Postanowienie I C 530/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 lipca 2013 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wyd

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 530/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 lipca 2013 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Halina Jagieła Protokolant: sekr. sądowy Paulina Lebedyńska po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2013 r. w Opolu na rozprawie sprawy z powództwa M. Z. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w N. zastępowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa o zapłatę I. oddala powództwo, II. zasądza od powoda M. Z. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 7.200 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Wyrok uprawomocnił się: Dnia 14 listopada 2013r. SSO Halina Jagieła Na oryginale właściwy podpis za zgodność: Sygn. akt I C 530/12 UZASADNIENIE --- STRONA 2 --- Powód M. Z. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w N. kwoty 500 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego godności poprzez osadzenie go w przeludnionej celi a tym samym niehumanitarne traktowanie oraz naruszenie art. 248 § 1 k.k.w. W uzasadnieniu wskazał, podczas pobytu w jednostce penitencjarnej pozwanego, nie zapewniono mu odpowiednich warunków bytowych, a mianowicie w ocenie powoda pozwany odpowiedzialny jest za nadmierne przeludnienie, brak należytego wyposażenia cel jak również za brak właściwych warunków do utrzymania higieny osobistej oraz czystości w celi, brak zapewnienia prywatności i intymności. Wskazane przez powoda okoliczności uzasadniają zatem jego żądanie, a dochodzone zadośćuczynienie stanowi rekompensatę za wyrządzoną mu krzywdę i naruszenie jego dóbr osobistych na skutek opisanego w pozwie bezprawnego, sprzecznego z Konstytucją i innymi przepisami europejskich konwencji, jak również ustaw krajowych działaniami pozwanego. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa - Zakład Karny w N. wniósł o oddalenie powództwa w całości, oraz podniósł zarzut przedawnienia za okres do 13.06.2009r. Wniósł o obciążenie powoda kosztami postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że powód już w momencie osadzenia wiedział, że w jednostkach penitencjarnych w których przebywał, przetrzymywany jest jego zdaniem w nieodpowiednich warunkach bytowych, uznawał więc, że uszczerbku doznały jego dobra osobiste, musiał również mieć świadomość zarówno zaistnienia szkody, jak i osoby odpowiedzialnej za taki stan rzeczy. Pozwany wskazał, że zgodnie z treścią art. 442 1 § 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że wymieniony wyżej przepis obejmuje przedawnienie żądania zapłaty odpowiedniego zadośćuczynienia za krzywdę przed dniem 13.06.2009 r. Pozwany podniósł, że przez cały czas odbywania kary pozbawienia wolności zapewniał mu praworządne i humanitarne warunki odbywania kary, zgodnie zobowiązującymi przepisami. W zakresie zarzutów dotyczących opieki medycznej w pozwanym areszcie powód miał zapewnioną właściwą opiekę. Był systematycznie przyjmowany przez lekarzy, stosowane było leczenie objawowe oraz odpowiednie procedury zalecane przez lekarzy. Zdaniem pozwanego pozew jest nie precyzyjny, a zarzuty powoda poza ich wyliczeniem i częściową niezgodnością z k.k.w. nie wskazują konkretnych faktów naruszeń k.k. wobec powoda ani też nie wskazują naruszenia godności, szkód i poniesionych przez powoda uszczerbków, a w części zarzuty są sprzeczne z postanowieniami k.k.w. Pozwany wskazał, ze nie może odnieść się do kwestii przeludnienia, bowiem powód nie wskazuje w jakim okresie i w jakich celach przebywał w przeludnieniu. Natomiast z notatki służbowej S. I. działu ewidencji wynika, że program komputerowy NoeAvalon nie przewidywał gromadzenia danych o przeludnieniu. W zakresie zarzutów podniesionych w pozwie powód nie składał skarg na działania pozwanego zakładu. W ocenie pozwanego Skarbu Państwa, powód w żaden skuteczny sposób nie tylko nie wykazał, ale nawet nie uprawdopodobnił domniemanej szkody, jej wysokość, ani tym bardziej nie wskazał normalnego związku przyczynowego. Samo gołosłowne twierdzenie nie poparte żadnymi dowodami nie może być dowodem w sprawie. Wyprowadzanie z powszechnie znanego faktu przeludnienia panującego w jednostkach penitencjarnych wniosku, że każdy z osadzonych był dotknięty tym zjawiskiem jest wnioskiem zbyt daleko posuniętym. Po pierwsze powód nie przebywał stale w przeludnionej celi. Po drugie jeśli powód przebywał w celi przeludnionej to działanie pozwanego nie było bezprawne. Sąd ustalił stan faktyczny: Powód M. Z. był osadzony w Zakładzie Karnym w N. w okresie: od 12.12.2006r. do 05.09.2007r. i od 21.11.2007r. do 09.05.2012r. Powód złożył pozew w niniejszej sprawie w administracji Zakładu Karnego w dn. 04.06.2012r. • okoliczności bezsporne W celach w/w placówki penitencjarnej każdy osadzony posiadał własne łóżko. Łóżka będące na wyposażeniu cel to łóżka koszarowe, typu wojskowego, które zostały przekazane w 2002 r. z zasobów Wojska Polskiego z okresem używalności 20 lat, konstrukcja łóżek oraz ustawienie do wysokości dwóch łóżek nie wymaga stosowania dodatkowych --- STRONA 3 --- drabinek oraz wzmocnień. Cele wyposażone są w oświetlenie typu jarzeniowego 2 x 36 W; w przypadku niesprawności świetlówek po zgłoszeniu tego faktu usterki są usuwane na bieżąco, stolarka okienna jest drewniana typu zespolonego, w oknach stosowane są zastępczo blaszki okienne „motylki” tzn. elementy stalowe wykonane z blachy które zastępują klamkę dające możliwość zamykania skrzydła okiennego, a nieszczelność okien jest usuwana na bieżąco po zgłoszeniu takiego faktu. Każda cela wyposażona jest w kącik sanitarny który jest oddzielony od reszty celi konstrukcją stalową z kątownika wypełnioną płytą (...), wyposażone w oświetlenie i zabudowane do wysokości ok. 2m. oraz armaturę sanitarną: muszla klozetowa wyposażona w automat spłukujący ze stałym zaopatrzeniem w wodę w celi znajdowała się umywalka, do której doprowadzana była woda z sieci miejskiej, ciepła woda dostarczana była do umywalek trzy razy dziennie w porach posiłków. Kąpiel odbywa się przynajmniej raz w tygodniu, jednakże gdy zachodziła taka konieczność np. medyczna lub związana z wykonywaniem pracy w warunkach brudzących wykonywana była odpowiednio częściej. Powód otrzymywał środki czystości i miał możliwość wykonywania codziennej toalety w sposób nie niekrępujący i zapewniający intymność. Cele wyposażone są w wentylację grawitacyjną wywiewną, zapewniającą właściwie wentylowanie. W porze zimowej cele były centralnie ogrzewane, ciepło zakupione i dostarczane przez Zakład (...) w N.. Remonty cel u Zakładzie Karnym w N. są prowadzone na bieżąco, w 2012r. w okresie od 01 stycznia do 30 maja. przeprowadzony został remont wszystkich cel na oddziale V - w zakresie malowania sufitów, ścian oraz stolarki okiennej, sprzętu kwaterunkowego (łóżka, taborety), układania płytek ściennych w kącikach sanitarnych, naprawa klepki parkietowej stolarki okiennej. Dział kwatermistrzowski wydawał środki czystości i środki higieny osobistej zgodnie z ustalonymi normami na każdego osadzonego. Powód miał również możliwość do korzystania z zajęć sportowych w budynku Zakładu oraz na wolnym powietrzu. Na terenie Zakładu znajduje się również pomieszczenie przeznaczone do palenia tytoniu, również w polach spacerowych wydzielone są do tego celu specjalne kąciki. Powód mógł także korzystać z biblioteki oraz kaplicy. Powód w celi miał miejsce do spożywania posiłków, które były wydawane o stałych porach dnia o odpowiedniej temperaturze z zapewnieniem kaloryczności i wartości odżywczych. Powód miał również zapewnioną opiekę medyczną, wielokrotnie odwiedzał ambulatorium z różnych powodów. W zakładzie karnym w N. był konsultowany kardiologicznie (2x), neurologicznie (2x), chirurgicznie (lx), ortopedycznie (lx), dermatologicznie (4x), okulistycznej (1x), wykonywano RTG zatok, nadgarstka prawego, EKG, badania analityczne krwi, RTG klatki piersiowej (co 2 lata). Główne dolegliwości, z którymi zgłaszał się do ambulatorium to okresowe bóle głowy - konsultowany neurologicznie - brak odstępstw od normy. W trakcie tych konsultacji nie zlecano dodatkowych badań diagnostycznych. Aktualnie leków powód przewlekle nie pobiera, oczekuje na konsultację neurologiczną. Pozwany Zakład Karny był wizytowany przez Sędziego Penitencjarnego Sądu Okręgowego w Opolu. Sędzia Penitencjarny stwierdził, że atmosfera panująca w zakładzie karnym jest zadowalająca, m.in. sędzia stwierdził, że ZOZ przy ZK w N. respektuje wszystkie prawa i obowiązki pacjenta. Zapewnia mu podstawową opiekę medyczną i specjalistyczną. Sędzia penitencjarny nie dopatrując się uchybień nie wydał zaleceń pokontrolnych. W trakcie wizytacji penitencjarnej zgłoszeni do rozmowy z Sędzią Penitencjarnym skazani nie wnosili uwag ani nie składali skarg na warunki bytowe. Kontrole sanitarne przeprowadzane w placówce penitencjarnej pozwanego nie wykazały nieprawidłowości. Skazany miał zapewniony dostęp porad prawnych, a w szczególności do Kodeksu Karnego Wykonawczego, który mógł wypożyczyć w bibliotece zakładowej, jak również dostęp do powyższej literatury był możliwy u wychowawców poszczególnych oddziałów mieszkalnych w których przebywał skazany. Korespondencja skazanego związana z uzyskiwaniem fachowej pomocy prawnej była zawsze realizowana zgodnie z Porządkiem Wewnętrznym roz. 14 § 48 pkt. B oraz korzystał z uprawnień k.k.w. Dowód: • sprawozdanie z wizytacji – k. 31-42 • notatki z dn. 02.08.2012r. – k. 47-49 --- STRONA 4 --- • protokoły kontroli sanitarnej – 52-66 • protokoły kontroli przewodów kominowych – k. 67-72 • akta osobowe osadzonego Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Powód w swoim pozwie wskazywał, iż zostały naruszone jego dobra osobiste w postaci godności, z uwagi na warunki w jakich odbywał karę pozbawienia wolności tj. przeludnienia w celi, co uniemożliwiało godne odbywanie kary pozbawienia wolności, powód ogólnie wskazał, że sytuacja przeludnienia wpływała negatywnie na warunki bytowe powoda i uniemożliwiała utrzymanie czystości w celi oraz nie zapewniała dostatecznie prywatności i intymności (np. toaleta oddzielona od reszty celi kotarą). Wskazując na to powód w pozwie domagał się zadośćuczynienia w kwocie 500 000 zł. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia do okresu 3 lat jest w pełni uzasadniony. Zgodnie z art. 442 1 § k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Powód domaga się zadośćuczynienia i odszkodowania za okres od 12.12.2006r. do 05.09.2007r. i od 21.11.2007r. do dnia złożenia pozwu, powództwo natomiast wytoczył w dniu 04.06.2012r. (data złożenia pozwu w biurze podawczym w Zakładzie Karnym w N.). W konsekwencji roszczenie powoda uległo częściowemu przedawnieniu za okres sprzed 04.06.2009r. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż powód jest przez cały okres osadzenia świadomy sytuacji jaka panowała we wskazanej przez niego jednostce penitencjarnej oraz wiedział przeciwko komu wytoczyć powództwo. Mógł on zatem w każdym czasie wystąpić ze stosownym powództwem, czego nie uczynił. Nie ma również znaczenia fakt ewentualnej nieznajomości powoda o fakcie przedawnienia się roszczeń bowiem obowiązuje zasada powszechnej znajomości prawa czego wyrazem jest ogłaszanie prawa w dziennikach urzędowych, nie można zatem uchylić się od skutków prawnych przedawnienia z tego względu. Wskazać należy, iż powód miał swobodny dostęp do dzienników ustaw znajdują się one bowiem w bibliotece każdego zakładu karnego. Dlatego też przedmiotem badania przez Sąd w niniejszej sprawie jest okres osadzenia powoda od dnia 04.06.2009r. do dnia 04.06.2012r., a więc okres osadzenia powoda w Zakładzie Karnym w N.. Art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czuje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Natomiast art. 24 k.c. stanowi podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania, przez którą rozumie się działanie sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Przepis ten przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, zatem na pozwanym ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Powód natomiast winien wykazać , że doszło do naruszenia dobra osobistego. Bezprawność działania wyłącza: 1) działanie w ramach porządku prawnego 2) wykonywanie prawa podmiotowego, 3) zgodę pokrzywdzonego, 4) działanie w obronie uzasadnionego interesu. Mając powyższe przepisy na uwadze stwierdzić należy, iż aby można było przyznać zadośćuczynienie za naruszenie dobra osobistego musi wystąpić bezprawność działania po stronie pozwanego. --- STRONA 5 --- Odnosząc się zatem roszczenia powoda w ocenie Sądu w żaden sposób nie wykazał on zgodnie z regułą wynikającą z art. 6 k.c. w z 232 k.p.c., by w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym N. doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, a ciężar dowodu w tym zakresie obciążał powoda, tak jak pozwanego obciążał obowiązek wykazania, iż jego działanie nie było bezprawne. Powód zarzucił pozwanemu, iż w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w jednostkach penitencjarnych pozwanego panowało przeludnienie, przy czym nie wskazał dokładnie w której celi i w jakim okresie był narażony na dyskomfort przebywania w przeludnionej celi; jedynie niejako „zbiorczo” wskazał, iż zjawisko przeludnienia występowało we wskazanym w pozwie jednostce penitencjarnej przez cały okres odbywania przez niego kary pozbawienia wolności wskazany w pozwie. Sam ten fakt naruszał jego dobro osobiste w postaci godności – brak umożliwienia mu godnego odbywania kary pozbawienia wolności. Zauważyć należy, iż treść pozwu zawiera same ogólniki, jest napisana niemalże według szablonu jaki większość osadzonych stosuje występując do Sądu z podobnymi roszczeniami, bez odniesienia się do jakichkolwiek konkretów. Powód zarzucił również, iż w placówce penitencjarnej pozwanego panowały niewłaściwe warunki sanitarne i bytowe takie jak: zbyt rzadkie kąpiele (raz w tygodniu), wydawanie z magazynu starych koców, materacy, poduszek, ręczników, brak odizolowania kącika sanitarnego i ubikacji od pomieszczenia mieszkalnego, spożywanie posiłków w celi, brak dostatecznej wentylacji, brak dostępu do porad prawnych, niedostateczny stan techniczny cel, brak ciepłej wody, brak dostatecznych warunków do utrzymania higieny osobistej, brak drabinek umożliwiających wejście na górne łóżka, nieszczelne okna powodują przeciągi straty ciepła, bardzo zły stan łóżek, niewystarczające dogrzewanie cel, za słabe oświetlenie psujące wzrok, niedostateczną opiekę lekarska, nieuwzględnienie wniosków osadzonych. W ocenie Sądu twierdzenia powoda są nieuzasadnione. Cele wbrew twierdzeniom powoda wyposażone były w niezbędny sprzęt kwaterunkowy. Powód otrzymywał także środki czystości i miał możliwość wykonywania codziennej toalety w sposób nie niekrępujący i zapewniający intymność. Miał także zapewniony dostęp do usług medycznych, zajęć sportowych, mógł korzystać z biblioteki czy kaplicy. Wyposażenie cel odpowiadało normom Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.10.2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych. Wskazać dodatkowo należy, że prowadzone przez sędziego penitencjarnego kontrole nie wykazały żadnych nieprawidłowości w funkcjonowaniu placówki penitencjarnej pozwanego. Również przeprowadzane regularnie kontrole sanitarne nie wskazały na to by warunki te były nieodpowiednie. Analizując ustalenia dokonane w przedmiotowej sprawie, należy stwierdzić że powód nie udowodnił po swojej stronie szkody, jak również w żaden sposób nie wykazał związku przyczynowo skutkowego pomiędzy działaniem pozwanego a hipotetyczną poniesioną przez niego szkodą, a co za tym idzie nie wykazał również wysokości ewentualnej szkody. Nie jest bowiem wystarczające samo tylko twierdzenie, że w okresie w którym przebywał w jednostce organizacyjnej pozwanego nie zapewniono mu odpowiednich warunków bytowych. Wyprowadzanie z powszechnie znanego faktu przeludnienia panującego w jednostkach penitencjarnych wniosku, iż każdy osadzony był dotknięty tym zjawiskiem, lub też warunki osadzenia jakie mu zaoferowano były złe, jest wnioskiem zbyt daleko idącym i nie znajdującym potwierdzenia w przedmiotowej sprawie. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, iż panujący w zakładach karnych i aresztach śledczych dyskomfort jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności, w związku z czym powód rażąco naruszając porządek prawny, winien liczyć się z karą pozbawienia wolności i wszystkimi ograniczeniami i dolegliwościami z tej kary płynącymi. Podkreślić należy również, iż poziom tych dolegliwości uwarunkowany jest nie tylko samym pozbawieniem wolności, ale także standardem życia w danym, kraju, w tym sytuacji ekonomicznej determinującej przeciętny poziom życia obywateli. Powszechnie znanym jest fakt nie dofinansowania nie tylko więziennictwa, ale też wiele innych dziedzin publicznej działalności państwa w tym także i tej działalności, która jest podejmowana na rzecz osób nie naruszających porządku prawnego (służba zdrowia, szkolnictwo, opieka społeczna). Ponadto w odbiorze społecznym standardy panujące w zakładach karnych oraz aresztach śledczych niewiele odbiegają od przeciętnego poziomu egzystowania ubogiej polskiej rodziny (por. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2007r., sygn. akt I A Ca 499/07). Zwrócić należy także uwagę, iż niedogodności które spotkały powoda w związku z odbywaniem kary w takim samym stopniu dotyczyły także innych osadzonych. Warunki te zaś były takie jakie w danej sytuacji mogła optymalnie zapewnić administracja zakładu. --- STRONA 6 --- Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia stoi zdaniem Sądu w sprzeczności z powszechnym poczuciem sprawiedliwości. Fakt bowiem ewentualnego osadzenia pozwanego w przeludnionej celi (czego powód w żaden sposób nie wykazał) oraz zaoferowanie powodowi określonych warunków bytowych z pewnością nie wynikał z celowego i nacechowanego złą wolą działania jakiegokolwiek podmiotu, ani też próby represjonowania skazanego, a był co najwyżej efektem braku należytego dofinansowania więziennictwa. Co więcej działania pozwanego nie było skierowane indywidualnie przeciwko powodowi, tylko dotyczy wszystkich osadzonych. W tym kontekście zwrócić należy również uwagę, iż wynikły na tym tle konflikt wartości w postaci naruszenia dóbr osobistych skazanego i z drugiej strony konieczności wykonywania kary trzeba rozstrzygnąć zdaniem Sądu na rzecz tego drugiego dobra. Konieczność wykonywania kary pozbawienia wolności jest wartością nadrzędną mającą na celu uchronienie społeczeństwa przez osobami, które już kilkakrotnie wchodziły w konflikt z prawem takimi jak powód. Stąd też interes społeczny wyrażający się w poczuciu bezpieczeństwa indywidualnego i zbiorowego przemawia za oddaleniem powództwa, nawet gdyby przyjąć, iż naruszono dobra osobiste powoda umieszczając go na jakiś czas w przeludnionej celi. I ten interes przeważa nad potrzebą udzielenia ochrony dobrom osobistym powoda. Mając na uwadze powyższe powództwo oddalono. Na podstawie art. 98 k.p.c. obciążono powoda kosztami zastępstwa procesowego strony przeciwnej. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego wynika z § 6 pkt.6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (dz. U. Nr 163, poz. 1349). Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Stosownie do treści art. 11 ust. 3 ustawy z dn. 08.05.2005r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz.U. 2005.169.1417) koszty zastępstwa procesowego zasądzone lub przyznane Skarbowi Państwa w sprawie, w której zastępstwo procesowe Skarbu Państwa wykonuje Prokuratoria Generalna, przysługują Skarbowi Państwa - Prokuratorii Generalnej. Koszty te są egzekwowane przez Skarb Państwa - Prokuratorię Generalną na podstawie tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności wydaną na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego. Zgodnie z treścią art. 108 ustawy z dn. 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2010.90.594 j.t.) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Podstawową zasadą rządzącą kosztami postępowania w procesie cywilnym jest reguła, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę ma obowiązek zwrotu przeciwnikowi poniesionych przez niego kosztów postępowania niezbędnych do celowej obrony jego praw (art. 98 § 1 k.p.c.). Wyjątek od tej zasady stanowi art. 102 k.p.c. pozwalający na odstąpienie od obciążania strony kosztami postępowania w sytuacji, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. Fakt ich nastąpienia (bądź braku) podlega ocenie sądu orzekającego w każdym jednostkowym wypadku, także na tle całokształtu rozpoznanej sprawy. W sprawie taka wyjątkowa sytuacja nie występuje. Zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi (art. 108 u.k.s). Należy więc rozróżnić sytuację, w której strona ze względu na brak środków materialnych, byłaby pozbawiona, czy ograniczona dostępu do wymiaru sprawiedliwości, od zobowiązania takiej strony przegrywającej proces do zwrotu kosztów procesu. Zasądzenie ich bowiem na rzecz przeciwnika nie ogranicza strony w prawie do sądu. Zwolnienie strony od kosztów sądowych samo przez się nie wskazuje, że występuje szczególnie uzasadniony przypadek, aby odstąpić od obciążenia takiej strony kosztami procesu. Fakt, że powód przebywa w Zakładzie Karnym nie jest „wypadkiem szczególnie uzasadnionym” w rozumieniu art. 102 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2011 r., II CZ 90/11, niepubl.). Powód wytaczając powództwo powinien był liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów postępowania, gdyż odpłatność wymiaru sprawiedliwości stanowi regułę. Na oryginale właściwy podpis --- STRONA 7 --- za zgodność