Postanowienie I C 547/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 września 2010 r. Sąd Okręgowy w ... I Wy

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 547/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 września 2010 r. Sąd Okręgowy w ... I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Agata Młynarczyk - Śmieja Protokolant: protokolant sądowy Łukasz Bugaj po rozpoznaniu w dniu 30 września 2010 r. w ... sprawy z powództwa J.S. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w ..., Dyrektorowi Zakładu Karnego w ..., Dyrektorowi Zakładu Karnego w ..., Dyrektorowi Aresztu Śledczego w ..., Dyrektorowi Aresztu Śledczego w ... o zapłatę 1. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa - Dyrektora Aresztu Śledczego w ... na rzecz powoda J.S. kwotę 1.000 zł (jeden tysiąc złotych) z ustawowymi odsetkami od 27 lipca 2010 r., 2. oddala powództwo w pozostałym zakresie, 3. nakazuje pobrać od powoda z zasądzonego roszczenia na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w ….. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem kosztów sądowych, 4. zasądza od powoda na rzecz pozwanego Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej kwotę 300 zł (trzysta złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego, 5. odstępuje od obciążania powoda kosztami sądowymi i kosztami zastępstwa procesowego w pozostałym zakresie, 6. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w ..., na rzecz adwokata T.K. kwotę 4.392 zł (cztery tysiące trzysta dziewięćdziesiąt dwa złote) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. 1 --- STRONA 2 --- I C 547/09 UZASADNIENIE Powód J.S. domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – Ministra Sprawiedliwości w Warszawie kwoty 100 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłą z naruszenia dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności podczas odbywania kary pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w ..., w Zakładzie Karnym nr 1 w ..., w Areszcie Śledczym w ..., w Zakładzie Karnym w ..., w Zakładzie Karnym w .... W uzasadnieniu żądania powód podał, że w okresie od czerwca 2001 r. do kwietnia 2007 r. odbywał karę pozbawienia wolności kolejno w Areszcie Śledczym w ..., w Zakładzie Karnym nr 1 w ..., w Areszcie Śledczym w ..., w Zakładzie Karnym w ..., w Zakładzie Karnym w .... Od 7 czerwca 2009 r. ponownie odbywa karę w Areszcie Śledczym w .... Jeżeli chodzi o pobyt w latach 2001-2002 w sosnowieckiej jednostce penitencjarnej wskazał powód, że przebywał w 8 osobowej celi, w której przebywało 18 osób, czyli na jednego osadzonego przypadało 2,2 m2. W celi nie było bieżącej wody, kącik sanitarny nie był wydzielony i wydobywał się z niego fetor, a na ścianach był grzyb. Z kolei w trakcie osadzenia w Zakładzie Karnym w ...na więźnia przypadało 1,6 m2. W podobnej celi powód był osadzony w Zakładzie Karnym w ..., a warunki sanitarno – higieniczne były podobne jak w Areszcie Śledczym w .... Następnie w latach 2006-2007 powód był osadzony w Zakładzie Karnym w ..., gdzie na osadzonego przypadało ok. 2m2 i nie było zapewnionych warunków sanitarnych, było brudno i występowały insekty. W zakresie dotyczącym pobytu w Areszcie Śledczym w ... od czerwca 2009 r. powód zarzucił, że przebywa w celi gdzie na osobę przypada o ok. 2- 2, 5 m2 na osobę, a ponadto kącik sanitarny nie jest trwale wydzielony, a jedynie odgrodzony zasłonką, cela nie jest właściwie wentylowana, z muszli wydobywa się fetor , a na ścianach jest grzyb. Dodatkowo wskazał powód na niekonstytucyjność art. 248 § 1 kkw. Zdaniem powoda odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, z nieoddzieloną toaletą, z niewystarczającą ilością łóżek i nieodpowiednią wentylacją może stanowić przejaw poniżającego traktowania prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności ( k. 31- 36). 2 --- STRONA 3 --- Postanowieniem z 16 grudnia 2009 r., jako jednostki organizacyjne do reprezentowania Skarbu Państwa w sprawie Sąd oznaczył Dyrektora Zakładu Karnego w ... , Dyrektora Zakładu Karnego w ..., Dyrektora Zakładu Karnego w ..., Dyrektora Aresztu Śledczego w ..., Dyrektora Aresztu Śledczego w ... (k.52). Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Odnośnie roszczeń skierowanych wobec SP -Dyrektora Zakładu Karnego w ... pozwany wskazał, że utrudnione jest ustalenie czy przeludnienie występowało, ze względu na brak komputerowej ewidencji dokładnych danych. Jednak nawet przyjmując, że powód przebywał w warunkach przeludnienia to umieszczenie go w takich warunkach nie nosi znamion bezprawności, bowiem spełnione były przesłanki z art. 248 kkw. W zakresie warunków bytowych wskazał pozwany, że sale były odpowiednio wyposażone, a ze sprawozdań z wizytacji wynika, że prawidłowo realizowane były przepisy kkw. Powód nie składał też skarg na warunki w jednostce. W toku postępowania podniósł pozwany zarzut przedawnienia roszczenia za okres pobytu powoda w tej jednostce przed dniem 28.08.2006r. ( k.253). W zakresie pobytu powoda w Zakładzie Karnym w ...(od 30 kwietnia 2004 r. do 5 lipca 2005 r.) w Zakładzie Karnym w ... (od 18 marca 2003 r. do 29 stycznia 2004 r .), w Areszcie Śledczym w ... ( od 29 stycznia 2004 r. do 30 kwietnia 2004 r.) pozwany również podniósł zarzut przedawnienia roszczenia w oparciu o art. 442 1 § 1 k.c. Z ostrożności procesowej wskazał jednak, że w Zakładzie Karnym w ...na początku 2005 r. co tydzień informowano sędziego penitencjarnego o tym, że nie wszystkim osadzonym zapewniono 3 m2. powierzchni. Z tego nie można jednak wnosić, że cały czas powód przebywał w przeludnionej celi, a brak jest dokładnej ewidencji archiwalnej. Zaprzeczył też pozwany zarzutom powoda co do pozostałych warunków bytowych panujących w tej jednostce. Odnośnie Zakładu Karnego w ... wskazał pozwany, że brak ewidencji nie pozwala określić czy powód przebywał w przeludnionych celach, a z faktu dostawienia łóżek do cel w których przebywał, automatycznie nie można wnioskować o przeludnieniu. W okresie pobytu powoda sędzia penitencjarny nie był informowany o przeludnieniu, na życzenie przewodniczącego wydziału penitencjarnego, bowiem jego zdaniem takie zawiadomienie było konieczne w przypadkach nadzwyczajnych, a nie w przypadku przeludnienia strukturalnego. W zakresie pozostałych zarzutów wskazał pozwany, że cele były odpowiednio wentylowane, wyposażone, a kąciki sanitarne były należycie wydzielone. 3 --- STRONA 4 --- Odnosząc się do roszczeń skierowanych przeciwko SP- Dyrektorowi Aresztu Śledczego w ... pozwany wskazał, że obecnie nie jest możliwe ustalenie w jakich celach powód przebywał, jednak zaludnienie oddziału dla mężczyzn w okresie pobytu powoda wynosiło średnio 78.8 %. Warunki socjalno bytowe były zgodne z przepisami. W zakresie roszczeń powoda skierowanych do SP -Dyrektora Aresztu Śledczego w ... podniósł pozwany zarzut przedawnienia za okres pobytu tam powoda przed rokiem 2009, czyli od 25 kwietnia 2000 r. do 29 kwietnia 2000r., od 30 maja 2001 r. do 18 marca 2003 r., od 6 lipca 2005r. do 28 lipca 2005 r. Zdaniem pozwanego powód nie udowodnił, że przebywał w warunkach przeludnienia, ale gdyby tak było, to działanie administracji jednostki mieściło się w ramach obowiązujących przepisów, nie było nacechowane zła wolą. Sędzia penitencjarny był informowany o przekroczeniu normy 3 m2. Podniósł pozwany, że pozostałe warunki bytowe były odpowiednie. Ponadto wskazał pozwany, że powód nie udowodnił istnienia przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa. Podniósł też, że przyznanie powodowi odbywającemu karę pozbawienia wolności jakiegokolwiek zadośćuczynienia, naruszałoby zasady współżycia społecznego i poczucie sprawiedliwości społecznej ( k.71-72, k. 90-102). W ocenie powoda zarzut przedawnienia części roszczeń jest bezzasadny, gdyż zgodnie z art.442 &3 kc w razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może się skończyć wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. W realiach niniejszej sprawy, za datę początku biegu terminu przedawnienia należy uznać dzień 28.06.2008r., kiedy to Trybunał Konstytucyjny w wyroku wydanym w sprawie o sygn. 25/07 stwierdził niezgodność z Konstytucją przepisu art.248&1 kk. Dopiero bowiem w tej dacie powód mógł nabyć wiedzę o bezprawności działania pozwanego polegającego na osadzaniu skazanych w celach, w których na jedna osobę przypadało mniej niż 3 m2 powierzchni. Wcześniej powód pozostawał w uzasadnionym przeświadczeniu, że takie działanie nie nosiło znamion bezprawności, albowiem zgodę na nie wydawali sędziowie penitencjarni ( k. 206-209). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W okresie objętym żądaniem pozwu powód odbywał karę pozbawienia wolności w: - Zakładzie Karnym w ... od 29 lipca 2005 r. do 27 marca 2007 r., - Zakładzie Karnym w ...od 30 kwietnia 2004 r. do 5 lipca 2005 r., - Zakładzie Karnym w ... od 18 marca 2003 r. do 29 stycznia 2004 r., 4 --- STRONA 5 --- - Areszcie Śledczym w ... od 25 kwietnia 2000 r. do 29 kwietnia 2000r., od 30 maja 2001 r. do 18 marca 2003 r., od 6 lipca 2005r. do 28 lipca 2005 r., od 8 czerwca 2009 r. do 9 września 2009 r., od 9 października 2009r. do 30 grudnia 2009 r., - Areszcie Śledczym w ... od 29 stycznia 2004 r. do 30 kwietnia 2004 r. ARESZT ŚLEDCZY W ... W trakcie całego pobytu powoda w Areszcie Śledczym w ... od roku 2001 r. Dyrektor Aresztu zawiadamiał sędziego penitencjarnego o panującym tam przeludnieniu. Od 2001 r. do 2005 r. (pobyt II i III) wskazywano, że liczba osadzonych przekracza od 144 % - 157 % pojemności. W trakcie IV pobytu powoda w sosnowieckiej jednostce w roku 2009 jej Dyrektor w dniu 5 sierpnia 2000r. wydał zarządzenie nr 33/2009 w sprawie umieszczenia osadzonych na czas określony w warunkach, których powierzchnia celi jedną osobę wynosi mniej niż 3 m2 , a w pismach z 5 sierpnia 2009 r. i 5 listopada 2009 r. poinformował sędziego penitencjarnego o podjęciu decyzji o umieszczeniu osadzonych w takich warunkach na czas 3 miesięcy (dowód: zawiadomienia sędziego k. 155-165, zarządzenie k. 166). W trakcie wizytacji Aresztu Śledczego w ... przeprowadzonej przez sędziego penitencjarnego w grudniu 2005 r., ustalono, że areszt posiada 63 cele dla osadzonych, większość to cele wieloosobowe, a formalna pojemność aresztu wynosi 343 miejsca – w czasie wizytacji przeludnienie aresztu wynosiło 149, 2 %. W zakresie warunków bytowych osadzonych ustalono, że obiekty aresztu pochodzą z początków XX wieku i z tych chociażby względów mimo doraźnych remontów postępuje dekapitalizacja budynków i pogarsza się stan technicznych urządzeń ochronnych, co w efekcie powoduje pogarszanie się warunków socjalno-bytowych osadzonych. Stwierdzono, że budynki penitencjarne kwalifikują się do kapitalnego remontu, cele mieszkalne pozbawione są należytej wentylacji. Instalacje sanitarne i elektryczne ulegają częstym awariom. Ustalono też, że zły stan techniczny dachu głównego budynku penitencjarnego i rynien okalających dachy obiektów aresztu powoduje dodatkowe zawilgocenie pomieszczeń zajmowanych przez skazanych. Jednocześnie wykonano szereg remontów polepszających funkcjonalność aresztu m.in. dokonywano wymiany okien i pełnej zabudowy kącików sanitarnych. Mimo trudnych warunków osadzeni mieli zapewnione podstawowe warunki higieny. W celach dało się jednak odczuć wilgoć. (dowód: k. 37 – 50- sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego w ... przeprowadzonej w grudniu 2005 r.). Ze wyciągu ze sprawozdania z wizytacji Aresztu Śledczego w ... przeprowadzonej we wrześniu 2009 r. wynika, że zaludnienie jednostki w roku 2009 oscylowało w granicach 100 5 --- STRONA 6 --- %. We wnioskach i zaleceniach powizytacyjnych stwierdzono, że brak jest uchybień na kontrolowanych odcinkach. Kierownictwo i podległe mu służby w sposób właściwy wykonują powierzone im obowiązki, których wykonanie jest utrudnione z uwagi na stale pogarszający się stan techniczny Aresztu Śledczego. Stwierdzono dalszą poprawę w zakresie warunków socjalno- bytowych wizytowanej jednostki, między innymi dzięki remontom doraźnym i organizowaniu czasu wolego osadzonym (dowód: wyciąg ze sprawozdania k. 178 – 180). W 2009 r. pobyt przebywał w Areszcie Śledczym w ... w następujących celach: - od 8 czerwca 2009 r. do 10 czerwca 2009 r. w celi nr 33 oddz. III o pow. 7,5 m2 – cela 2 osobowa; okresowo przebywało w niej 2-3 osadzonych, od 10 czerwca 2009 r. do 9 września 2009 r. w celi nr 56 oddz. IV o pow. 22 m2 – cela 7 osobowa, okresowo w celi przebywało od 5 do 10 osadzonych, - od 9 października 2009 r. do 12 października 2009 r. w celi nr 14 oddz. II o pow. 27,25 m2 – cela 10 osobowa, okresowo w celi przebywało od 9 do 12 osadzonych, - od 12 października 2009 r. do 30 grudnia 2009 r. w celi nr 46 oddz. IV o pow. 30, 37 m2 – cela 10 osobowa, okresowo w celi przebywało 9 do 12 osób, (dowód: notatka z informacją z systemu komputerowego o rozmieszczeniu powoda k. 153- 154). Uciążliwe warunki panowały zwłaszcza w celach nr 56 i 46. Cele były przeludnione, brudne, słabo oświetlone i panowała w nich wilgoć. W celi nr 56 kącik sanitarny przesłonięty był parawanem do wysokości 150 cm, a w celi nr 46 był zabudowany do sufitu. Z uwagi jednak na brak wentylacji zarówno w jednej jak i w drugiej celi unosił się fetor. Wobec dużej liczby osadzonych w celach tych nie można się było swobodnie przemieszczać i spożywać posiłków przy stole. O ile bowiem każdy osadzony miał swoje łóżko, o tyle liczba miejsc przy stole była ograniczona do 5-6 (dowód: zeznania świadków S. Ł.k. 217, A. S. k. 217, zaznania powoda k. 235-236). ZAKŁAD KARNY W ... Zakład Karny w ... jest zakładem typu półotwartego. W okresie od 29.07.2005r. do 12.10.2005r. powód przebywał w pawilonie V, w którym powierzchnia cel wynosiła od 25,21 do 25,78 m.kw.. Maksymalnie mogło być w nich zakwaterowanych 12 osób. W okresie od 12.10.2005r. do15.11.2005r. przebywał w pawilonie I, w którym powierzchnia cel wynosiła od 16,02 do 16,83 m.kw, a liczba osadzonych w nich osób nie przekraczała pięciu. W okresie od 15.11.2005r. do 27.03.2007r. powód przebywał w pawilonie II, w którym powierzchnia cel 6 --- STRONA 7 --- wynosiła od 16,04 do 16,77 k.kw i podobnie jak w pawilonie I liczba osadzonych w nich osób nie była większa niż pięć. Cele były zamykane o godzinie 18, a do tego czasu osadzeni mogli je swobodnie opuszczać. Mogli po południu wyjść na spacer, korzystać z biblioteki czy z sali do ćwiczeń. Raz w miesiącu były organizowane turnieje. W pawilonie V naprzeciwko celi powoda znajdowały się szalety, z których unosił się fetor. Powód uskarżał się również na brudne ściany w celi i brudną pościel. Posiłki osadzeni spożywali na stołówce, na której też według powoda było brudno. W trakcie całego okresu pobytu w w. jednostce powód był zatrudniony. Wychodził do pracy o godzinie 7:00, a wracał o godzinie 15:00 (dowód: notatki k.239, 240, zeznania powoda k. 235-236). Dyrektor Zakładu Karnego w ... w ciągu całego okresu osadzenia powoda w tej jednostce informował sędziego penitencjarnego o wyrażeniu zgody na obniżenie powierzchni celi mieszkalnej przypadającej na jednego skazanego, o której mowa w art. 110 kkw i o umieszczaniu w celach dodatkowych skazanych. Zgoda była wydawana na ok. 6 miesięcy, a następnie przedłużana (dowód: pisma do sędziego penitencjarnego k. 105 - 112). Ze wyciągu ze sprawozdania z wizytacji przeprowadzonej przez sędziego penitencjarnego w Zakładzie Karnym w ... w marcu 2006 r. obejmującej okres od 1 stycznia 2005 r. do 30 marca 2006 r., wynika że kierownictwo jednostki w sposób prawidłowy realizuje zadania wynikające z przepisów. Wskazano, że w celu poprawy warunków odbywania kary pozbawienia wolności przeprowadzono w latach 2001-2005 szereg prac konserwacyjno – remontowych. W poprzednim sprawozdaniu wskazywano na nienajlepszą substancję lokalową, która uległa nieznacznej poprawie (dowód – wyciąg ze sprawozdania z wizytacji k. 115-117). Z kolei ze sprawozdania z wizytacji przeprowadzonej przez sędziego penitencjarnego w Zakładzie Karnym w ... w kwietniu 2007 r. obejmującej okres od stycznia 2006 do kwietnia 2007 r., wynika że problemy lokalowe, które wskazywano w w/w sprawozdaniu przez ostatni rok uległy również nieznacznej poprawie. Stwierdzono także, że jednostka powinna otrzymać pomoc finansową na remont oddziału E, ponieważ warunki w jakich skazani odbywają tam karę są bardzo trudne (dowód: wyciąg ze sprawozdania k. 118-120). ZAKŁAD KARNY W ... W okresie od stycznia 2005 r. do końca okresu osadzenia powoda w Zakładzie Karnym w ...zaludnienie w tej jednostce penitencjarnej wynosiło w granicach od 108 % do 130 % pojemności, przy czym wyjąwszy okres ok. 14 dni zaludnienie przekraczało zawsze 120 % normy. Odnośnie cel w tej jednostce powód uskarżał się na brak wentylacji i tylko częściowo 7 --- STRONA 8 --- przesłonięte kąciki sanitarne (dowód: informacja o faktycznym zaludnieniu i ewidencyjnej liczbie osadzonych k. 121- 147, zeznania powoda k.236 verte). ZAKŁAD KARNY W ... Ze sprawozdania z wizytacji Zakładu Karnego w ... przeprowadzonej przez sędziego penitencjarnego w sierpniu 2004 r., obejmującej okres od kwietnia 2003 r do lipca 2004 r. wynika, że ilość osób osadzonych przekraczała pojemność zakładu. Zaludnienie wynosiło od 115 – 124 % pojemności jednostki. Wskazano, że przeludnienie jest nadal dużym problemem jednostki. Dyrekcja zakładu w celu zwiększenia pojemności podjęła decyzję o dostawianiu łóżek i zamianie pomieszczeń niemieszkalnych jak świetlice, pokoje terapeutyczne na cele. W związku z tym zakład był w stanie przyjąć 1255 osadzonych, a przy takim poziomie zaludnienia norma wynikająca z art. 110 kkw nie była spełniona w stosunku do 830 skazanych. W protokole stwierdzono, że nie było przypadku umieszczenia osadzonych z pogwałceniem normy 3 m2 w rozumieniu art. 248 § 1 kkw. Ponadto zostało stwierdzone, że wszystkie cele mieszkalne mają doprowadzoną wodę, są wyposażone w umywalki oraz WC. Osadzeni otrzymują odpowiednią do pory roku odzież, bieliznę, obuwie i pościel, środki do utrzymania higieny osobistej. Korzystają co najmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli, a zatrudnieni odpowiedni częściej. Oceniono, że stan warunków bytowych jest zgodny z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Stan sanitarny cel wraz z urządzeniami sanitarnymi oraz warunki bytowe uznano za będące na dostatecznym poziomie (dowód : sprawozdanie z wizytacji k. 148-152). W ocenie powoda cele w tym zakładzie były nie tylko przeludnione, ale brudne i zagrzybione, pozbawione wentylacji. Kąciki sanitarne nie były wydzielone. Oddziałowi stosowali przemoc fizyczną ( zeznania powoda k.236). ARESZT ŚLEDCZY W ... W Areszcie Śledczym w ... powód przebywał od 29 stycznia 2004 r. do 30 kwietnia 2004 r. W tym czasie zaludnienie jednostki oscylowało w granicach od 66, 55% do 88, 15%. Do warunków pobytu w tej jednostce powód nie miał zastrzeżeń (dowód: notatka służbowa- 183, zeznania powoda k. 236). Sąd zważył : 8 --- STRONA 9 --- Roszczenie powoda zasługiwało jedynie na częściowe uwzględnienie. Sąd uwzględnił podniesiony przez Skarb Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w ..., Dyrektora Zakładu Karnego w ..., Dyrektora Aresztu Śledczego w ... zarzut przedawnienia roszczenia za cały okres osadzenia powoda w tych jednostkach, bowiem okres przedawnienia roszczenia w niniejszej sprawie jako roszczenia majątkowego wynosi 3 lata (art. 442 1 k.c.). Na podstawie art. 117 § 2 k.c. po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Powód przebywał w w/w jednostkach penitencjarnych w latach 2003-2005 i za ten okres żądał zadośćuczynienia. Trzyletni termin przedawnienia roszczenia upłynął zatem przed wniesieniem pozwu, co nastąpiło w dniu 28.08.2009r. (k.5 ).Zasadny był również zarzut przedawnienia roszczenia podniesiony przez Skarb Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w ... za okresy osadzenia powoda w tej jednostce, które miały miejsce przed rokiem 2009 oraz zarzut przedawnienia roszczenia podniesiony przez Skarb Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w ... za okres osadzenia powoda w tej jednostce przed dniem 28.08.2006r. W ocenie Sądu nie było żadnych podstaw, aby termin biegu przedawnienia liczyć w niniejszej sprawie od dnia 28.05.2008r., tj. od kiedy Trybunał Konstytucyjny w wyroku wydanym w sprawie o sygn. SK 25/07 stwierdził niezgodność z Konstytucją przepisu art.248&1 kk. Przepis ten bowiem obowiązywał i pozostawał w porządku prawnym do dnia 6.12.2009r. Wprawdzie w razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia, ale istota roszczenia powoda wskazuje na to, że o wyrządzonej mu krzywdzie wiedział już w trakcie pobytu w wyżej wskazanych jednostkach. Ze względu na powyższe przedawnieniem nie jest objęte jedynie roszczenie powoda za okres osadzenia go w Areszcie Śledczym w ... w 2009 r. tj. od 8 czerwca 2009 r. do 9 września 2009 r. i od 9 października 2009r. do 30 grudnia 2009 r. oraz w Zakładzie Karnym w ... od dnia 28 sierpnia 2006r. do 27 marca 2007r. Konstytucja RP chroni dobra osobiste każdego człowieka. W ustawie zasadniczej wiele przepisów wprost odnosi się do sfery dóbr osobistych człowieka. W art. 30 Konstytucji RP ustawodawca stanowi, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w 9 --- STRONA 10 --- ramach imperium, realizując swoje zadania represyjnie, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż wynika to z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 roku, sygn. II CSK 269/07). W orzeczeniu z dnia 25 kwietnia 1989 roku, sygn. I CR 143/89, Sąd Najwyższy wskazał, że godność osobista jest tą sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, które stanowi istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez szereg okoliczności zewnętrznych. Z kolei w wyroku z dnia 28 litego 2007 roku, sygn. V CSK 431/06, Sąd Najwyższy stwierdził, że: ,,zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 roku Nr 38, poz. 167 i 169), głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 EKPCz, stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności, uznał za obowiązek państwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (wyrok z dnia 5 grudnia 1979 roku, skarga 8224/78, i z dnia 12 stycznia 1995 roku, skarga 21915/93). Zajmując się kwestią wielkości celi, w jakiej powinni 10 --- STRONA 11 --- przebywać więźniowie jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2006 roku (skarga nr 73786/01) Trybunał uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię 2,8m², przypadającą na osadzonego. Z kolei w orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2001 roku (skarga nr 28524/95) stwierdził, że przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia i niższości i może być oceniane jako upokarzające oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 EKPCz. Również w orzeczeniu z dnia 6 marca 2001 roku (skarga nr 40907/98) uznał, że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania. Należy zatem stwierdzić, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Na gruncie prawa polskiego może więc uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. jako naruszające dobra osobiste skazanego: godność i prawo do intymności. Nie ulega wątpliwości, że w czasie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w ... w 2009r. panowało tam przeludnienie. W trakcie tego pobytu powoda Dyrektor Aresztu zawiadamiał bowiem sędziego penitencjarnego o panującym tam przeludnieniu. Co prawda z wyciągu ze sprawozdania z wizytacji Aresztu Śledczego w ... przeprowadzonej we wrześniu 2009 r. wynika, że zaludnienie jednostki w roku 2009 oscylowało w granicach 100 %. Jednakże pozwany przedstawił tylko wyciąg z tego sprawozdania, który nie obejmuje stron zawierających dokładne dane dotyczące zaludnienia jednostki, co powoduje, że nie można w tym zakresie oprzeć się na w/w dowodzie. Natomiast w wykazie cel, w których powód przebywał w 2009 r. (k 153-154) pozwany zawarł informację, że okresowo w celach tych przebywało więcej osób niż wynikało to z rzeczywistej powierzchni cel. Wskazano tam m.in. że od 12 października 2009 r. do 30 grudnia 2009 r. powód był osadzony w celi nr 46 o pow. 30, 37 m2, która była celą 10 osobowa, a okresowo przebywało w niej 9 do 12 osób. Z zeznań świadków S. Ł. i A. S., którzy przebywali w tym okresie z powodem w celi nr 46 również wynika, że w tym czasie przebywało w celi 12 osób. Zawiadomienia słane do sędziego penitencjarnego w roku 2009 dowodzą, że w areszcie panowało przeludnienie. W 11 --- STRONA 12 --- okresie osadzenia powoda w Areszcie Śledczym w ... Dyrektor tej jednostki dwukrotnie, w pismach z dnia 5 sierpnia i 5 listopada 2009 r. zawiadamiał sędziego penitencjarnego o podjęciu decyzji o umieszczeniu osadzonych na czas określony 3 miesięcy w celach mieszkalnych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m2. W trakcie wizytacji Aresztu Śledczego w ... przeprowadzonej przez sędziego penitencjarnego w grudniu 2005 r., z której znajduje się pełne sprawozdanie, w zakresie warunków bytowych osadzonych ustalono, że obiekty aresztu pochodzą z początków XX wieku i z tych chociażby względów mimo doraźnych remontów postępuje dekapitalizacja budynków i pogarsza się stan technicznych urządzeń ochronnych, co w efekcie powoduje pogarszanie się warunków socjalno-bytowych osadzonych. Stwierdzono, że budynki penitencjarne kwalifikują się do kapitalnego remontu, cele mieszkalne pozbawione są należytej wentylacji. Instalacje sanitarne i elektryczne ulegają częstym awariom. Zły stan dachu głównego budynku penitencjarnego i rynien okalających dachy obiektów aresztu powoduje dodatkowe zawilgocenie pomieszczeń zajmowanych przez skazanych. Z kolejnego sprawozdania z działalności aresztu w 2009 r. pozwany przedstawił jedynie wyciąg, który nie zawiera żadnych szczegółowych danych dotyczących warunków bytowych osadzonych. We wnioskach i zaleceniach powizytacyjnych stwierdzono, że brak jest uchybień na kontrolowanych odcinkach, kierownictwo i podległe mu służby w sposób właściwy wykonują powierzone im obowiązki, których wykonanie jest utrudnione z uwagi na stale pogarszający się stan techniczny Aresztu Śledczego. Stwierdzono dalszą poprawę w zakresie warunków socjalno- bytowych wizytowanej jednostki między innymi dzięki remontom doraźnym i organizowanie czasu wolego osadzonym. Z tych ogólnych stwierdzeń końcowych można jednak wysunąć wniosek, że stan techniczny Aresztu ciągle się pogarsza. W oparciu o ustalenia wizytacji w 2005 r. i informację z wyciągu ze sprawozdania w 2009 r. o pogarszającym się stanie technicznym aresztu, za wiarygodne należy uznać zatem zeznania świadków i powoda w zakresie w jakim wskazywali na wilgoć i fetor panujący w celach. Pomimo rozbieżności co do tego czy w celi 46 była kratka wentylacyjna (S. Ł. zeznał, że kratki w celi nie było, A. S., że był wietrznik w celi), świadkowie zgodnie wskazywali na problemy z wentylacją i panujący w celi smród. Wiarygodne są także twierdzenia powoda o tym, że w pozostałe cele, w których przebywał w sosnowieckiej jednostce też pozbawione były właściwej wentylacji. Kącik sanitarny w celi 46 był całkowicie zabudowany, a w celi 56 był zasłonięty do wysokości ok. 150 cm. Niemniej jednak niezależnie od tego czy kąciki 12 --- STRONA 13 --- sanitarne w celach , w których powód przebywał były zabudowane czy też nie i do jakiej wysokości, to z uwagi na brak w celach prawidłowej wentylacji, twierdzenia powoda o panującym w nich fetorze należy uznać za wiarygodne. Podobnie wiarygodne, z uwagi na wyposażenie cel i panujące w nich przeludnienie, są zeznania świadków i powoda o konieczności spożywania posiłków na łóżkach z powodu braku odpowiedniej liczby miejsc przy stole. Państwo wykonując swoje uprawnienia władcze w ramach imperium, wykonując zadania represyjne, nie może ograniczać praw człowieka w stopniu wyższym niż to wynika z zadań ochronnych i celu stosowanych środków. Z tego względu art. 110 § 2 k.k.w. stanowi, że powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na jednego skazanego nie może być mniejsza niż 3 m 2 , cele powinny być wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Przepis art. 248 § 1 k.k.w. przewidywał jednak, że w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor aresztu śledczego mógł umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . Przepis ten dopuszczał więc w szczególnie uzasadnionych przypadkach przejściowe ograniczenie normy wynikającej z art. 110 § 2 k.k.w. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 roku, sygn. akt SK 25/07, stracił on moc z dniem 6 grudnia 2009 roku. Jednakże art. 248 kkw jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach przewidywał możliwość umieszczenia osadzonych, na czas określony w określonych w nim warunkach. Tymczasem powód prawie przez cały okres osadzenia w Areszcie Śledczym w ... w 2009r. przebywał w celach przeludnionych. W wyroku z dnia 7 maja 2009 r., I ACa 247/09, (Lex nr 508523) Sąd Apelacyjny w ..., powołując się na wymagania nałożone na Państwo przez art.40 i 41 ust.4 Konstytucji RP oraz art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a także zalecenia Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom i orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zwrócił uwagę, że warunki na które uskarżają się więźniowie w przeludnionych celach nie ograniczają się do samego nieprzestrzegania metrażu. Zachodzi bowiem konieczność oceny skumulowanego efektu takich warunków jak np. złe warunki 13 --- STRONA 14 --- sanitarne, niehigieniczność i brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, zła wentylacja. Mając na uwadze powyższe stanowisko, Sąd uznał, że osadzenie powoda przez okres prawie 6 miesięcy w sosnowieckiej jednostce penitencjarnej w celach przeludnionych, zawilgoconych, nie zawsze zapewniających prywatności przy korzystaniu z toalety, bez wentylacji, bez możliwości spożywania posiłków przy stole stanowiło przejaw poniżającego traktowania. Urządzenie ubikacji w wieloosobowej celi, w taki sposób, że jest ona oddzielona od pozostałej części pomieszczenia niewysokim przepierzeniem ( 1,4 – 1,5 m) niewątpliwie uniemożliwia zachowanie intymności w czasie korzystania z niej. Poza tym stanowi dodatkową dolegliwość dla pozostałych osób z uwagi na rozchodzący się fetor, do czego przyczynia się także brak odpowiedniej wentylacji. Nadto już samo przetrzymywanie w zamkniętym pomieszczeniu stłoczonych ludzi narusza ich godność, upokarza, rodzi agresję. W ocenie Sądu poprzez osadzenie powoda w takich warunkach pozwany naruszył jego godność i prawo do intymności, a zachowanie pozwanego zarówno w świetle wyżej wskazanych przepisów Konstytucji RP oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności należy uznać za bezprawne, uzasadniające odpowiedzialność przewidzianą w art.24 i 448 k.c. Wbrew stanowisku pozwanego do uwzględnienia roszczenia o zapłatę zadośćuczynienia o jakim mowa w art.448 kc nie było niezbędne wykazanie winy pozwanego. Zgodnie bowiem z art.417 kc w brzmieniu obowiązującym od 1.09.2004r. przesłanką odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej jest niezgodność z prawem określonego działania lub zaniechania. Ani przepis art. 417 kc ani art. 448 kc nie wymaga wykazania winy wyrządzającego szkodę. Żądane przez powoda zadośćuczynienie uznać jednak należało za zupełnie nieadekwatne do doznanej krzywdy, wygórowane i nie odpowiadające aktualnym stosunkom majątkowym społeczeństwa. Trzeba mieć bowiem na uwadze to, że powód w wyniku swojego własnego zachowania odbywa karę pozbawienia wolności, a zadośćuczynienie ma naprawić jedynie krzywdę związaną z niezgodnym z prawem zwiększeniem uciążliwości obywania tej kary. Stopień nasilenia tych uciążliwości w ocenie Sądu nie był wysoki, a czas ich trwania nie był długi. Ponadto warunki bytowe w Areszcie Śledczym w ... są wynikiem nie tyle zaniedbań administracji tej jednostki, co rezultatem prowadzonej polityki karnej i konsekwencją braku koniecznych inwestycji w poprzednich latach. Nie można jednak zgodzić się ze stanowiskiem pozwanego, że z uwagi na sytuację mieszkaniową wielu rodzin w Polsce czy 14 --- STRONA 15 --- warunki panujące w niektórych szpitalach, uzasadnione jest całkowite zwolnienie pozwanego od odpowiedzialności w niniejszej sprawie. Państwo przyjęło bowiem na siebie obowiązek respektowania wysokich standardów uregulowanych w k.k.w., Konstytucji i konwencjach międzynarodowych. Powinno zatem dążyć do ich wypełniania. Wobec powyższego Sąd uznał, że odpowiednią sumą zadośćuczynienia będzie kwota 1.000 zł. W pozostałym zakresie powództwo oddalono. Za wiarygodne uznał Sąd zeznania powoda w zakresie, w jakim wskazał, że w Zakładzie Karnym w ... przebywał w pawilonie V w przeludnionej celi. W jednostce tej w okresie pobytu powoda panowało przeludnienie, co wynika z zawiadomień słanych do sędziego penitencjarnego o wyrażeniu zgody na obniżenie powierzchni celi mieszkalnej przypadającej na jednego skazanego. Również w wyciągach z wizytacji, choć niepełnych i nie zawierających dokładnych danych co do stanu zaludnienia, można znaleźć informację o problemach lokalowych jednostki. Co prawda Zakład Karny wskazał, że brak jest możliwości sprawdzenia ilu osadzonych przebywało z powodem w celach, w których on przebywał, to jednak z powodu braku prowadzenia ewidencji nie można dla powoda wyciągać negatywnych wniosków, bowiem jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lutego 2007 r., w sprawie V CSK 431/06, fakt, że zakłady karne nie prowadzą odpowiedniej ewidencji i nie potrafią udzielić ścisłej informacji, w jakim czasie i przy jakim przekroczeniu dopuszczalnej liczby osadzonych odbywał karę powód, nie może wywoływać dla niego negatywnych skutków procesowych i materialnoprawnych. Okres pobytu powoda w pawilonie V przypada jednak na okres objęty przedawnieniem tj. przed 28.08.2006r. Jeśli po tym dniu w Zakładzie Karnym w ... powód nadal przebywał w warunkach przeludnienia, chociaż przeczą temu dane wskazane w notatkach pozwanego z 5.07.2010r. (k.239, 240), to mimo tego w ocenie Sądu, nie stanowiło to naruszenia jego dóbr osobistych, które powinno skutkować przyznaniem zadośćuczynienia. Jak bowiem wskazano wyżej by przyznać zadośćuczynienie musi wystąpić skumulowany efekt kilku czynników. Tymczasem Zakład Karny w ... jest zakładem półotwartym, w którym cele do godz. 18: 00 są otwarte. Sanitariaty i stołówka znajdują się poza celami. Powód pracował, więc w godzinach od 7 do 15 przebywał poza celą. Ponadto mógł korzystać z zajęć dodatkowych, z biblioteki, mógł odbywać spacery. Czas jaki spędzał w celi był więc znacznie ograniczony, a dolegliwości związane z niewłaściwymi warunkami sanitarnymi znaczniej mnie dokuczliwe, bo sanitariaty i stołówka znajdowały się poza celą. 15 --- STRONA 16 --- Mając zatem na uwadze wszystkie powyższe okoliczności oraz treść w/w przepisów, Sąd orzekł jak w sentencji. Odsetki na podstawie art.481 &1 i 2 kc Sąd zasądził od daty pisma, w którym powód sprecyzował okres pobytu w Areszcie Śledczym w ..., za który dochodził zadośćuczynienia (k.247). O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 kpc, art.113 ust.2 pkt1 i ust.4 u.o.k.s.c, &19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Chociaż powód korzystał ze zwolnienia od kosztów sadowych, a jego roszczenie zostało uwzględnione tylko w 1%, Sąd obciążył go częściowo kosztami sądowymi i kosztami zastępstwa procesowego. Prawo do sądu nie oznacza bowiem przyzwolenia na konstruowanie wszelkich możliwych roszczeń i woluntarystyczne określanie ich wysokości, gdyż strona winna mieć świadomość tak formułowanych roszczeń, także w zakresie kosztów postępowania ( wyrok SN z 26.11.2003r., sygn. akt II PK 585/02 ). Ponadto powód od 30.12.2009r. przebywa już na wolności, ma zatem możliwości zarobkowania i przynajmniej częściowego pokrycia należnych pozwanemu kosztów zastępstwa procesowego. 16