Wyrok I C 58/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 października 2010r. Sąd Okręgowy w Katowi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 58/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 października 2010r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Bochyńska-Jarczyk Protokolant: st. sekr. sądowy Gabriela Wolny po rozpoznaniu w dniu 21 października 2010r. w Katowicach przy udziale - sprawy z powództwa A. Z. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w W. o zapłatę 1. powództwo oddala; 2. zasądza od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego; 3. przyznaje radcy prawnemu S. G. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 4.392zł (cztery tysiące trzysta dziewięćdziesiąt dwa złote), a w niej kwotę 792 zł (siedemset dziewięćdziesiąt dwa złote) podatku VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. 1 --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 58/10 U z a s a d n i e n i e Powód A. Z. pozwem z dnia 18 stycznia 2010r. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w W. kwoty 100.000zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku i kosztów procesu oraz o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu swego żądania powód podał, że w Zakładzie Karnym w W. karę pozbawienia wolności odbywał w okresie od 30 sierpnia 2006r. do 30 sierpnia 2007r. W okresie tym pozwany nie zapewnił mu warunków bytowych, które prawo nakazuje zapewnić osobie izolowanej. Cele, w których przebywał były przeludnione i w związku z tym panował w nich smród, a zagęszczenie powodowało częste sprzeczki i konflikty. Z powodu zainstalowania półki pod telewizor na znacznej wysokości w celi, powód włączając go lub przerzucając kanały był zmuszony podstawiać taboret. W feralnym dniu stawiając taboret i korzystając z telewizora poślizgnął się, a upadając doznał urazu nogi w postaci rozległego złamania. Półka pod telewizor nie spełniała wymogów bezpieczeństwa, gdyż była zainstalowana zbyt wysoko, a powód przez to został narażony na krzywdę w postaci kontuzji. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r. i Konstytucją RP nadmierne zagęszczenie w celi oraz lekceważenie przepisów BHP przez administrację Zakładu Karnego może być kwalifikowane jako tortura. Poprzez łamanie praw człowieka wyrządzono powodowi wielką szkodę, a to daje mu prawo na podstawie art.77 Konstytucji RP do odszkodowania i zadośćuczynienia. Pełnomocnik z urzędu powoda w piśmie procesowym z dnia 16 kwietnia 2010r. zgłosił wnioski dowodowe, wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oświadczając, że nie zostały one nawet częściowo uregulowane oraz dodatkowo podniósł, że niezapełnienie przez pozwanego odpowiednich, zgodnych z prawem warunków osadzenia doprowadziło do wypadku w wyniku, którego powód doznał wielokrotnego złamania nogi, przeszedł skomplikowane operacje, w nodze ma założone śruby i pręt usztywniający. W związku tym obecnie jest niezdolny do pracy, odczuwa stały ból, nie może biegać, utyka na nogę, która w wyniku przebytego urazu jest krótsza. Wysokość, więc żądanego zadośćuczynienia nie jest wygórowana, gdyż rodzaj i skala cierpień jakie doznawał powód, okres ich trwania, jak i następstwa tych 2 --- STRONA 3 --- zdarzeń trwające do dnia dzisiejszego powodują, że rekompensata jego krzywd nie może być niska (k.- 39 – 42). Pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Zakładu Karnego w W. w odpowiedzi na pozew z dnia 31 marca 2010r. i w piśmie procesowym z dnia 31 maja 2010r. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego na podstawie art.11 ust.1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (k.- 33 – 34 i 114-122). W uzasadnieniu swego stanowiska pozwany zakwestionował twierdzenia i zarzuty powoda. Podniósł, iż powództwo nie zasługuje na uwzględnienie zarówno, co do zasady jak i wysokości, bowiem brak jest przesłanek z art. 445 k.c. i art. 448 k.c. Podał, że powód przebywał w Zakładzie Karnym w W. w okresach: od 21 sierpnia 2006r. do 1 grudnia 2006r., od 26 stycznia 2007r. do 31 lipca 2007r. oraz od 4 sierpnia 2008r. do 19 września 2008r., lecz jak wynika z pozwu domaga się on odszkodowania za okres od 30 sierpnia 2006r. do 30 sierpnia 2007r. W związku z tym pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda na podstawie art. 442 1 § 1 k.c., za okres przed dniem 21 stycznia 2007r. gdyż powód złożył pozew dopiero w dnu 21 stycznia 2010r. Przeludnienie, pozostałe rzekomo złe warunki socjalno – bytowe, jak i zdarzenie związane ze złamaniem nogi, znane były powodowi przed tą datą, a jednak prób dochodzenia roszczeń nie podejmował, co powoduje, iż powództwo za okres przed 21 stycznia 2007r. jest przedawnione. Z ostrożności procesowej pozwany, odnosząc się do zarzutu przeludnienia podniósł, że z uwagi na brak możliwości dokumentowania oraz brak dokładnej ewidencji rzeczywistego zaludnienia cel mieszkalnych ze wskazaniem osadzonych, którzy w nich przebywają nie można jednoznacznie stwierdzić, że w okresie odbywania kary pozbawienia wolności powód przebywał w warunkach przeludnienia. Natomiast nawet, gdyby przyjąć, że tak było, umieszczenie powoda w takich warunkach nie nosi znamion bezprawności, bowiem umieszczenie osadzonych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m 2 jest dopuszczalne na podstawie art. 248 § 1 k.k.w. Zatem działanie administracji penitencjarnej wobec osadzonego mieściło się w ramach obowiązującego porządku prawnego. O fakcie przeludnienia na bieżąco informowany był Wydział Penitencjarny Sądu Okręgowego w Katowicach. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy bez znaczenia pozostaje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r. (sygn. akt SK 3 --- STRONA 4 --- 25/07), na który powołał się powód, bowiem stwierdzenie niezgodności z Konstytucją art. 248 § 1 k.k.w. działa na przyszłość i zgodnie z treścią wskazanego orzeczenia przepis ten utracił moc z dniem 6 grudnia 2009r. W konsekwencji organy władzy publicznej do tego dnia w dalszym ciągu obowiązane były do stosowania art. 248 § 1 k.k.w. Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu nie wskazał konkretnej normy powierzchni, której przekroczenie oznaczałoby automatycznie naruszenie art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Pozwany powołał się na orzecznictwo Trybunału, z którego wynika, iż powierzchnia celi przysługująca osadzonemu nie jest samoistną i wystarczającą przesłanką oceny, czy doszło do naruszenia praw zagwarantowanych w Konwencji. W odniesieniu do zarzutu powoda, co do odpowiedzialności pozwanego za uraz nogi, pozwany podniósł, iż brak jest jakiegokolwiek związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy zachowaniem powoda a działaniem pozwanego. Półki pod telewizor umocowane są w ten sposób, iż osoba o przeciętnym wzroście jest w stanie dosięgnąć telewizora bez konieczności użycia taboretu. Budynek oddziału aresztu śledczego Zakładu Karnego w W., w którym przebywał powód został oddany do użytku w 2006r. Budynek jest, więc nowy podobnie, jak i sprzęt kwaterunkowy, który tam się znajduje. Powód wcale nie był zmuszony do podstawienia taboretu, aby przełączać kanały telewizyjne, co wskazywałoby na obowiązek oglądania telewizji. Oglądanie telewizji jest uprawnieniem osadzonego, a nie żadnym obowiązkiem. Zarzut powoda jest bezpodstawny. Powodowi udzielono natychmiastowej pomocy lekarskiej i po wstępnej diagnozie w szpitalu w C. powoda przekazano na oddział ortopedyczny Szpitala przy Areszcie Śledczym w W. Pozwany podkreślił nadto, iż cele mieszkalne Zakładu Karnego w W. wyposażone są w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Odnosząc się do twierdzeń powoda, co do rzekomych konfliktów pomiędzy osadzonymi, pozwany podniósł, iż powód wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 209 k.k.w. w zw. z art. 108 k.k.w., nie informował administracji Zakładu o zagrożeniach dla bezpieczeństwa osobistego, nie zgłaszał też żadnych problemów wychowawcy. Pozwany wskazał również, iż powód nie udowodnił wystąpienia przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa, stosownie do zasad określonych w art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. W ocenie pozwanego niedopuszczalne jest oparcie roszczenia przeciwko Skarbowi Państwa na treści art. 448 k.c., skoro przepis ten ma 4 --- STRONA 5 --- zastosowanie wyłącznie do sprawcy naruszeń dóbr osobistych, a zatem do osoby fizycznej. Niezależnie od powyższego, przyznanie powodowi odbywającemu karę pozbawienia wolności jakiegokolwiek zadośćuczynienia pieniężnego naruszałby elementarne zasady współżycia społecznego określone w art. 5 k.c. oraz elementarne poczucie sprawiedliwości społecznej. Jednocześnie pozwany wniósł o oddalenie wniosku powoda o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków, bowiem okoliczności, na jakie mają być oni przesłuchani są nieistotne dla wyjaśnienia sprawy lub zostały dostatecznie wyjaśnione przez stronę pozwaną. Skoro budynek Zakładu Karnego w W. został oddany do użytku w 2006r., to warunki w celach nie mogą być złe, a zatem przeprowadzenie dowodu w tym zakresie nie ma żadnych racjonalnych podstaw. Podobnie bez znaczenia dla sprawy pozostaje okoliczność, czy powód mógł skorzystać z opieki medycznej i na jakich warunkach oraz okoliczności wypadku w celi, jego przyczyn i skutków. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód A. Z. liczy obecnie 39 lat i przebywa w Zakładzie Karnym w B. jako osoba skazana. W Zakładzie Karnym w W. przebywał w okresach: • od 21 sierpnia 2006r. do 1 grudnia 2006r.; • od 26 stycznia 2007r. do 31 lipca 2007r.; • od 4 sierpnia 2008r. do 19 września 2008r. W okresie od 21 sierpnia 2006r. do 25 sierpnia 2006r. powód osadzony został w celi nr 86 oddziału IV (pawilon A). Od 25 sierpnia 2006r. do 30 sierpnia 2006r. powód przebywał w celi nr 48 oddziału II (pawilon A). Od 30 sierpnia 2006r. do 21 września 2006r. powód był zakwaterowany w celi nr 47 oddziału II (pawilon A), zaś w okresie od 21 września 2006r. do 1 grudnia 2006r. w celi nr 46 oddziału II (pawilon A). Następnie w dniu 26 stycznia 2007r. powód został umieszczony w celi nr 93 oddziału IV (pawilon A), zaś w okresie od 26 stycznia 2007r. do 29 stycznia 2007r. w celi nr 87 oddziału IV (pawilon A). W okresie od 29 stycznia 2007r. do 31 lipca 2007r. powód był osadzony w celi nr 46 oddziału II (pawilon A). Zaś w okresie od 4 sierpnia 2008r. do 18 sierpnia 2008r. powód przebywał w celi nr 106 oddziału IV (pawilon A), natomiast od 18 sierpnia 2008r. do 19 września 2008r. w celi nr 103 oddziału IV (pawilon A) (k.- 123). Dyrektor Zakładu Karnego w W., stosownie do treści art. 248 § 1 k.k.w. regularnie zawiadamiał Sędziego Penitencjarnego Sądu Okręgowego w Katowicach co do wyrażenia zgody na okresowe 5 --- STRONA 6 --- obniżenie powierzchni celi mieszkalnej przypadającej na jednego skazanego, przesyłając wykaz cel mieszkalnych, w których powierzchnia mieszkalna na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m². I tak okresie od września 2006r. do 1 grudnia 2006r. na podstawie art. 248 § 1 k.k.w. wyraził zgodę na obniżenie powierzchni celi mieszkalnej na jednego osadzonego, o której mowa w art. 110 k.k.w. i umieszczenie m.in. w celach, w których przebywał powód (nr 46, 47, 48) dodatkowo po jednym osadzonym; w okresie od 26 stycznia 2007r. do 31 lipca 2007r. wyraził zgodę na umieszczenie m.in. w celach, w których przebywał powód (nr 93, 87, 46) dodatkowo po dwóch osadzonych, a w okresie od 4 sierpnia 2008r. do 19 września 2008r. wyraził zgodę na i umieszczenie m.in. w celach, w których przebywał powód (nr 103 i 106) dodatkowo po dwóch osadzonych (k.- 124-133). Budynek oddziału aresztu śledczego Zakładu Karnego w W. został wzniesiony i oddany do użytku w 2006r. Jego cele mieszkalne wyposażone są w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający osadzonemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieniczne, dostateczny dopływ świeżego powietrza, prawidłową wentylację i odpowiednią do pory roku temperaturę oraz odpowiednie natężenie oświetlenia. W latach 2006 – 2007 stan techniczny cel i panujące w nich warunki sanitarne były dobre, a znajdujący się w nich sprzęt kwatermistrzowski był zupełnie nowy. W każdej celi znajdował się telewizor umieszczony na półce nad drzwiami. Z pilotów osadzeni nie mogli korzystać (k.- 139 oraz zeznania świadka T. Ś. k.- 228 i powoda k.- 185). Dnia 23 listopada 2006r. powód wszedł na taboret i gdy sięgał w górę do telewizora, aby przełączyć program, taboret ten ujechał mu, a on spadł, doznając urazu kończyny dolnej. Po natychmiastowym przyjęciu go w ambulatorium Zakładu Karnego w W. stwierdzono zaburzenia ruchomości czynnej w stawie biodrowym lewym z towarzyszącym silnym bólem. Powodowi podano lek przeciwbólowy i przewieziono do Szpitala w C. na Izbę Wypadkową. Po wykonaniu RTG uda lewego stwierdzono wieloodłamowe złamanie przezkrętarzowe szyjki kości udowej lewej. Dnia 24 listopada 2006r. po uzgodnieniu telefonicznym, powoda przekazano na Oddział Ortopedii i Traumatologii Zakładu Opieki Zdrowotnej Aresztu Śledczego W., celem dalszego leczenia operacyjnego. Do transportu został unieruchomiony szyną Kramera (k.- 71, 135, 140 oraz zeznania świadka T. Ś. k.- 228 i powoda k.- 185). W okresie od 29 listopada 2006r. do 1 grudnia 2006r. powód był hospitalizowany w Klinice Traumatologii i Ortopedii Wojskowego Instytutu Medycznego Centralnego Szpitala Klinicznego MON w W., gdzie dnia 30 listopada 2006r. wykonano mu zabieg operacyjny repozycji i zespolenia złamania lewej kości udowej gwoździem śródszpikowym 6 --- STRONA 7 --- rekonstrukcyjnym ChM 9x360 sposobem „na zamknięto”. Po wykonaniu kontrolnego RTG stwierdzono poprawne ustawienie odłamów. W stanie ogólnym i miejscowym dobrym, powód został wypisany celem dalszego leczenia do Szpitala Więziennego w W., w którym przebywał do dnia 11 stycznia 2007r., a dnia 26 stycznia 2007r. ponownie został osadzony w Zakładzie Karnym w W. (k.- 71 – 87 i 100 - 111). Dnia 13 lutego 2007r. powód wystosował skargę na postępowanie lekarza zatrudnionego w tej placówce penitencjarnej, który odmówił mu natychmiastowego wypełnienia druków wniosku o ustalenia stopnia niepełnosprawności oraz zaszczepienia go przeciwko WZW typu „B”. Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w Katowicach po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, podniesione w niej zarzuty uznał za bezzasadne (k.- 136 – 138). Dnia 23 lipca 2007r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. zaliczył powoda do lekkiego stopnia niepełnosprawności na okres do dnia 31 lipca 2009r. ustalając, że niepełnosprawność datuje się od listopada 2006r., a ustalony stopień od dnia 22 lutego 2007r. (k.- 43). Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd jako okoliczności bezsporne uznał, że: • w Zakładzie Karnym w W. w latach 2006 – 2008 okresowo powierzchnia cel mieszkalnych przypadająca na jednego skazanego, o której mowa w art. 110 k.k.w. była obniżana, o czym zgodnie z art. 248 § 1 k.k.w. zawiadamiano sędziego penitencjarnego; • w dniu 23 listopada 2006r. powód w celi, spadając z taboretu doznał urazu w postaci wieloodłamowego złamania szyjki kości udowej lewej. W świetle powyższego oraz potwierdzonego przez powoda i świadka T. Ś. faktu, iż budynek oddziału aresztu śledczego Zakładu Karnego w W. w 2006r. został dopiero oddany do użytku, co powodowało, że stan techniczny jego cel i panujące w nich warunki sanitarne były dobre, a znajdujący się w nich sprzęt kwatermistrzowski był zupełnie nowy, Sąd pominął dowód z zeznań świadków P.S. i L. H. oraz oddalił wniosek powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego lekarza psychiatry na okoliczność rozstroju zdrowia powoda powstałego na skutek umieszczenia go w przeludnionej celi, rozmiaru oraz zakresu krzywd doznanych przez niego oraz ich charakterystyki jako zmierzające wyłącznie do przedłużenia postępowania w niniejszej sprawie. Sąd zważył, co następuje: 7 --- STRONA 8 --- Powód jako podstawę prawną swego żądania wskazał przepis art.77 ust.1 Konstytucji RP i art.417kc. Żądanie zadośćuczynienia na podstawie art.445kc i art.448kc podlega badaniu w ramach reżimu naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym (art. 417 k.c.). Przesądzenie tej podstawy odpowiedzialności pociąga za sobą konieczność zbadania w pierwszej kolejności zasadności podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia powoda na podstawie art. 442 1 § 1 k.c., za okres przed dniem 18 stycznia 2007r. gdyż powód złożył pozew w dnu 18 stycznia 2010r., a nie w dniu 21 stycznia 2010r. Obowiązująca od dnia 10 sierpnia 2007r. ustawa z dnia 16 lutego 2007r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 80 poz.538) uchyliła art. 442 § 1 k.c. o treści: „roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę” i dodała art. 442¹ § 1 k.c. w brzmieniu: „roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.” Zgodnie z art. 2 wyżej cyt. ustawy: do roszczeń powstałych przed dniem wejścia jej w życie (to jest przed 10 sierpnia 2007r.), a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisy art. 442 1 k.c. Zarówno uchylony przepis art. 442 § 1 k.c. jak i obecnie obowiązujący przepis art. 442 1 § 1 k.c.: przewidują dwa terminy: dziesięcioletni – liczony od zdarzenia wyrządzającego szkodę, oraz trzyletni – liczony od chwili, w której poszkodowany dowiedział się o szkodzie oraz osobie zobowiązanej do jej naprawienia. W rozpatrywanej sprawie zdarzeniem, które według powoda wyrządziło mu szkodę było przetrzymywanie go w Zakładzie Karnym w W. w okresie od 30 sierpnia 2006r. do 30 sierpnia 2007r. w warunkach przeludnienia oraz upadek z taboretu w dniu 23 listopada 2006r. w wyniku, którego doznał uraz nogi w postaci wieloodłamowego złamania szyjki kości udowej lewej. Pozew w niniejszej sprawie został wniesiony w dniu 18 stycznia 2010r., a zatem dziesięcioletni termin przedawnienia liczony od dnia zaistnienia zdarzenia – 23 listopada 2006r. czy też od dnia 30 sierpnia 2007r. - nie upłynął. 8 --- STRONA 9 --- Skoro jednak szkodą powoda jest naruszenie przez pozwanego jego dóbr osobistych w postaci godności osobistej wskutek umieszczenia go w przeludnionej celi, a zatem przetrzymywanie w nieludzkich warunkach, to niewątpliwym jest, że musiał o niej wiedzieć przez cały okres pobytu w Zakładzie Karnym w W.. Tym samym musiał też wiedzieć, kto jest naruszycielem jego dóbr osobistych, a zatem kto jest osobą obowiązaną do naprawienia szkody. W tym stanie rzeczy wniesienie pozwu w dniu 18 stycznia 2010r. spowodowało, że jego roszczenia wynikające ze zdarzeń mających miejsce przed dniem 18 stycznia 2007r., w tym ze zdarzenia polegającego na upadku z taboretu w dniu 23 listopada 2006r., uległy przedawnieniu na mocy art.442§1kc. Procesowym następstwem skutecznego podniesienia zarzutu przedawnienia jest oddalenie powództwa. Zgodnie z art.117§ 2 zd.1k.c. po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba, że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. W toku niniejszego procesu pozwany nie zrzekł się tegoż zarzutu. W ocenie Sądu, mając na uwadze charakter dochodzonego roszczenia, przyczyny opóźnienia i jego nadmierność, podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia nie nosi znamion nadużycia prawa (art. 5 k.c.). Wobec powyższego, powództwo obejmujące roszczenia wynikające ze zdarzeń sprzed 18 stycznia 2007r. oddalono jako przedawnione. Gdyby jednak uznać, że roszczenie powoda o zapłatę zadośćuczynienia na podstawie art.445kc nie jest przedawnione, gdyż o rzeczywistej szkodzie dowiedział się dopiero w dniu 23 lipca 2007r., kiedy to został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności, to wyjaśnienia wymaga, że przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art.417§ 1kc są: • wystąpienie szkody, zarówno majątkowej, jak i niemajątkowej; • wyrządzenie szkody przy niezgodnym z prawem wykonywaniu czynności z zakresu władzy publicznej; • normalny związek przyczynowy pomiędzy powyższymi zdarzeniami. Powyższa norma reguluje szczególny rodzaj odpowiedzialności deliktowej, a mianowicie odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej (imperium). Warunkiem tej odpowiedzialności nie jest, w odróżnieniu do odpowiedzialności z art. 415kc, wina podmiotu. Ustawodawca przyjął, bowiem iż wystarczające jest wykonywanie władzy publicznej niezgodnie z prawem, co oznacza, że wykonującemu władzę publiczną - bez względu na sposób i formę 9 --- STRONA 10 --- działania - można postawić zarzut działania z naruszeniem prawa. Za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej odpowiada ta osoba prawna, z którą związana jest jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna wykonująca uprawnienia władzy publicznej. Pojęcie „wykonywanie czynności z zakresu władzy publicznej” obejmuje tylko takie działania, które ze swej istoty, a więc ze względu na charakter i rodzaj funkcji przynależnej władzy publicznej, wynikają z kompetencji określonych w samej Konstytucji oraz innych przepisach prawa. Ich wykonywanie z reguły łączy się z możliwością władczego kształtowania sytuacji jednostki. Chodzi, zatem o działanie w takim obszarze, w którym może dojść do naruszenia prawa i wolności jednostki ze strony władzy publicznej. Nie ulega wątpliwości, iż pracownicy służby więziennej wykonują czynności z zakresu władzy publicznej, a zatem za szkody przez nich wyrządzone odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa. Szkodą jest każdy uszczerbek na dobrach prawnie chronionych. Może być ona majątkowa (uszczerbek materialny na osobie lub mieniu) lub niemajątkowa (doznana krzywda, czyli cierpienie fizyczne i psychiczne). W prawie polskim przyjęta jest teoria adekwatnego związku przyczynowego, co oznacza, że zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła – art. 361 § 1 k.c. Za normalne skutki działania lub zaniechania uznaje się takie, które zwykle w danych okolicznościach następują. Adekwatny związek przyczynowy między zachowaniem się pracowników służby więziennej, a szkodą może być bezpośredni, może być również pośredni. Jest, zatem rzeczą obojętną, czy przyczyna jest bliższa, czy dalsza byleby skutek pozostawał jeszcze w granicach „normalności”. Przesłankami odpowiedzialności, jak wyżej wskazano są szkoda, niezgodne z prawem wykonywanie czynności z zakresu władzy publicznej oraz związek przyczynowy. Udowodnienie powyższych przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa spoczywa na poszkodowanym (art.6kc). Zgodnie z art.6kc: ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Powyższy przepis wyraża dwie ogólne reguły: pierwszą - generalnie wymagającą udowodnienia powołanego przez stronę faktu, powodującego powstanie określonych skutków prawnych, oraz drugą regułę, która sytuuje ciężar dowodu danego faktu po stronie osoby, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z pierwszej reguły wynika, że samo przyznanie faktu przez drugą stronę ewentualnego sporu nie może stanowić wystarczającego dowodu istnienia danego faktu, który musi być 10 --- STRONA 11 --- zawsze ponadto potwierdzony całokształtem materiału dowodowego lub innymi poznanymi już okolicznościami. Druga, wskazana w art. 6 k.c. "ogólna zasada rozkładu ciężaru dowodu", jest regułą w znaczeniu materialnym wskazującą, kto poniesie skutki nie udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, natomiast przepis art. 232 k.p.c. wskazuje, kto ponosi ciężar dowodu w znaczeniu formalnym „kto powinien przedstawiać dowody” (tak trafnie w orz. SN z dnia 17 lutego 2006 r., V CSK 129/05, LEX nr 200947). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że powód w żaden sposób nie wykazał, aby szkoda w postaci uszkodzenia ciała, którą doznał dnia 23 listopada 2006r. na terenie Zakładu Karnego w W. spadając z taboretu, została mu wyrządzona przez pozwanego, a do tego przy niezgodnym z prawem wykonywaniu przez niego czynności z zakresu władzy publicznej. Jak, bowiem ustalono pozwany zapewnił powodowi odpowiednie warunki bytowe w nowo oddanym do użytku budynku oddziału aresztu śledczego. Skoro nadto w celi mieszkalnej wyposażonej w zupełnie nowy sprzęt kwaterunkowy znajdował się również telewizor, to warunki te należy uznać za lepsze niż odpowiednie. Rację ma pozwany, że powód wcale nie był zmuszony do podstawienia taboretu, aby przełączać kanały telewizyjne, co wskazywałoby na obowiązek oglądania telewizji. Oglądanie telewizji jest uprawnieniem osadzonego, a nie żadnym obowiązkiem. Podniesiony zaś przez powoda zarzut, że półka pod telewizor nie spełniała wymogów bezpieczeństwa jako zainstalowana zbyt wysoko należało uznać za chybiony. Jak sam, bowiem zeznał urazu doznał, bo „ujechał” mu taboret, na który stawał sięgając do telewizora. Wynika z tego, że nie spowodowała go półka, na której stał ten telewizor, lecz jego własna nieostrożność. Za tego typu nieszczęśliwy wypadek nie sposób, więc obciążać pozwanego, który nadto wyjaśnił, że półki pod telewizor w celach umocowane są tak, iż osoba o przeciętnym wzroście jest w stanie dosięgnąć telewizora bez konieczności użycia taboretu. Pozwany udzielił też powodowi natychmiastowej pomocy lekarskiej i po wstępnej diagnozie na Izbie Wypadkowej Szpitala w C., już dnia 24 listopada 2006r. przekazano go do dalszego leczenia na Oddział Ortopedii i Traumatologii Zakładu Opieki Zdrowotnej Aresztu Śledczego W., a następnie do zabiegu operacyjnego do Kliniki Traumatologii i Ortopedii Wojskowego Instytutu Medycznego Centralnego Szpitala Klinicznego MON w W. I w tym przypadku nie można zarzucić pozwanemu niezgodnego z prawem wykonywania czynności z zakresu władzy publicznej. Skoro, więc powód zobowiązany do udowodnienia faktu, z którego wywodzi skutki prawne, nie wywiązał się z tego obowiązku, a pozwany dodatkowo zaprzeczył wszystkim jej twierdzeniom i zarzutom, to 11 --- STRONA 12 --- powództwo nawet, gdyby nie było przedawnione, to również na uwzględnienie, w tej części, nie zasługiwało jako całkowicie nie wykazane. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił wniosek powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego lekarza ortopedy i chirurga urazowego na okoliczność ustalenia stopnia uszczerbku na jego zdrowiu spowodowanego złamaniem nogi, przebytych operacji i zabiegów, czasu trwania rehabilitacji, konieczności wykonania dalszych zabiegów i interwencji chirurgicznych, wpływu złamania na prawidłowość funkcjonowania innych organów oraz rokowań na przyszłość, co do możliwości odzyskania pełnej sprawności motoryczno – ruchowej oraz na okoliczność rozmiaru i zakresu krzywd doznanych przez powoda w związku z wypadkiem i ich charakterystyki jako całkowicie bezprzedmiotowy, a co za tym idzie zmierzający wyłącznie do przedłużenia postępowania w przedmiotowej sprawie. Do rozpoznania pozostały, więc roszczenia powoda za okres nieprzedawnionym, który obejmuje jego pobyt w Zakładzie Karnym w W. w okresie od 18 stycznia 2007r. do 30 sierpnia 2007r., a w zasadzie od 18 stycznia 2007r. do 31 lipca 2007r. i od 4 sierpnia 2007r. do 30 sierpnia 2007r. Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art. 24 § 1 k.c., które muszą być spełnione równocześnie są istnienie dobra osobistego, jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia i bezprawność działania sprawy. Spełnienie dwóch pierwszych przesłanek wykazać musi poszkodowany. Jego rzeczą jest, więc przede wszystkim określić, w jakich swoich odczuciach ewentualnie, w jakich konkretnie prawem przewidzianych dobrach osobistych został dotknięty zachowaniem się sprawcy, oraz na czym polega naruszenie tej jego sfery przeżyć, a także okoliczności te udowodnić (art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c.). Poszkodowany nie musi natomiast wykazać, że działanie sprawcy było bezprawne. W polskiej doktrynie cywilistycznej panuje obiektywne pojęcie bezprawności, według którego bezprawne jest zachowanie się sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Osoba szukająca ochrony przewidzianej w art. 24 k.c. nie musi, zatem wykazywać winy sprawcy zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego. Ciężar dowodu braku bezprawności działania (art. 24 k.c.) spoczywa na osobie, której zarzucono naruszenie dobra osobistego. Musi ona wykazać, że była do tego uprawniona. Przepis art. 24 § 1 k.c. statuuje, bowiem domniemanie bezprawności działania sprawcy naruszenia dobra osobistego. Każde, więc naruszenie lub zagrożenie tego dobra należy wstępnie zakwalifikować jako bezprawne. Domniemanie to może sprawca obalić, jeżeli wykaże, że zachodziła jedna z okoliczności wyłączających 12 --- STRONA 13 --- bezprawność działania. Okolicznościami tymi są: działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa; wykonywanie prawa podmiotowego; zgoda pokrzywdzonego; działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1989r. II CR 419/89 OSP 1990/11-12/377). Dobro osobiste w odniesieniu do osoby fizycznej definiowane jest jako wartość o charakterze niemajątkowym, ściśle związana z jednostką ludzką, decydująca o jej bycie, pozycji w społeczeństwie, będąca przejawem odrębności psychicznej i fizycznej danej osoby oraz jej możliwości twórczych, powszechnie uznana w społeczeństwie i akceptowana w danym systemie prawnym. Do najważniejszych dóbr osobistych, które wyraźnie wymienia art. 23 k.c. należy cześć (dobre imię, dobra sława, reputacja, honor, godność osobista) jako wartość właściwa każdemu człowiekowi. Obejmuje ona wszystkie dziedziny jego życia osobistego, zawodowego i społecznego. Odbywanie, więc kary pozbawienia wolności w przeludnionych, zawilgoconych i zagrzybionych celach, bez wentylacji z unoszącym się w nich fetorem z węzła sanitarnego może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności, co na gruncie prawa polskiego może uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. Stosownie do treści art. 24 § 1 k.c. w sprawie o ochronę dóbr osobistych Sąd w pierwszym rzędzie ustala jednak, czy do ich naruszenia doszło i dopiero w razie pozytywnej odpowiedzi na to pytanie ocenia, czy działanie pozwanego naruszyciela było bezprawne. Jak jednak wyjaśniono wyżej udowodnienie, że doszło do naruszenia lub zagrożenia naruszenia określonego dobra osobistego spoczywa na poszkodowanym (art.6kc). Mając powyższe na uwadze oraz wszystkie okoliczności niniejszej sprawy, a nade wszystko treść zeznań samego powoda należy stwierdzić, iż nie wykazał on, aby pozwany naruszył jego dobra osobiste w postaci godności. Nie potrafił, bowiem odpowiedzieć, na czym polegało przebywanie w nieludzkich warunkach i złe traktowanie, nie potrafił wskazać sytuacji, w której czuł się zawstydzony, poniżony przez zachowanie któregokolwiek z funkcjonariuszy służby więziennej. Odczucia wstydu czy poniżenia nie wywoływały u powoda również warunki panujące w celi, co więcej podał on, że stan techniczny celi był dobry, zaś panujący w celi smród był spowodowany wyłącznie brakiem przestrzegania higieny osobistej przez osadzonych, a nie brakiem zapewnienia odpowiednich warunków przez pozwanego. Sprzeczki 13 --- STRONA 14 --- pomiędzy współosadzonymi w jednej celi były sporadyczne, gdyż zazwyczaj w sprawach życia codziennego dochodzili do porozumienia. W tym stanie rzeczy samo okresowe przebywanie powoda w warunkach przeludnienia, tj. w warunkach, w których powierzchnia w celi przypadająca na jednego osadzonego była poniżej normy określonej w art. 110 k.k.w. za naruszenie jego dóbr osobistych uznane być nie może, gdyż ocenie prawnej podlega skumulowany efekt niewłaściwych warunków panujących w celach, a nie wyłącznie nieprzestrzeganie metrażu. Na marginesie, więc tylko wypada podnieść, że pozwany osadzając powoda w okresie do 30 sierpnia 2007r. w celi mniejszej niż przewidują normy działał zgodnie z prawem w oparciu o art.248§1kkw albowiem przepis ten dopiero w dniu 26 maja 2008r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego syg. akt SK 25/07 został uznany za niezgodny z Konstytucją RP. Reasumując powyższe, powództwo oddalono jako całkowicie nie wykazane (art. 6 k.c.), a w części przedawnione. Orzeczenie o kosztach procesu zawarte w: • pkt2 sentencji wyroku uzasadniają przepisy art. 98 i 99kpc w zw. z § 6 pkt.6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz.1348 ze zmianami) oraz art.108 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2010r. Nr 90 poz.594); • pkt3 sentencji wyroku uzasadniają przepisy art. 22 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (Dz. U. nr 10, poz. 65) oraz § 15 w zw. z § 6 pkt6 i § 2 ust.3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz.1349 ze zmianami). 14