Wyrok I C 570/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Opolu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 570/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Opolu – I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Wioletta Chorązka Protokolant: stażysta Szymon Brudniak po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2016 r. na rozprawie sprawy z powództwa K. O. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w B. o zapłatę i ochronę dóbr osobistych I. powództwo oddala, II. zasądza od powoda K. O. na rzecz pozwanego Skarbu Państwa- Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego we Opolu na rzecz adwokata J. R. prowadzącego Kancelarię Adwokacką w O. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych), powiększoną o należny podatek VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu oraz kwotę 285,24zł (dwieście osiemdziesiąt pięć złotych 24/100) tytułem zwrotu poniesionych wydatków. Wyrok uprawomocnił się Dnia 8.02.2017 r. SSO Wioletta Chorązka Sygn. akt I C 570/15 UZASADNIENIE Pozwem złożonym dnia 1 października 2015 r. K. O. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w B. zadośćuczynienia w kwocie 80.000zł, stosownie do art. 448 kc w związku z art. 24 kc i art. 417 kc, z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów procesu. Ponadto domagał się zobowiązania strony pozwanej do przeproszenia go za przedstawianie w złym świetle, co winno zostać publicznie ogłoszone osadzonym w placówce, w której odbywa karę pozbawienia wolności, a pełnomocnik powoda wnosił także o zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu wg załączonego spisu, które nie zostały uregulowane nawet w części. W uzasadnieniu powód zarzucił, że pozwany nie zapewnił mu odpowiednich warunków bytowych, gdyż cele mieszkalne były przeludnione, zagrzybione, wilgotne, --- STRONA 2 --- brudne, nienależycie wyposażone i wykluczające jakąkolwiek intymność, nie było w nich ciepłej bieżącej wody oraz sprawnych domofonów, a toaleta nieodgrodzona trwale od reszty celi znajdowała się w bliskiej odległości od szafki żywnościowej, stołu i łóżka powoda. Ponadto bezpodstawnie usunięto go z kursu AA, uniemożliwiono mu udział w kursach zawodowych, jakichkolwiek kursach adaptacyjnych czy mających na celu przystosowanie i umiejętność odnalezienia się w warunkach wolnościowych, a także podjęcie pracy, nie zapełniono zajęć kulturalno-oświatowych oraz dostępu do aktów prawnych. Wskazał, że w następstwie warunków osadzenia nie miał możliwości utrzymania higieny osobistej, a jego bezpieczeństwo osobiste było zagrożone poprzez umieszczenie w jednej celi z osobami o wyższym stopniu demoralizacji, agresywnymi i z zaburzeniami socjopatycznymi, co skutkowało ciągłymi awanturami. W związku z tym bezskutecznie szukał pomocy u wychowawców, a występowanie w obronie własnej skutkowało zastosowaniem wobec niego odpowiedzialności zbiorowej, a także obojętnością w kwestiach dotyczących złych warunków osadzenia. Notorycznie dochodziło do złośliwego i nękającego jego osobę zachowania ze strony wychowawców, polegającego na używaniu obraźliwych określeń, szarpaniu i bardziej radykalnym naruszaniu nietykalności cielesnej. Ponadto bezzasadne ograniczano mu telefony i widzenia z bliskimi (w tym siostrzenicą), a także nie wpisywano pochwał. Bezzasadnie odmówiono mu też prawa do przeniesienia do położonego bliżej jego miejsca zamieszkania Zakładu Karnego w R.. Wszystkie te działania były celowe, podjęte z pełną premedytacją, świadomie na szkodę powoda, do którego odnoszono się z obojętnością i brakiem zrozumienia, nie udzielając mu pomocy, z bezosobowym, wulgarnym traktowaniem, zmierzającym do jego załamania się psychicznego, co skutkowało nieludzkim i poniżającym traktowaniem oraz naruszeniem dóbr osobistych. Pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że powód nie udowodnił podnoszonych okoliczności, a w konsekwencji krzywdy wynikającej z zawinionego naruszenia jego dóbr osobistych pozostającej w związku przyczynowym z bezprawnym i zawinionym zachowaniem pozwanego, dla stwierdzenia czego nie jest miarodajne subiektywne przekonanie powoda. Jednocześnie pozwany zaprzeczył wszelkim twierdzeniom powoda, który poprzestał na ogólnikach, choć wiedząc, że będzie kierował powództwo, mógł przygotować się do sprawy i zgromadzić niezbędne dane, z czym w podobnych sprawach osadzeni nie mają kłopotów. Nie jest przy tym rolą sądu przeprowadzanie tu dowodów z urzędu, ale musi on wyciągać ujemne konsekwencje z braku udowodnienia faktów przytoczonych na uzasadnienie żądań, przy czym obowiązujące przepisy nie nakładają na pozwanego obowiązku współpracy z powodem w zakresie zbierania czy poszukiwania materiałów dowodowych na jego rzecz, w związku z czym pozwany nie będzie realizował strategii procesowej powoda, która zmierza do przerzucenia na niego obowiązku dowodowego, co nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Ponadto pozwany podniósł, iż jego działania mieściły się w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny i nie były nacechowane złą wolą, a sędzia penitencjarny nie stwierdził naruszeń prawa w funkcjonowaniu kontrolowanego Zakładu Karnego w B., co czyni zbędnymi wszelkie dywagacje o warunkach osadzenia tam powoda, skoro sąd cywilny z mocy samego prawa nie jest powołany do oceny kwestii zastrzeżonych do wyłącznej kognicji sędziego penitencjarnego, czego aprobata skutkowałaby niedopuszczalną dwutorowością postępowania sądowego w zakresie nadzoru nad wykonaniem kary pozbawienia wolności. Powód nie składał żadnych zasadnych skarg na warunki osadzenia, co oznacza, że nie jest w stanie legitymować się stosownym prejudykatem. Z kolei wszelkie niedogodności, jakie spotkały powoda w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności, dotyczyły wszystkich osadzonych i były usankcjonowane przez obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa, przy czym powód miał zapewnione wszystko, co jest przewidziane takimi przepisami, a rażącym nieprzestrzeganiem obowiązującego porządku prawnego sam współprzyczynił się do swojego położenia. Oceniając przy tym sytuację osadzonych w polskich zakładach penitencjarnych należy wziąć również pod rozwagę ogólną sytuację ekonomiczną i społeczną panującą w kraju, gdzie sytuacja lokalowa wielu rodzin zajmujących lokale komunalne czy socjalne jest gorsza niż w przypadku osób osadzonych. Zdaniem pozwanego istotne jest też to, iż zadośćuczynienie z art. 448 kc ma charakter fakultatywny, a powód wymagając szacunku dla swych dóbr osobistych, sam nie dbał o zachowanie takich dóbr innych osób, co może uzasadniać odmowę udzielenia mu ochrony prawnej na podstawie art. 5 kc. Sąd Okręgowy w Opolu ustalił stan faktyczny: K. O., czterokrotnie skazywany na karę pozbawienia wolności (za przestępstwa z art. 233 kk, art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, art. 279 kk, art. 288 kk, art. 193 kk, art. 280 kk i art. 157 kk), był osadzony w Zakładzie Karnym w B. w okresie od dnia 7 lutego 2013 r. do dnia 3 września 2013 r. oraz od dnia 26 września 2013 r. do nadal. W powyższych okresach przebywał w następujących celach: --- STRONA 3 --- - od dnia 7 lutego 2013 r. do dnia 11 lutego 2013 r. w celi nr (...)-2, dwuosobowej, o powierzchni 7,5 m 2 , gdzie były faktycznie osadzone dwie osoby, - od dnia 11 lutego 2013 r. do dnia 15 lutego 2013 r. w celi nr (...)-3, jednoosobowej, o powierzchni 5,52 m 2 , gdzie był osadzony sam, - od dnia 15 lutego 2013 r. do dnia 26 lutego 2013 r. w celi nr (...)-2, jednoosobowej, o powierzchni 5,42 m 2 , gdzie był osadzony sam, - od dnia 26 lutego 2013 r. do dnia 28 lutego 2013 r. w celi nr (...)-2, jednoosobowej, o powierzchni 5,44 m 2 , gdzie był osadzony sam, - od dnia 28 lutego 2013 r. do dnia 26 kwietnia 2013 r. w celi nr (...)-2, czteroosobowej, o powierzchni 12,02 m 2 , gdzie były faktycznie osadzone cztery osoby, - od dnia 26 kwietnia 2013 r. do dnia 27 maja 2013 r. w celi nr (...)-2, jednoosobowej, o powierzchni 5,48 m 2 , gdzie początkowo był osadzony sam, a następnie od dnia 8 maja 2013 r. do dnia 22 maja 2013 r. przebywał z innym skazanym, co nastąpiło na podstawie decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w B. nr (...) z dnia 8 maja 2013 r., po czym znowu był osadzony sam, - od dnia 27 maja 2013 r. do dnia 03 czerwca 2013 r. w celi nr (...)-2, dwuosobowej o powierzchni 7,76 m 2 , gdzie były faktycznie osadzone dwie osoby, - od dnia 3 czerwca 2013 r. do dnia 10 czerwca 2013 r. w celi nr (...)-2, pięcioosobowej, o powierzchni 16,05 m 2 , gdzie było faktycznie osadzone pięć osób, - od dnia 10 czerwca 2013 r. do dnia 20 sierpnia 2013 r. w cela nr (...)-2, czteroosobowej, o powierzchni 12,33 m 2 , gdzie były faktycznie osadzone cztery osoby, - od dnia 20 sierpnia 2013 r. do dnia 3 września 2013 r. w celi nr (...)-3, dwuosobowej, o powierzchni 8,56 m 2 , gdzie były faktycznie osadzone dwie osoby, - od dnia 26 września 2013 r. do dnia 7 października 2013 r. w celi nr (...)-3, dwuosobowej, o powierzchni 8,66 m 2 , gdzie były faktycznie osadzone dwie osoby, - od dnia 7 października 2013 r. do dnia 30 października 2013 r. w celi nr (...)-2, pięcioosobowej, o powierzchni 16,60 m 2 , gdzie było faktycznie osadzone pięć osób, - od dnia 30 października 2013 r. do dnia 30 października 2013 r. w celi nr (...)-2, czteroosobowej, o powierzchni 12,33 m 2 , gdzie były faktycznie osadzone cztery osoby, - od dnia 30 października 2013 r. do dnia 4 listopada 2013 r. w celi nr (...)-2, pięcioosobowej, o powierzchni 16,60 m 2 , gdzie było faktycznie osadzone pięć osób, - od dnia 4 listopada 2013 r. do dnia 23 kwietnia 2014 r. w celi nr (...)-2, czteroosobowej, o powierzchni 12,02 m 2 , gdzie były faktycznie osadzone cztery osoby, - od dnia 23 kwietnia 2014 r. do dnia 24 kwietnia 2014 r. w celi nr 7A-1, dwuosobowej, o powierzchni 9,18 m 2 , gdzie były faktycznie osadzone dwie osoby, - od dnia 24 kwietnia 2014 r. do dnia 14 maja 2014 r. w celi nr (...)-3, dwuosobowej, o powierzchni 8,46 m 2 , gdzie były faktycznie osadzone dwie osoby, --- STRONA 4 --- - od dnia 14 maja 2014 r. do dnia 20 maja 2014 r. w celi nr 9B-1, czteroosobowej, o powierzchni 12,00 m 2 , gdzie były faktycznie osadzone cztery osoby, - od dnia 20 maja 2014 r. do dnia 5 czerwca 2014 r. w celi nr 13A-1, dwuosobowej, o powierzchni 8,66 m 2 , gdzie były faktycznie osadzone dwie osoby, - od dnia 5 czerwca 2014 r. do dnia 21 sierpnia 2014 r. w celi nr (...)-3, pięcioosobowej, o powierzchni 16,60 m 2 , gdzie było faktycznie osadzone pięć osób, - od dnia 21 sierpnia 2014 r. do dnia 17 listopada 2014 r. w celi nr (...)-3, dwuosobowej, o powierzchni 7,17 m 2 , gdzie były faktycznie osadzone dwie osoby, - od dnia 17 listopada 2014 r. do dnia 3 marca 2015 r. w celi nr (...)-3, czteroosobowej, o powierzchni 12,02 m 2 , gdzie były faktycznie osadzone cztery osoby, - od dnia 3 marca 2015 r. do dnia 24 listopada 2015 r. w celi nr (...)-3, czteroosobowej, o powierzchni 12,26 m 2 , gdzie były faktycznie osadzone cztery osoby, - od dnia 24 listopada 2015 r. do dnia 27 listopada 2015 r. w celi nr (...)-3, dwuosobowej, o powierzchni 8,39 m 2 , gdzie były faktycznie osadzone dwie osoby, - od dnia 27 listopada 2015 r. w celi nr (...)-3, pięcioosobowej, o powierzchni 17,11 m 2 , gdzie było faktycznie osadzone pięć osób. Powołana powyżej decyzja nr (...) o umieszczeniu powoda w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m 2 , nie mniej jednak niż 2 m 2 , wydana została przez Dyrektora Zakładu Karnego w B. na postawie art. 110 § 2b kkw, przy czym jako przyczynę umieszczania wskazano przeludnienie jednostki, czas umieszczenia określono na 14 dni, a termin do którego powód ma przebywać w tych warunkach na dzień 22 maja 2013 r. Odpis powyższej decyzji powód otrzymał w dniu 8 maja 2013 r., co potwierdził własnoręcznym podpisem, przy czym pouczono go, iż decyzję tę ma prawo zaskarżyć do Sądu Penitencjarnego w O. w terminie 7 dni, z czego nie skorzystał. Decyzja nr (...) została uchylona decyzją nr (...) Dyrektora Zakładu Karnego w B. z dnia 22 maja 2013 r. – wobec ustania przyczyn, dla których została wydana, a jej odpis doręczono powodowi również w dniu 22 maja 2013 r. dowód: - informacja o rozmieszczeniu w celach – k. 92, k. 158, - decyzja z 8 maja 2013 r. - k. 93, - decyzja z 22 maja 2013 r. - k. 94, - notatka - k. 96, - przesłuchanie powoda – k. 290 – l. 291, - przesłuchanie pozwanego – dyrektora Zakładu Karnego w B. H. K. – k. 193 W trakcie pobytu powoda w Zakładzie Karnym w B. cele mieszkalne osadzonych były wyposażone w sprzęt kwaterunkowy, a skazani w przedmioty wskazane w obowiązujących kolejno rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (w szczególności niezbędne środki higieny osobistej i środki sanitarne dostarczane do cel). Udostępniony sprzęt jest wymieniany po zużyciu, a w razie takiej potrzeby były dokonywane jego naprawy, przy czym na bieżąco miały miejsce przeglądy wyposażenia cel. Powód miał zagwarantowany dostęp do jednej w tygodniu ciepłej --- STRONA 5 --- kąpieli w łaźni, a od 2014 r. do dwóch takich kąpieli w tygodniu. Raz w tygodniu otrzymywał wypraną odzież, a pościel wymieniano co miesiąc. Wszystkie cele wyposażone były w oświetlenie jarzeniowe oraz instalacje wodno-kanalizacyjną, w tym umywalkę z dostępem do bieżącej zimnej wody przez całą dobę, przy czym od kilku lat trwają prace nad sukcesywnym doprowadzeniem do poszczególnych cel ciepłej wody. Osadzeni mieli też możliwość korzystania z czajników elektrycznych oraz grzałek, przy pomocy których mogli podgrzać wodę. Cele były wentylowane za pomocą wentylacji grawitacyjnej, a mogły być również wietrzone poprzez otwarcie okna. Kąciki sanitarne w poszczególnych celach, usytuowane w ich narożu, są izolowane od reszty pomieszczenia, co wcześniej miało miejsce przy użyciu nieprzezroczystej kotary, a od końca 2014 r. – wobec zakończenia wykonywanych sukcesywnie od 2011 r. prac remontowych - wszystkie cele posiadają kąciki sanitarne izolowane od celi ścianką o konstrukcji stałej W celach znajdował się system domofonowo-radiowęzłowy, który w latach 2013-2015 został uszkodzony przez skazanych w pawilonie mieszkalnym B, przy czym w latach 2014 – 2016 dokonywano jego sukcesywnej wymiany i naprawy w miarę posiadanych środków, co wymagało gruntownej przebudowy całego systemu łącznie z wymianą okablowania, zasilania oraz paneli wewnątrz cel. W trakcie pobytu powoda w Zakładzie Karnym w B. skazani mieli możliwość korzystania z posług religijnych, biblioteki (gdzie w szczególności znajdują się teksty kodeksów, a osadzeni mają także możliwość skorzystania ze stanowiska komputerowego celem internetowego dostępu do aktów prawnych, co jednak czynili sporadycznie) i świetlicy (kilka razy w tygodniu), a także z różnych form zajęć kulturalno-oświatowych (tenis, koło poliglotów, zajęcia relaksacyjne w sali ćwiczeń, zakładowe konkursy z zakresu różnych dziedzin wiedzy, turnieje play station i tenisa stołowego, programy readaptacji z dziedziny sztuki, klub pracy, kursy zawodowe /w zawodzie malarza, brukarza, operatora wózka widłowego/, do których w przypadku większej ilości chętnych w pierwszej kolejności kierowano osoby z bliższym terminem opuszczenia zakładu karnego, programy oddziaływania dla sprawców przestępstw określonego rodzaju, programy readaptacji społecznej oraz siłownia) oraz korzystania z prywatnych telewizorów (co miało również miejsce w przypadku powoda). W trakcie osadzenia powoda skazani mieli możliwość odbycia raz dziennie spaceru na świeżym powietrzu w wymiarze od 60 do 90 minut, co czasami wiązało się z możliwością gry w piłkę nożną. Niezależnie od codziennego kontaktu z wychowawcami osadzeni tam mieli możliwość korzystania z pomocy dwóch psychologów (w razie konieczności również codziennie) oraz byli objęci opieką lekarską. W szczególności powód odbywał wielokrotnie rozmowy z wychowawcami, a także korzystał z opieki psychologicznej i medycznej (w tym odbył badania wstępne i kontrolne, do stycznia 2016 r. skorzystał z 90 wizyt lekarskich i pomocy stomatologa, był konsultowany specjalistycznie przez otolaryngologa oraz psychiatrę, a we wrześniu 2013 r. został przewieziony na Oddział Laryngologii Aresztu Śledczego w B., gdzie ostatecznie odmówił jednak zgody na operację usunięcia migdałków podniebiennych), przy czym wielokrotnie zdarzało się też, iż rezygnował z oferowanych świadczeń medycznych. Skazani mieli możliwość korzystania z widzeń z bliskimi (legitymującymi się aktualnymi dowodami tożsamości), a także prowadzenia korespondencji z rodziną oraz kontaktów telefonicznych (co drugi dzień). dowód: - notatki służbowe- k. 159 – k. 165, - notatki w aktach osobowych powoda, - kopia książeczki zdrowia powoda – akta osobowe, - przesłuchanie pozwanego – dyrektora Zakładu Karnego w B. H. K. – k. 193 Powód odbywał w Zakładzie Karnym w B. karę pozbawienia wolności w systemie programowego oddziaływania. --- STRONA 6 --- Przy przyjęciu do powyższej placówki penitencjarnej zadeklarował się jako osoba paląca wyroby tytoniowe. Ponadto oświadczył, że nie przynależy do podkultury przestępczej, przy czym został poinformowany o możliwości wystąpienia zagrożeń dla bezpieczeństwa osobistego oraz zetknięcia się z przejawami negatywnych zachowań charakterystycznych dla środowisk przestępczych, a także pouczony o konieczności bezzwłocznego powiadamiania przełożonych o tych zagrożeniach (czego następnie nie czynił) oraz o sposobach przekazywania informacji i unikania zagrożeń. W trakcie przeprowadzanych regularnie rozmów z wychowawcami powód wielokrotnie wyrażał zadowolenie z osadzenia (w tym odpowiadającego mu składu celi), co miało miejsce w szczególności w dniach: 1 maja 2013 r., 13 czerwca 2013 r., 6 lipca 2013 r., 12 lipca 2013 r., 18 sierpnia 2013 r., 27 sierpnia 2013 r., 27 maja 2014 r., 28 września 2014 r., 17 listopada 2014 r., 25 listopada 2014 r., 10 lutego 2015 r. i 12 maja 2015 r., deklarując dobre samopoczucie. Nie zgłaszał żadnych próśb, skarg ani uwag, przy czym nie był też zainteresowany podjęciem zatrudnienia, o co nie zabiegał również w okresie późniejszym (legitymuje się promesą zatrudnienia w okresie po opuszczeniu zakładu karnego), a w trakcie osadzenia był motywowany przez wychowawców do ukończenia kursu zawodowego. Podczas osadzenia w B. powód był usatysfakcjonowany dobrym kontaktem z wychowawcami i psychologiem, z którymi dobrze się mu rozmawiało. Początkowo jego zachowanie oceniano jako dostatecznie, przy czym stwierdzono, że w gronie współosadzonych funkcjonuje dobrze (raz po kłótni ze współosadzonym konieczna była zmiana celi), a następnie w grudniu 2013 r. uzyskał poprawną ocenę. Później jego zachowanie uległo pogorszeniu i podczas oceny okresowej w maju 2014 r. otrzymał ocenę dostateczną (jego postępowanie uznano za zmienne), co miało również miejsce w listopadzie 2014 r., maju 2015 r., listopadzie 2015 r. oraz w styczniu 2016 r. Podczas osadzenia w B. w 2013 r. powód zrealizował program readaptacji społecznej przeciwdziałania przejawom agresji i przemocy u skazanych – trening umiejętności społecznych, co ocenione zostało na bardzo dobrym poziomie. Na przełomie listopada i grudnia 2014 r. powód brał udział w spotkaniach w ramach programu readaptacji społecznej z zakresu relaksacji, co zostało ocenione na bardzo dobrym poziomie, a na początku 2016 r. z zakresu przeciwdziałania prokryminalnym postawom osadzonych uczestniczących w zajęciach sekcji szachowej. Uprzednio podczas osadzenia w innej placówce powód odbył cykl obejmujący podstawowy program terapii uzależnienia od alkoholu, a także brał udział w programie readaptacji społecznej w zakresie przeciwdziałania uzależnieniom od środków odurzających. Podczas pobytu w B. powód uczęszczał na spotkania grupy AA, co początkowo czynił regularnie. W trakcie osadzenia powoda odwiedzali go tam członkowie rodziny, przy czym raz nie dopuszczono do widzenia jego siostrzenicy, która nie dysponowała aktualnym dokumentem tożsamości (ważną legitymacją szkolną). Podczas pobytu w Zakładzie Karnym w B. powód był karany dyscyplinarnie w związku z połknięciem ciała obcego, wprowadzeniem w błąd administracji zakładu co do wykonania telefonu urzędowego, nieprzygotowaniem do apelu i uszkodzeniem oświetlenia, krzykiem i uderzaniem w drzwi celi, nawiązaniem nielegalnych kontaktów, dwukrotną odmową przyjmowania posiłków (raz chciał zrobić na złość oddziałowemu, którego nie lubi, a za drugim razem chciał wymusić pozostanie na dotychczasowym Oddziale), odmową poddania się testom na obecność środków odurzających, lekceważącym odniesieniem się do przełożonych, zasłanianiem łóżka prześcieradłem, odmową wyjścia z celi i wybiciem szyby, za co z reguły wymierzano mu nagany, a sporadycznie kary pozbawienia możliwości dokonywania zakupów żywnościowych, pozbawienia korzystania z udziału w niektórych zajęciach i pozbawienia możliwości otrzymywania paczek żywnościowych. Miały też miejsce przypadki nagradzania powoda (m.in. za dobre zachowanie oraz udział w konkursach). W dniu 10 czerwca 2013 r. powód dokonał samouszkodzenia (połyk), co uzasadniał chęcią przeniesienia do innej jednostki penitencjarnej, co następnie ocenił krytycznie. W dniu 15 lipca 2015 r. powód dokonał kolejnego połyku, w odwecie za zachowanie oddziałowego, który nie chciał doprowadzić go do telefonu. --- STRONA 7 --- Podczas osadzenia w B. powód nie był zatrudniony, o co też nie zabiegał. Sporadycznie korzystał ze świetlicy oraz biblioteki, a także okresowo z siłowni, z czego rezygnował. W trakcie osadzenia powód deklarował chęć uczestnictwa w zajęciach grupy AA, po czym kilkakrotnie miała miejsce sytuacja, że przez kilka tygodni na nie nie chodził, co się powtarzało (ponownie wnosił o wpisanie na listę uczestników, po czym tygodniami nie uczęszczał na zajęcia), a z uzyskanych informacji wynikało, że chciałby znajdować się na liście uczestników grupy AA, nie chodząc na spotkania. W dniu 17 lipca 2015 r. powód zakwestionował polecenie udania się do świetlicy w czasie spaceru innych osadzonych i domagał się pozostawienia go w celi w sytuacji, gdy zabronione jest samotne przebywanie tam podczas spaceru współosadzonych. W związku z powyższym powód złożył skargę, zarzucając prowokowanie go oraz użycie przez funkcjonariuszy rękoczynów względem niego, przy czym przeprowadzone czynności wyjaśniające nie dały podstaw do uznania podstawionych zarzutów za uzasadnione. W dniu 19 lipca 2015 r. powód wystąpił do dyrektora Zakładu Karnego w B. o wydanie mu wydruków szeregu tekstów prawnych, co zostało rozpoznane odmownie wobec możliwości zapoznania się z aktami prawnymi za pomocą stanowiska komputerowego w bibliotece oraz brak świadczenia nieodpłatnych usług kancelaryjnych na rzecz osadzonych (powód nie posiadał wówczas do dyspozycji żadnych środków finansowych), w związku z czym jego skarga w tym zakresie została uznana za niezasadną. W dniu 28 grudnia 2015 r. powód złożył skargę na uniemożliwienie mu rozwoju, kształcenia i aktywizacji zawodowej, którą uznano za nieuzasadnioną. W dniu 7 sierpnia 2014 r. powód złożył wniosek o przeniesienie go do Zakładu Karnego w R., co uzasadniał bliskością miejsca zamieszkania, który rozpoznano odmownie z uwagi na awizowane już tam transporty i brak możliwości zapewnienia osadzonemu zakwaterowania zgodnego z obowiązującymi przepisami prawa. W dniu 1 września 2015 r. powód złożył ponownie wniosek o przeniesienie go do Zakładu Karnego w R., co uzasadniał bliższą odległością od miejsca zamieszkania i w związku z tym możliwością częstszych widzeń z rodziną, który został załatwiony odmownie. dowód: - skargi, odpowiedzi na skargi, sprawozdania, notatki urzędowe – k. 45 – k. 52, k. 97 – k. 113 i w aktach osobowych powoda, - notatki, oceny, opinie, wnioski o ukaranie, zapiski z rozmów z psychologiem, korespondencja – akta osobowe powoda, - przesłuchanie pozwanego - dyrektora Zakładu Karnego w B. H. K. – k. 193, - częściowo przesłuchanie powoda - k. 289 – k. 292 Przed osadzeniem powód wraz z trzema innymi osobami zamieszkiwał w dwupokojowym mieszkaniu matki, gdzie dzielił pokój z bratem. dowód: - zeznania powoda – k. 290 Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo podlegało oddaleniu. Powyższy stan faktyczny ustalono w oparciu o obiektywne dokumenty oraz przesłuchanie strony pozwanej w zakresie korespondującymi z nimi, a także przesłuchanie powoda, któremu odmówiono częściowo wiary w zakresie, w jakim jego zeznania pozostawały w sprzeczności z jednoznacznymi, obiektywnymi dokumentami (dokumentacją z zawartą w aktach osobowych skazanego), względnie były odosobnione na tle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co powoduje, że budziły wątpliwości na gruncie zasad logiki i doświadczenia życiowego, zwłaszcza iż powód, którego bezpośrednio dotyczy --- STRONA 8 --- wynik postępowania, jest zainteresowany konkretnym, korzystnym dla siebie rozstrzygnięciem sporu, a jego nacechowane znacznym stopniem subiektywizmu zeznania wskazują wręcz na postrzeganie sprawy przez pryzmat własnych interesów procesowych. Tymczasem zasady doświadczenia życiowego wskazują, iż gdyby faktycznie warunki osadzenia powoda powodowały bezprawne naruszenie jego dóbr osobistych, w tym w następstwie przekroczenia norm powierzchniowych, to jako osoba inteligentna i zaradna niewątpliwie podjąłby niezwłocznie właściwe tu działania w celu zmiany tego stanu rzeczy, w szczególności poprzez zasadne skargi, co nie nastąpiło, a co pośrednio wskazuje w świetle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, przede wszystkim obiektywnej dokumentacji zawartej w aktach osobowych, że do takich sytuacji bezprawnego naruszania jego dóbr osobistych w istocie jednak nie doszło. Co więcej przy ocenie powyższego dowodu nie można też pominąć istotnych rozbieżności treściowych pomiędzy twierdzeniami zawartymi w pismach procesowych a zeznaniami powoda (gdzie m.in. wprost powiedział, iż miał dobre kontakty z wychowawcą i psychologiem, z którymi dobrze się mu rozmawiało, można się było wygadać, inaczej niż ze współosadzonymi, przy czym nie składał żadnych skarg w zakresie bezpieczeństwa osobistego, w tym nie zgłaszał bójek oraz znęcania psychicznego, co zresztą wpłynęło na niego pozytywnie, bo zmienił swoje myślenie, a do biblioteki i na świetlicę chodził sporadycznie, przy czym nie wpłynęło na niego to, że w celach było tak ciasno, raczej tylko to, że był tam sam), w szczególności niekonsekwencji w konkretnych kwestiach, co też znacznie osłabia moc tego dowodu. Ponadto trzeba podkreślić, samo twierdzenie strony nie jest dowodem, a twierdzenie dotyczące istotnej dla sprawy okoliczności powinno być udowodnione przez stronę je zgłaszającą (wyrok SN z dnia 22 listopada 2001 r., sygn. I PKN 660/00, OSNP 2003/20/487). Wobec obowiązywania zasady kontradyktoryjności nie było natomiast rolą Sądu wyręczanie stron w zakresie inicjatywy dowodowej, skoro zgodnie z art. 233 § 1 kpc winien dokonać oceny wiarygodności i mocy zaoferowanych przez strony dowodów, co czyni według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, a następnie stosownie do 316 § 1 kpc wydać wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Jak przy tym w szczególności wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 grudnia 1996 r. o sygn. I CKU 45/96 (OSNC 1997/6-7/76), przy rozpoznawaniu sprawy na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego, rzeczą sądu nie jest zarządzanie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 kpc), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 kpc) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne, co wynika z art. 6 kc (podobnie m.in. wyrok SA w Poznaniu z dnia 29 grudnia 2003 r. o sygn. akt I ACa 1457/03, OSA 2005/3/12). Skoro więc strony mają obowiązek dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i przedstawiać dowody (art. 3 kpc), to ewentualne ujemne skutki nieprzedstawienia dowodu obciążają stronę, która nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku (wyrok SN z dnia 15 lipca 1999 r. o sygn. I CKN 415/99, LEX nr 83805). Adresatem normy zawartej w art. 3 kpc nie jest bowiem Sąd, lecz strony, nie można zatem zarzucić, że sąd go naruszył (wyrok SN z dnia 11 grudnia 1998 r. o sygn. II CKN 104/98, LEX nr 50663), a od 1 lipca 1996 r. nastąpiło zniesienie zasady odpowiedzialności sądu za wynik postępowania dowodowego (wyrok SN z dnia 7 października 1998 r. o sygn. II UKN 244/98, OSNP 1999/20/662), zwłaszcza iż sąd cywilny nie ma już obecnie uprawnień do zarządzania dochodzenia dla ustalenia koniecznych dowodów (Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze. Część druga. Postępowanie zabezpieczające. Tom 1, pod red. T. Erecińskiego, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2007, str. 548). Tymczasem powód wykazał się tu brakiem należytej staranności, skoro nie zaoferował żadnych innych konkretnych dowodów, poza swoim przesłuchaniem, nawet decyzji nr (...), którą niewątpliwie otrzymał, przy czym pomimo reprezentowania przez fachowego pełnomocnika nie złożył wniosku o przesłuchanie konkretnych świadków-współosadzonych (zaniechanie czego pośrednio wskazuje też, iż w toku osadzenia nie uważał, iż miało miejsce bezprawne naruszenie jego dóbr osobistych), bez znajomości czego nie można było wygenerować żądanych przez niego danych (k. 92 verte), czego konsekwencje obciążają go stosownie do art. 6 kc, a czego przerzucanie obecnie na pozwanego w świetle obowiązującego prawa byłoby bezzasadne. Stosownie tymczasem do ugruntowanego w orzecznictwie poglądu, wyrażonego przykładowo w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2004 r. o sygn. V CK 609/03 (LEX nr 109404), dowód, że dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej na podstawie art. 24 kc. Natomiast na tym, kto podjął działanie zagrażające dobru osobistemu innej osoby lub naruszające to dobro, gdy takowe zostanie wykazane, spoczywa ciężar dowodu, że nie było ono bezprawne. Rozkład ciężaru dowodu w sprawach o ochronę dóbr osobistych przedstawia się więc w ten sposób, że na powodzie (pokrzywdzonym), zgodnie z ogólnymi zasadami, spoczywa obowiązek wykazania, że jego dobra osobiste zostały naruszone lub zagrożone naruszeniem przez określone działanie pozwanego. Podkreślić należy, że na gruncie art. 24 kc istnieje specyficzny rozkład ciężaru dowodu, gdyż --- STRONA 9 --- w przepisie tym ustanowione zostało domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego (art. 23 kc). Domniemanie to podlega obaleniu przez wykazanie uprawnienia do określonego działania. Kto zatem twierdzi, że naruszono jego dobro osobiste, nie musi wykazywać bezprawności, nie zwalnia go to jednak wcale od obowiązku wykazania, że do naruszenia (zagrożenia) dobra osobistego faktycznie doszło. Powód musi więc przede wszystkim dowieść naruszenia jego dobra osobistego, natomiast strona pozwana - aby się ekskulpować w przypadku udowodnienia przez stronę powodową takiego naruszenia - musiałaby wykazać brak bezprawności w swoim zachowaniu. Zatem to na stronie pozwanej spoczywa ciężar dowodu braku bezprawności zachowania, a powód winien udowodnić, że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych (por. m.in. wyrok SA w Warszawie z dnia 23 czerwca 2016 r. o sygn. I ACa 1331/15, LEX nr 2084133). Jak podsumował Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 21 stycznia 2014 r. o sygn. I ACa 1422/13 (LEX nr 1540867), dla przyjęcia odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych, zgodnie z art. 24 kc konieczne jest łączne zaistnienie 3 przesłanek: bezprawności działania sprawcy, istnienia dobra osobistego podlegającego ochronie i jego naruszenia lub zagrożenia, przy czym pierwsza przesłanka jest objęta domniemaniem prawnym, co oznacza, iż powód nie musi jej wykazywać, a pozostałe przesłanki muszą być, zgodnie z ogólną zasadą dowodową wyrażoną w art. 6 kc i art. 232 kpc, udowodnione przez powoda, a dopiero w przypadku skutecznego wykazania naruszenia dobra osobistego pozwany może się zwolnić z odpowiedzialności poprzez udowodnienie, iż jego działanie (zaniechanie) nie było bezprawne - tj. było zgodne z prawem. Tymczasem powód nie wykazał, że warunki, w jakich był osadzony w Zakładzie Karnym w B., faktycznie naruszyły jego dobra osobiste, w szczególności godność i zdrowie. Nie udowodnił bowiem okoliczności, które są podstawą dochodzonego roszczenia, tj. żadnych konkretnych zachowań, które naruszyły jego dobra osobiste, poza osadzeniem w celi nr (...)-2 w okresie od dnia 8 maja 2013 r. do 22 maja 2013 r., gdzie jednak domniemanie bezprawności zostało obalone, skoro nastąpiło to na podstawie decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w B. nr (...) z dnia 8 maja 2013 r. na mocy art. 110 § 2b kkw i w warunkach tam przewidzianych. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października 2007 r. o sygn. II CSK 269/07 (OSNC-ZD 2008/3/75), zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego państwa prawnego, jednakże osadzenie skazanego w celi w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , przy spełnieniu przesłanek określonych uprzednio w art. 248 § 1 kkw (a obecnie w art. 110 kkw), jest zgodne z prawem (podobnie: wyrok SN z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13). Nie budzi przy tym wątpliwości, iż samo umieszczenie osadzonego w celi, w której na jedną osobę przypada mniej niż 3m 2 , co do zasady może stanowić wystarczającą przesłankę naruszenia dóbr osobistych osadzonych. Jak wskazał Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 11 października 2012 r. o sygn. I ACa 1027/12 (LEX nr 1362987), nie oznacza to jednak, że sytuacja taka zawsze i bezwzględnie musi być kwalifikowana jako naruszenie dóbr osobistych osoby osadzonej (nie jest więc temu równoważne, a więc nie jest wystarczającą podstawą przyznania zadośćuczynienia – por. wyrok SA we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn. I ACa 499/07, OSAW 2009/2/128). Nawet stwierdzenie w konkretnych okolicznościach takiego naruszenia nie przesądza też automatycznie zasądzenia zadośćuczynienia, gdyż świadczenie takie jest uzależnione od wykazania przez powoda, że na skutek naruszenia dóbr osobistych doznał krzywdy, tj. określonych cierpień, na co powód nie uskarżał się w ogóle w trakcie osadzenia, a składając w sprawie zeznania wręcz stwierdził, że nie wpływała na niego negatywnie ciasnota w celach w przeciwieństwie do samotnego osadzenia, jak również pomimo stosownego pouczenia nie zdecydował się na zakwestionowanie decyzji z dnia 8 maja 2013 r. w trybie przewidzianym w kodeksie karnym wykonawczym. Tymczasem dla powstania roszczeń z art. 24 kc nie jest wystarczająca nawet sama bezprawność działania sprawcy, ale niezbędny jest skutek takiego działania w postaci naruszenia jednego z dóbr osobistych (wyrok SA w Katowicach z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. I ACa 673/12, LEX nr 1236386), co zeznania samego powoda w tym zakresie akurat wykluczają. Stwierdzenie naruszenia dóbr osobistych nie może przy tym pomijać oceny dokonywanej in concreto (wyrok SA w Łodzi z dnia 8 maja 2014 r., sygn. I ACa 1439/13, LEX nr 1469344), przy czym chodzi o sytuacje, gdy łącznie warunki odbywania kary pozbawienia wolności przy uwzględnieniu różnych parametrów nie mogą być uznane za uzasadniony i normalny element odbywania tej kary. Oceny, czy w konkretnym przypadku wykonywania kary pozbawienia wolności doszło do naruszenia dóbr osobistych skazanego trzeba dokonywać tylko przez analizę całokształtu warunków jej faktycznego odbywania (wyrok SA w Krakowie z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. I ACa 710/12, LEX nr 1236717). W konsekwencji naruszenia dóbr osobistych skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności w przeludnionej celi należy upatrywać dopiero wówczas, gdy zachodzą dodatkowe okoliczności świadczące o --- STRONA 10 --- niezapewnieniu elementarnych warunków egzystencji, stwarzające zwiększone dolegliwości czy cierpienia ponad te, które są związane z odbywaniem kary w warunkach izolacji przy zapewnieniu takich standardów, które są zgodne z przepisami dotyczącymi odbywania kary pozbawienia wolności (wyrok SA w Łodzi z dnia 13 maja 2009 r., sygn. I ACa 234/09, OSAŁ 2009/4/35), co w realiach sprawy nie miało miejsca. O naruszeniu dóbr osobistych osoby pozbawionej wolności można mówić bowiem wówczas, gdy dochodzi do kumulatywnego wystąpienia niekorzystnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, tj. gdy cierpienia i upokorzenie, jakiego doznaje osoba pozbawiona wolności, przekracza nieunikniony element cierpienia wpisanego w karę pozbawienia wolności (wyrok SA w Krakowie z dnia 15 maja 2015 r., sygn. I ACa 302/15, LEX nr 1842403). W szczególności o naruszeniu godności skazanego skutkującej prawem do ochrony prawnej można mówić wtedy, gdy cierpienia i upokorzenie przekraczają konieczny element cierpienia wpisanego w samo odbywanie kary pozbawienia wolności, zwłaszcza przy bierności zakładu karnego, który nie dba o poprawę warunków odbywania kary, w tym polepszenie warunków bytowych (która to sytuacja nie zaistniała w przypadku Zakładu Karnego w B.). Zgodnie przy tym z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, nie wyłącza bezprawności działania zakładu karnego powołanie się na odpowiedni przepis kodeksu karnego wykonawczego w sytuacji, gdy rozwiązanie takie jest permanentnie stosowane na czas nieokreślony, albo określony, ale nadmiernie długi (wyrok SA w Łodzi z dnia 18 stycznia 2013 r., sygn. I ACa 1020/12, LEX nr 1289487; wyrok SA w Krakowie z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. I ACa 549/14, LEX nr 1621132), za który obiektywnie biorąc nie może być uznany okres dwóch tygodni, zwłaszcza gdy deficyt powierzchni wynosił 0,26 m 2 na osobę. Obiektywnie rzecz biorąc zaistniała tu sytuacja miała krótkotrwały i tymczasowy, a przez to wyjątkowy charakter, przy czym jak wynika z przedmiotowej decyzji i zeznań strony pozwanej była uwarunkowana przyczyną obiektywną, nie natomiast chęcią dokuczenia czy dyskryminacji powoda. Nie naruszył bowiem jego godności krótkotrwały, incydentalny epizod, wynikający z ogólnej trudnej sytuacji materialnej polskiego więziennictwa, dotykającej większość odbywających karę pozbawienia wolności, a nie z chęci jego poniżenia czy upokorzenia, zwłaszcza że ograniczenie powierzchni nie było znaczne i długotrwałe. Jak tymczasem potwierdził Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 23 kwietnia 2015 r. o sygn. I ACa 107/15, bardzo krótki czas osadzenia w przeludnionej celi nie uzasadnia przyznania zadośćuczynienia (LEX nr 1740631). Przebywanie w celi o powierzchni mniejszej niż minimum wyznaczone ustawowo nie oznacza bowiem, że zawsze, bezwzględnie i automatycznie należy kwalifikować je jako naruszenie tych dóbr, bo uwzględnione być muszą w konkretnej sprawie także inne istotne okoliczności faktyczne, jak chociażby właśnie czas przebywania w takich warunkach (wyrok SN z dnia 19 października 2011 r., sygn. II CSK 721/10, LEX nr 1102655), niezależnie od tego, że aczkolwiek warunki osadzenia powinny odpowiadać minimalnym standardom określonym ustawowo, to drobne nieprawidłowości nie uzasadniają automatycznie roszczenia o ochronę dóbr osobistych (wyrok SA w Łodzi z dnia 23 maja 2013 r., sygn. I ACa 41/13, LEX nr 1324710). Przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego także takiego, jakim jest godność człowieka, przyjmować przy tym należy koncepcję obiektywną naruszenia dobra osobistego, ustaloną w płaszczyźnie konkretnego stanu faktycznego, po przeanalizowaniu, czy dane zachowanie, biorąc pod uwagę przeciętne reakcje ludzkie, mogło obiektywnie stać się podstawą do negatywnych odczuć po stronie pokrzywdzonego, co w realiach sprawy nie znajduje uzasadnienia. O przyjęciu, że doszło do naruszenia dóbr osobistych danej osoby, nie decydują bowiem jej subiektywne odczucia (poczucie), lecz okoliczności, które ocenione w sposób obiektywny przez osobę postronną, mogą wywołać w niej przekonanie, że do naruszenia takiego doszło (wyrok SA w Szczecinie z dnia 9 października 2014 r., sygn. I ACa 410/14, LEX nr 1649288, wyrok SA w Warszawie z dnia 13 maja 2010 r., sygn. I ACa 20/10, LEX nr 1120086). Z kolei samo subiektywne poczucie krzywdy powoda i jego przekonanie o zasadności swojego stanowiska nie może zastąpić procesowego wykazania przesłanek odpowiedzialności pozwanego (wyrok SA w Białymstoku z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. I ACa 780/15, LEX nr 1979380). W sprawie o naruszenie dóbr osobistych miarodajny nie może być więc wyłącznie stan uczuć oraz miara indywidualnej wrażliwości powoda, lecz także kontekst społeczny, a zwłaszcza odbiór przypisywanych zachowań w danym środowisku (wyrok SA w Lublinie z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. III APa 14/12, LEX nr 1254415). Kwalifikowanie określonego zachowania jako naruszenia dóbr osobistych nie może odbywać się według miary indywidualnej wrażliwości zainteresowanego (wyrok SN z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. I PK 310/13, M.P.Pr. (...)-657). Naruszenie dóbr osobistych ma być zatem wykazane w oparciu o wiarygodne dowody, przy zastosowaniu obiektywnych kryteriów oceny, abstrahując od jednostkowych i subiektywnych odczuć poszczególnych osób, w tym ewentualnego sprawcy naruszenia i pokrzywdzonego. Zgodnie z obiektywną koncepcją ochrony dóbr osobistych oceny, czy w danym --- STRONA 11 --- wypadku doszło do naruszenia takich dóbr należy dokonywać odnosząc się do panujących w danym społeczeństwie zapatrywań, które w oparciu o normy prawne, społeczne i obyczaje pozwalają na ustalenie, czy dane zachowanie stanowi takie naruszenie w odczuciach szerszego kręgu osób. W ramach takiej oceny należy odwoływać się do odczuć powszechnych, posługując się wzorcem „przeciętnego obywatela”, a nie jednostkowych i subiektywnych przeżyć pojedynczych osób (wyrok SN z dnia 16 stycznia 1976 r., sygn. II CR 692/75, OSNC 1976/11/251), co tu jednoznacznie przemawia przeciwko ustaleniu, że do takiego naruszenia doszło. Same zatem ujemne przeżycia powoda, poczucie krzywdy, obniżonej samooceny, czy też odczuwany stres bądź inne negatywne odczucia związane z warunkami odbywania kary pozbawienia wolności nie świadczą jeszcze o faktycznym naruszeniu jego dóbr osobistych. W szczególności sam stres jako czynnik natury psychicznej jest jednym z aspektów życia emocjonalnego człowieka i jako taki jest immanentnie związany z przeżyciami życia codziennego, a jego występowanie nie świadczy jeszcze o naruszeniu dobra osobistego, a „wolność od stresu” nie stanowi również odrębnego dobra osobistego, skoro ten jest jedynie jednym z aspektów zdrowia psychicznego. O naruszeniu dóbr osobistych w następstwie stresu można zatem mówić jedynie wówczas, gdy konsekwencją jego występowania jest naruszenie dobra osobistego, jakim jest zdrowie, a powód nie wykazał, aby do naruszenia tego właśnie dobra doszło u niego na skutek stresu. O naruszeniu dobra osobistego w postaci godności osadzonego w zakładzie karnym nie można bowiem mówić w przypadku pewnych uciążliwości lub niedogodności związanych z pobytem w takim zakładzie, polegających na niższym od oczekiwanego przez zainteresowanego standardzie celi czy urządzeń sanitarnych, bowiem dla wielu ludzi nie odbywających kary pozbawienia wolności warunki mieszkaniowe bywają często równie trudne. Godność skazanego przebywającego w zakładzie karnym nie jest zatem naruszona, jeżeli odpowiada uznanym normom poszanowania człowieczeństwa (wyrok SA w Katowicach z dnia 23 czerwca 2015 r., sygn. V ACa 934/14, LEX nr 1770673; wyrok SA w Lublinie z dnia 11 października 2012 r., sygn. I ACa 455/12, 1237235). Odbywanie kary pozbawienia wolności z natury rzeczy wiąże się z różnego rodzaju dolegliwościami, przy czym tylko, gdy przybierają one formy poniżania, dokuczania, znęcania itp., czy też pozbawiania osadzonych podstawowych warunków godziwej egzystencji, można by je uznać za bezprawne naruszenie dóbr osobistych w rozumieniu przepisów art. 23 kc oraz art. 24 kc (wyrok SA w Poznaniu z dnia 1 lipca 2009 r., sygn. I ACa 433/09, LEX nr 756582), czego powód nie wykazał. Istotną kwestią jest bowiem rozgraniczenie dolegliwości, jakie są nieuniknione i nieodłącznie związane z pobytem w placówce penitencjarnej od tych, które wykraczają poza dolegliwości związane bezpośrednio z istotą pozbawienia wolności, stanowią udręczenie i skutkują naruszeniem dóbr osobistych (wyrok SA w Łodzi z dnia 22 października 2014 r. o sygn. I ACa 589/14, LEX nr 1554758). W konsekwencji o naruszeniu dobra osobistego w postaci godności osadzonego nie można mówić w przypadku pewnych uciążliwości lub niedogodności, związanych z samym pobytem w takim zakładzie, polegających np. na niższej od oczekiwanej jakości warunków sanitarnych, albo okresowym przebywaniu w celi z większą niż określona standardami liczbą osadzonych, skoro nie powinno się oczekiwać warunków podobnych do domowych, które dla wielu ludzi bywają bardzo trudne, a nie wynikają z odbywania żadnej kary (wyrok SA w Łodzi z dnia 11 lipca 2014 r., sygn. I ACa 1473/12, LEX nr 1509031). Pozbawienie wolności w założeniu stanowi dolegliwość dla osoby skazanej, a warunki, w jakich przebywa osadzony, nie muszą przypominać dostępnych mu na wolności (wyrok SA we Wrocławiu z dnia 24 kwietnia 2012 r., sygn. I ACa 337/12, LEX nr 1238481). Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 13 sierpnia 2015 r. o sygn. I ACa 618/15 (LEX nr 1940520), pobyt w zakładzie karnym nieodłącznie wiąże się z wieloma niedogodnościami i ograniczeniami swobody, które stanowią jednak naturalny element wykonywania kary pozbawienia wolności, będącej ze swej istoty środkiem represyjnym, a sama kara - po to, by mogła spełniać swoje cele wychowawcze i resocjalizacyjne - musi być odczuwalna i dolegliwa, rzecz jasna w stopniu dozwolonym w demokratycznym państwie prawnym. Osoba odbywająca karę pozbawienia wolności nie może zatem zasadnie oczekiwać, że zostanie umieszczona w zakładzie karnym w warunkach przyjemnych, komfortowych, zbliżonych do domowych, nie takie są bowiem założenia tej kary, a i Państwo Polskie nie dysponuje stosownymi możliwościami. W konsekwencji brak zatem podstaw do upatrywania naruszenia dóbr osobistych powoda w szczególności w następstwie odmowy wydania mu wydruków licznych aktów prawnych, skoro uprawnienia do żądania tego nie gwarantują mu obowiązujące przepisy, a również osoby przebywające poza zakładem karnym muszą ponosić naturalnie wydatki związane ze sporządzaniem takich wydruków (w postaci chociażby kosztów papieru i tuszu) , niezależnie od tego, iż powód miał zapewniony dostęp do aktów prawnych, w tym z Internetu, w ramach biblioteki zakładu, gdzie jednak (jak sam stwierdził) bywał sporadycznie. --- STRONA 12 --- Nie można też upatrywać takiego naruszenia w jednorazowym niedopuszczeniu do widzenia jego krewnej, nie legitymującej się aktualnym dokumentem tożsamości (co było bezsporne pomiędzy stronami). Skazani muszą się bowiem liczyć z obiektywną koniecznością podejmowania środków uwarunkowanych względami porządkowymi w powiązaniu z wymogami bezpieczeństwa, w tym zmierzających do ograniczenia możliwości niedozwolonych kontaktów ze światem zewnętrznym. Ponadto osoba osadzona musi się liczyć z ograniczeniami i dolegliwościami, a odczuwanie pewnego dyskomfortu jest związane z samą istotą odbywania kary izolacyjnej, tj. wynikającym z tego ograniczeniem w sferze prywatności, koniecznością przebywania w towarzystwie innych, przypadkowych osób, świadomością izolacji i perspektywą dalszego jej trwania, a także właśnie brakiem swobody dokonywania wyborów odnośnie konkretnych osób współosadzonych, w czym w szczególności powód również bezzasadnie dopatrywał się swojej krzywdy (wyrok SA w Białymstoku z dnia 25 września 2015 r., sygn. I ACa 430/15, LEX nr 1820412). Z kolei w związku z zarzutem nadmiernego karania powoda nie można pominąć, że jak w szczególności potwierdził Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 31 marca 2016 r. o sygn. I ACa 1437/15 (LEX nr 2044388), sąd cywilny nie jest uprawniony do ingerencji w sposób wykonywania kar pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania, do których to działań uprawniony jest sędzia lub sąd penitencjarny. Dopuszczenie bowiem do wydawania decyzji w kwestii umieszczenia osadzonego w określonej jednostce penitencjarnej lub celi (łącznie z zasadnością jego przeniesienia do innej placówki) czy też oceny zasadności nałożonej kary przez sąd cywilny w sprawie o naruszenie dóbr osobistych osadzonego skutkowałoby akceptacją możliwości dwutorowości postępowania w zakresie nadzoru nad wykonywaniem kary pozbawienia wolności, a zatem byłoby sprzecznie z przyjętym przez ustawodawcę trybem postępowania. Ponadto samo ogólnikowe powołanie się na istnienie konfliktów pomiędzy więźniami, w tym "grypsującymi" i "niegrypsującymi" (analogicznie jak na niestosowanie się części więźniów do zakazu palenia w celach dla niepalących), nie uzasadnia przyjęcia, że doszło do naruszenia dóbr osobistych zainteresowanego (wyrok SA w Białymstoku z dnia 30 sierpnia 2013 r., sygn. I ACa 350/13, LEX nr 1366055). Powód nie wykazał też, aby pozwany faktycznie przedstawiał go w złym świetle, a zatem nieuzasadnione było żądanie przeproszenia go za to. Nie budzi też wątpliwości, że godne warunki odbywania kary pozbawienia wolności obejmują również zapewnienie prywatności i intymności związanych z potrzebami fizjologicznymi, niemniej nie przewidują one zapewnienia samodzielności pomieszczeń przeznaczonych na toalety ani ich oddzielenia murem od pozostałej części celi (wyrok SN z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. IV CSK 603/11, LEX nr 1228452; wyrok SA w Warszawie z dnia 25 września 2015 r., sygn. VI ACa 1424/14, LEX nr 1950226; wyrok SA w Szczecinie z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. I ACa 820/12, LEX nr 1324786; wyrok SA w Lublinie z dnia 4 lutego 2014 r., sygn. I ACa 679/13, LEX nr 1438096). Ponadto powód nie wykazał naruszenia jego dóbr osobistych na skutek nieuzasadnionego zastosowania przemocy fizycznej, czego nie potwierdził żaden obiektywny dowód, a przeciwnie jego wersja wydarzeń stoi też w sprzeczności z wynikami postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w związku z jego skargą, którą uznano za bezzasadną. Reasumując, powód nie wykazał więc ani umieszczenia go w celi przeludnionej poza wskazanym powyżej okresem 14-dniowym, gdy nie było to bezprawne, ani też odbywania kary w warunkach bezprawnego naruszenia jego dóbr osobistych, w szczególności w celach, których standard socjalno-bytowy nie odpowiadał obowiązującym regulacjom prawnym, w tym w zakresie minimalnych wymogów, nie odpowiadając uznanym normom poszanowania człowieczeństwa, co miałoby stanowić dlań źródło ujemnych przeżyć psychicznych, a w konsekwencji krzywdy. Do powstania roszczenia z art. 448 kc nie byłoby przy tym wystarczające ustalenie, że działanie sprawcy było bezprawne, ale konieczne byłoby wystąpienie skutku w postaci naruszenia dóbr osobistych oraz krzywdy. W konsekwencji wobec niewykazania przez stronę powodową okoliczności uzasadniających odpowiedzialność pozwanego na gruncie art. 417 kc oraz art. 77 ust. 1 Konstytucji, tj. opartą na przesłance (obiektywnie) niezgodnego z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej, w związku z art. 24 kc i art. 448 kc (skoro wynikający z powołanych wcześniej przepisów obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie władzy publicznej obejmuje każdy uszczerbek --- STRONA 13 --- w prawnie chronionych dobrach, zarówno o charakterze majątkowym, jak szkodę niemajątkową – krzywdę), powództwo jako bezzasadne należało oddalić. Niezależnie od powyższego, nawet w przypadku stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych powoda, ku czemu w okolicznościach sprawy w ocenie Sądu brak podstaw, nie można wreszcie pominąć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie (m.in. Komentarz do art. 448 kodeksu cywilnego (Dz.U.64.16.93), [w:] A. Kidyba, A. Olejniczak, A. Pyrzyńska, T. Sokołowski, Z. Gawlik, A. Janiak, G. Kozieł, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część ogólna, LEX, 2010. Program LEX), ugruntowany jest słuszny pogląd, iż na podstawie art. 448 kc kompensowana jest krzywda, a więc szkoda niemajątkowa wywołana naruszeniem dobra osobistego, polegająca na fizycznych dolegliwościach i psychicznych cierpieniach pokrzywdzonego, przy czym jak wynika z samego brzmienia powoływanego przepisu nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia w każdym przypadku wyrządzenia krzywdy naruszeniem dobra osobistego. Fakultatywny charakter zadośćuczynienia za krzywdę („sąd może także przyznać”) nie oznacza oczywiście dowolności organu stosującego prawo odnośnie możliwości korzystania z udzielonej mu kompetencji, przy czym przy stosowaniu tego przepisu w zakresie oceny, czy zakres i stopień naruszenia dóbr osobistych uzasadnia przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego i w jakiej ewentualnie wysokości bierze się pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, w tym ewentualną winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień, cel, który zamierzał osiągnąć oraz rodzaj, stopień i zakres naruszonego dobra oraz czas trwania takiego naruszenia (por. wyrok SN z 19 kwietnia 2006 r., sygn. II PK 245/05, OSNP 2007/7-8/101; wyrok SN z dnia 11 kwietnia 2006 r., sygn. I CSK 159/05, LEX nr 371773; wyrok SA w Poznaniu z dnia 11 stycznia 2007 r., sygn. I ACa 833/06, LEX nr 298413), które to wyznaczniki akurat w konkretnych okolicznościach niniejszej sprawy z punktu widzenia przeciętnego członka społeczeństwa przemawiałyby tu co do zasady przeciwko przyznaniu zadośćuczynienia (zwłaszcza wobec braku wykazania zawinienia po stronie pozwanej, co niewątpliwie przemawiałoby z kolei za przyznaniem zadośćuczynienia), niezależnie od braku bezprawności działania po stronie pozwanej. Jak przy tym trafnie wskazał Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 24 lipca 2008 r., w przypadku naruszenia dóbr osobistych bezprawnym działaniem sprawcy pokrzywdzonemu przede wszystkim przysługują środki o charakterze niemajątkowym przewidziane w art. 24 kc, a także środki o charakterze majątkowym (najczęściej w przypadku gdy działanie naruszyciela jest także zawinione), o których stanowi art. 448 kc. Obydwa roszczenia mają przy tym charakter samodzielny i pokrzywdzonemu przysługuje prawo ich wyboru, ale sądowi pozostawiona jest ocena celowości przyznania ochrony w żądanej formie, jej adekwatności do rodzaju naruszonego dobra, a przede wszystkim rozmiaru doznanej krzywdy. Przy żądaniu przyznania odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego zatem podstawowym kryterium oceny winien być rozmiar ujemnych następstw w sferze psychicznej pokrzywdzonego, bowiem celem przyznania ochrony w formie majątkowej jest zrekompensowanie i złagodzenie doznanej krzywdy moralnej. Z tych przyczyn znikomość ujemnych następstw może być podstawą oddalenia powództwa o przyznanie zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego (sygn. I ACa 1150/06, OSA w 2008/4/110). Podstawą odmowy zastosowania środka przewidzianego w art. 448 kc może być więc np. nieznaczny rozmiar krzywdy, a oceniając zarówno możliwość zasądzenia, ze względu na brak obligatoryjności, jak i wysokość odpowiedniej sumy pieniężnej, należy wziąć pod uwagę kompensacyjny charakter zadośćuczynienia i rodzaj naruszonego dobra. Ciężar gatunkowy poszczególnych dóbr osobistych nie jest bowiem jednakowy i nie wszystkie zasługują na jednakowy poziom ochrony za pomocą środków o charakterze majątkowym. Ponadto trzeba zbadać nasilenie złej woli sprawcy (której tu po stronie pozwanej brak) oraz celowość zastosowania tego środka, co przekłada się właśnie zarówno na możliwość zasądzenia zadośćuczynienia w konkretnej sprawie, jak i na jego wysokość ( wyrok SA w Białymstoku z dnia 4 lipca 2008 r., sygn. I ACa 278/08, LEX nr 531750). Jak wręcz wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 kwietnia 2013 r. o sygn. III CSK 232/12 (LEX nr 1353199), jedną z okoliczności przemawiających za zasądzeniem zadośćuczynienia pieniężnego jest stwierdzenie, iż nie istnieje możliwość naprawienia doznanej przez poszkodowanego krzywdy w drodze zastosowania środków niepieniężnych przewidzianych w art. 24 § 1 zdanie pierwsze kc. Tę zatem również okoliczność powinien mieć na uwadze sąd oceniający roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne zgłoszone w związku z naruszeniem dóbr osobistych w wyniku umieszczenia skazanego w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej od dopuszczalnej normy. O kosztach procesu orzeczono przy uwzględnieniu jego wyniku na podstawie art. 98 kpc w związku z art. 99 kpc, skoro powód przegrał sprawę, a zatem winien zwrócić stronie pozwanej koszty poniesionego przez nią zastępstwa procesowego, których wysokość wynika z § 11 ust. 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461) w związku z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). --- STRONA 14 --- O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu orzeczono stosownie do art. 29 ustawy z dnia 26.05.1982 r. - Prawo o adwokaturze w związku z § 11 ust. w pkt 25 i § 11 ust. 1 pkt 2, a także § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r., poz. 1348) przy uwzględnieniu § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801) i § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714). Zasadzono zatem opłatę w łącznej kwocie 480 zł oraz zwrot wydatków w łącznej kwocie 285,24 zł. Brak było natomiast przesłanek do uwzględnienia pozostałych pozycji wydatków objętych spisem kosztów przedłożonym przez pełnomocnika powoda, albowiem nie zostały one w ogóle udokumentowane, a także nie wykazano ich niezbędności (w szczególności nie wiadomo jak i na jakiej podstawie zostały wyliczone), a brak podstaw do podwyższenia stawek należnego wynagrodzenia w przypadku posiłkowania się pełnomocnikiem substytucyjnym. Na oryginale właściwy podpis Za zgodność: