Wyrok I C 58/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 58/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Jolanta Polko Protokolant: st. sekr. sądowy Katarzyna Stachura po rozpoznaniu w dniu 02 czerwca 2011 r. w Katowicach sprawy z powództwa R. Z. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S., Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w C., Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w W. o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. odstępuje od obciążania powoda kosztami procesu. Sygn. akt I C 58/11 UZASADNIENIE Powód R. Z. w pozwie z dnia 27 stycznia 2011r. wniesionym przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S., Dyrektorowi Aresztu Śledczego w C. i Dyrektor Aresztu Śledczego w W. domagał się zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kwoty 80.000,00zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, przeprowadzenia rozprawy pod nieobecność powoda oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania. W uzasadnieniu powód podał, że jest osoba niepalącą, a w latach 2002 – 2009 przebywał w Aresztach Śledczych w S., C. i W., a pomimo zgłoszenia tego faktu, z uwagi na przeludnienie, większość pobytu spędził w przepełnionych celach razem z osobami palącymi. Stanowi to pogwałcenie przez pozwanego ustawy z dnia 9 listopada 1995r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, a także naruszenie dóbr osobistych powoda – godności. Wskazał, że państwo nie zapewniło powodowi humanitarnych i nie uwłaczających jego godności warunków przebywania w aresztach. --- STRONA 2 --- W piśmie procesowym z dnia 09 lutego 2011r. (k. 8) powód dodatkowo wskazał, że jako osoba niepaląca był osadzony z palącymi: • w Areszcie Śledczym w S. przebywał w okresie od października 2002r. do 12 czerwca 2007r. z przerwami trwającymi około 1,5 roku • w Areszcie Śledczym w C. przebywał w okresie od stycznia 2008r. do maja 2009r. ( z przerwami trwającymi około 1,5 miesiąca), • w Areszcie Śledczym w W. w okresie maj – czerwiec 2009r. Nadto wskazał, że przebywanie przez 23 godz. na dobę z palącymi spowodowało u powoda pogorszenie jego stanu psychicznego poprzez notoryczne konflikty z więźniami palącymi, co miało także wpływ na zachowanie powoda w stosunku do służby więziennej, a opinia wystawiona przez Areszt Śledczy uniemożliwiła mu otrzymanie warunkowego zwolnienia. Wskazał, że tzw. bierne palenie negatywnie wpływa na zdrowie, do czego przyczynia się ponadto przebywanie w przeludnieniu, brak świeżego powietrza, słaba wentylacja. Pozwany w odpowiedzi na pozew (k. 23-26) wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów postępowania. Pozwany zaprzeczył wszystkim twierdzeniom powoda, z wyjątkiem tych wyraźnie przyznanych w treści odpowiedzi na pozew. W uzasadnieniu pozwany podniósł, iż roszczenie powoda jest całkowicie bezzasadne, a zakwestionował je co do zasady jak i wysokości. Zgodnie z § 2 ust. 1 i 2 rozp. Ministra Sprawiedliwości z dnia 26.11.1996r. w sprawie określenia dopuszczalności używania wyrobów tytoniowych w obiektach zamkniętych podległych Ministrowi Sprawiedliwości w aresztach oraz zakładach karnych typu zamkniętego dopuszcza się możliwość używania wyrobów tytoniowych w celach mieszkalnych przez osoby pozbawione wolności. Dla osadzonych używających wyroby tytoniowe wyznacza się odrębne cele. Jednostki, w których przebywał powód realizowały i realizują dyspozycję tego przepisu, osadzeni rozmieszczani są w celach zgodnie ze złożoną przez siebie deklaracją dotyczącą używania wyrobów tytoniowych, a administracje jednostek penitencjarnych reagują na każdy przypadek łamania zakazu palenia w celach dla niepalących. Osoby niepalące mogą w każdym czasie poinformować wychowawców oraz oddziałowych o naruszeniu wymienionego zakazu. Powód nie wykazał, by zgłaszał funkcjonariuszom jednostki penitencjarnej jakichkolwiek wniosków bądź skarg związanych z przebywaniem z osobami palącymi. Powód nie wykazał, by podejmował jakiekolwiek działania zmierzające do usunięcia powstałych nieprawidłowości mających przełożenie na sformułowane roszczenie. Pozwany podniósł także zarzut przedawnienia roszczeń powoda stosownie do treści art. 442 2 § 1 k.c. za okres wcześniejszy niż trzy lata od dnia wniesienia pozwu. Nadto podniósł zarzut nadużycia prawa, wskazując, że roszczenie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a w szczególności narusza powszechne poczucie sprawiedliwości społecznej. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 9 października 2002r. powód został przetransportowany z Aresztu Śledczego w B. i osadzony w Areszcie Śledczym w S., gdzie przebywał z przerwami do 26 lutego 2008r. (przerwy były związane między innymi z osadzeniem w Areszcie Śledczym w B.). Po przyjęciu do Aresztu w S. został zapoznany z obowiązującym porządkiem i regulaminem jednostki przez wychowawcę. Z notatki z dnia 09 października 2002r. wynikało, iż powód jest bardzo dobrze przystosowany do warunków izolacji. W czasie osadzenia w tej jednostce powód był zarówno nagradzany jak i karany dyscyplinarnie. Kierował także do Dyrektora Aresztu szereg wniosków, które dotyczyły widzeń, zgody na dostarczenie lekarstw, zgody posiadanie różnych przedmiotów (np. skakanki, radia ze słuchawkami, --- STRONA 3 --- telewizora, czajnika elektrycznego), umożliwienia skorzystania z posług religijnych i spotkania z duchownym wyznania muzułmańskiego, zapewnienia diety nie zawierającej mięsa wieprzowego (dowód: akta osobowe powoda część (...)). W dniu 22 czerwca 2006r. w czasie osadzenia w Areszcie Śledczym w B. powód złożył oświadczenie, że jest osoba palącą (dowód: oświadczenie powoda z dnia 22.06.2006r. w aktach osobowych część (...)). W dniu 2 grudnia 2006r. powód został przetransportowany do Aresztu Śledczego w S., w czasie rozmowy po przetransportowaniu nie zgłaszał żadnych skarg ani próśb. Początkowo został osadzony w celi pojedynczej (dowód: rozmowa po przetransportowaniu z dnia 22.12.2006r. , notatka psychologa z dnia 22.12.2006r. w aktach osobowych część (...)). W Areszcie tym powód przebywał z przerwami do 26 lutego 2008r. Następnie został przetransportowany do Aresztu Śledczego w C., gdzie przewał z przerwami do 13 maja 2009r. W czasie rozmowy po przetransportowaniu nie zgłaszał żadnych skarg ani próśb (dowód: rozmowa po przetransportowaniu z dnia 26.02.2008r. w aktach osobowych powoda cześc”B”).W czasie osadzenia w Areszcie Śledczym w C. powód kierował do Dyrektora tej jednostki szereg próśb i wniosków, przy czym nie dotyczyły one kwestii związanych z osadzeniem w celi wraz z osobami palącymi (dowód: akta osobowe powoda część (...)). Jeden raz w dniu 16 czerwca 2008r. powód zapisał się na rozmowę z Dyrektorem Aresztu Śledczego w C., jednak do rozmowy nie doszło na skutek rezygnacji powoda (dowód: zeszyt przyjęć osadzonych przez Dyrektora Aresztu Śledczego w C. – k. 29). Początkowo powód był osadzony w celi dla palących, która była celą dwunastoosobową, większość osadzonych paliła papierosy, a często także skręty. Ściany celi były żółte, było zadymienie, powód był przesiąknięty dymem papierosowym. Wiosną 2009r. powód został przeniesiony do celi nr 23, gdzie został osadzony z osobami grypsującymi, na co wyraził zgodę, a przy tym były to osoby niepalące (dowód: zeznania świadka A. S. – k. 77, zeznania powoda – k. 33-34). W rozmowie przeprowadzonej po przetransportowaniu powoda do Zakładu Karnego w W. w dniu 13 maja 2009r. powód oświadczył, że jest osobą niepalącą. Przez pierwszy miesiąc osadzenia w tej jednostce powód nie zgłaszał skarg i wniosków dotyczących osadzenia go w jednej celi z osobami palącymi (dowód: akta osobowe powoda część (...), zeznania świadka M. M. – k. 77). Kiedy jednostkę opuścił jeden z palących osadzonych problem palenia w Zakładzie Karnym w W. się rozwiązał w celi zajmowanej przez powoda (dowód: zeznania powoda – k. 34). Powód nie potrafił określić jakie są ujemne skutki biernego palenia, a także czy osadzenie go z osobami palącymi spowodowało u powoda jakiś uszczerbek na zdrowiu. Twierdził natomiast, że osadzenie go osobami palącymi wpłynęło negatywnie na jego psychikę, ponieważ niejednokrotnie dochodziło do rękoczynów w celach na podłożu palenia (dowód – zeznania powoda – k. 33-34). Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie powołanych i szczegółowo opisanych dowodów z dokumentów, zeznań świadków oraz zeznań powoda. Ustalając powyższy stan faktyczny Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda oraz świadka A. S. w zakresie składania skarg przez powoda odnośnie osadzenia go w celach wraz osobami palącymi, bowiem nie znajdują one potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym, a w szczególności w bogatej dokumentacji zgromadzonej w aktach osobowych powoda część (...), w których zgromadzono liczne wnioski, skargi i prośby powoda w czasie całego okresu osadzenia w różnych jednostkach penitencjarnych, przy czym żadne z pism powoda kierowanych do dyrekcji odpowiedniej jednostki nie dotyczyło problemu osadzenia z osobami palącymi. Dopiero po przetransportowaniu do Zakładu Karnego w W. powód oświadczył, że jest osobą niepalącą, natomiast z wcześniejszego jego oświadczenia z 2006r wynikało, że jest osobą palącą. Sąd zważył, co następuje: Strona powodowa w pozwie, pismach procesowych i podczas przesłuchania twierdziła, iż w czasie osadzenia w Aresztach Śledczych w S. i C. oraz w Zakładzie Karnym w W., z uwagi na panujące warunki w tych jednostkach, a w szczególności poprzez osadzenie go z osobami palącymi, doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda tj. naruszenia --- STRONA 4 --- jego godności, indywidualności, integralności fizycznej i psychicznej oraz zdrowia. Obowiązkiem Sądu było, zatem rozpoznanie tak sformułowanego roszczenia w oparciu o podstawę prawną, którą stanowią artykuły 24 i 448 k.c. Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art. 24 § 1k.c., które muszą być spełnione równocześnie są istnienie dobra osobistego, jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia i bezprawność działania sprawcy. Spełnienie dwóch pierwszych przesłanek wykazać musi poszkodowany. Jego rzeczą jest, więc przede wszystkim określić, w jakich swoich odczuciach ewentualnie, w jakich konkretnie prawem przewidzianych dobrach osobistych został dotknięty zachowaniem się sprawcy, oraz na czym polega naruszenie tej jego sfery przeżyć, a także okoliczności te udowodnić (art. 6 k.c. i art. 232 k.c.). Poszkodowany nie musi natomiast wykazać, że działanie sprawcy było bezprawne. W polskiej doktrynie cywilistycznej panuje obiektywne pojęcie bezprawności, według którego bezprawne jest zachowanie się sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Osoba szukająca ochrony przewidzianej w art. 24 k.c. nie musi, zatem wykazywać winy sprawcy zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego. Ciężar dowodu braku bezprawności działania (art. 24 k.c.) spoczywa na osobie, której zarzucono naruszenie dobra osobistego. Musi ona wykazać, że była do tego uprawniona. Przepis art. 24 § 1 k.c. statuuje, bowiem domniemanie bezprawności działania sprawcy naruszenia dobra osobistego. Każde, więc naruszenie lub zagrożenie tego dobra należy wstępnie zakwalifikować jako bezprawne. Domniemanie to może sprawca obalić, jeżeli wykaże, że zachodziła jedna z okoliczności wyłączających bezprawność działania. Okolicznościami tymi są: działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa; wykonywanie prawa podmiotowego; zgoda pokrzywdzonego; działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1989r. II CR 419/89 OSP 1990/11-12/377). Dobro osobiste w odniesieniu do osoby fizycznej definiowane jest jako wartość o charakterze niemajątkowym, ściśle związana z jednostką ludzką, decydująca o jej bycie, pozycji w społeczeństwie, będąca przejawem odrębności psychicznej i fizycznej danej osoby oraz jej możliwości twórczych, powszechnie uznana w społeczeństwie i akceptowana w danym systemie prawnym. Do najważniejszych dóbr osobistych, które wyraźnie wymienia art. 23 k.c. należy cześć (dobre imię, dobra sława, reputacja, honor, godność osobista) jako wartość właściwa każdemu człowiekowi. Obejmuje ona wszystkie dziedziny jego życia osobistego, zawodowego i społecznego. Kolejnym ważnym dobrem osobistym jest zdrowie, przy czym ochronie podlega aktualny stan organizmu człowieka, a najczęstszym przypadkiem naruszenia tego dobra jest wymownie uszkodzenia ciała bądź rozstroju zdrowia. Odbywanie, więc kary pozbawienia wolności w celach wraz z osobami palącymi, bez wentylacji z unoszącym się w nich dymem papierosowym może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności oraz do zagorzenia zdrowia, co na gruncie prawa polskiego może uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. Stosownie do treści art. 24 § 1 k.c. w sprawie o ochronę dóbr osobistych Sąd w pierwszym rzędzie ustala jednak, czy do ich naruszenia doszło i dopiero w razie pozytywnej odpowiedzi na to pytanie ocenia, czy działanie pozwanego naruszyciela było bezprawne. Mając na uwadze powyższe wskazówki oraz twierdzenia pozwu należy stwierdzić, że powód nie wykazał tego, by jego dobra osobiste w postaci zdrowia oraz godności pozwany miałby naruszyć osadzając go w celach wraz z osobami palącymi, podczas, gdy powód jest osoba niepalącą (art. 6 k.c.). A zatem już tylko z tej przyczyny i to bez konieczności badania czy działania pozwanego były bezprawne, powództwo należało oddalić. Podkreślenia wymaga, że powód, dopiero w czasie przyjęcia go do Zakładu Karnego w W. w dniu 13 maja 2009r. zadeklarował się jako osoba niepaląca. Wcześniej takiej deklaracji powód nie składał, wręcz przeciwnie, z akt osobowych powoda wynika, że w 2006r. oświadczył, iż jest osobą palącą. Nadto w czasie całego okresu pozbawienia wolności od 2002r., powód nie zgłaszał jakichkolwiek uwag, skarg, czy wniosków dotyczących zagrożenia bądź naruszenia jego dóbr osobistych poprzez osadzenie go w jednej celi z osobami palącymi. Powód doskonale orientował się w zakresie realiów izolacji więziennej, ponadto wielokrotnie był informowany przez funkcjonariuszy poszczególnych jednostek penitencjarnych o możliwości zwracania się do przełożonych ze sprawami osobistymi, problemami oraz trudnościami występującymi w związku z osadzeniem do w danej jednostce. Z materiałów zgromadzonych w teczce osobowej powoda, wynika, --- STRONA 5 --- że z uprawnień tych powód korzystał, kierując do dyrektorów poszczególnych jednostek wiele pisemnych próśb i wniosków, przy czym żadna z nich nie dotyczyła osadzenia go z osobami palącymi i nie zawierała wniosku o przeniesienie do celi dla niepalących. Wobec powyższego uznać należy, że powód godził się na osadzenie w celach wraz osobami palącymi, nie podejmując jakichkolwiek działań zmierzających zmiany tego stanu rzeczy w czasie osadzenia w pozwanych jednostkach. Mając powyższe na uwadze Sąd przyjął, iż z zebranego w toku postępowania dowodowego materiału nie można przyjąć, iż pozwany swoim działaniem naruszył godność osobistą powoda. Wobec zaś faktu, że żądanie zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. podlega badaniu w ramach reżimu naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym (art. 417 k.c.), to za słuszny należało uznać podniesiony przez pozwanego na podstawie art. 442 1 § 1 k.c. zarzut przedawnienia roszczeń powoda wynikających ze zdarzeń, z którymi wiąże on powstanie szkody niematerialnej, a które miały miejsce w okresie od października 2002r. do 27 stycznia 2008r. Skoro, bowiem szkodą powoda było naruszenie przez pozwanego jego dóbr osobistych, to niewątpliwym jest, że musiał o niej wiedzieć przez cały okres pobytu w Areszcie Śledczym w S.. Tym samym musiał też wiedzieć, kto jest naruszycielem jego dóbr osobistych, a zatem kto jest osobą obowiązaną do naprawienia szkody. W tym stanie rzeczy wniesienie pozwu dopiero w dniu 27 stycznia 2011r. spowodowało, że jego roszczenia wynikające ze zdarzeń mających miejsce przed dniem 27 stycznia 2008r. uległy przedawnieniu. Reasumując powyższe, powództwo oddalono, jako całkowicie nie wykazane (art. 6 k.c.), a dodatkowo w części przedawnione. Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnia przepis art. 102 k.p.c.