Wyrok I C 567/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 czerwca 2015 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 567/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 czerwca 2015 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Bochyńska - Jarczyk Protokolant: sekr. sądowy Gabriela Wolny po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2015 r. w Katowicach sprawy z powództwa R. S. (1) przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w W. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 10.000zł (dziesięć tysięcy złotych); 2. w pozostałej części powództwo oddala; 3. odstępuje od obciążenia powoda kosztami sądowymi z zasądzonego roszczenia; 4. nie obciąża powoda kosztami procesu; 5. przyznaje adwokatowi R. S. (2) od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 147,60zł (sto czterdzieści siedem złotych sześćdziesiąt groszy), a w niej kwotę 27,60zł (dwadzieścia siedem złotych sześćdziesiąt groszy) podatku VAT - tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 567/13 UZASADNIENIE Powód R. S. pozwem z dnia 20 sierpnia 2014r. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w W. kwoty 250.000zł tytułem zadośćuczynienia. W uzasadnieniu swego żądania powód podał, że w Zakładzie Karnym w W. przebywał od 7 grudnia 2010r. do 4 lipca 2013r. w sumie w ośmiu czteroosobowych celach, w których zawsze były trzy osoby, a mimo to cele były zbyt małe do swobodnego i nieinwazyjnego poruszania się, co często doprowadzało do konfliktów. Okna cel były zabezpieczone kratą i siatką, a dodatkowo plastikową płytą, która całkowicie blokowała dostęp świeżego powietrza oraz dziennego światła. Przez to w okresie letnim temperatura w celi przekraczała 40ºC, a w ciągu całego dnia panował w niej półmrok, gdyż sztuczne oświetlenie było wyłączone. W związku z tym powód uszkodził sobie wzrok i jest zmuszony do noszenia okularów. Do każdej celi była doprowadzona ciepła woda, ale obowiązywał zakaz z niej korzystania. Obowiązywał również zakaz rozwieszania w celi na sznurkach mokrej wypranej odzieży. Przez to w okresie zimowym odzież ta wręcz gniła. Latem podczas spacerów w betonowym kwadracie dochodziło do omdleń, bo temperatura panująca w nim przekraczała 50ºC, a dodatkowo był zakaz zdejmowania koszulek. Widzenia z rodziną odbywały się w nieklimatyzowanych kabinach z pleksiglasu. Kontakt z rodziną utrudniała krata. W kabinach latem była bardzo wysoka temperatura, a również zakazywano zdejmowania bluz pod rygorem przerwania widzenia. Funkcjonariusze służby więziennej byli agresywni i wulgarni. Zachowywali się prowokacyjnie i często dochodziło do pobicia przez nich osadzonych. W 2011r. powód też został przez nich pobity, złożył doniesienie, lecz je wycofał, bo został zastraszony, zagrożono mu, że zostanie zwolniony z pracy. Ze względu na agresję i wulgaryzmy funkcjonariuszy służby więziennej, powód musiał poddać się leczeniu psychiatrycznemu. Doznał rozstroju nerwowego i podupadł na zdrowiu psychicznym. Pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Zakładu Karnego w W. w odpowiedzi na pozew z dnia 7 października 2013r. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k.- 30 - 34). W uzasadnieniu swego stanowiska pozwany zaprzeczył wszelkim twierdzeniom powoda i zakwestionował istnienie przesłanek swojej odpowiedzialności, a także podstawy i wysokość dochodzonego zadośćuczynienia. Wyjaśnił, że powód podczas całego swojego pobytu to jest od 7 grudnia 2010r. do 4 lipca 2013r. przebywał w celach, w których była zachowana norma powierzchniowa przypadająca na jednego osadzonego, a określona w art.110§2kkw. Do cel tych była dostarczana bieżąca zimna woda. Pozwany nie jest zobowiązany do zapewnienia osadzonym dostępu do ciepłej wody w celi. Przesłony ochronne zamontowane w oknach cel mieszkalnych stanowią element zabezpieczeń techniczno – ochronnych. Materiał, z którego są one wykonane oraz sposób montażu zapewnia nie tylko dostęp do światła dziennego, ale też nie stoi na przeszkodzie cyrkulacji powietrza. Przyznał pozwany, że powód dnia 22 stycznia 2013r. był na konsultacji okulistycznej, ale przepisano mu wówczas okulary do czytania, a nie do noszenia na stałe. Zaprzeczył pozwany, aby miały miejsce wypadki omdleń powoda wywołane zbyt wysoką temperaturą w pomieszczeniach jednostki i poza nimi. Podał, że sale widzeń i pomieszczenia mieszkalne są wyposażone w sprawną wentylację, która umożliwia utrzymanie właściwej dla powierzchni mieszkalnych temperatury. Wyjaśnił, że powód podczas konsultacji psychiatrycznej zgłaszał zaburzenia snu, które w jego ocenie były wynikiem stresu związanego ze „sprawami sądowymi”, a nie jak obecnie twierdzi z warunkami sanitarno – bytowymi panującymi w jednostce. Powód podczas osadzenia nie zgłaszał skarg na te warunki ani na zachowania funkcjonariuszy. Był on w placówce zatrudniony nieodpłatnie od 18 października 2011r. do 30 listopada 2011r. i odpłatnie od 1 grudnia 2011r. do 20 lutego 2013r. jako osoba roznosząca posiłki. Odwołanie powoda z tego stanowiska nie było sankcją ze strony administracji jednostki, ale względami bezpieczeństwa, bowiem niektórzy z osadzonych odmawiali przyjmowania posiłków przez niego roznoszonych. Działanie pozwanego w stosunku do powoda mieściło się zatem w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny. Tym samym w żadnej mierze nie sposób zgodzić się z powodem, iż pozwany naruszył jego dobra osobiste powodując przy tym jakąkolwiek szkodę niemajątkową. --- STRONA 3 --- Pełnomocnik z urzędu powoda na rozprawie w dniu 2 czerwca 2015r. wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, które nie zostały pokryte w całości ani w części (k.- 406). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód R. S. liczy obecnie 43 lata i przebywa w Zakładzie Karnym w R.. W Zakładzie Karnym w W. przebywał od 7 grudnia 2010r. do 4 lipca 2013r. Przez cały ten okres był osadzony w celach o powierzchni 9,2m 2 z dwoma innymi osobami. Do cel tych była dostarczana bieżąca zimna woda. Powód miał możliwość korzystania z czajnika elektrycznego i grzałki. Przesłony ochronne zamontowane w oknach cel mieszkalnych stanowią element zabezpieczeń techniczno – ochronnych. Materiał, z którego są one wykonane oraz sposób montażu zapewnia dostęp światła i powietrza. W celach w ciągu dnia oświetlenie było wyłączane. Panował w nich półmrok. Pomieszczenie sali widzeń posiada sprawną wentylację, ale w czasie upałów było w nim gorąco. Pozwany zapewnia osadzonym wymianę oraz pranie odzieży i bielizny więziennej. Powód był zatrudniony w tej placówce penitencjarnej nieodpłatnie od 18 października 2011r. do 30 listopada 2011r. i odpłatnie od 1 grudnia 2011r. do 20 lutego 2013r. jako osoba roznosząca posiłki. Odwołanie powoda z tego stanowiska było podyktowane względami bezpieczeństwa, bowiem niektórzy z osadzonych odmawiali przyjmowania posiłków przez niego roznoszonych. Powód nie składał żadnych pisemnych skarg. Plac spacerowy ma wymiary około 10 x 5m jest ograniczony z czterech stron ogrodzeniem z płyt betonowych, a całość jest przykryta siatką ogrodzeniową. W dni upalne panuje na nim wysoka temperatura, dlatego jest zraszany wodą. W dokumentacji pozwanego nie odnotowano przypadków omdleń powoda. W Zakładzie Karnym w W. kontynuowano jego leczenie psychiatryczne, bo był już w trakcie stosowanej terapii farmakologicznej. Zgłaszał zaburzenia snu, podawał nerwowość „w związku ze sprawami sądowymi”. Z porad lekarza psychiatry korzystał często z powodu zaburzeń adaptacyjnych (domagał się leków, jakie sam chciał np. C.). Pod koniec 2012r. zgłosił pogorszenie wzroku. W dniu 22 stycznia 2013r. był konsultowany okulistycznie. Przepisano mu okulary do czytania (k.- 4 – 5, 35 – 42, 118 – 140, zeznania świadków T. C. k.- 94 verte – 95, A. C. k.- 95 verte – 96, J. P. k.- 165, D. P. k.- 243 – 244, J. H. k.- 404 oraz powoda k.- 166). Funkcjonariusze (...) (grupy interwencyjnej służby więziennej) w Zakładzie Karnym w W. w stosunku do osadzonych zachowywali się prowokacyjnie, byli wobec nich aroganccy, agresywni i wulgarni. W związku z takim ich postępowaniem osadzeni składali skargi do administracji pozwanego oraz kierowali do Prokuratury Rejonowej w Będzinie zawiadomienia o popełnieniu na ich szkodę przestępstwa. W okresie od grudnia 2010r. do lipca 2013r. w Prokuraturze Rejonowej w Będzinie zarejestrowano 109 spraw dotyczących naruszenia nietykalności cielesnej, znęcania, kierowania gróźb pod adresem osób osadzonych w Zakładzie Karnym w W. przez funkcjonariuszy służby więziennej. W 54 takich sprawach odmówiono wszczęcia dochodzenia, 51 umorzono, a 3 po wszczęciu śledztwa pozostają w toku. W 2011r. powód po powrocie z badań w szpitalu w B. podczas przeszukania został pobity przez dwóch funkcjonariuszy (...) pozwanego. Był przez nich kopany po udach. Jego obrażenia – krwiaki na nogach widział świadek J. P.. Na zachowanie tych funkcjonariuszy powód złożył skargę, ale ją wycofał, gdyż zagrożono mu, że zostanie pozbawiony pracy roznoszącego posiłki. Wskutek szykan i agresji funkcjonariuszy SW powód był nerwowy i sam miał niekontrolowane wybuchy agresji, dlatego korzystał z pomocy lekarza psychiatry (k. – 43, 113 , zeznania świadków T. C. k.- 94 verte – 95, J. P. k.- 165, D. P. k.- 243 – 244, A. S. k.- 325, J. H. k.- 404 oraz powoda k.- 166). Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd nie miał podstaw odmówić wiary zeznaniom przesłuchanych świadków w zakresie warunków bytowo – sanitarnych i higienicznych panujących w celach mieszkalnych Zakładu Karnego w W., w których przebywał powód, a także w zakresie warunków widzeń osadzonych z rodzinami oraz warunków spacerów w dni upalne. Okoliczności te były w zasadzie bezsporne (całkowite powierzchnie cel, zimna woda w celach, przesłony w oknach cel z poliwęglanu, gaszenie światła w celach w ciągu dnia, warunki spaceru i widzeń w dni upalne). W związku z tym, wniosek powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu nieruchomości i budownictwa oraz instalacji wentylacyjnych i sanitarnych, a także z opinii biegłego sądowego z zakresu materiałoznawstwa oddalono jako nieprzydatny. W świetle informacji Prokuratury Rejonowej w Będzinie o ilości zarejestrowanych spraw dotyczących naruszenia nietykalności cielesnej, znęcania, kierowania gróźb pod adresem osób osadzonych w Zakładzie Karnym w W. przez funkcjonariuszy służby więziennej, Sąd dał wiarę zeznaniom świadków J. P., D. P., A. S., J. H., że powód --- STRONA 4 --- został pobity przez funkcjonariuszy (...) oraz, że był przez nich szykanowany i poniżany. W związku z tym, wniosek powoda o ponowne przesłuchanie świadka A. S. również oddalono jako zmierzający wyłącznie do nieuzasadnionego przedłużenia postępowania (k.- 91 – 92, 97, 334). Powołani w niniejszej sprawie biegli sądowi: • lekarz psychiatra G. C. w opinii z dnia 16 kwietnia 2014r. i uzupełniającej z dnia 2 lipca 2014r. stwierdziła, że powód w chwili obecnej nie zdradza zaburzeń psychicznych i nie wymaga pomocy psychiatry. Zaburzenia adaptacyjne występowały u niego jedynie w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym w W., a zatem miały ścisły związek z jego pobytem w tej placówce (k.- 186 – 187 i 209); • z zakresu okulistyki dr n. med. E. L. w opinii z dnia 12 października 2014r. rozpoznała u powoda astygmatyzm krótkowzroczny obu oczu, presbyopia i stwierdziła, że warunki panujące w celach pozwanego nie miały wpływu na wadę refrakcji powoda (k.- 249 – 254). Strony opinii biegłego okulisty nie kwestionowały, a zastrzeżenia powoda do opinii biegłego psychiatry zostały przez tego biegłego wyjaśnione w opinii uzupełniającej. Sąd zważył, co następuje: Powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie. Powód swoje roszczenie wywodził z art. 24 § 1 kc i art. 448 kc w związku z art. 417 kc. Zgodnie z art. 417 § 1 kc za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Stanowi on więc ogólną podstawę odpowiedzialności władz publicznych za ich władcze działania. Warunkiem tej odpowiedzialności nie jest, w odróżnieniu od odpowiedzialności z art. 415 kc, wina podmiotu. Ustawodawca przyjął, bowiem iż wystarczające jest wykonywanie władzy publicznej niezgodnie z prawem, co oznacza, że wykonującemu władzę publiczną - bez względu na sposób i formę działania - można postawić zarzut działania z naruszeniem prawa. Za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej odpowiada ta osoba prawna, z którą związana jest jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna wykonująca uprawnienia władzy publicznej. Dla określenia odpowiedzialności odszkodowawczej władz publicznych, obok zdarzenia sprawczego, konieczne jest ustalenie pozostałych przesłanek odpowiedzialności deliktowej, a więc szkody i związku przyczynowego. Przepis art. 417 kc nie zawiera w tej kwestii żadnej regulacji, a tym samym znajdą zastosowanie ogólne reguły dotyczące kompensaty szkody w mieniu (majątkowej) i na osobie (majątkowej i niemajątkowej) oraz koncepcji związku przyczynowego - w szczególności ujęte w przepisach art. 361 kc oraz art. 444-448 kc. Stosownie do przepisów art. 23kc i 24kc poszkodowanemu w przypadku naruszenia jego dobra osobistego służy ochrona cywilnoprawna. Dobra osobiste podlegają ochronie, jeżeli ich naruszenie (zagrożenie) jest bezprawne. Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art.24§1kc, które muszą być spełnione równocześnie są: istnienie dobra osobistego, jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia i bezprawność działania sprawy. Spełnienie dwóch pierwszych przesłanek wykazać musi poszkodowany. Jego rzeczą jest, więc przede wszystkim określić, w jakich swoich odczuciach ewentualnie, w jakich konkretnie prawem przewidzianych dobrach osobistych został dotknięty zachowaniem się sprawcy, oraz na czym polega naruszenie tej jego sfery przeżyć, a także okoliczności te udowodnić (art. 6kc i art. 232kc). Poszkodowany nie musi natomiast wykazać, że działanie sprawcy było bezprawne. W polskiej doktrynie cywilistycznej panuje obiektywne pojęcie bezprawności, według którego bezprawne jest zachowanie się sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Osoba szukająca ochrony przewidzianej w art.24kc nie musi, zatem wykazywać winy sprawcy zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego. Ciężar dowodu braku bezprawności działania (art. 24kc) spoczywa --- STRONA 5 --- na osobie, której zarzucono naruszenie dobra osobistego. Musi ona wykazać, że była do tego uprawniona. Przepis art.24§1kc statuuje, bowiem domniemanie bezprawności działania sprawcy naruszenia dobra osobistego. Każde, więc naruszenie lub zagrożenie tego dobra należy wstępnie zakwalifikować jako bezprawne. Domniemanie to może sprawca obalić, jeżeli wykaże, że zachodziła jedna z okoliczności wyłączających bezprawność działania. Okolicznościami tymi są: działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa; wykonywanie prawa podmiotowego; zgoda pokrzywdzonego; działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego (wyrok SN z dnia 19.10.1989r. II CR 419/89 OSP 1990/11-12/377). Dobro osobiste w odniesieniu do osoby fizycznej definiowane jest jako wartość o charakterze niemajątkowym, ściśle związana z jednostką ludzką, decydująca o jej bycie, pozycji w społeczeństwie, będąca przejawem odrębności psychicznej i fizycznej danej osoby oraz jej możliwości twórczych, powszechnie uznana w społeczeństwie i akceptowana w danym systemie prawnym. Do najważniejszych dóbr osobistych, które wyraźnie wymienia art. 23kc należy cześć (dobre imię, dobra sława, reputacja, honor, godność osobista) jako wartość właściwa każdemu człowiekowi. Obejmuje ona wszystkie dziedziny jego życia osobistego, zawodowego i społecznego. Odbywanie, więc kary pozbawienia wolności w przeludnionych, zawilgoconych i zagrzybionych celach, bez wentylacji z unoszącym się w nich fetorem z węzła sanitarnego może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności, co na gruncie prawa polskiego może uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24kc w związku z art. 448kc. Stosownie do treści art.24§1kc w sprawie o ochronę dóbr osobistych Sąd w pierwszym rzędzie ustala jednak, czy do ich naruszenia doszło i dopiero w razie pozytywnej odpowiedzi na to pytanie ocenia, czy działanie pozwanego naruszyciela było bezprawne. Godność człowieka jest dobrem osobistym, które podlega ochronie między innymi na podstawie art. 23 i art. 24 k.c., jak również - w stosunku do osób odbywających karę pozbawienia wolności - na podstawie art. 40 i art. 40 ust. 4 Konstytucji, art. 3 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm. - dalej: (...)) oraz art. 4 Kodeksu karnego wykonawczego. Przepisy te nakazują wykonywanie kary w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności skazanego oraz zakazują stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Ograniczenie praw i wolności skazanego może wynikać jedynie z ustawy i wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. Ustawowe ograniczenia praw i wolności osób odbywających karę pozbawienia wolności zamieszczone są między innymi w k.k.w., regulującym zasady i sposób wykonywania orzeczonych przez sądy kar. Przepisy art. 102, art. 110a, art. 135 k.k.w. określają prawa i obowiązki osób odbywających karę pozbawienia wolności oraz regulują uprawnienia i obowiązki funkcjonariuszy zakładów karnych w zakresie nadzoru nad prawidłowym wykonaniem tej kary oraz ochrony porządku i bezpieczeństwa. W świetle najświeższego poglądu judykatury samo umieszczenie osadzonego w przeludnionej celi stanowić może podstawę dla uznania, iż doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Nie oznacza to jednak, iż samo stwierdzenie faktu umieszczenia w przeludnionej celi automatycznie powoduje przyjęcie, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych, a co dalej do zasądzenia stosownego zadośćuczynienia. Za takim rozstrzygnięciem winny jeszcze dodatkowo przemawiać inne stwierdzone okoliczności sprawy, które mogą mieć wpływ na ocenę stopnia dolegliwości, takie jak w szczególności długość przebywania w warunkach przeludnienia, właściwości i warunki osobiste osadzonego, płeć, wiek czy też stan zdrowia, jak również zgodność działań pozwanego Skarbu Państwa z prawem krajowym. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że w okresie objętym żądaniem pozwu, powód przez cały czas osadzony był w celach, w których powierzchnia przypadająca na skazanego, wynosiła nie mniej niż 3 m 2 . Wbrew, bowiem jego twierdzeniom, od całkowitej powierzchni celi (np. 9,2m 2 ) w celu ustalenia powyższej normy nie odlicza się powierzchni, którą zajmuje sprzęt kwaterunkowy (stół, taborety, łóżka), czy kącik sanitarny. Natomiast pozostałe ograniczenia praw i wolności, na które uskarża się powód są typowe dla osób odbywających karę pozbawienia wolności. Wynikają one bezpośrednio z ustawy oraz z aktów wykonawczych i jako takie nie mogą być rozpatrywane i oceniane jako naruszające jakiekolwiek jego dobra osobiste. Z samej, bowiem istoty osadzenia --- STRONA 6 --- wynika, iż stosowane jest ono wobec osób naruszających prawo i stanowić winno - jako kara - nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności. Rzeczą oczywistą jest, iż pobyt w celach nie stanowi możliwości normalnej egzystencji. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 22 października 2014 r. (I ACa 589/14) o naruszeniu godności skazanego można mówić, gdy cierpienia i upokorzenie przekraczają konieczny element cierpienia wpisanego w odbywanie kary pobawienia wolności, zwłaszcza przy bierności zakładu karnego, który nie dba o poprawę warunków odbywania kary. Istotną kwestią jest rozgraniczenie dolegliwości, jakie są nieuniknione i nieodłącznie związane z pobytem w placówce penitencjarnej od tych, które wykraczają poza dolegliwości związane bezpośrednio z pozbawieniem wolności, stanowią udręczenie i skutkują naruszeniem dóbr osobistych. Wiadomą rzeczą jest i to, że warunki w polskich zakładach karnych odbiegają od tych, jakie mają miejsce w wysoko rozwiniętych krajach Unii Europejskiej. Wynika to z sytuacji ekonomicznej kraju oraz wysokości środków budżetowych przeznaczanych na zakłady penitencjarne. Jak stwierdził Sąd Najwyższy, o naruszeniu dobra osobistego w postaci uchybienia godności osadzonego w zakładzie karnym nie można mówić w przypadku pewnych uciążliwości lub niedogodności związanych z samym pobytem w takim zakładzie, polegających np. na niższym od oczekiwanego standardzie celi czy urządzeń sanitarnych, bowiem dla wielu ludzi nie odbywających kary pozbawienia wolności warunki mieszkaniowe bywają często równie trudne. Godność skazanego przebywającego w zakładzie karnym nie jest naruszona, jeżeli odpowiada uznanym normom poszanowania człowieczeństwa (orzeczenie z dnia 20 grudnia 2010 r. IV CSK 449/10, niepubl.). Niewątpliwie jednak podjęte wobec powoda przez funkcjonariuszy (...) pozwanego w 2011r. działania w postaci pobicia go, poniżania, szykanowania i zastraszania wykroczyły poza dolegliwości związane bezpośrednio z pozbawieniem go wolności. Były, bowiem jedną z przyczyn stwierdzonych u niego zaburzeń adaptacyjny, a zatem skutkowały naruszeniem jego dóbr osobistych w postaci zdrowia i godności. Działania te bezsprzecznie należało uznać za bezprawne, a to powoduje, że przesłanki roszczenia powoda opartego o przepis art.24kc zostały w tym zakresie spełnione. W tym stanie rzeczy, powód co do zasady zasługiwał na ochronę. Przyznanie poszkodowanemu pieniężnego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę zależy od oceny i uznania sądu, opartego na wszystkich okolicznościach konkretnej sprawy. Oczywiście w tej kwestii nie może być dowolności w działaniu Sądu, bowiem o rozstrzygnięciu decydują zawsze wyniki przeprowadzonego postępowania. Kodeks cywilny (art.448kc) nie wskazuje żadnych kryteriów, którymi należy się kierować przy określeniu wysokości zadośćuczynienia, jednakże judykatura w tym przedmiocie została wypracowana i przyjmuje ona, że zadośćuczynienie ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Z drugiej strony wysokość ta nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być „odpowiednia” to znaczy utrzymana w odpowiednich granicach. Wysokość sumy pieniężnej, stanowiącej zadośćuczynienie za krzywdę, powinna być ustalona po uwzględnieniu wszelkich zachodzących okoliczności, zwłaszcza mających wpływ na rozmiar doznanej krzywdy. Określenie wysokości zadośćuczynienia powinno być, więc dokonane z uwzględnieniem wszystkich zachodzących okoliczności danego przypadku. Choć wielkość doznanej przez poszkodowanego krzywdy jest niewymierna i nie ma możliwości określenia w sposób dokładnie odpowiadający rzeczywistości zadośćuczynienia, to jednak jego wysokość nie może stanowić sumy symbolicznej, lecz musi przedstawiać wartość odczuwalną ekonomicznie, musi też odpowiadać aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Biorąc pod uwagę powyższe wskazówki oraz rozmiar i intensywność doznanej przez powoda krzywdy związanej wyłącznie z poniżającym go zachowaniem funkcjonariuszy (...) pozwanego, zakres i stopień negatywnych dla niego konsekwencji wynikających z dokonanego naruszenia dobra osobistego w postaci godności, a przede wszystkim zdrowia psychicznego, ale i to, że w chwili obecnej przebywając w Zakładzie Karnym w R. nie zdradza on już przejawów zaburzeń psychicznych i nie wymaga pomocy psychiatry, to Sąd uznał, iż zadośćuczynienie pieniężne w kwocie 250.000zł jest zdecydowanie wygórowane i dlatego powództwo ponad kwotę 10.000zł oddalił. W ocenie Sądu zasądzona kwota 10.000zł nie jest symboliczna, ma kompensacyjny charakter, spełnia funkcję represyjną wobec --- STRONA 7 --- sprawcy naruszenia i utrzymuje się w rozsądnych granicach, gdyż jest adekwatna do rozmiaru i intensywności krzywdy doznanej przez powoda, odpowiada aktualnym warunkom oraz przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Orzeczenie o kosztach procesu zawarte w: • pkt 3 wyroku uzasadnia przepis art.113 ust.4 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167 poz.1398 ze zmianami); • pkt 4 wyroku uzasadnia przepis art. 102kpc który wyraża zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach, stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Szczególne znaczenie dla możliwości jego zastosowania ma ocena zachowania się stron z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Podstawą do takiej oceny może być zachowanie się strony w procesie, jak i jej sytuacja poza procesowa (stan majątkowy, szczególna sytuacja zdrowotna i życiowa). Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie tak zasady współżycia społecznego, jak i stan majątkowy oraz szczególna sytuacja życiowa powoda zastosowanie tej zasady w pełni uzasadniają; • pkt 5 wyroku uzasadniają przepisy art.29 ust.1 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2009r. Nr 146 poz. 1188 ze zmianami) oraz §11 ust.1 pkt25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz. 1348 ze zmianami).