Wyrok I C 564/12 WYROK W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lutego 2013 r. Sąd Okręgowy w Opolu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 564/12 WYROK W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lutego 2013 r. Sąd Okręgowy w Opolu – I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Anna Zborzyńska Protokolant: Nina Lis po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2013 r. w Opolu na rozprawie sprawy z powództwa G. R. przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w K. o zapłatę I. powództwo oddala, II. zasądza od powoda G. R. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wyrok uprawomocnił się dnia 16 maja 2013 r. SSO Anna Zborzyńska Na oryginale właściwy podpis Sygn. akt I C 564/12 UZASADNIENIE Powód G. R. pozwem z dnia 21.09.2012 r. wystąpił przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w K. z żądaniem zasądzenia kwoty 108.000 zł tytułem zadośćuczynienia. W uzasadnieniu żądania powód wskazał, iż w pozwanej jednostce penitencjarnej, w której odbywał karę pozbawienia wolności, panowały bardzo złe warunki bytowe, a to brak było ciepłej wody, czytać można było tyko przy sztucznym oświetleniu szkodliwym dla zdrowia, w celach panowało przeludnienie, miejsce do spożywania posiłków znajdowało się w bezpośrednim sąsiedztwie wc, temperatura w celach mieszkalnych nie była dostosowana do warunków --- STRONA 2 --- atmosferycznych, brak też było wentylacji, szczelnych okien. W pozwanej jednostce ograniczano dostęp do opieki medycznej, zajęć kulturalno-oświatowych, ograniczano dostęp do łaźni oraz zbyt mało było środków do higieny osobistej, nadto prąd wyłączany był dwukrotnie w ciągu doby, zakręcano wodę od godziny 23.00 do 5.45. Opisane nieludzkie warunki odbywania kary miały negatywny wpływ na kondycję fizyczną i psychiczną powoda. Pozwany Areszt Śledczy w K. reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa o obciążenie powoda kosztami procesu. W uzasadnieniu swojego stanowiska procesowego pozwany zaprzeczył wszelkim twierdzeniom pozwu. Podał, iż powód był osadzony w pozwanym Areszcie Śledczym od 20 października 2010 r. do 28 czerwca 2011 r. oraz od 30 sierpnia 2011 r. do chwili obecnej. W tym czasie jedynie 3 dni, na podstawie decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia 2 marca 2011 r., był osadzony w przeludnionej celi. Działanie takie miało podstawę w art. 110 § 2b k.k.w. W pozostałym okresie powód miał zapewnione w celi co najmniej 3 m 2 powierzchni. Według pozwanego powód miał zapewnione warunki odbywania kary pozbawienia wolności zgodnie z przepisami prawa. Pozwany pozostaje pod stałym nadzorem organów publicznych tj. inspekcja sanitarna, nadzór budowalny, które to instytucje dopuściły budynki, w których powód był osadzony. Ponadto, pozwany pozostaje pod stałym nadzorem Sądu Penitencjarnego w O., który jest w pierwszej kolejności uprawniony do oceny zgodności z prawem osadzenia i realizacji praw osadzonych. Sąd ten nie stwierdził, aby warunki osadzenia były nieludzkie lub prawa powoda naruszone. Sąd poczynił następujące ustalenia faktyczne: Powód G. R. był osadzony w Areszcie Śledczym w K. w okresie od 20 października 2010 r. do 28 czerwca 2011 r. oraz od 30 czerwca 2011 r. do chwili obecnej. - dowód : historia rozmieszczenia k. 30-32. Na podstawie decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w K. z dnia 2 marca 2011 r. powód został umieszczony w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na jednego skazanego wynosiła poniżej 3 m 2 w okresie od dnia 1.03.2011 r. do 15.03.2011 r. Powód odebrał odpis tej decyzji dnia 13.03.2011 r. wraz z pouczeniem o prawie i terminie do zaskarżenia decyzji. - dowód : decyzja z dnia 2.03.2011 r. k. 33. Powód decyzji tej nie zaskarżył. - dowód : fakt przyznany. W rzeczywistości powód przebywał w celi przeludnionej jedynie 3 dni tj. od dnia 1.03.2011 r. do 3.03.2011 r. - dowód : historia przeludnienia k. 32. W celach mieszkalnych Aresztu Śledczego w K. zastosowane jest oświetlenie jarzeniowe dające światło rozproszone.. Oprawy jarzeniowe wyposażone są w dwie świetlówki o mocy 40 W każda. Ilość punktów świetlnych i ich moc są zgodne z normami obowiązującymi. Czasowe wyłączanie wody na terenie Aresztu Śledczego w K. spowodowane jest --- STRONA 3 --- złym stanem instalacji wodno-kanalizacyjnej i częstymi awariami. Również w związku z koniecznością zabudowy kącików sanitarnych w celach mieszkalnych oraz wymianą pionów wodnych i wymianą rur w kuchni konieczne było czasowe zakręcenie wody w jednostce. Osadzeni są bezzwłocznie informowani o każdorazowym planowanym wyłączeniu wody, tak aby mieli możliwość nabrania wody do celów sanitarno-higienicznych. Zużycie energii elektrycznej przez odbiorniki użytkowane przez osadzonych ma istotny udział w całkowitym zużyciu tej energii przez jednostki więziennictwa. Z tego względu niezbędne jest podejmowanie przedsięwzięć organizacyjno-technicznych zmierzających do zmniejszenia kosztów energii elektrycznej. Ograniczenia te nie dotyczą oświetlenia górnego. - dowód : notatka służbowa k. 34. Sąd zważył, co następuje: Powództwo w całości nie zasługiwało na uwzględnienie. Nie ulega wątpliwości Sądu, że powód oparł swoje roszczenie o zadośćuczynienie na przepisie art. 24 w związku z art.417 i 448 k.c. Obowiązkiem Sądu było zbadanie, czy w sprawie zostały spełnione przesłanki przewidziane w powołanych przepisach, a co za tym idzie, czy na skutek działań funkcjonariuszy pozwanej jednostki penitencjarnej dobra osobiste powoda zostały naruszone i czy w związku z tym doznał on krzywdy uzasadniającej zasądzenie zadośćuczynienia w wysokości żądanej w pozwie. Stosownie do przepisu art. 23 k.c., dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zgodnie natomiast z przepisem art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba, że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Zgodnie z przepisem art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. (art. 448 k.c.) W orzecznictwie i judykaturze panuje zgodny pogląd, iż przesłankami odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art. 24 i 417 k.c. są: 1 . szkoda w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., tj. szkoda majątkowa lub niemajątkowa (krzywda), 2 . bezprawne (tj. sprzeczne z porządkiem prawnym lub zasadami współżycia społecznego) działanie lub zaniechanie funkcjonariusza państwowego, skutkiem którego doszło do naruszenia cudzego dobra osobistego, przy czym przepis art. 24 k.c. przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste i nie wymaga dla --- STRONA 4 --- odpowiedzialności winy sprawcy co powoduje, że dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. 3 . związek przyczynowy pomiędzy bezprawnym zachowaniem funkcjonariusza a powstałą szkodą. Niespornym było, że powód upatrywał naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności osobistej w fakcie osadzenia go w przeludnionej celi, a także w fakcie nie zapewnienia mu humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności poprzez m.in. ograniczenie dostępu do ciepłej wody, światła, zajęć kulturalno – oświatowych, opieki medycznej. Dowody przeprowadzone na wniosek strony pozwanej, w postaci notatki służbowej inspektora D. Kwatermistrzowskiego z dnia 16.11.2012 r. oraz historii rozmieszczeń, historii przeludnienia, decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia 2.03.2011 r. pozwoliły Sądowi na ustalenie w jakich warunkach powód odbywał i odbywa karę pozbawienia wolności na terenie pozwanej jednostki penitencjarnej. Zgodnie z przepisem art. 110 § 1 k.k.w. w brzmieniu obowiązującym od 6.12.2009 r., a zatem w okresie, w którym powód przebywał w pozwanym Zakładzie Karnym, skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej. Powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2 . Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 14 dni w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m 2 , jeżeli zachodzi konieczność natychmiastowego umieszczenia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym nieposiadającym wolnych miejsc w celach mieszkalnych. Okres ten może być przedłużony tylko za zgodą sędziego penitencjarnego, a łączny okres umieszczenia skazanego w powyższych warunkach nie może przekroczyć 28 dni. W decyzji należy określić czas, przyczyny umieszczenia skazanego w warunkach, w których powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi mniej niż 3 m 2 , a także oznaczyć termin, do którego skazany ma w tych warunkach przebywać. Skargę na decyzję sąd rozpoznaje w terminie 7 dni. Nie ulega wątpliwości Sądu, że powód podczas całego pobytu w pozwanej jednostce był osadzony w celi przeludnionej, w której norma powierzchni 3 m 2 na jednego osadzonego nie była zachowana, jedynie przez 3 dni. Odbyło się to jednak na podstawie decyzji dyrektora pozwanej jednostki, której to decyzji powód nie zaskarżył. Powód w żaden sposób nie wskazał, że skutkiem przebywania w celi przeludnionej doznał jakiejkolwiek krzywdy. Ponadto, powód ograniczył się jedynie do wymienienia złych –jego zdaniem – warunków bytowych panujących w pozwanej jednostce. Nie wskazał natomiast jakie konkretnie negatywne skutki dla jego osoby były wynikiem tych warunków. Nie ulega wątpliwości, że – zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodu wyrażoną w art. 6 k. – to na pozwanym spoczywał ciężar udowodnienia, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Pozwany z obowiązku tego się wywiązał, a z dowodów przedłożonych przez pozwanego wynika, że na terenie pozwanej jednostki penitencjarnej powód miał zapewnione warunki bytowe odpowiadające obowiązującym regulacjom prawnym i możliwościom finansowym Państwa. W świetle powyższych ustaleń Sąd uznał za nieudowodnione i gołosłowne twierdzenia powoda o niehumanitarnych warunkach panujących w pozwanej jednostce. Z obszernego orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego rozważanej problematyki wynika, że ocena, czy zakres i stopień naruszenia dóbr osobistych uzasadniają przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego i w jakiej wysokości, powinna być dokonywana przy zachowaniu zasady, że przyznana ochrona powinna być dostosowana do charakteru i rodzaju naruszonego dobra osobistego oraz stopnia i zakresu naruszenia --- STRONA 5 --- Również Europejski Trybunał Praw Człowieka dokonując wykładni art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka stwierdził, że cierpienie i upokorzenie muszą w każdym razie przekraczać nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, aby stanowiły naruszenie tego przepisu (np. orzeczenia z dnia 29 kwietnia 2003 r., nr (...), P. przeciwko Ukrainie, oraz nr (...), McGlinchey i inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu). W niniejszej sprawie, twierdzenia powoda o tym, że osadzenie go w przeludnionej celi i w złych warunkach bytowych panujących na terenie całego pozwanego Aresztu Śledczego, naruszyło jego godność osobistą, nie znalazły poparcia w zgromadzonym materialne dowodowym. Wobec ustalenia, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 24 k.c. w zw. z art. 417 i 448 k.c. do przypisania odpowiedzialności Skarbowi Państwa, powództwo jako niezasadne należało oddalić. Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnia art. 98 § 1 k.p.c. statuujący zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Powoda zatem, jako przegrywającego sprawę, należało obciążyć kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej.