Postanowienie I C 575/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 02 sierpnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Łodzi I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 575/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 02 sierpnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący : S.S.O. Marzena Kluba Protokolant : staż. Aneta Jędrzejczyk po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2011r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa P.K. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w (…) o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych 1. oddala powództwo 2. nie obciąża powoda kosztami procesu 3. przyznaje adwokatowi P.R. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w (…) przy (…) wynagrodzenie w wysokości 8.856,- (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć) złotych) w tym 23% podatku VAT- za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu i nakazuje jego wypłatę z funduszy Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w (…) --- STRONA 2 --- Sygn. akt IC 575/09 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 25 maja 2009 roku złożonym do Sądu Rejonowego w(…) powód P. K. wystąpił przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w (…) o odszkodowanie w wysokości 10.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za szkody powstałe na skutek braku odpowiednich warunków bytowych w okresie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w (…) . Ponadto powód wniósł o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanego kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu powód podał, iż w Zakładzie Karnym w (…) odbywał karę pozbawienia wolności w okresie od dnia 24 sierpnia 2006 roku oraz że w tym czasie umieszczony był w przeludnionych celach. (pozew – k. 2) Postanowieniem z dnia 27 maja 2009 roku Sąd Rejonowy w (…) uznał się niewłaściwym i sprawę przekazał według właściwości do Sądu Okręgowego w (…). (postanowienie – k. 4) W odpowiedzi na pozew z dnia 13 sierpnia 2009 roku Skarb Państwa – Zakład Karny w (…) wniósł o oddalenie powództwa. Uzasadniając stanowisko wyrażone w sprawie strona pozwana wskazała, że zdarzały się okresy w których powód będąc osadzony w Zakładzie Karnym w (…) przebywał w celi minimalnie przeludnionej. Jednakże wskazano, że osadzony był osadzony w warunkach zakładu karnego półotwartego, w pawilonie A cele w których przebywał powód były otwarte całą dobę i osadzeni mogli się poruszać swobodnie po terenie całego oddziału mieszkalnego. Ponadto podkreślono, iż w okresie wyznaczonym na odbycie spaceru osadzeni mogli swobodnie korzystać z przyległego pawilonu mieszkalnego terenu rekreacyjnego, na którym zlokalizowane są m.in. boiska do gry w piłkę nożną i siatkową. Natomiast w pawilonach B i C cele pozostawały otwarte w czasie od apelu porannego do wieczornego z przerwami na wydanie posiłków do cel. Strona pozwana podkreśliła, iż przeludnienie Zakładu Karnego ani też jego poziom nie zależy w żadnej mierze od działania funkcjonariuszy Służby Więziennej oraz że Zakłady Karne i Areszty Śledcze są bezwzględnie zobowiązane nawet w sytuacji znacznego przeludnienia cel do stosowania się do obowiązujących je przepisów prawa i do --- STRONA 3 --- przyjmowania wszystkich osób , wobec których zastosowano tymczasowe aresztowanie czy też, które zostały skazane na karę pozbawienia wolności, a następnie skierowane do jej odbycia, czy też gdy zostały przetransportowane na polecenie organów procesowych, zgodnie z ustaloną rejonizacją. (odpowiedź na pozew – k.20-24) W piśmie procesowym z dnia 4 września 2009 roku powód podał, iż doznał szkody niematerialnej na skutek nie zapewnienia mu przez Zakład Karny w (…) odpowiednich warunków bytowych spowodowanych: 1. nadmiernym przeludnieniem w celach; 2. złymi warunkami w celach (nieszczelne okna); 3. złymi warunkami w łaźniach (zagrzybiałe ściany) (pismo procesowe z dn. 4 września 2009 roku – k.46) W dniu 19 października 2009 roku pełnomocnik powoda wniósł pismo procesowe, w którym poparł powództwo . (pismo procesowe – k. 71- 74) Na rozprawie w dniu 24 listopada 2009 roku pełnomocnik powoda podał, iż żądana przez P. K. kwota stanowi zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych. Powód podał, iż wiąże naruszenie swoich dóbr osobistych również ze złym traktowaniem go przez funkcjonariusza ochrony i wychowawcę. (protokół rozprawy – k. 81-85) Na rozprawie w dniu 26 lipca 2011 roku pełnomocnik powoda poparł powództwo oraz wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu, które nie zostały uiszczone w części ani w całości. Ponadto pełnomocnik powoda wniósł w przypadku oddalenia powództwa o nieobciążanie powoda kosztami procesu. Natomiast pełnomocnik strony pozwanej wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. (protokół rozprawy – k. 284) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Powód P. K. był osadzony w Zakładzie Karnym w (…) w okresie od 24 sierpnia 2006 roku do 2 grudnia 2008 roku oraz od 28 stycznia 2009 roku do 28 grudnia 2009 roku: - w okresie 24.08.2006r. – 9.05.2007 r. powód przebywał w celi nr 21 w pawilonie A, o pow. 20,49m 2 przeznaczonej dla 6 osób; --- STRONA 4 --- - w okresie od 9.05.2007 r. – 19.07 2007r. powód przebywał w celi nr 39 w pawilonie B, oddział 7 o pow. 12,09 m 2 , przeznaczonej dla 4 osób (zachowana była norma 3 m 2 pow. na jednego osadzonego); - w okresie od 19.07.2007r.- 27.03. 2008 r. – w celi nr 23 , w pawilonie B, oddział 7, o pow. 12,04 m 2 , przeznaczonej dla 4 osób (zachowana była norma 3 m 2 pow. na jednego osadzonego); - w okresie od 27.03.2008r. – 2.04.2008r. powód przebywał w celi nr 23, w pawilonie A, oddział 2, o pow. 20,39 m 2 , przeznaczonej dla 6 osób; - w okresie od 2.04.2008 r. – 18.04.2008r. powód przebywał w celi nr 31, w pawilonie A, oddział 2, o pow. 20,39 m 2 , przeznaczonej dla 6 osób; - w okresie od 18.04.2008r. – 29.08.2008 r. powód przebywał w celi nr 21, w pawilonie C, oddział 10, o pow. 14,46 m 2 , przeznaczonej dla 4 osób; - w okresie od 29.08.2008r. – 24.09.2008 r. powód przebywał w celi nr 19, w pawilonie C, oddział 9, o pow. 14,46m 2 , przeznaczonej dla 4 osób; - w okresie od 24.09.2008r. – 13.11.2008 r. w celi nr 24 w pawilonie C, oddział 9, o pow. 14,46 m 2 , przeznaczonej dla 4 osób; - w okresie od 13.11.2008 r. – 2.12.2008 r. powód przebywał w celi nr 2, w pawilonie C, oddział 9, o pow. 18,07 m 2 , przeznaczonej dla 6 osób (zachowana była norma 3 m 2 pow. na jednego osadzonego); - w okresie od 13.02.2009 roku powód przebywał w celi nr 29, w pawilonie A, oddział 2, o pow. 20,44m 2 , przeznaczonej dla 6 osób; - w okresie od 13.02.2009 r. – 17.02.2009 r. powód przebywał w celi nr 19, w pawilonie C, oddział 2, o pow. 14,46m 2 , przeznaczonej dla 4 osób; - w okresie od 17.02.2009 r. powód przebywał w celi w celi nr 21, w pawilonie C, oddział 2 , o pow. 14,46 m 2 , przeznaczonej dla 4 osób. (okoliczność bezsporna) W okresie osadzenia powoda w Zakładzie Karnym w Garbalinie istniał w tym Zakładzie problem przeludnienia. Zdarzało się, że w celach w czasie osadzenia powoda, występował okres kiedy w celi przeznaczonej dla 6 osób przebywało 8 osób, jak również w celi przeznaczonej dla 4 osób przebywało 6 osób. W takiej sytuacji dostawiono dodatkowe łóżka i niezbędny sprzęt kwaterunkowy. Niektóre cele posiadały nadmetraż dla jednej osoby. (okoliczność bezsporna, zeznania świadka M. Ch. – k. 151, zeznania świadka M. P.-k.178, zeznania świadka J. Ł – k. 203-204, zeznania świadka P.W. – k. 271-273, zeznania powoda – k. 83 w zw. z k. 283) --- STRONA 5 --- Dyrektor Zakładu Karnego – zgodnie z art. 248 § 1 k.k.w. – informował Sąd Okręgowy w (..) VI Wydział Penitencjarny o stanie zaludnienia jednostki i o liczbie osadzonych, którym nie zapewniono normy 3 m 2 powierzchni tj. - w piśmie z dnia 25 marca 2008 roku wskazał, że na dzień 25 marca 2008 roku w Zakładzie Karnym w (…) nie zapewniono normy 3 m 2 pow. dla 288 osadzonych. Podał, iż na terenie jednostki przebywa 789 skazanych, co daje 107,35% zaludnienia jednostki; - w piśmie z dnia 22 kwietnia 2008 roku wskazał, że na dzień 28 kwietnia 2008 roku w Zakładzie Karnym w (…) nie zapewniono normy 3 m 2 pow. dla 310 osadzonych. Podał, że na terenie jednostki przebywa 894 osadzonych, co daje 97,17% zaludnienia jednostki; - w piśmie z dnia 26 maja 2008 roku wskazał, że na dzień 26 maja 2008 roku w Zakładzie Karnym w (…) nie zapewniono normy 3m 2 pow. dla 235 osadzonych. Podał, że na terenie jednostki przebywa 911 osadzonych, co daje 99,02% zaludnienia jednostki; - w piśmie z dnia 9 czerwca 2008 roku wskazał, że na dzień 9 czerwca 2008 roku w Zakładzie Karnym w (…) nie zapewniono normy 3 m 2 pow. dla 241 osadzonych. Podał, że na terenie jednostki przebywa 913 osadzonych, co daje 99,24 zaludnienia jednostki; - w piśmie z dnia 7 lipca 2008 roku wskazał, że na 7 lipca 2008 roku w Zakładzie Karnym w (…) nie zapewniono normy 3 m 2 pow. dla 244 osadzonych. Podał, że na terenie jednostki przebywa 939 osadzonych, co daje 102,07% zaludnienia jednostki; - w piśmie z dnia 21 lipca 2008 roku wskazał, że na dzień 21 lipca 2008 roku w Zakładzie Karnym w (…) nie zapewniono normy 3 m 2 pow. dla 272 osadzonych. Podał, że na terenie jednostki przebywa 959 osadzonych, co daje 104,3% zaludnienia jednostki. Jednocześnie poinformował, że wyraził zgodę na ponadnormatywne zaludnienie cel mieszkalnych na okres określony do dnia 31 października 2008 roku; - w piśmie z dnia 18 sierpnia 2008 roku wskazał, że na dzień 18 sierpnia 2008 roku w Zakładzie Karnym w (…) nie zapewniono normy 3 m 2 pow. dla 284 osadzonych. Podał, że na terenie jednostki przebywa 927 osadzonych, co daje 100,76% zaludnienia jednostki; - w piśmie z dnia 15 września 2008 roku wskazał, że na dzień 15 września 2008 roku w Zakładzie Karnym w (…) nie zapewniono normy 3 m 2 pow. dla 294 osadzonych. Podał, że na terenie jednostki przebywa 926 osadzonych, co daje 100,65% zaludnienia jednostki; - w piśmie z dnia 2 lutego 2009 roku wskazała, że na dzień 2 lutego 2009 roku w Zakładzie Karnym w (…) nie zapewniono normy 3 m 2 pow. dla 319 osadzonych. Podał, że na terenie jednostki przebywa 944, co daje 102,61 % zaludnienia jednostki; --- STRONA 6 --- - w piśmie 9 marca 2009 roku wskazał, że na dzień 9 marca 2009 roku w Zakładzie Karnym w Garbarnie nie zapewniono normy 3 m 2 pow. dla 225 osadzonych. Podał, że na terenie jednostki przebywa 947 osadzonych, co daje 102,93 % zaludniania jednostki; - w piśmie z dnia 6 kwietnia 2009 roku wskazał, że na dzień 6 kwietnia 2009 roku w Zakładzie Karnym w (…) nie zapewniono normy 3 m 2 pow. dla 265 osadzonych. Podał, ze na terenie jednostki przebywa 960 osadzonych, co daje 104,35% zaludnienia jednostki; - w piśmie z dnia 11 maja 2009 roku wskazał, że na dzień 11 maja 2009 roku w Zakładzie Karnym w (…) nie zapewniono normy 3 m 2 pow. dla 145 osadzonych. Podał, że na terenie jednostki przebywa 928 osadzonych, co daje 100,76% zaludnienia jednostki; - w piśmie z dnia 3 czerwca 2009 roku wskazał, że na dzień 2 czerwca 2009 roku w Zakładzie Karnym w (…) nie zapewniono normy 3 m 2 pow. dla 211 osadzonych. Podał, że terenie jednostki przebywa 940, co daje 102,06 % zaludnienia jednostki; - w piśmie z dnia 6 lipca 2009 roku wskazał, że na dzień 6 lipca 2009 roku w Zakładzie Karnym w (…) nie zapewniono normy 3 m 2 pow. dla 254 osadzonych. Podał, że na terenie jednostki przebywa 974 osadzonych, co daje 105,75% zaludnienia jednostki; - w piśmie z dnia 3 sierpnia 2009 roku wskazał, ze w Zakładzie Karnym w (…) nie zapewniono normy 3 m 2 pow. dla 177 osadzonych. Podał, że na terenie jednostki przebywa 948 osadzonych, co daje 102,93% zaludnienia jednostki; (pisma Dyrektora Zakładu Karnego w (…) – k. 25-39 Zakład Karny w (…_) jest Zakładem Karnym typu półotwartego. W czasie kiedy karę pozbawienia wolności odbywał powód w pawilonach A cele były otwarte przez całą dobę i osadzeni mogli poruszać się swobodnie po terenie całego oddziału mieszkalnego. W okresie wyznaczonym na odbycie spaceru osadzeni mogli swobodnie korzystać z przyległego do pawilonu mieszkalnego terenu rekreacyjnego, na którym zlokalizowane były m.in. boiska do piłki nożnej i siatkowej. Natomiast w pawilonach B i C cele pozostawały otwarte w czasie od apelu porannego do wieczornego z przerwami na wydanie posiłków do cel (okoliczność bezsporna) Każda cela w Zakładzie Karnym w (…) była wyposażona w sprzęt kwaterunkowy odpowiadający ilości osadzonych (łóżka, szafki, krzesła, stół). Pawilony A stanowiły cele mieszkalne, które nie posiadały węzłów sanitarnych, a ubikacje oraz umywalnie (nie były w najlepszym stanie technicznym i estetycznym – grzyb na ścianach, nieszczelne okna, przeciekające rury) znajdowały się w wydzielonych pomieszczeniach usytuowanych w każdym oddziale mieszkalnym. W pozostałych pawilonach w celach mieszkalnych znajdował się wydzielony kącik sanitarny, oddzielony od pozostałej części celi ścianą i drzwiami. --- STRONA 7 --- (okoliczność bezsporna, zeznania świadka J. Ł. – k. 203, zeznania świadka P. W. – k. 272) W celu umożliwienia osadzonym utrzymywania pomieszczeń mieszkalnych w czystości wydawane im były środki czystości. Wszystkie pomieszczenia mieszkalne jak i użytkowe miały zapewnioną wentylację. Przynajmniej raz w roku przeprowadzane były okresowe kontrole przewodów kominowych i wentylacyjnych. Temperatura w celach była dostosowana do warunków atmosferycznych na zewnątrz. Zimą cele były ogrzewane. Na wniosek skazanych w celach szczytowych Dyrektor Zakładu Karnego zezwalał na wydanie dodatkowych kocy. Jeśli zachodziła taka potrzeba uszczelniane były okna. ( zeznania świadka K. . – k. 149, zeznania świadka J. C. – k. 181-183) Do dyspozycji skazani mieli łaźnie. Kąpiel odbywała się raz w tygodniu. Skazani mieli w tym czasie dostęp do ciepłej wody. Skazani otrzymywali również środki do higieny osobistej w postaci- mydła, pasty do zębów, jak również otrzymywali ręczniki i proszek do prania. (zeznania świadka J. C. – k. 181-183) Pawilon A był najstarszym z budynków, pochodził z lat 70-80. Remont ogólny pawilonu rozpoczęto w 2008 roku. Remont polegał na wymianie stolarki okiennej, modernizacji stropu, ścian i elewacji. Zostały również ocieplone ściany budynku i przeprowadzono remont CO (remont zakończono przed sezonem grzewczym). Na czas remontu osadzeni zostali umieszczeni w innych celach. (zeznania świadka J. C – k. 181-182, zeznania świadka P. .W – k. 272-273) W pawilonach B i C panowały odpowiednie warunki bytowe. Było w nich ciepło, czysto i schludnie. Pawilon C jest najnowszym budynkiem Zakładu Karnego. (zeznania świadka J. Ł. – k. 203, zeznania świadka P.W – k. 272v) W dniach 3-7 listopada 2008 roku pozwany Zakład Karny był wizytowany przez sędziego penitencjarnego Sądu Okręgowego w (…) W treści sprawozdania wskazano, iż wizytacja nie ujawniła nieprawidłowości w zakresie w jakim została ona wykonana na podstawie rozp. Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu, zakresu i trybu nadzoru penitencjarnego, a w szczególności w zakresie wykonywania kary pozbawienia wolności. Na pozytywną uwagę zasłużyła szeroka skala zorganizowanych zajęć KO (z których powód w ogóle nie korzystał). Sędzia odnotował przeludnienie jednostki, jak również podkreślił konieczność kontynuowania remontu pawilonu A w szczególności łaźni, sanitariatów i umywalni. Kolejna --- STRONA 8 --- wizytacja z upoważnienia Rzecznika Praw Obywatelskich odbyła się w dniach 17-19 sierpnia 2009 roku. W ocenie wizytujących poczynione ustalenia nie dały podstaw do stwierdzenia, że warunki bytowe w Zakładzie Karnym, czy tez inne okoliczności osadzenia, były dla osób pozbawionych wolności na tyle dotkliwe, aby mogły prowadzić do okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania. (okoliczność bezsporna) W trakcie odbywania kary pozbawienia wolności powód pracował. Kilka razy został nagrodzony za dobre wywiązywanie się z obowiązków pracowniczych. P. K. zrezygnował z pracy, decyzję tą motywował tym, iż był źle traktowany przez funkcjonariuszy stojących przy wejściu/wyjściu z jednostki. (teczka osobopoznawcza, zeznania powoda – k. 82-84 w zw. z k. 283 ) Wyjścia osadzonych poza teren jednostki były kontrolowane technicznymi urządzeniami oraz przeprowadzana była tzw. kontrola pobieżna. Każdy osadzony sprawdzany był przed wyjściem jak i wejściem na teren Zakładu Karnego. Sprawdzenia dokonywano według danych osobowych, numeru celi, zdjęcia i przepustki. Zdarzało się, że dokonywano kontroli osobistych. Funkcjonariusze ochrony posiadali kartę identyfikacyjną osadzonego, nie informowani byli za popełnienie jakich przestępstw każdy z nich został skazany. (zeznania świadka K. S. – k. 179-180, zeznania świadka A. . – k. 180-181) Powód w trakcie osadzenia dopuszczał się łamania ustaleń porządku wewnętrznego (brak dbałości o porządek w celi, palenie papierosów w celi mieszkalnej). W stosunku do przełożonych prezentował postawę i zachowanie regulaminowe, jednak w sytuacjach dla siebie niewygodnych bywał arogancki i wulgarny. Potrafił ostentacyjnie prezentować swoje niezadowolenie. Wielokrotnie zgłaszał różnego rodzaju nieuzasadnione uwagi i zastrzeżenia. (teczka osobopoznawcza, zeznania świadka K. G. – k. 148-150, zeznania świadka P. Woźniaka – k. 273v ) Powód wystąpił do Dyrektora Zakładu Karnego w (…) o wyrażenie zgody na wniesienie i użytkowanie w celi mieszkalnej czajnika, telewizora oraz radio-magnetofonu, na co dyrektor wyraził zgodę. (teczka osobopoznawcza ) Powód składał skargi do Dyrektora Zakładu Karnego dotyczące tego, iż przebywa w celi z niewłaściwie dobranym składem osobowym. Po rozpoznaniu skargi powoda nie znaleziono żadnych uchybień w tym zakresie. Wskazano ponadto, iż osadzony nie jest uprawniony do decydowania o rozmieszczeniu w miejscu zakwaterowania, bowiem decyzję --- STRONA 9 --- w tym przedmiocie podejmują bezpośrednio przełożeni, którzy mają szczególnie na uwadze kształtowanie właściwej atmosfery wśród skazanych i zapewnienie im bezpieczeństwa. (skarg, pism dot. skargi – k. 99- 101, zeznania świadka M. P – k. 178) P. K. złożył skargę na niewłaściwości w zakresie deponowania jego dowodu osobistego. W odpowiedzi na powyższą skargę, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Dyrektor Zakładu Karnego podał, iż nie stwierdzono nieprawidłowości w zakresie deponowania dowodu osobistego powoda przez funkcjonariuszy działu ewidencji. Wskazano, iż w depozycie znajdują się dwa dokumenty powoda tj. stary dowód osobisty (anulowany przez przejęcie lewego rogu) oraz nowy dowód osobisty. (skarga, pisma dot. skargi- 102-104) Powód złożył również skargę na zachowanie funkcjonariusza ochrony, który zdaniem powoda podczas kiedy ten wychodził z jednostki z innymi skazanymi do pracy skierował do niego następujące słowa „ Uwaga idzie (…) , który babkę siedemdziesięcioletnią pobił, skopał i okradł i teraz za to siedzi”. Powód złożył również skargi na wychowawcę. Jedną z nich uzasadnił tym, iż gdy zwrócił się do niego z problem tj. że jest niewłaściwie traktowany przez funkcjonariusza ochrony to otrzymał odpowiedź w postaci „ Panie (…) to jest pana problem, nie mój”. Drugą natomiast tym, iż wychowawca sporządził błędną opinię na jego temat. Powód podniósł ponadto, iż nie ma warunków w celi na normalny wypoczynek po pracy oraz sen nocny. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w powyższym zakresie ustalono, iż zachowanie funkcjonariusza ochrony nie miało miejsca. Zarzuty podnoszone przez powoda uznano za nieuzasadnione i mające charakter pomówienia. Wskazano, że świadek zdarzenia P. W., który podał, iż zdarzenie powyższe miało miejsce, złożył oświadczenie pod presją, chcąc uniknąć reperkusji ze strony współosadzonych. Ponadto podkreślono, że w zakresie zarzutu dotyczącego wychowawcy powód podał nieprawdę. Również zarzut nie zapewnienia ośmiogodzinnego czasu na sen uznano za bezpodstawny. (skarga, pisma dot. skargi – k. 105-109, 113-120, zeznania świadka K. G. – k. 148-151, zeznania świadka M. Ch. –k. 151, zeznania świadka M. P. k. 178, zeznania świadka A. B. – k. 180-181, zeznania powoda k. 83 w zw. z k. 283 ) P. K. również złożył skargę na odmowę udzielania mu jednorazowego widzenia. Po rozpatrzeniu skargi stwierdzono, że zarzuty w niej podniesione są bezzasadne. (skarga, pisma dot. skargi – k. 110-112) Po opuszczeniu Zakładu Karnego powód zamieszkał u swojej konkubiny w mieszkaniu socjalnym o pow. 46 m 2 . W mieszkaniu tym mieszka również 14-letnia córka konkubiny. --- STRONA 10 --- Przed osadzeniem w Zakładzie Karnym P. K. mieszkał w domu rodzinnym matki (mieszkały tam łącznie trzy osoby). Przez okres jednego roku po opuszczeniu Zakładu Karnego powód otrzymywał świadczenie w wysokości 580 zł miesięcznie. Powód partycypuje z konkubiną w kosztach utrzymania mieszkania. Razem płacą za wodę i ogrzewanie – ok. 600 zł . Konkubina powoda pracuje i z tego tytułu osiąga dochód w wysokości 1100 zł miesięcznie, ponadto otrzymuje alimenty na dziecko w wysokości 400 zł. P. K. nie ma żadnego majątku, jak również nie ma nikogo na utrzymaniu. Powód jest na rencie- stwierdzono u niego ślepotę oka lewego. (zeznania powoda – k. 284) Powyższy stan faktyczny, Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o materiał dowodowy zebrany w sprawie w postaci załączonych do akt dokumentów, a także w oparciu o zeznania świadka K. G., częściowe zeznania świadka M.Ch., zeznania świadków M.P., K.S., A . B., J. C., częściowe zeznania świadka P. W. i J. Ł. oraz o częściowe zeznania powoda. Sąd Okręgowy nie dał wiary zeznaniom powoda oraz świadka P. W. w tej części ich zeznań, w której podali, iż funkcjonariusze ochrony dokuczali powodowi wytykając mu przyczyny osadzenia w Zakładzie Karnym tj. że został skazany za pobicie i kradzież dokonaną na starszej kobiecie. Zeznania te nie znalazły potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym, bowiem jak wynika z załączonych do akt dokumentów, w przedmiocie rzekomego incydentu zostało przeprowadzone przez Dyrektora Zakładu Karnego postępowanie wyjaśniające, które nie potwierdziło zasadności stawianych przez powoda zarzutów. Zarzuty uznano za nieuzasadnione i mające charakter pomówienia. Wskazano, że świadek zdarzenia P. W., który podał, iż zdarzenie powyższe miało miejsce, złożył oświadczenie pod presją, chcąc uniknąć reperkusji ze strony współosadzonych. Sąd uznał za niewiarygodna również zeznania powoda i świadków P. W. oraz M. Ch.w tej części w której podali, iż mieli zakłócony wypoczynek z uwagi na okoliczność, iż skazani osadzeni w jednej celi, pracowali na różne zmiany. Również te zeznania nie znajdują potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, iż również w tym zakresie na skutek skargi powoda zostało przeprowadzone przez dyrektora pozwanej jednostki postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego stwierdzono bezpodstawność zarzutu nie zapewnienia ośmiogodzinnego czasu na sen. --- STRONA 11 --- Sąd odmówił również waloru wiarygodności zeznaniom powoda oraz świadka P. W.oraz J. Ł. w tej części w której zeznali, iż w celach w porze zimowej było bardzo zimno. Zeznania te pozostają w sprzeczności z zeznaniami świadka J. Cz. – pracownika działu kwatermistrzowskiego, którym Sąd dał wiarę w całości, a z których wynika, iż zimą temperatura w celach była odpowiednia, zaś remont ogrzewania OC zakończono przed sezonem grzewczy, a więc kotłowania funkcjonowała w tym sezonie bez przerwy. Świadek zeznał również, iż jeżeli zachodziła konieczność, zwłaszcza w celach usytuowanych w szczycie budynku, na wniosek skazanych dyrektor jednostki zezwalał na wydanie dodatkowych kocy. Sąd Okręgowy zaważył, co następuje: Roszczenie powoda P.K. jako nieuzasadnione podlega oddaleniu w całości. Powód P.K. zgłoszone przez siebie roszczenie wywodzi z naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności, zdrowia, intymności poprzez niezgodne z prawem nieludzkie i poniżające jego traktowanie wynikające z nie zapewnienia mu humanitarnych warunków w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w (…) . Podstawą prawną tak określonego żądania są przepisy art. 23 k.c. i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Zgodnie z treścią art. 23 k.c., dobra osobiste człowieka podlegają ochronie prawnej. Przepis ten nie zawiera zamkniętego katalogu tych dóbr. Zalicza do nich w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swobodę sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnicę korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukową, artystyczną i wynalazczą. W orzecznictwie sądowym i doktrynie przyjmuje się, iż przy wyjaśnieniu istoty dobra osobistego i jego naruszenia należy posługiwać się kryterium obiektywnym, odwołującym się do przy- jętych norm (tak: A. Szpunar, Ochrona dóbr osobistych, Warszawa 1997 r., PWN, s. 107 i nast.). Stosownie do treści art. 24 § 1 k.c., ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba, że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Zgodnie zaś z treścią art. 448 k.c., w razie naruszenia dobra osobistego, sąd może przy- znać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczy- nienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pie- --- STRONA 12 --- niężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Z treści wyżej wskazanego art. 24 § 1 k.c. wynika jednoznacznie, że ochrona dóbr osobi- stych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym. Przyjmuje się, że bezprawne jest każde działanie sprzeczne z normami prawnymi, a nawet z porządkiem prawnym oraz zasa- dami współżycia społecznego. W orzeczeniu z dnia 19 października 1989 roku Sąd Najwyż- szy wypowiedział się, że za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających je (II CR 419/89, LEX). Równocześnie do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych sąd ten zaliczył m. in. działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez przepisy prawa. Rozpoznając więc sprawę o ochronę dóbr osobistych, sąd powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego i dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi powinien ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne. Dowód, że dobro osobiste zostało naruszone lub zagrożone, ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej, czyli w niniejszej sprawie na powodzie P. K. Powód wskazał, iż pozwany naruszył jego dobra osobiste w postaci godności, zdrowia, intymności i prywatności. Powód upatruje naruszenia tych dóbr w warunkach, w jakich odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w (…) m.in. w przeludnieniu cel, w których był zakwaterowany, w złych warunkach higieniczno – sanitarnych występujących w łaźniach oraz w złym traktowaniu go przez funkcjonariuszy. Odnosząc się do godności osobistej, stwierdzić należy, że jest to sfera osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, które jest istotnym elementem psychiki człowieka, kształtowane jest przez szereg różnych okoliczności zewnętrznych i jest uwarunkowane historycznie i kul- turowo. Jego postawa i rozmiar w istotny sposób zależą od innych cech psychiki człowieka i od całokształtu jego osobowości. Powoduje to zróżnicowanie poczucia własnej wartości człowieka i naruszenia jego godności (por. uchwała SN z 8.06.1971 r. III PZP 12/71, LEX, wyrok SN z 7.11.2000 r., I CKN 1149/98, LEX). Ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra oso- bistego, jakim jest stan uczuć, cześć, godność osobista, nie może być dokonana według miary indywidualnej wrażliwości zainteresowanego, ta bowiem może być szczególnie duża z uwagi na cechy osobnicze, uwarunkowania chorobowe itp. Innymi słowy mówiąc, nie może to być ocena subiektywna (tak: SN w wyroku z dnia 11.03.1997 r., III CKN 33/97, LEX). Ocena ta --- STRONA 13 --- powinna być zobiektywizowana, czyli musi uwzględniać uczucia szerszego grona uczestni- ków i powszechnie przyjmowane normy postępowania. Nie ulega też wątpliwości, że wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z wymogów nowożytnego państwa prawa, co znajduje swoje odzwierciedlenie m. in. w art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Mię- dzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19.12.1966 r. (Dz. U. nr 38 z 1977 r., poz. 167 i 168). Zgodnie z tym przepisem każda osoba pozbawiona wolności zostanie potraktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Z kolei Europejska Konwencja Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4.12.1950 r. (raty- fikowana przez Polskę w 1993 r. - Dz. U. nr 61/1993, poz. 248 ze zm.) wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i huma- nitarnych warunków odbywania kar, nienaruszających godności ludzkiej. Te zasady prawa międzynarodowego zostały przeniesione na grunt prawa polskiego i znalazły swoje odzwierciedlenie w art. 40, art. 41 i art. 47 Konstytucji RP, zgodnie z którymi, nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu trakto- waniu i karaniu, zakazuje się stosowania kar cielesnych, każdy pozbawiony wolności powi- nien być traktowany w sposób humanitarny i każdy ma prawo do ochrony prawnej życia pry- watnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Mając na uwadze powyższe, należy ocenić, czy warunki, w jakich powód Paweł Królak odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w (…) , naruszały rozumiane w powyższy sposób jego dobro osobiste w postaci godności, a także dobra osobiste w postaci intymności i prywatności. W pierwszej kolejności odnieść się trzeba do podnoszonego przez powoda zarzutu nad- miernego przeludnienia cel, w których przebywał oraz ewentualnego wpływu tej okoliczności na jego dobra osobiste. Wymogi dotyczące warunków bytowych w celach więziennych określa przepis art. 110 k.k.w., który stanowi m. in., że powierzchnia celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi nie mniej niż 3m 2 , że cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią temperaturę i oświetlenie. W szczególnie uzasadnionych wypadkach – zgodnie z art. 248 k.k.w. – przy zachowaniu trybu wskazanego w tym przepisie i wskaza- nych tam przepisach wykonawczych, może dojść do ograniczenia powierzchni w celi na jed- nego skazanego poniżej 3m 2 , jednakże tylko na czas określony. Wyżej wskazany art. 248 § 1 k.k.w. mógł być stosowany jedynie w wyjątkowych „szczególnie uzasadnionych sytuacjach”, --- STRONA 14 --- a czas trwania tej nadzwyczajnej sytuacji jest ujęty jako „czas określony”. Wprawdzie nie określono w nim czasu maksymalnego, to jednak nie mogła interpretacja tej normy zmierzać do spowodowania, że skazany przebywa w „w celi przeludnionej”, bez odpowiedniego do- stępu do sprzętów umożliwiających mu utrzymywanie higieny i odpowiednich warunków egzystencji przez czas, który nie może być utożsamiany z „czasowym pobytem”. (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 roku, SK 25/07, LEX). Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje okoliczność, iż zdarzało się, że powód P. K. przez pewien okres pobytu w Zakładzie Karnym w (…) osadzony był w celach, które nie spełniały wymogu zapewnienia skazanym powierzchni 3m 2 na osobę – co przyznane zostało również przez pozwanego już w odpowiedzi na pozew. Podkreślić jednak należy i przeludnienia cel miały charakter czasowy i norma pow. przekraczana była minimalnie tj. o 1 czy 2 osoby. W takiej sytuacji zapewniano jednak dodatkowy sprzęt kwaterunkowy, w takiej ilości aby odpowiadał liczbie osadzonych w celi. Wskazać w tym miejscu wyraźnie należy, że Dyrektor Zakładu Karnego w (…) – zgodnie z art. 248 § 1 k.k.w. – informował Sąd Okręgowy w (…) VI Wydział Penitencjarny o przeludnieniu w celach i o fakcie umieszczenia osadzonych w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m ². Pomimo jednak przekroczenia w Zakładzie Karnym w (…) wyżej wskazanych norm powierzchniowych określonych na jednego osadzonego – w ocenie Sądu Okręgowego – nie doszło do naruszenia wskazanych przez powoda P. K. jego dóbr osobistych, w tym przede wszystkim dobra osobistego w postaci godności. Zdaniem Sądu Okręgowego – w konkretnym przypadku istotna jest okoliczność, iż powód przez cały okres czasu, jaki przebywał w Zakładzie Karnym w (…) osadzony był w celach tzw. półotwartych. Ta okoliczność powodowała, że cele były otwarte i w związku z tym powód miał możliwość swobodnego poruszania się po całym oddziale. Powód mógł spacerować po korytarzu i mógł odwiedzać innych osadzonych w różnych celach usytuowanych w tym oddziale. Ponadto powód pracował, a więc większość czasu przebywał poza celą. Należy zauważyć, iż odbycie kary pozbawienia wolności w celi wieloosobowej stanowi pewnego rodzaju dolegliwość, wiąże się bowiem z koniecznością znoszenia ciągłej obecności innych osób, często reprezentujących różne światopoglądy, mających odmienne potrzeby i zainteresowania. Jednakże dyskomfort panujący w zakładach karnych jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności, z którym powód powinien się liczyć popełniając przestępstwo. Podkreślić należy, iż powód będąc umieszczony w Zakładzie Karnym miał możliwość - z czego jednak nie skorzystał - udziału w różnego rodzaju zajęciach KO, co niewątpliwie ograniczyłoby jego pobyt w celi. --- STRONA 15 --- Nie ulega więc wątpliwości, że przeludnienie w celach znajdujących się w oddziałach tzw. półotwartych, nie było uciążliwe w tak dużym stopniu, jak to miało miejsce w oddziałach zamkniętych. Wskazać też należy, że powód przez pewien okres przebywał w celach w których nie było przeludniania, co sam potwierdził w swoich zeznaniach. Bezsporne też jest, że Zakład Karny w (…) podejmował – w miarę możliwości – działania w celu zmniejszenia przeludnienia w celach. Mając na uwadze całokształt okoliczności niniejszej sprawy, a w szczególności fakt osadzenia powoda P. K. w celach tzw. półotwartych, Sąd Okręgowy uznał, że warunki w celach zajmowanych przez powoda nie były „niegodziwe”, a tym samym nie doszło do naruszenia dóbr osobistych u powoda, w tym przede wszystkim dobra osobistego w postaci godności. Ponadto ustalenia poczynione podczas wizytacji w Zakładzie Karnym w (…) , która została przeprowadzona z upoważnienia Rzecznika Praw Obywatelskich nie dała podstaw do stwierdzenia, że warunki bytowe w Zakładzie Karnym, czy tez inne okoliczności osadzenia, były dla osób pozbawionych wolności na tyle dotkliwe, aby mogły prowadzić do okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania. Ponadto – zdaniem Sądu – dokonując oceny prawnej należy posłużyć się kryterium tzw. kumulatywnej oceny zaistniałych warunków. Polega to na kompleksowej ocenie wszelkich aspektów warunków oraz rygorów pobytu, takich m.in. jak powierzchnia celi, liczba osób w celi, warunki sanitarne, ilość czasu osadzonego poza celą, czas i częstotliwość zajęć i wiele innych okoliczności. Zastosowanie tego kryterium ma to znaczenie, że braki i nieprawidłowości w jednej z wymienionych okoliczności, nie muszą powodować oceny negatywnej i stwierdzenia naruszenia praw człowieka Powód nie wykazał również, że cele przez niego zajmowane w Zakładzie Karnym w (…) nie spełniały określonych wymogów. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż każda cela była wyposażona w sprzęt kwaterunkowy odpowiadający liczbie osadzonych, a temperatura powietrza była dostosowana do warunków panujących na zewnątrz. Jedynie wykazane zostało, iż łaźnie na oddziale A wymagały remontu z uwagi na panujące tam warunki. Podnieść jednakże trzeba, że w miarę posiadanych środków finansowych w Zakładzie Karnym w (…) sukcesywnie były przeprowadzane prace remontowe tych pomieszczeń, które miały na celu poprawę warunków bytowych. Remont pawilonu A rozpoczęto w 2008 roku, natomiast powód przed 2008 rokiem przebywał w pawilonie A jedynie przez okres kilku miesięcy, a zatem niedogodności podnoszone przez powoda w tym budynku nie były długotrwałe ani też dotkliwe. Podkreślić należy, iż w pozostałych --- STRONA 16 --- pawilonach w których osadzony był powód tj. w pawilonie B i C panowały właściwe warunki bytowe tj. było ciepło, czysto i schludnie. Sąd nie dopatrzył się także w niniejszej sprawie żadnych działań, czy też zachowań świadczących o negatywnym stosunku funkcjonariuszy służby więziennej wobec powoda. Podkreślić należy, iż na skutek skarg powoda przeprowadzano za każdym razem postępowania wyjaśniające, które potwierdzały bezzasadność stawianych przez powoda zarzutów. W szczególności wskazać należy, iż w zakresie skargi powoda na zachowanie funkcjonariusza ochrony uznano ją za nieuzasadnioną, zaś że zarzuty w niej zawarte miały charakter pomówienia. Wskazano, że świadek zdarzenia P. W., który podał, iż zdarzenie z udziałem funkcjonariusza ochrony miało miejsce, złożył oświadczenie pod presją, chcąc uniknąć reperkusji ze strony współosadzonych. Potwierdzenia nie znalazły również zarzuty stawiane wychowawcy, jak również zarzuty nie zapewnienia powodowi ośmiogodzinnego czasu na sen. W tym miejscu wyraźnie też zaznaczyć należy, iż postawa powoda podczas osadzenia w Zakładzie Karnym miała charakter roszczeniowy. Powód wielokrotnie zgłaszał nie znajdujące uzasadnienia zarzuty i uwagi. Powyższe potwierdził P. W., który zeznał, iż „(…) długi okres odsiadywał w Zakładzie karnym i zawsze mu coś nie pasowało . Zawsze miał tam swoje uwagi i zastrzeżenia, co do funkcjonariuszy lub warunków bytowych. W celi funkcjonariusze nie czynili (…) żadnych prześmiewczych uwag, ale on każde ich zachowanie odbierał w ten sposób, że wszyscy wiedzą za co siedzi”. Ponadto podkreślenia wymaga również okoliczność iż powód w trakcie osadzenia dopuszczał się łamania ustaleń porządku wewnętrznego (brak dbałości o porządek w celi, palenie papierosów w celi mieszkalnej). W stosunku do przełożonych prezentował postawę i zachowanie regulaminowe, jednak w sytuacjach dla siebie niewygodnych bywał arogancki i wulgarny. Potrafił ostentacyjnie prezentować swoje niezadowolenie. Zdaniem Sądu Okręgowego, w okolicznościach niniejszej sprawy, mając na uwadze powyższe rozważania uznać należało, iż nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda Pawła Królaka. Zatem brak było podstaw do zasądzenia – na podstawie art. 448 k.c. – od pozwanego Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w (…) zadośćuczynienia. Podkreślić w tym miejscu należy, że Państwo ma obowiązek zapewnienia osobom pozbawionym wolności godziwych warunków, jednakże osadzony w zakładzie karnym musi się liczyć z ogranicze- niami i dolegliwościami wynikającymi z izolacji i odbywania kary pozbawienia wolności (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z 2.10.2007 r., II CSK 269/07, LEX ). Z ograniczeniami takimi musiał zatem liczyć się również powód i musiał dostosować się do zasad panujących --- STRONA 17 --- w zakładzie karnym i obowiązującego w nim regulaminu odbywania kary pozbawienia wol- ności. Powyższe ograniczenia nie naruszają jednak godności, prywatności, ani intymności powoda. Z tych względów, Sąd Okręgowy oddalił przedmiotowe powództwo w całości, uznając je za nieuzasadnione. (pkt 1 wyroku) O kosztach procesu, Sąd Okręgowy orzekł na podstawie zasady słuszności wyrażonej w art. 102 k.p.c., zgodnie z treścią którego w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosz- tami. Na podstawie całokształtu okoliczności przedmiotowej sprawy, a w szczególności ma- jąc na uwadze sytuację życiową powoda oraz jego stan zdrowia, Sąd Okręgowy – przy uwzględnieniu zasad współżycia społecznego – nie obciążył P. K. kosztami procesu. (pkt 2 wyroku) W przedmiotowej sprawie powód P. K. korzystał z pomocy prawnej adwokata ustanowio- nego z urzędu, którą to pomoc świadczył adwokat P. R. W związku z tym, iż powód przegrał sprawę w całości oraz faktem, że koszty pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu nie zostały zapłacone w żadnej części, Sąd Okręgowy – na podstawie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sparwie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. nr 163, poz. 1348) – przyznał i nakazał wypłacić ze środków Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w (…) na rzecz w/w adwokata kwotę 8.856 zł brutto tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. (pkt 3 wyroku)