Wyrok I C 580/09 Dnia 25 października 2011 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział I Cywilny w składzie nastę

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 580/09 Dnia 25 października 2011 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący : SSO Cezary Wieczorek Protokolant: prot. sąd. Agata Kasalik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2011r. w N. sprawy z powództwa R. M. przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w N. o zapłatę I. Oddala powództwo. II. Zasądza od powoda R. M. na rzecz strony pozwanej Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w N. kwotę 3 600,00zł /trzy tysiące sześćset złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. III. Nieuiszczonymi kosztami sądowymi obciąża Skarb Państwa. IV. Przyznaje ze środków Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Nowym Sączu na rzecz adw. P. M. z Kancelarii Adwokackiej w N. ul. (…), kwotę 4 428,00zł /cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych/, w tym 828,00zł /osiemset dwadzieścia osiem złotych/ podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi R. M. z urzędu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 580/09 UZASADNIENIE do wyroku Sądu z dnia 25.10.2011r. Powód R. M. domagał się zasądzenia od strony pozwanej Skarbu Państwa - Dyrektora Zakładu Karnego w N. kwoty 80 000,00zł zadośćuczynienia za cierpienia oraz uszczerbek na zdrowiu powstały u niego podczas odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w N. Argumentując zasadność zgłoszonego żądania powód podniósł, że podczas pobytu w Zakładzie Karnym w N. w okresie 4.06.2008r. – 14.08.2009r. nabawił się przepukliny roztworu przełykowego z niewielkim przerzucaniem treści żołądka do przełyku. Leczenie, którego zostało mu zaordynowane w warunkach izolacji więziennej było nieprawidłowe, lekarze bagatelizowali skargi i prośby powoda o leki. Zdaniem R. M. w związku z nieprawidłowym działaniem służby zdrowia w Zakładzie Karnym w N., w szczególności doktora H. B., doszło do powstania u powoda stałego uszczerbku na zdrowiu. Dopiero w dniu 2.03.2009r. w Areszcie Śledczym w K. wykonano u powoda gastroskopię, która ujawniła przepuklinę roztworu przełykowego z niewielkim zarzucaniem treści żołądkowej do przełyku. Powód podkreślił, że przybył do zakładu karnego jako osoba zdrowa, dopiero po pewnym czasie pobytu w tej placówce penitencjarnej zaczął odczuwać dolegliwości zdrowotne, ujawniła się przepuklina roztworu przełykowego , która wiąże się dla niego z poważnymi konsekwencjami. W ocenie powoda gdyby lekarze zareagowali w odpowiednim czasie na jego skargi, do rozwinięcia choroby prawdopodobnie by nie doszło. Do bólu fizycznego doszły u powoda cierpienia psychiczne związane z lekceważeniem jego osoby oraz problemów zdrowotnych. Obecnie konieczne jest przeprowadzenie u powoda resekcji żołądka. Powód twierdził, że przebywał w celach przeludnionych, co potęgowało u niego stres, który miał wpływ na rozwój choroby. /k.1-2, 75, 124-125, 140v/ Strona pozwana Skarb Państwa - Dyrektor Zakładu Karnego w N., wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu. Zaprzeczyła, by powód nabawił się wskazanych przez niego schorzeń podczas odbywania kary pozbawienia wolności w zakładzie Karnym w N. /k.41-42/ Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód R. M., ur.(…)., s. P., odbywał karę pobawienia wolności w Zakładzie Karnym w N. w okresach: 4.06.2008r. – 14.08.2009r. Był osadzony w następujących celach mieszkalnych: - nr (…) o pow. 22,33m 2 w okresie: 4.06.2008-10.06.2008, gdzie przebywało łącznie 7 osadzonych 10.06.2008 – 1.07.2008 – 6 osadzonych 1.07.2008-9.07.2008 – 8 osadzonych 9.07.2008-25.07.2008 – 7 osadzonych 25.07.2008 – 27.07.2008 – 8 osadzonych 28.07.2008 – 30.07.2008 – 7 osadzonych 30.07.20078 – 4.08.2008 – 6 osadzonych 4.08.2008 – 7.08.2008 – 7 osadzonych 7.08.2008 – 13.08.2008 – 8 osadzonych 13.08.2008 – 23.08.2008 – 7 osadzonych 23.08.2008 – 27.08.2008 – 8 osadzonych --- STRONA 3 --- - nr (…) o pow. 27,21m 2 w okresie: 27.08.2008 – 3.09.2008 – 8 osadzonych 3.09.2008 – 17.09.2008 – 10 osadzonych 17.09.2008 – 18.09.2008 – 9 osadzonych 18.09.2008 – 24.09.2008 – 10 osadzonych 24.09.2008 – 7.10.2008 – 9 osadzonych 7.10.2008 – 16.10.2008 – 8 osadzonych 16.10.2008 -22.10.2008 – 10 osadzonych 22.10.2008-24.10.2008 - 9 osadzonych 28.10.20008-19.12.2008. – 10 osadzonych 19.12.2008-15.01.2009 – 9 osadzonych 15.01.2009 – 12.02.2009 - 9 osadzonych 12.02.2009 – 26.03.2009 – 9 osadzonych 26.03.2009 – 21.04.2009 – 10 osadzonych 21.04.2009-24.04.2009 – 9 osadzonych 24.04.2009-8.05.2009 – 8 osadzonych 8.05.2009-10.05.2009 - 9 osadzonych 20.05.2009-28.05.2009 - 10 osadzonych 18.05.2009 – 15.06.2009 – 9 osadzonych 15.06.2009-18.06.2009 – 8 osadzonych 18.06.2009 – 2.07.2009 – 7 osadzonych 2.07.2009-10.07.2009 - 6 osadzonych 10.07.2009-13.07.2009 - 5 osadzonych 13.07.2009-17.07.2009 – 6 osadzonych - nr (…) o pow. 17,50m 2 w okresie: 17.07.2009-20.07.2009 – 5 osadzonych 20.07.2009-10.08.2009 – 6 osadzonych - nr (…) o pow. 27,20m 2 w okresie: 10.08.2009-13.08.2009 – 8 osadzonych 13.08.2009-14.08.2009 – 10 osadzonych W dniu 14.08.2009r. powód został przetransportowany do Zakładu Karnego w N. /dowód: informacja ZK N. dnia 10.02.2010r. – k.91-93, informacja o pobytach i orzeczeniach z dnia 3.02.2010r. – k.94, informacja o stanie zaludnienia Zakładu Karnego w N. na dzień 30.06.2008r., 1.08.2008r., 31.08.2008r., 30.09.2008r., 31.10.2008r., 3.12.2008r., 31.01.2009r., 28.02.2009r., 31.03.2009r., 30.04.2009r., 31.05.2009r., 30.06.2009r., 31.07.2009r. – k.107- 120/ W Zakładzie Karnym w N. powód miał zapewnioną należytą opiekę medyczną. Często przebywał w ambulatorium i zgłaszał się na wizyty lekarskie. Miał ordynowane stosowne leki na zgłaszane przez niego dolegliwości gastryczne. W marcu 2009r. został skierowany na badania do szpitala przy Areszcie Śledczym w K. R. M. był uzależniony od leku o nazwie clonazepam i wymuszał na lekarzach przepisywanie tego leku, szantażując ich pisaniem donosów i skarg. /dowód: książka zdrowia powoda – k.63, zeznania świadka H. B. – k.151v-152/ Powód wielokrotnie składał skargi na działanie służby zdrowia w Zakładzie Karnym w N., które kierował do Dyrektora Zakładu oraz do Ministra Zdrowia. Skargi składane na tle odmowy udzielania powodowi leku o nazwie clonazepam były oddalane przez Dyrektora Zakładu Karnego jako nieuzasadnione. --- STRONA 4 --- W Zakładzie Karnym w T., gdzie R. M. przebywał przed przetransportowaniem do N., rozpoznano u powoda nadużywanie i uzależnienie od leku clonazepam. W dniu 2.03.2009r. w Areszcie Śledczym w K. wykonano u powoda badanie gastroskopowe, podczas którego rozpoznano niewielką przepuklinę roztworu przełykowego z niewielkim zarzucaniem treści żołądkowej do przełyku. W Zakładzie Karnym w N. R. M. otrzymywał leki związane z tym schorzeniem. Powód był konsultowany przez lekarza kardiologa i internistę oraz internistę reumatologa. Rozpatrując skargę powoda Dyrektor Zakładu ustalił, że powód wymusza clonazepam praktycznie codziennie i od każdego lekarza oraz zagroził, że jeśli nie będzie go otrzymywał w takich porach i dawkach, w jakich tego zażąda, będzie pisał skargi. Gdy odmawiano mu wydawania tego leku, powód urządzał kilkudniowe głodówki, za co z kolei były na niego nakładane kary dyscyplinarne. /dowód: rozpoznanie skargi powoda z dnia 15.03.2009r., 3.08.2009r. OI/P-0510/271/09/S/NS z dnia 11.05.2009r., 18.09.2009r. – k.44, 51, sprawozdanie z przeprowadzonych czynności wyjaśniających z dnia 9.04.2009r., 7.09.2009r. – k.46, 49, skarga z dnia 15.03.2009r., 3.08.2009r. – k.47, 83-84, częściowo zeznania świadka A. M.– k.141v/ Przepuklina roztworu przełykowego nie powstała u powoda podczas i na skutek warunków odbywania kary pozbawienia wolność w Zakładzie Karnym w N. Przepuklina roztworu przełykowego wśród osób znajdujących się w przedziale wiekowym powoda, występuje u około 45% populacji. Jest to anomalia anatomiczna powodująca przemieszczanie się części przedprzeponowej przełyku ponad przeponę. Nie istnieje jakikolwiek związek przyczynowy jej powstania z miejscem pobytu, w tym z pobytem powoda w Zakładzie Karnym w N. Towarzyszące przepuklinie okresowe zarzucanie treści żołądkowej do przełyku jest typowe i nie ma związku z miejscem pobytu osoby, u której występuje. Schorzenie o stopniu zaawansowania ujawnionym u powoda, nie powoduje trwałego uszczerbku na zdrowiu. Dolegliwości charakterystyczne dla przepukliny, tj. zgagę, powód zgłaszał od sierpnia 2007r. i otrzymywał leki. Badania lekarskie odbywały się nawet 5 razy w miesiącu, a normą była częstotliwość badań 2-3 razy w miesiącu. Każdorazowo powodowi były ordynowane właściwe leki: Ranigast, Polprazol, Metoclopramid. Podczas badania gastroskopowego powoda w marcu 2009r., kiedy ujawniona została przepuklina roztworu przełykowego i niewielkie zarzucanie treści żołądkowej do przełyku, nie stwierdzono zmian zapalnych śluzówki przełyku, co byłoby typowe dla nieleczonej choroby refluksowej. Podczas pobytu w Zakładzie Karnym w N. powód był właściwie leczony, a dostępność do badania lekarskiego przewyższała niejednokrotnie możliwości dostępu do lekarza przeciętnego obywatela. Zachowanie powoda wskazuje na zmiany organiczne w ośrodkowym układzie nerwowym związane z nadużywaniem leku o nazwie clonazepam. /dowód: opinia sądowo-lekarska lek. med. M. K. – k.216-217, 294/ Cele mieszkalne w Zakładzie Karnym w N. są wyposażone w tzw. wentylację grawitacyjną. Wentylacja odbywa się również poprzez stolarkę okienną. Więźniowie nie są ograniczani w możliwości wietrzenia cel, za wyjątkiem uzgodnień pomiędzy samymi osadzonymi przebywającymi w celi. Cele w zakładzie są podobne pod względem układu, położenia oraz wyposażenia. W każdej celi znajduje się obudowany kącik sanitarny. Obudowa stanowi osłonę z konstrukcji stalowej oraz płyty wiórowej posiadającej drzwi. Zasłona nie sięga do samego sufitu, lecz do wysokości około 220-230cm. Kącik sanitarny jest zamykany od środka. W kąciku sanitarnym mieszczą się: muszla klozetowa, umywalka, szafka, oświetlenie i lustro. Na wyposażeniu każdej celi są łóżka, szafki, taborety, stoły oraz własny sprzęt osadzonych, w szczególności sprzęt rtv, grzałki, czajniki. Każda cela wyposażona jest --- STRONA 5 --- w instalację umożliwiającą komunikowanie się z dyżurnym. Cele ogrzewane są CO. Okna mogą być otwierane. Oświetlenie jest sztuczne, żarowe. W nocy oświetlenie w celi jest wygaszane przez oddziałowego, pozostawiane jest oświetlenie w kąciku sanitarnym. Doprowadzony jest głośnik radiowęzłowy. Łóżka są jednopiętrowe. W większości cel są kratki wentylacyjne, ale ze względów bezpieczeństwa może się zdarzyć, że w niektórych celach tych kratek nie ma lub zostały zatkane. Co roku przeprowadzana jest kontrola wentylacji. Współwięźniowie przebywający w jednej celi z powodem nie zgłaszali większych zastrzeżeń do warunków panujących w zakładzie. /dowód: częściowo zeznania świadka A. M. – k.141, M. M. – k.249v/ Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dołączonej do akt dokumentacji medycznej powoda, opinii biegłej oraz zeznań świadków. Opinia biegłej specjalisty chorób wewnętrznych i gastrologii lek. med. M. K. jest kompletna, fachowa. Biegła opierając się na dostarczonej dokumentacji medycznej leczenia powoda wyjaśniła nie tylko specyfikę zgłaszanego schorzenia, ale i wskazała na jego anatomiczną genezę, niezależną od warunków pobytu osoby, u której schorzenie występuje. Bazując na posiadanej wiedzy specjalnej z dziedziny gastrologii oraz doświadczeniu w leczeniu podobnych przypadków, dokonała oceny procesu leczenia powoda oraz ordynowanych leków. Tezy opinii biegłej nie zostały skutecznie zakwestionowane, dlatego Sąd w pełni oparł się na nich ustalając stan faktyczny oraz rozważając podstawy odpowiedzialności strony pozwanej. Biegła wyraźnie wskazała, że miejsce pobytu R. M. nie miało wpływu na powstanie lub rozwój choroby. Błędna jest zatem argumentacja powoda, że stres związany z pobytem w warunkach izolacji więziennej był czynnikiem wpływającym na pogorszenie jego stanu zdrowia i rozwój choroby. Zauważyć należy, że powód był poddawany częstym badaniom lekarskim oraz został skierowany na badanie gastrologiczne do Aresztu Śledczego w K. Zeznaniom świadków A. M. /k.141/, M. M. /k.249v/ Sąd dał wiarę jedynie w części, tj. w zakresie w jakim odnieśli się do faktu odbywania kary pozbawienia wolności w jednej celi z powodem, przyjmowania przez niego leków, warunków panujących w celi. W pozostałym zakresie zeznania świadków nie zostały uwzględnione, ponieważ zawierały własne oceny osadzonych co do warunków w jakich powinni oni jako więźniowie odbywać karę pozbawienia wolności. A. M. potwierdził, że powód buntując się przeciwko odmowie zapisywania mu żądanego leku /clonazepamu/, od którego był uzależniony, odmawiał przyjmowania posiłków, za co z kolei były na niego nakładane kary dyscyplinarne. Świadek H. B. – kierownik ambulatorium w Zakładzie Karnym zeznawał rzeczowo i konkretnie na okoliczność opieki medycznej zapewnianej osadzonym w Zakładzie Karnym w N. Posiłkując się dokumentacją medyczną powoda odniósł się do opieki nad nim sprawowanej oraz jego stanu zdrowia podczas pobytu w zakładzie. Jego zeznania nie zawierają sprzeczności, znajdują odzwierciedlenie w regulaminie odbywania kary pozbawienia wolności co do uprawnienia osadzonych do korzystania z opieki medycznej oraz dołączonej dokumentacji medycznej powoda. Sąd pominął dowód z przesłuchania powoda R. M., który pomimo opuszczenia zakładu karnego w dniu 1.06.2011r. i uprzednim skutecznym wezwaniu go na termin rozprawy wyznaczony na dzień 25.10.2011r., nie stawił się. Okoliczności sprawy zostały dostatecznie --- STRONA 6 --- wyjaśnione, dlatego mając na uwadze fakultatywność dowodu z zeznań stron /art.299 kpc/, Sąd ten dowód pominął. Sąd zważył, co następuje: Powód R. M. domagał się zasądzenia od strony pozwanej Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w N. kwoty 80 000,00zł zadośćuczynienia. Powództwo podlega oddaleniu. Za niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa. Z mocy art. 23 w zw. z art.24 §2 kc jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych, czyli określonych w art.444 oraz art.448 kc, które stanowią, iż w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty, a jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty. W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Dla uwzględnienia żądania określonego w art.24 kc wystarczające jest wykazanie, że działanie pozwanego miało charakter bezprawny, przy czym pamiętać należy, że z przepisu tego wynika domniemanie bezprawności działania pozwanego. To na pozwanym ciąży obowiązek wykazania, że podjęte przez niego działanie lub jego zachowanie nie było bezprawne. Podkreślił to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. V CSK 431/06, gdzie skonstatował: ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych, spoczywa na pozwanym /art. 6 w związku z art. 24 kc/. Dla zasądzenia roszczenia pieniężnego na rzecz powoda konieczne jest wykazanie obok bezprawności jeszcze zawinionego działania pozwanego, przy czym wystarczające jest wykazanie choćby najmniejszego stopnia winy. W jednym z najnowszych orzeczeń, dotyczących problematyki warunków odbywania kary pozbawienia wolności przez osadzonych, Sąd Najwyższy wyrzekł, że umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m 2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych. Odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 kc za krzywdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy od winy, lecz każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie /vide uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 18.10.2011 r., sygn. akt III CZP 25/11/. Rozpoznając żądanie R. M. należy uwzględnić specyfikę sytuacji, w kontekście której powód sformułował swoje roszczenie. Powód był więźniem osadzonym przez pewien okres w Zakładzie Karnym w N. na skutek orzeczenia przez Sąd kary pobawienia wolności. Sam fakt skazania i orzeczenia wobec powoda kary pozbawienia wolności nie powoduje umniejszenia standardów traktowania takiej osoby jako podmiotu praw, któremu przysługuje ochrona dóbr osobistych, tj. godność, prawo do prywatności i intymności, ochrony zdrowia, odpowiednich warunków bytowych. Niemniej jednak uwzględnić należy dolegliwość wynikłą z samego faktu przebywania w zakładzie karnym celem odbycia kary. Dolegliwości osadzonego w takiej placówce penitencjarnej wywołane samym faktem izolacji i standardów więziennictwa w danym kraju nie mogą zostać poczytane jako naruszenie dóbr osobistych człowieka. Dla --- STRONA 7 --- stwierdzenia, iż do naruszenia tych dóbr doszło, konieczne jest wskazanie okoliczności, które wykraczają poza niedogodności izolacji więziennej, są nastawione na świadome poniżenie, upokorzenie i dotknięcie osadzonego więźnia. W wyroku z dnia 15 lipca 2002r. /Kałasznikow przeciwko Rosji, nr 47095/99/ Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził, że warunki, na które uskarżają się więźniowie przebywający w przeludnionych celach nie ograniczają się do samego nieprzestrzegania metrażu. Ocenie prawnej podlega skumulowany efekt tych warunków takich jak np. złe warunki sanitarne, niehigieniczność i brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, zła wentylacja. Za podstawę do uwzględnienia roszczenia osoby osadzonej uważane jest także: niezapewnienie prywatności przy korzystaniu z toalety, pozbawienie możliwości spożywania posiłków przy stole, zmuszanie do przebywania w tym samym pomieszczeniu z osobą załatwiającą swoje potrzeby fizjologiczne, niezapewnienie osobnego miejsca do spania /vide wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2007r., sygn. I ACa 499/07, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007r., sygn. V CSK 431/06/. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego Paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966r. /Dz.U. z 1977r. nr 38, poz. 167 i 169/ zgodnie z którym każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka /EKPCz/ stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikiem powyższych norm prawa międzynarodowego są dyrektywy w art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Konstytucja RP statuuje, że nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu. Zakazuje się stosowania kar cielesnych /art.40/. Każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny /art.41ust.4/. W ocenie Sądu powód nie udowodnił, by doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, ponieważ pozwany Zakład Karny w N. wykazał, że jego zachowanie nie było bezprawne ani zawinione. Zasadniczym zarzutem R. M. wobec strony pozwanej było nabawienie się przez niego tych dolegliwości w postaci przepukliny roztworu przełykowego z zarzucaniem treści żołądkowej do przełyku. Zdaniem powoda warunki odbywania kary pozbawienia wolności, w tym przede wszystkim nieprawidłowa opieka lekarska, doprowadziły do ujawnienia się u niego wskazanego schorzenia. Biegła specjalista ds. gastrologii lek. med. M. K. po przeanalizowaniu dokumentacji medycznej leczenia powoda wykluczyła, by do powstania lub rozwoju choroby doszło u powoda na skutek warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Biegła podkreśliła, że ujawnione schorzenie jest wynikiem anomalii anatomicznej występującej u powoda. Dolegliwości z tym związane powód zgłaszał jeszcze przed umieszczeniem w Zakładzie Karnym w N. Leki ordynowane powodowi przez pracowników ambulatorium zakładu karnego były adekwatne do zgłaszanych dolegliwości. Powód często --- STRONA 8 --- korzystał z badań lekarskich oraz przebywał w ambulatorium. W marcu 2009r. został nawet skierowany na badanie gastrologiczne do szpitala przy Areszcie Śledczym w K. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że głównym powodem niezadowolenia powoda ze stanu opieki medycznej w Zakładzie Karnym w N. były odmowy udzielania mu leku, od którego był uzależniony, tj. clonazepamu. To na tym tle dochodziło do konfliktowych sytuacji pomiędzy powodem a lekarzem ambulatorium, pisania skarg oraz odmowy przyjmowania posiłków. Z dokumentacji medycznej nie wynika, natomiast, aby powód miał zastrzeżenia co do leków ordynowanych w związku z przepukliną roztworu przełykowego. Swoje roszczenia z tym związane ujawnił dopiero po zdiagnozowaniu tej anomalii podczas badania w marcu 2009r. w Areszcie Śledczym w K. Badanie zostało wykonane w marcu 2009r., a pozew został złożony w maju 2009r. Zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wykluczył, aby zachowanie pozwanego Zakładu Karnego w N. było bezprawne lub zawinione i aby pozostawało w związku przyczynowym z ujawnionym u powoda schorzeniem, czyli przepukliną roztworu przełykowego. Nie ma także podstaw do uznania, aby warunki odbywania kary pozbawienia wolności naruszyły inne dobra osobiste powoda, w tym prawo do ustawowo przewidzianego uprawnienia zachowania powierzchni 3m 2 na osobę w celi. Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności, uznał za obowiązek państwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności /wyrok z dnia 5 grudnia 1979r., skarga 8224/78 i z dnia 12 stycznia 1995r., skarga 21915/93/. Zajmując się problematyką wielkości celi, w jakiej powinni przebywać więźniowie, jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, Trybunał uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię 2,8m 2 , przypadającą na osadzonego w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2006r. /skarga nr 73786/01/. W orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2001 r. /skarga nr 28524/95/ Trybunał stwierdził, że przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia oraz niższości i może być oceniane jako upokarzające oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 EKPCz. W orzeczeniu z dnia 6 marca 2001r. /skarga nr 40907/98/ Trybunał uznał, że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania /z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007r., sygn. V CSK 431/06/. Kodeks karny wykonawczy w art.110 §2 kkw ustala normę powierzchniową celi dla każdego więźnia, wskazując, że powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2 . W czasie odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda R. M. obowiązywał art.248 kkw pozwalający na odstępowanie od powyższej normy. Art.248 kkw, który obowiązywał do dnia 6 grudnia 2009r., stanowił: w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m 2 . O takim umieszczeniu należy bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Przepis został uchylony przez ustawę z dnia 9 października 2009r. o zmianie ustawy Kodeks Karny Wykonawczy /Dz. U. nr 190, poz.1475/ na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r., sygn. akt SK 25/07, który uznał go za niezgodny z Konstytucją. Powód R. M. opuścił Zakład Karny w N. w sierpniu 2009r., zatem jeszcze w okresie kiedy wskazany powyżej art.248 kkw miał moc obowiązującą. --- STRONA 9 --- Z zaleceń Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom wynika, że powierzchnia celi mieszkalnej przypadająca na więźnia powinna wynosić 4m 2 . Wg art. 110 kkw norma ta wynosi 3 m 2 . Normy innych państw europejskich określają większą powierzchnię mieszkalną na jednego osadzonego, niż ma to miejsce w Polsce. Zakład Karny w N. przedkładał Sędziemu Penitencjarnemu Sądu Okręgowego w Nowym Sączu comiesięczne sprawozdania, dotyczące analizy stanu przeludnienia cel w zakładzie, ze wskazaniem liczby osadzonych umieszczonych w celach przeludnionych. Wobec uregulowania wyjątku od normy powierzchniowej, umieszczenie powoda w celi, w której przysługiwało mu mniej niż 3m 2 powierzchni, nie było działaniem bezprawnym zakładu. Rozpatrując roszczenia więźnia z tytułu odbywania kary pozbawienia wolności w celi przeludnionej Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 7 maja 2009r. do sygn. I ACa 247/09, dokonał podobnej oceny, stwierdzając, że przepis art. 248 kkw uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego za niezgodny z Konstytucją RP stracił moc dopiero z dniem 6 grudnia 2009r., zatem nie można pozwanemu (Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego) zarzucić naruszenia tego przepisu albowiem do 6 grudnia 2009r. norma ta obowiązywała w polskim porządku prawnym. Nie zmieniają tej oceny przytoczone powyżej wywody wskazujące, że na arenie międzynarodowej dominuje tendencja do uwzględnienia roszczeń osadzonych w zakładach karnych, w których powierzchnia celi mieszkalnej nie jest wystarczająca. W ocenie Sądu należy w niniejszej sprawie przede wszystkim mieć na uwadze realia panujące w polskim więziennictwie oraz standardy życia społeczeństwa w Polsce, które podobnie jak normy powierzchniowe cel, mogą się różnić od tych panujących w innych państwach europejskich. Polski ustawodawca uznał za wystarczającą normę 3m 2 powierzchni celi oraz dopuścił wyjątki od tej zasady. Ta norma wyznacza w polskich realiach granice badania, czy odbywanie kary pozbawienia wolności wiązało się z naruszeniem dóbr osobistych więźnia. Zarzut przebywania w przeludnionej celi R. M. podniósł już w toku trwającego postępowania. Z zestawienia przedłożonego przez zakład wynika, że powód przebywał w warunkach, w których przysługiwało mu mniej niż 3m 2 z uwagi na metraż i celi i liczbę osadzonych w okresach: 1-9.07.2008r., 25-28.07.2008r., 7-13.08.2008r., 23-27.08.2008r., 3- 17.09.2008r., 18-24.09.2008r., 16-22.10.2008r., 28.10.-19.12.2008r., 15.01.-12.02.2009r., 26.03.-21.04.2009r., 20-28.05.2009r., 20.07.-10.08.2009r.,13-14.08.2009r. Norma powierzchniowa w powyższych okresach została przekroczona co najwyżej o jedną osobę w stosunku do metrażu cel. R. M. nie sprecyzował czy i w jaki sposób oraz jakie jego konkretne dobra osobiste zostały naruszone poprzez przebywanie w celi przeludnionej. Sam zrezygnował z wykazania tych okoliczności nie stawiając się na rozprawę w dniu 25.10.2011r. Własne odczucia powoda byłyby najlepszym materiałem pozwalającym ocenić czy jego dobra osobiste zostały naruszone, w jaki sposób oraz w jakim stopniu, ponieważ każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie. Reasumując powyższe wywody Sąd uznał, że warunki, w jakich powód R. M. był osadzony w Zakładzie Karnym w N., nie naruszały standardów minimalnych odbywania kary pozbawienia wolności. Nie zostały naruszone standardy EUROPEJSKICH REGUŁ WIĘZIENNYCH /Zalecenie nr R 87/3 dla państw członkowskich Rady Europy przyjęte przez Komitet Ministrów dni 12 lutego 1987r. podczas 404 posiedzenia Delegatów Ministrów/. Zachowanie Zakładu Karnego polegające na umieszczeniu powoda w przeludnionej celi nie nosiło cechy bezprawności. Pozostałe niedogodności nie wykraczały poza te wynikające z faktu odbywania kary. Mając powyższe na uwadze, przy art.23 w zw. z art.24 kc oraz art.444 i 448 kc, Sąd powództwo R. M. w całości oddalił. --- STRONA 10 --- Powództwo zostało oddalone. Powód został zwolniony w całości od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu adw. P. M. Strona pozwana była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Sprawa została wszczęta jeszcze przed wejściem w życie nowelizacji ustawy o Prokuratorii Generalnej z dnia 19.03.2009r. /Dz. U. nr 79 poz.660/, zatem w sprawie nie zachodziło obligatoryjne zastępstwo Skarbu Państwa przez tę jednostkę. Sąd przyznał biegłemu lek.med. M. K. wynagrodzenie za opracowanie i sporządzenie opinii w kwocie 300,00zł, które zostało tymczasowo wypłacone ze środków budżetowych tut. Sądu. Zwolnienie powoda od kosztów sądowych nie uwalnia go od obowiązku zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz strony przeciwnej /art.108 uksc/. Dlatego na zasadzie art.98 kpc w zw. z art.108 uksc oraz §6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu /Dz.U. nr 163, poz. 1349/ Sąd zasądził od powoda R. M. na rzecz Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w N. kwotę 3 600,00zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wobec zwolnienia powoda od kosztów sądowych w całości, które nie zostało cofnięte, w pozostałym zakresie nieuiszczonymi kosztami sądowymi Sąd obciążył Skarb Państwa. Na podstawie art.29 ustawy z dnia 26.05.1982r. prawo o adwokaturze /Dz. U. z 2009r. nr 146 poz.1188/ w zw. z §6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz. U. nr 163, poz.1348/ Sąd przyznał ze środków Skarbu Państwa adw. P. M. wynagrodzenie w wysokości 4 428,00zł, w tym 828,00zł podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej powodowi R. M. z urzędu.