Wyrok I C 553/10 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Krakowi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 553/10 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR del. Zygmunt Drożdżejko Protokolant: st. sekr. sądowy Danuta Sowa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2012 r. w Krakowie sprawy z powództwa (…) z siedzibą w (…) w likwidacji przeciwko (…) w (…) o ochronę dóbr osobistych I. nakazuje stronie pozwanej (…) w (…) aby przeprosiła stronę powodową (…) z siedzibą w (…) w likwidacji następującymi słowami: „ (…) w (…) przeprasza (…) z siedzibą w (…) w likwidacji za wydaną w październiku (…) r. opinię albowiem nie było podstaw do stwierdzenia, iż opiniowany projekt --- STRONA 2 --- posiada braki i błędy, które mogłyby doprowadzić do katastrofy budowlanej, gdyby był on realizowany”, II. w pozostałej części oddala powództwo, III. zasądza od strony pozwanej (…) w (…) na rzecz strony powodowej (…) z siedzibą w (…) w likwidacji kwotę 977 zł (dziewięćset siedemdziesiąt siedem złotych) tytułem kosztów procesu. Sygn. akt I C 553/10 Uzasadnienie wyroku z dnia 19.07.2012r. Strona powodowa (…) w likwidacji w (…) wystąpiła przeciwko (…) w (…) z pozwem o nakazanie przeproszenia strony powodowej w TVP 3 (…) oraz w (…) w następujący sposób „ (…) jako wykonawca ekspertyzy wykonanej na zlecenie (…) do projektu Budowlanego autorstwa (…) pt. „ (…) ” z miesiąca października (…) r. odwołuje – jako nieprawdziwe – wnioski końcowe ekspertyzy, iż „opiniowany projekt zadaszenia widowni (…) ma sporo istotnych braków i błędów, które mogą doprowadzić do katastrofy budowlanej tego zadaszenia gdyby było ono realizowane zgodnie z tym projektem. W aktualnej sytuacji, jeżeli będzie realizowany ten projekt to grozi to katastrofa budowlaną i pod tym się podpisuję obydwoma rękami. Jaki będzie tego wynik, otóż powtórka hali międzynarodowych targów w --- STRONA 3 --- (…) ” oraz przeprasza (…) w likwidacji w (…) za w/w nieprawdziwe stwierdzenia, naruszające dobre imię, wizerunek, renomę w/w (…) i narażające ten (…) na utratę zaufania koniecznego do wykonywania działalności projektowej.” W uzasadnieniu zostało wskazane, że projekt został wykonany prawidłowo. Zarzucono, że opinia nie jest rzetelna. Nie zawiera ona obliczeń statyczno- wytrzymałościowych. Wiele przyjętych założeń jest dowolnych, nie znajdujących uzasadnienia w aktualnych danych i w aktualnej wiedzy. Wydana opinia spowodowała odstąpienie od realizacji tego projektu i utratę dobrego imienia i zaufania do firmy. W opinii przyjęto lokalnie zbyt duże obciążenia śniegiem i lodem. Strona pozwana wniosła o oddalenie pozwu. Odnośnie publikacji w telewizji i prasie to podniosła, że były to samodzielne wystąpienia prof. (…) . Nie miał on uprawnień do reprezentowania (…) i wypowiadania się w jej imieniu. Odnośnie samej opinii to podniesiono, że dopuszczalne jest wydanie negatywnej opinii i nie stanowi to naruszenia dóbr osobistych. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: (…) w (…) wykonał projekt (…) w (…) . Dowód: Projekt (w srebrnej skrzyni) Przedmiotowy projekt został zatwierdzony i udzielono pozwolenia na budowę zadaszenia zgodnie z projektem. Dowód: --- STRONA 4 --- Decyzja nr (…) wydana przez (…) k.11-14 Województwo (…) zawarło z (…) w (…) umowę na wykonanie ekspertyzy technicznej dotyczącej wpływu obciążenia wiatrem i śniegiem na konstrukcje zadaszenia widowni (…) w (…) autorstwa (…) w (…) . Dowód: Umowa z dnia 30.09.2007r. k. 8-10 (…) w (…) wydała opinię której wnioski końcowe są następujące: „Opiniowany projekt zadaszenia (…) ma sporo istotnych braków i błędów, które mogą doprowadzić do katastrofy budowlanej tego zadaszenia, gdyby było ono realizowane zgodnie z tym projektem. Możliwa jest oczywiście korekta geometrii tego zadaszenia przy istniejącym rozwiązaniu konstrukcyjnym tak, aby zminimalizować możliwość powstania soczewek lodowy zalegającego na zadaszeniu, ale byłoby to rozwiązanie z przeprowadzeniem ponownych badań w tunelu aerodynamicznym z udziału na oddziaływanie wiatru oraz obciążenie śniegiem i lodem przekrycia, a także z ponownym przeprowadzeniem kompleksowych statyczno-wytrzymałościowych, dynamicznych, aerodynamicznych stateczności konstrukcji przekrycia. Możliwe jest też przyjęcie zupełnie nowego, być może ładniejszego i bardziej bezpiecznego rozwiązania konstrukcyjnego zadaszenia (…) , co jest związane z ogłoszeniem nowego przetargu na taki projekt” Opinie opracował prof. dr hab. inż. (…) Dowód; Opinia k.19-48 Pan (…) negatywnie na temat tego projektu wypowiadał się w (…) . Wówczas powiedział, że realizacja tego projektu spowoduje powtórkę z katastrofy jaka miała miejsce w hali (…) w (…) . Również w (…) ukazał się negatywny artykuł --- STRONA 5 --- na temat przedmiotowego projektu. Pan (…) nie jest rektorem (…) . Nie miał również żadnych pełnomocnictw do wypowiadania się w telewizji w imieniu (…) . Władze (…) również nie udzielały żadnych wywiadów, żadnych informacji dziennikarzom prasy, a w szczególności dziennikarzom (…) . Dowód: Nagranie wypowiedzi (…) w telewizji k.16; Artykuły z (…) k.17-18 Przed wydaniem opinii i przed przedstawieniem jej Województwu (…), (…) nie zwracała się (…) w (…) , aby zgłosiła swoje uwagi do projektu. (…) przed wydaniem opinii nie zapoznała się całym projektem wykonanym przez stronę powodową. Dowód: Zeznania (…) k. 383-388 Opinia k.19-48 Zeznania likwidatora (…) k.594 (…) również wydała negatywna opinie dotyczącą przedmiotowego projektu. Dowód: Opinia (…) k.187-199 (…) wydała opinię prywatną z której wynika, że opinie (…) i (…) były nierzetelne. Podobną opinie wydał (…) . Krytycznie o opinii (…) wypowiedział się dr hab.inż (…) . Dowód; Opinia k. 57-74 Opinia k.76-87 Opinia k.88-107 Opinia k.108-112 --- STRONA 6 --- W wyniku wydania opinii przez (…) i (…), Województwo (…) odstąpiło od realizacji projektu strony powodowej. Dowód: Uchwała k.253 Ocena dowodów: Odnośnie zeznań wszystkich świadków to należy je podzielić na dwie części. Pierwsza część to są zeznania dotyczące wiedzy i oceny projektu bądź opinii strony pozwanej. Zeznania w tym zakresie w ogóle nie są przydatne, albowiem świadkowie są źródłami dowodów co do faktów, a nie co do ocen i wiedzy. W przypadku konieczności oceny faktów to albo sąd samodzielnie dokonuje ich oceny, albo dokonuje oceny przy pomocy opinii biegłych. Zatem wszystkie zeznania dotyczące oceny faktów sąd nie brał pod uwagę. Drugiej części zeznań sąd dał wiarę, ponieważ znajdują potwierdzenie w dokumentach, ale nie wnoszą one nic istotnego do sprawy z wyjątkiem zeznań (…) . W zasadzie świadkowie ci zeznają, że sporządzili prywatne opinie co nie ma większego znaczenia. Te prywatne opinie zostały potraktowane przez sąd jako twierdzenia strony. Jako uzasadnienie pozwu. Zeznania (…) miały znaczenie przede wszystkim dla ustalenia odpowiedzialności strony pozwanej za jego wypowiedzi w telewizji i za publikacje prasowe. Z zeznań tych wynika, że świadek nie działał w imieniu strony pozwanej, nie miał od niej żadnych pełnomocnictw. Sąd dał wiarę dokumentom zgromadzonym w sprawie. Należy jednak zauważyć, że wszystkie dokumenty w sprawie są to dokumenty prywatne, a więc stanowią dowód na to, że określone osoby złożyły takie oświadczenia woli. Należy również podkreślić, że wszystkie opinie zgromadzone w aktach są to opinie prywatne, a więc nie są one opiniami w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego. --- STRONA 7 --- Sąd zważył co następuje. Roszczenie w zakresie przeproszenia jest uzasadnione, ale nie co do przeproszenia w telewizji i prasie. Zgodnie z art. 23 kc dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zgodnie z art. 24 § 1 kc ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Zgodnie z art.43 kc przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych stosuje się odpowiednio do osób prawnych. Jak wynika zatem z tych przepisów przesłanką do żądania ochrony dóbr osobistych jest fakt naruszenia dóbr lub ich zagrożenie, a ponadto naruszenie tych dóbr lub ich zagrożenie musi być bezprawne. Nie ulega wątpliwości, że wydanie negatywnej opinii o projekcie – zwłaszcza w kontekście bezpieczeństwa, poprzez użycie słów „opiniowany projekt zadaszenia (…) ma sporo istotnych braków i błędów, które mogą doprowadzić --- STRONA 8 --- do katastrofy budowlanej tego zadaszenia, gdyby było ono realizowane zgodnie z tym projektem.” - narusza dobre imię osoby prawnej, strony powodowej. Generalnie z tej opinii wynika, że nie nadaje się on do realizacji. Kwestia jakie dalsze skutki wywarła ta opinia nie ma większego znaczenia z uwagi na fakt, że roszczenie dotyczy tylko nakazania przeproszenia. Należy więc rozważyć, czy doszło do bezprawnego naruszenia tych dóbr osobistych strony powodowej. Na wstępie należy zauważyć, że zarówno prawo wyrażania poglądów (a wiec prawo do wydawania opinii) jak i prawo do ochrony dobrego imienia są wartościami konstytucyjnymi Zatem żadne z tych praw nie jest nadrzędne. Art. 54 Konstytucji stanowi, że każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów, natomiast art. 47 stanowi, że każdy ma prawo do ochrony prawnej dobrego imienia. Wprawdzie literalnie art. 47 Konstytucji odnosi się do osoby fizycznej, ale należy przyjąć, że poprzez osobę prawną, chronione jest dobre imię osób fizycznych w niej uczestniczących. Osoba prawna jest instytucją prawną – sztuczną. Ona nie istnieje fizycznie tak jak człowiek. Każda czynność wykonywana przez nią wykonywana jest przez osobę fizyczną. Zatem naruszając dobre imię osoby prawnej w istocie rzeczy narusza się dobre imię osoby fizycznej. Odmienna interpretacja doprowadziłaby do sytuacji, że bezkarnie mogłaby być pomawiana osoba prawna, a przez nią osoba fizyczna. Z tych też względów art. 47 Konstytucji chroni również osoby prawne. W przedmiotowej sprawie projekt zadaszenia został wykonany przez osobę prawną, ale faktycznie ten projekt został wykonany przez osoby fizyczne działające w imieniu osoby prawnej. W istocie rzeczy naruszając dobre imię strony powodowej naruszone zostało dobre imię projektantów. --- STRONA 9 --- Należy mieć na uwadze, że może dochodzić do sytuacji konfliktowych, a więc wyrażenie opinii może spowodować naruszenie dobrego imienia. Koniecznym jest zatem określenie granic obu praw. Nie ulega żadnym wątpliwością, że można wyrażać opinie (ekspertyzy) na różne tematy, na temat różnych podmiotów czy też na temat utworów przez nich wykonanych. Nie musza one być pozytywne, mogą być również negatywne. Jednakże te opinie mają sens i wartość tylko i wyłącznie wtedy kiedy są to opinie rzetelne. To znaczy wtedy kiedy znajdują one uzasadnienie w faktach, jeżeli wnioski wyciągnięte z tych faktów są logiczne, jeżeli zastosowano metody badawcze zgodne z aktualnym stanem nauki. Można stosować metody innowacyjne, ale winno to znajdować odzwierciedlenie w treści opinii. Jeżeli w sposób kategoryczny formułuje się jakieś wnioski to co do wyciągnięcia tych wniosków nie może być żadnych wątpliwości. Jeżeli coś budzi wątpliwości, ale brak jest oczywistych i jednoznacznych dowodów na ten temat, to powinno to znajdować odzwierciedlenie we wnioskach końcowych. Rzetelność opinii jest jedną z granic pomiędzy prawem wyrażania poglądów, a prawem do ochrony dobrego imienia. Pomijam tutaj kwestię osób, które z racji pełnionych funkcji korzystają z mniejszej ochrony, albowiem w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Opinia która nie jest rzetelna jest bezwartościowa i nie służy żadnemu celowi. W przedmiotowej sprawie należało zatem dokonać oceny czy opinia była rzetelna. Przedmiot opinii jest bardzo skomplikowany i aby ocenić jej rzetelność wymagana jest wiedza specjalistyczna, której sąd nie posiada. Za prawidłowością projektu przemawia fakt, że uzyskał on pozwolenie na budowę. W ocenie sądu nie może to jednak samo w sobie ostatecznie przemawiać, za tym, że projekt jest prawidłowy, ale ta decyzja podważa w jakiś sposób wiarygodność opinii strony pozwanej. Jak wskazano przy ocenie dowodów --- STRONA 10 --- przedłożone w sprawie opinie prywatne Sąd potraktował jako twierdzenia powoda co do braku rzetelności opinii, ze wskazaniem na czym brak rzetelności polegał. Generalnie zarzuty dotyczyły faktu, że strona pozwana przy swojej opinii przyjęła zupełnie dowolne założenia, że wiele przyjętych założeń potraktowanych jako pewnik są dyskusyjne i wcale nie oczywiste, że nie zapoznała się z całym projektem, że nie przeprowadziła badań, które były konieczne do wydania opinii, że brak było podstaw do wyciągnięcia takich wniosków jak w opinii strony pozwanej. Sąd na podstawie własnej wiedzy nie jest w stanie zweryfikować tych zarzutów. Żadna ze stron nie złożyła wniosku o opinie biegłego. Należało zatem ocenić na kim spoczywał ciężar dowodu. Zgodnie z art. 6 kc ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonych faktów wywodzi skutki prawne. W przedmiotowej sprawie poprzez wydanie opinii niewątpliwie doszło do naruszenia dobra osobistego – dobrego imienia. Przesłanka działalności zgodnie z prawem jest przesłanką wyłączającą odpowiedzialność. Jeżeli zatem strona pozwana chciała wyłączyć swoją odpowiedzialność to powinna udowodnić, że działała zgodnie z prawem, co w przedmiotowej sprawie oznaczało udowodnienie, że opinia jest rzetelna. Jest to logiczne, że to podmiot wydający opinię udowadnia, że jest ona rzetelna. Zatem skoro strona pozwana nie wykazała rzetelności opinii, to należało przyjąć, że jest ona nierzetelna i w konsekwencji sąd nakazał stronie pozwanej przeprosić stronę powodową. Sąd zmodyfikował tekst przeprosin w ten sposób, aby odpowiadał on dokonanym przez sąd ustaleniom. Sąd ustalił, że brak było podstaw do wydania opinii o takiej treści. Sąd nie ustalił, czy projekt był prawidłowy czy nie. Sąd oddalił wniosek o nakazanie przeprosin w telewizji i prasie, albowiem strona pozwana nie miała nic wspólnego ani z publikacją w prasie, ani z wypowiedziami pana (…) w telewizji. Były to jego samodzielne działania. --- STRONA 11 --- Zgodnie z art. 66 ustawy z dnia 27.07.2005r. „Prawo o szkolnictwie wyższym” to rektor reprezentuje uczelnie na zewnątrz. Pan (…) nie jest rektorem i nie posiadał pełnomocnictw do występowania w imieniu (…) . (…) nie może odpowiadać za samowolne działania jej pracownika, tym bardziej, że jego działania nie pozostawały w żadnym związku z wykonywaną pracą w (…) . O kosztach sądowych sąd orzekł na zasadzie art. 100 kpc uznając, że koszty postępowania w całości powinna ponieść strona pozwana, albowiem strona powodowa uległa tylko nieznacznie. Najważniejszą część i istotę sporu wygrała strona powodowa. W skład zasądzonych kosztów wchodzi opłata od pozwu (600 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (360 zł) i opłata od pełnomocnictwa (17 zł). Razem 977 zł. Wprawdzie obecnie strona powodowa nie ma pełnomocnika, ale wcześniej miała, a zatem przysługuje jej zwrot wynagrodzenia pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze orzec należało jak w sentencji wyroku.