Wyrok I C 552/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 stycznia 2011 roku Sąd Okręgowy we Wrocł

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 552/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 stycznia 2011 roku Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie : Przewodniczący SSO Adam Maciński Protokolant Robert Purchalak po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2011 roku we Wrocławiu z powództwa H. R. przeciwko Skarbowi Państwa – (...) we W. o zapłatę I. powództwo oddala; II. nie obciąża powoda kosztami procesu; III. przyznaje ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we Wrocławiu na rzecz adwokat A. M. wynagrodzenie w kwocie 3.600 zł wraz z należnym podatkiem VAT w kwocie 828 zł tytułem nieopłaconej pomocy udzielonej powodowi z urzędu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 552/09 UZASADNIENIE Powód H. R. wniósł o zasądzenie na swoją rzecz od Skarbu Państwa (...) we W. kwoty 200.000 zł. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty. W uzasadnieniu powód wskazał, że strona pozwana nie zapewniła mu godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary. W czasie pobytu w (...) we W. przebywał on bowiem w celach mieszkalnych nadmiernie przeludnionych. Cele te były ponadto pozbawione odpowiedniej wentylacji, urządzenia sanitarne nie były oddzielone od reszty pomieszczeń przeznaczonych do wypoczynku, snu oraz spożywania posiłków. Panowała w nich też wilgoć i zagrzybienie. Dodał, iż w pomieszczeniach tych przebywał wraz ze skazanymi palącymi papierosy pomimo, iż jest osobą niepalącą. Wszystkie te czynniki negatywnie wpłynęły na psychikę i godność powoda. Jednocześnie działania te naruszyły nie tylko przepisy art. 30 Konstytucji RP, ale także postanowienia ratyfikowanej przez Polskę Europejskiej Konwencji o Zapobieganiu Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu oraz Międzynarodowego Paktu Praw Człowieka i Publicznych. Z tych też i względów wniósł jak powyżej. W odpowiedzi na pozew strona pozwana Skarb Państwa – (...) we W. wniosła o oddalenie powództwa w całości. W uzasadnieniu wskazała, że żądanie powoda nie ma żadnych podstaw tak faktycznych, jak i prawnych. Nie jest bowiem prawdą jakoby w czasie pobytu w jednostce penitencjarnej powód przebywał w niewłaściwych warunkach bytowych oraz by w tym czasie wyrządzono mu jaką jakąkolwiek szkodę lub krzywdę. Wskazała, iż jest on wielokrotnym recydywistą, odbywającym już uprzednio kary pozbawienia wolności. Strona pozwana przyznała, że w niektórych okresach czasu powód mógł przebywać w celach przeludnionych, zaprzeczyła jednak jego twierdzeniom, iż pomieszczenia te nie odpowiadały obowiązującym w tym zakresie standardom. Co do kwestii osadzenia go w celi dla palących podniosła, iż skazani są osadzani zgodnie z deklarowanym przez siebie stosunkiem do palenia tytoniu. Na rozprawie w dniu 18.01.2011 r. ( k. 86 ) strona pozwana podniosła także zarzut przedawnienia co do roszczenia powoda za rok 2003. Z tych też i względów wniosła jak powyżej. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód H. R. ma 44 lata. W przeszłości kilkakrotnie odbywał karę pozbawienia wolności. W (...) we W. przebywał w okresach od dnia 12 maja 2003 r. do dnia 17 czerwca 2003 r. oraz od dnia 19 sierpnia 2008 r. do dnia 7 października 2008 r. W dniu 7 października 2008 r. został on przetransportowany do (...) w B., gdzie przebywał do dnia 19 czerwca 2009 r. ( dowód : przesłuchanie powoda, k. 83 – 86 niesporne) W czasie pobytu powoda w (...) we W. panowało w nim przeludnienie. O tym fakcie tym administracja jednostki penitencjarnej informowała na bieżąco Sąd Penitencjarny. Nadto obowiązkowo raz w roku sędziowie V Wydziału Penitencjarnego i Nadzoru Nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych Sądu Okręgowego we Wrocławiu wizytowali (...). ( dowód : przesłuchanie K. K. za stronę pozwaną, k. 73 – 75 --- STRONA 3 --- okoliczność powszechnie znana) Podczas pobytu w (...) we W. powód przebywał zasadniczo w małych celach, o powierzchni ok. 3,8 m 2 . W niektórych okresach mieszkał w celach, w których na jednego osadzonego przypadało mniej aniżeli 3 m 2 . Pomieszczenia te były standardowo wyposażone w sprzęt kwaterunkowy, grzejnik, toaletę z zabudowanymi płytami dyktowymi i zasłoną, gdzie znajdowała się ponadto umywalka z zimną wodą. W celach były piętrowe łóżka, okno o dwóch uchylnych skrzydłach oraz wentylacja grawitacyjna położona nad drzwiami. Ogrzewanie i ciepłą wodę dostarczano do (...) z Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji we W.. Osoby palące starano się osadzać w odrębnych pomieszczeniach od osób palących. W (...) znajduje się Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej oraz szpital psychiatryczny. ( dowód : przesłuchanie K. K. za stronę pozwaną, k. 73 – 75) Będąc osadzonym w tejże jednostce penitencjarnej, powód nie składał żadnych pisemnych skarg do Sądu Penitencjarnego odnośnie warunków panujących w (...). ( dowód: przesłuchanie powoda, k. 83 – 86) Od czerwca 2009 r., tj. od czasu udzielenia warunkowego przedterminowego zwolnienia, powód przebywa na wolności. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim. Był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Zarejestrował w Urzędzie Gminy działalność gospodarczą (usługi ogólnobudowlane), jednakże w okresie zimowym nie przynosi ona zysku z uwagi na brak zleceń). ( dowód: przesłuchanie powoda, k. 83 – 86) Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód wywodził swoje roszczenie z faktu naruszenia przez stronę pozwaną jego prawa do odbywania kary pozbawienia wolności w godnych i humanitarnych warunkach, w szczególności przez osadzenie go w przeludnionej celi. Jako podstawę prawną swojego roszczenia powód wskazał przepis art. 30 Konstytucji, zgodnie z którym przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela, jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych, art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz na postanowienia Międzynarodowego Paktu Praw Człowieka i Publicznych. W myśl art. 417 k.c., za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Powołany przepis określa podmiot odpowiedzialny za niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej (w niniejszej sprawie – Skarb Państwa) oraz podstawę jego odpowiedzialności (naruszenie prawa). Szczegółowe przesłanki odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych oraz zakres przysługujących z tego tytułu roszczeń określają natomiast przepisy art. 23 – 24 i 448 k.c. Zgodnie z art. 23 k.c., dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Osoba, której dobra osobiste zostały naruszone, może, na zasadach przewidzianych w kodeksie, żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na --- STRONA 4 --- wskazany cel społeczny (art. 24 § 1 zd. 3 k.c.). W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia (art. 448 k.c.). Odnosząc powyższe regulacje do stanu faktycznego niniejszej sprawy, należy zauważyć, że przeludnienie (...) i (...) (w tym (...) we W.) jest faktem notoryjnym (art. 228 § 1 k.p.c.). Okoliczność ta została zresztą przyznana przez stronę pozwaną (k. 56 i 73 – 75). Nawet zatem przyjmując, że stan osobowy w (...) ulegał zmianom wskutek przyjęć, zwolnień i przeniesień, to wypada zatem dać wiarę twierdzeniu powoda, że przez znaczną część lub nawet cały czas pobytu w (...) był osadzony w celi przeludnionej, tj. takiej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosiła mniej niż 3 m kw. (por. art. 110 § 2 k.k.w.). Jednocześnie, stosownie do przepisu art. 248 § 1 k.k.w., w myśl którego zmniejszenie powierzchni mieszkalnej przypadającej na jedną osobę poniżej 3 m kw. może nastąpić jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach i tylko na czas określony, za powiadomieniem sędziego penitencjarnego, zważyć należy, iż w niniejszej sprawie strona pozwana nie wykazała, aby umieszczenie powoda w przeludnionej celi było podyktowane szczególnie uzasadnionymi okolicznościami. Przetrzymywanie powoda w takiej celi należało zatem uznać co do zasady za bezprawne. W realiach niniejszej sprawy należało uznać również, że umieszczenie powoda w zbyt ciasnej celi naruszało też jego dobra osobiste – przede wszystkim jego godność oraz prawo do prywatności. Nie sposób bowiem nie dostrzec, że długotrwałe przebywanie w przeludnionej celi, połączone z takimi niedogodnościami, jak np. konieczność spożywania posiłków na łóżku, długotrwałe oczekiwanie na możliwość skorzystania ze wspólnej toalety, czy też brak możliwości wykonywania swobodniejszych ruchów, stanowi nadmierną dolegliwość i narusza godność powoda oraz jego prawo do intymności. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 7 maja 2009 r. (I ACa 247/09). Należy natomiast wskazać, iż powód nie udowodnił pozostałych zgłoszonych zarzutów, a dotyczących m.in. przebywania w celach pozbawionych odpowiedniej wentylacji, w których urządzenia sanitarne nie były oddzielone od reszty pomieszczeń przeznaczonych do wypoczynku, snu i spożywania posiłków, zawilgoconych i zagrzybionych, a nadto przeznaczonych dla osób palących. Nie wykazał bowiem, by warunki w jakich przyszło mu odbywać karę pozbawienia wolności nie odpowiadały wymogom przewidzianym w tym zakresie przez przepisy, a w szczególności przez Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.10.2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w (...) i (...). Z treści zeznań Dyrektora (...) we W. – K. K. ( k. 73 – 75 ) wynika zaś, iż podstawowe prawa powoda jako osadzonego były w tym zakresie respektowane. Pomieszczenia w których przebywał były bowiem standardowo wyposażone w sprzęt kwaterunkowy, grzejnik, toaletę z zabudowanymi płytami dyktowymi i zasłoną, gdzie znajdowała się ponadto umywalka z zimną wodą. W celach były piętrowe łóżka, okno o dwóch uchylnych skrzydłach oraz wentylacja grawitacyjna położona nad drzwiami. Ogrzewanie i ciepłą wodę dostarczano z kolei z Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji we W.. Osoby palące starano się natomiast osadzać w odrębnych pomieszczeniach od osób palących. Na panujące w (...) wskazane warunki powód nie składał zaś żadnych pisemnych skarg do administracji, czy też sądu penitencjarnego. Wskazać tu także należy, iż (...) we W. ma już ponad 100 lat, a zatem warunki sanitarne w nim panujące siłą rzeczy ( upływ czasu ) odbiegają od aktualnych standardów wymaganych dla tego typu obiektów. Wiąże się z tym także niemożność przebudowy niektórych jego elementów z uwagi na nadzór konserwatorski ( np. powiększenie okien w celach ). Nie można jednakże czynić z tychże powodów jakichkolwiek zarzutów stronie pozwanej, gdyż realizuje ona jedynie zadania penitencjarne w ramach obowiązujących w tym zakresie przepisów i posiadanych możliwości finansowych. Przechodząc do oceny zgłoszonego przez powoda żądania, należy zauważyć, że przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych stanowi uprawnienie sądu, nie zaś obowiązek. Wynika to bowiem z redakcji art. 448 k.c., który stanowi, że sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Stosując ten przepis, sąd bierze pod uwagę rozmiary i --- STRONA 5 --- charakter doznanej przez poszkodowanego krzywdy, okoliczności jej powstania, a nade wszystko rodzaj i stopień winy naruszyciela (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004/4/53). Orzekając o zadośćuczynieniu za krzywdę doznaną w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności, sąd musi zachować szczególną ostrożność, gdyż pozbawienie wolności w założeniu stanowi dolegliwość dla osoby skazanej i wiąże się z drastycznym ograniczeniem jej praw. Teza ta znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, według którego cierpienie i upokorzenie związane z odbywaniem kary więzienia tylko wówczas stanowią naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdy przekraczają nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07). Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że naruszenie dóbr osobistych powoda, jakkolwiek bezprawne, nie zostało przez stronę pozwaną zawinione. Przeludnienie panujące w (...) ( (...) ) stanowi bowiem efekt długoletniego niedoinwestowania (...), przy jednoczesnym wzroście przestępczości i wynikającym stąd zaostrzeniu polityki karnej państwa. Jest okolicznością niesporną, że dyrektorzy (...) ((...)) nie mogą odmawiać przyjęcia osób, co do których wydany został sądowy nakaz umieszczenia ich w jednostce penitencjarnej, jedynie z powodu przeludnienia tych jednostek. W ramach posiadanych możliwości finansowych i lokalowych administracje jednostek penitencjarnych czynią wysiłki, aby poprawić warunki odbywania kary pozbawienia wolności. W żadnym zaś razie nie zostało wykazane, aby niedogodności związane z odbywaniem przez powoda kary stanowiły następstwo celowej dyskryminacji powoda przez funkcjonariuszy służby więziennej, czy też działania dyrektora (...) wymierzonego przeciw osadzonym w ogólności. Przeciwko przyznaniu powodom zadośćuczynienia pieniężnego przemawia też powołana wyżej okoliczność, że – pomijając kwestię przeludnienia – nie udowodnił on, aby w czasie odbywania przez niego kary naruszono jego konkretne prawa. Nie można też pominąć faktu, że powód znalazł się w (...) ( (...) ) w związku z popełnieniem umyślnego przestępstwa, a odbyta wcześniej kara nie powstrzymała go przed popełnieniem kolejnego przestępstwa. Czerpanie przez powoda korzyści majątkowych z faktu prawnego pozbawienia wolności mogłoby w tej sytuacji słusznie zostać odebrane jako niemoralne. Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, że kwota żądanego zadośćuczynienia tj. 200.000 zł pozostaje tu w rażącej dysproporcji do sytuacji majątkowej powoda i nie została przez niego w żaden sposób umotywowana. Wskazać należy, iż przyczyną oddalenia powództwa co do roszczenia za rok 2003 było także jego przedawnienie. Zgodnie bowiem z art. 442 1 § 1 zd. 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Należy przyjąć, że o swoim roszczeniu powód dowiedział się już w chwili jego powstania, tj. w czasie, gdy przebywał w warunkach niespełniających niektórych wymogów prawa penitencjarnego. W konsekwencji, gdyby nawet w realiach niniejszej sprawy Sąd uznał żądanie zadośćuczynienia związane z pobytem powoda w 2003 roku w (...) we W. za uzasadnione, to zgodnie z art. 117 § 2 zd. 1 k.c. strona pozwana miałaby prawo uchylić się od jego zaspokojenia ( przedawniło się ono bowiem w dniu 18.06.2006r. ). Mając zatem powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w sentencji. Orzekając o kosztach procesu, Sąd zastosował przepis art. 102 k.p.c. i nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz strony pozwanej. Sąd miał przy tym na względzie, że z uwagi na sytuację majątkową i życiową powoda, nie jest on w stanie uzyskać środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów.