów depresyjnych u powoda. Administracja jednostek penitencjarnych miała wiedzę o stanie zdrowia powoda. Dowód: 7 - zaświadczenie o stanie zdrowia powoda z dnia 09 maja 2006 r. (k. 41-41v, 295-295v) - zeznania powoda MSI DUSINIE c. «55- 459) - opinia biegłego (k. 467-468v) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, dołączonych do akt sprawy wskazanych wyżej dokumentów, a także na podstawie zeznań świadków i powoda. Sąd nie znałazł podstaw do kwestionowania dokumentów przedstawionych przez stronę pozwaną dotyczącą ewidencji czasu pobytu powoda oraz jego rozmieszczenia w poszczególnych celach, a także zawiadomień kierowanych do sędziego penitencjarnego i uznał ich treść za prawdziwą. Ponadto Sąd dał wiarę zeznaniom świadków DĄ CNN. (HI x | TK | (ME 5 gdyż ich zeznania są logiczne i spójne. 7 --- STRONA 9 --- . Świadkowie Wy JI r (Gil szczegółowo opisali warunki sanitarne i lokalowe panujące w jednostkach penitencjarnych w jakich przebywali, Sąd uznał za wiarygodne także zeznania powoda w zakresie odbywania kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, gdyż okresowa okoliczność przeludnienia w celach została potwierdzona załączonymi dokumentami oraz zeznaniami świadków w osobach vC 0x. o] KUR i Mita IB Ponadto zeznania powoda zasługują na uwzględnienie w zakresie zabudowy kącików sanitarnych, ponieważ znajdują one potwierdzanie w zeznaniach świadków , którym Sąd dał wiarę. Nie można odmówić zeznaniom tym wiarygodności w części dotyczącej stanu zdrowia powoda, ponieważ znajduje to potwierdzenie w dokumentacji medycznej oraz opinii powołanego do sprawy biegłego. sy Sąd dał wiarę pisemnej i ustnej opinii biegłego sądowego z psychologii UA cm . Sąd w pełni podzielił treść sporządzonej opinii. Biegły bardzo szczegółowo, dokładnie i jasno opisał osobowości powoda oraz zaburzenia osobowości jakie u niego występują. Biegły wskazał, że warunki bytowe i higieniczne panujące w jednostkach penitencjarnych w jakich on przebywał mogły zaostrzyć stany depresyjne na jakie cierpi powód. Treść pisemnej opinii precyzyjnie odpowiada tezie dowodowej zawartej w postanowieniu o dopuszczeniu i przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego sądowego z dnia 12 marca 2012 r. zmienionym postanowieniem z dnia 16 lipca 2012 r. (k 397v) Biegły również dokładnie i jasno odpowiedział na pytania Sądu w opinii ustnej na posiedzeniu w dniu 16 listopada 2012 r., gdzie doprecyzował wnioski sporządzonej opinii pisemnej. Sąd oddalił wniosek dowodowy strony powodowej o przeprowadzenie oględzin cel w = jednóstkach penitencjarnych, ponieważ dotychczas przeprowadzone postępowanie dowodowe, a w szczególności zeznania świadków oraz przedłożone dokumenty w sposób dostateczny wyjaśniło wątpliwości dotyczące warunków higieniczno bytowych panujących w okresie obejmującym powództwo w jednostkach penitencjarnych w jakich był on osadzony. Sąd zważył, co następuje; W niniejszej sprawie powód domagał się zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych tj. godności przez osadzenie w warunkach naruszających treść art. 248 k.k.w. Wobec zgłoszenia przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia, rzeczą Sądu było w pierwszej kolejności rozstrzygnąć kwestię przedawnienia roszczenia. 8 --- STRONA 10 --- . Zgodnie z treścią art. 442! $ 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Powód przebywając w zakładach karnych i aresztach śledczych na bieżąco miał wiedzę o warunkach osadzenia, jego hipotetycznej szkodzie, krzywdzie jakiej doznał na skutek osadzenia w niniejszych warunkach oraz o osobie odpowiedzialnej tj. Skarb Państwa właściwy Zakład Karny. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia w związku z uzyskaniem wiedzy o szkodzie nie musi się łączyć z wiedzą o jej zakresie czy trwałości jej następstw, chyba że następnie pojawia się szkoda w nowej postaci, której wcześniej nie można było przewidzieć (tak SN w wyr. Z 24.11.1971r. ICR 491/71, OSN 1972, Nr 5, poz. 95). Powód pomimo, iż przebywał w izolacji więziennej nie był = pozbawiony możności podejmowania działań zmierzających do ochrony swych praw. Miał możliwość wcześniejszego wystąpienia z roszczeniem. W związku z powyższym, wobec podniesienia przez pozwanego zarzutu przedawnienia, Sąd uznał, iż roszczenia związane z okresem odbywania kary pozbawienia wolności, przed dniem 02 września 2009 r. uległy przedawnieniu, wobec wniesienia powództwa w dniu 02 września 2009 r. Instytucja zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, którego dochodzi powód jest uregulowana w przepisach art. 23, 24 i 448 Kodeksu cywilnego. Na podstawie tych przepisów formułowane są przesłanki ochrony dóbr osobistych, którymi są: wskazanie naruszonego dobra osobistego, istnienie działania lub zaniechania sprawcy krzywdy niemajątkowej, istnienie tejże krzywdy wynikającej z naruszenia przez pozwanego dobra osobistego powoda, związek przyczynowy między krzywdą niemajątkową a działaniem lub = zanićchaniem sprawcy krzywdy niemajątkowej. Ponadto osoba dochodząca dodatkowo zadośćuczynienia pieniężnego, ma obowiązek udowodnić, w przypadku bezprawnego działania lub zaniechania sprawcy krzywdy, winę sprawcy. Dodatkowo należy wskazać, że krzywdą niemajątkową są ujemne przeżycia związane z cierpieniami fizycznymi i psychicznymi pokrzywdzonego (sygn. akt I PKN 660/00, LEX 80854). Należy zauważyć, że wskazanie, jakie dobro osobiste zostąło naruszone i ustalenie postaci krzywdy jest kluczowe dla rozważania roszczenia o zadośćuczynienie (tak np. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 lipca 2002 r., sygn. akt V CKN 1095/00). Dobro osobiste to wartość związana z człowiekiem, która jest wartością nieprzenoszalną, niezbywalną i przysługuje jedynie pierwotnemu jej podmiotowi. Katalog dóbr osobistych podlegających ochronie nie jest wprawdzie katalogiem zamkniętym, jednakże nie zwalnia to w żaden sposób 9 --- STRONA 11 --- . powoda ze wskazania, które z tych dóbr osobistych zostało naruszone, Jest to niezbędne również dlatego, że poszczególne dobra osobiste różnią się wartością i zakresem ochrony. Pomimo, że katalog dóbr osobistych określonych w art. 23 k.c. ma charakter otwarty, a ich lista jest stopniowo poszerzana przez judykaturę, nie można go jednak traktować dowolnie. Jak podniósł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 maja 2002 r. (sygn. akt IV CKN 1076/00) „dobra osobiste są czymś szczególnie cennym, trzeba więc dążyć do zapewnienia ich ochrony w każdym przypadku w którym odniesiony w nich uszczerbek znajduje potwierdzenie nie tylko w odczuciu samego zainteresowanego, ale i w zobiektywizowanej ocenie zewnętrznej. Z drugiej strony nie można nadużywać instrumentów prawnych właściwych tej ochronie dla przypadków drobnych, incydentalnych, dotyczących wyłącznie subiektywnych przeżyć samego powoda. Taki sposób postępowania doprowadziłby = bowiem do niedopuszczalnego deprecjonowania samego przedmiotu ochrony”. Żądający zadośćuczynienia pieniężnego powinien wykazać nadto, że naruszenie jego dóbr osobistych było bezprawne. Odrębne ukształtowanie obowiązku dowodowego w odniesieniu do bezprawności nie zostało bowiem powtórzone w art. 448 k.c. ani nie wynika z zasad ogólnych. Jest zaś zasadą, że uregulowania o charakterze szczególnym, a taki charakter ma ujęcie przesłanek w art. 24 kc, nie powinny być wykładane rozszerzająco (tak: Jan Błeszyński [w:] Glosa do wyroku Sądu Najwyzszegi dnia 27 lutego 2003 r, sygn. akt IV CKN 1819/00, OSP z 2004 r., nr 6, s. 75). W związku z powyższym to na powodzie, w przypadku domagania się zadośćuczynienia pieniężnego, ciąży obowiązek wykazania bezprawności działania pozwanego Skarbu Państwa w przedmiotowej sprawie. W orzecznictwie sądowym wyrażono także tezę o tym, że przesłanką odpowiedzialności przewidzianej w art. 448 k.c. jest nie tylko bezprawne, ale i zawinione działanie sprawcy krzywdy- naruszenia dobra osobistego (por. wyrok SN z dnia 12 grudnia 2002 r. sygn. akt V CKN 1581/00, opubl. OSN 2004, Nr 4, poz. 53 oraz wyrok SN z dnia 15 czerwca 2005 r. sygn. IV CK 805/04 opubl. LEX nr 177221). W niniejszej sprawie powód domagał się zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych godności, prawa do intymności oraz zdrowia. Ciężar wykazania, że nastąpiło naruszenie dobra osobistego działaniem pozwanego, zgodnie z treścią art. 6 k.c., spoczywa na powodzie, natomiast wykazanie braku bezprawności, wobec domniemania wynikającego z treści art. 24 k.c. spoczywa na pozwanym. Zdaniem Sądu powód wykazał, że przebywał w jednostkach penitencjarnych w warunkach przeludnienia i nie miało to charakteru przejściowego. Jego roszczenie w tym zakresie jest poparte dołączona dokumentacją z jednostek penitencjarnych, w których był 10 --- STRONA 12 --- . osadzony. Osadzenie w takich warunkach nie miało charakteru przejściowego tzn obejmującego kilka dni lecz miało charakter ciągły. W ocenie Sądu powód wykazał, iż odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach naruszających jego godność osobistą. Zarówno powód, jak i świadkowie u W BE; | x (HS zgodnie zeznali, iż w celach, w których przebywał powód było przeludnienie, gdyż wielkość powierzchni celi na jednego osadzonego wynosiła poniżej 3 m”. Osadzenie w takich warunkach nie było wyjątkowe i krótkotrwałe lecz trwało łącznie prawie 16 miesięcy. Obowiązujący w okresie objętym powództwem przepis art. 248 k.k.w. pozwalał dyrektorowi jednostki penitencjarnej na umieszczanie skazanego w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m* na jedną osobę, jednakże mogło to nastąpić w szczególnie uzasadnionych s wypadkach i tylko na czas określony. Okoliczność ta wynika jednoznacznie z przedłożonych dokumentów dotyczących osadzenia powoda, a także pism kierowanych przez administrację jednostek penitencjarnych do właściwych Wydziałów penitencjarnych — informujące o występującym przeludnieniu w okresie w jakim przebywał tam powód. Sad stoi na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie nie sposób jest przyjąć, iż osadzenie w różnych celach przez tak długi okres czasu spełniało normę art, 248 k.k.w. Sąd w swoich rozważania podzielił pogląd Sądu Najwyższego zawarty w wyroku z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, odnośnie tego, że osadzenie skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności w przełudnionej celi, w której nie oddzielono urządzeń sanitarnych od reszty pomieszczenia i nie zapewniono wszystkim skazanym osobnego miejsca do spania, może stanowić naruszenie dóbr osobistych w postaci godności i prawa do s intymności oraz uzasadniać odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 k.c. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Najwyższy wskazał, że "Zgodnie z art. 30 Konstytucji, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona stanowi obowiązek władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 11 --- STRONA 13 --- . 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 e.k.p.e. stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom ósadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady s na grunt prawa polskiego, Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności, uznał za obowiązek państwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (wyrok z dnia 5 grudnia 1979 r., skarga 8224/78, i z dnia 12 stycznia 1995 r., skarga 21915/93). Zajmując się kwestią wielkości celi, w jakiej powinni przebywać więźniowie, jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, Trybunał uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię 2,8 m”, przypadającą na osadzonego w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2006 r. (skarga nr 73786/01). W orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2001 r. (skarga nr 28524/95) stwierdził, że = przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia i niższości i może być oceniane jako upokarzające oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 e.k.p.c. W orzeczeniu z dnia 6 marca 2001 r. (skarga nr 40907/98) uznał, że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania." Należy zauważyć, iż przepis ten, obecnie uchylony, będący odstępstwem od normy zawartej w art. 110 k.k.w. podlega ścisłej, interpretacji. Dlatego w odniesieniu do każdego odstępstwa od normy powierzchniowej pozwany powinien wykazać, że takie szczególnie uzasadnione wypadki trwały kilka miesięcy. Pozwany temu nie sprostał. Nie można uznać za 12 --- STRONA 14 --- . wystarczające informowanie sędziego penitencjamego o przekroczeniu normy powierzchniowej w całym areszcie śledczym. W ocenie Sądu takie działanie pozwanego nie uchyla niezgodnego z prawem umieszczania powoda w celach nie spełniających minimalnych wymagań powierzchniowych. - Ponadto należy zaznaczyć, że powód w momencie osadzenia go w warunkach przeludnienia nie był osobą zdrową, cierpiał na szereg dolegliwości w tym na depresję o czym pozwany wiedział. Jak wynika z opinii biegłego stan depresyjny powoda w skutek panujących warunków w celach uległ pogorszeniu tzn. objawy się zaostrzyły. Wywołało to u niego negatywne skutki psychiczne i fizyczne powodujące poczucie krzywdy. Ponadto problemu zdrowotne powoda związane z niewłaściwą przemianą materii oraz zapaleniem wątroby i związana z tym konieczność częstego poddawania stolca w = warunkach, gdzie panowało przeludnienie w celi, kącik sanitarny nie zapewniał odpowiedniej intymności oraz brak należytej wentylacji jego konstrukcji narażało powoda na szykany współosadzonych w związku z przedostającym się do celi fetorem jego odchodów. Okoliczność ta niewątpliwie potęgowała u powoda poczucie krzywdy i poniżenia, a także zaostrzała stan depresyjny, na który cierpi. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu przebywanie powoda w celach przeludnionych, gdzie na jednego osadzonego przypadało nawet mniej niż 3 m* powierzchni celi, z kącikiem sanitarnym odgrodzonym od reszty celi zabudową metalową z kotarą w otworze drzwiowym i insektami jak to miało miejsce w Areszcie Śledczym Warszawa- Mokotów naruszyło prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności. Osadzenie powoda w przeludnionej celi, poniżej normy określone w art. 110 $ 2 kkw, w stanówiło działanie bezprawne w rozumieniu art. 24 kc. Poza tym inne niedogodności takie jak złe warunki sanitarne i wentylacyjne wywołały poczucie krzywdy. W szczególności wymiary kącika, usytuowanie oraz wygrodzenie w postaci częściowo zakrywającego to miejsce parawanu nie pozwalają na zachowanie intymności podczas wykonywania czynności higienicznych i swobodnego korzystania z tego typu pomieszczenia. Powołany w sprawie biegły z dziedziny psychologii -a wskazał, że w wyniku osadzenia powoda w warunkach przeludnienia mogło dojść do modyfikacji jego jednostki chorobowej, a także do zaostrzenia występującego u niego stanu depresyjnego. Pozwany wiedział o schorzeniach powoda i pomimo tego nie zapewnił jemu warunków odbywania kary adekwatnych do jego stanu zdrowia. Powód powinien być 13 --- STRONA 15 --- . osadzony w celi z mniejszą ilością osób, z zapewnieniem ciszy i spokoju w trakcie odbywania kary. Długotrwałość przebywania powoda w przeludnionej celi oraz depresja, na którą cierpi zwiększają poczucie krzywdy. - Reasumując, w ocenie Sądu pozwany naruszył dobra osobiste powoda poprzez umieszczenie go w przeludnionych celach oraz w złych warunkach sanitarnych i wentylacyjnych przez łączny okres 16 miesięcy oraz naruszył treść art. 110 $ 2 k.k.w. i art. 248 k.k.w., co rodzi odpowiedzialność pozwanego określoną w art. 24 $ 1 k.c. i art. 448 k.c. Natomiast w zakresie pozostałych roszczeń powoda działania pozwanego były zgodne z prawem, niezawinione, co skutkuje brakiem odpowiędzialności pozwanego. Określając wysokość zadośćuczynienia Sąd miał na uwadze rozmiar krzywdy jakiej Co powód dóznał na skutek długotrwałego przebywania w warunkach naruszających jego dobra osobiste. Żądanie powóda zasądzenia kwoty. 38 000 zł z tytułu przebywania w warunkach przeludnienia należało uznać za zupełnie nieadekwatne do doznanej krzywdy. Powód odbywa karę pozbawienia wolności, która jest skutkiem jego własnego zachowania. Zadośćuczynienie ma na celu jedynie naprawienie tej części krzywdy, która związana jest z niezgodnym z prawem zwiększeniem uciążliwości odbywania kary pozbawienia wolności, Określając wysokość zadośćuczynienia trzeba mieć na uwadze zarówno możliwości zarobkowe powoda w warunkach pozbawienia wolności, jak i możliwości zaspokajania przez niego potrzeb osobistych. Nie można przy tym abstrahować od realiów życia w naszym kraju. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd uznał kwotę 5 000 zł za odpowiednią sumę zadośćuczynienia pieniężnego i orzekł jak w pkt. 1 wyroku na podstawie art. 24 $ 1 i >; art. 488 kc, Jako datę początkową naliczania należnych odsetek ustawowych od zasądzonej kwoty Sąd wskazał dzień uprawomocnienia się wyroku. W pozostałej części powództwo należało oddalić jako nadmiernie wygórowane. Zadośćuczynienie ma bowiem na celu jedynie naprawienie krzywdy związanej z niezgodnym z prawem zwiększeniem uciążliwości odbywania kary pozbawienia wolności. Sąd na podstawie $ 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. (Dz. U. z dnia 3 października 2002 r.) zasądził od Skarbu Państwa kwotę 3600 zł na rzecz radcy prawnego Krzysztofa Chojnackiego tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. 14 --- STRONA 16 --- . Sąd, z uwagi na sytuację materialną powoda, który nie posiada majątku ani stałego chodu oraz obecnie jest pozbawiony wolności na podstawie art. 102 k.p.c. nie obciążył powoda kosztami procesu, a kosztami sądowymi, od uiszczenia których powód był zwolniony , na podstawie art. 113 ust. 1 a contrario ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, obciążył Skarb Państwa. SSO Joanna Sauter-Kunach = U - 15