Wyrok I C 528/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 sierpnia 2011 roku Sąd Okręgowy w Białym

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 528/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 sierpnia 2011 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzata Dziemianowicz Protokolant: Justyna Guziejko po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2011 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa A. R. przeciwko Skarbowi Państwa Aresztowi Śledczemu w B., Aresztowi Śledczemu w H. – zastępowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa o zapłatę zadośćuczynienia I. Oddala powództwo. II. Zasądza od powoda A. R. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa 3600 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. UZASADNIENIE Powód A. R. wniósł o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 100.000 złotych tytułem zadośćuczynienia w związku z tym, iż nie zapewniono mu należytych warunków, zgodnych z przepisami prawa, podczas jego osadzenia w Areszcie Śledczym w B. i H.. Wskazywał przede wszystkim to, iż cele więzienne miały mniejszą powierzchnię niż 3 m 2 na jedną osobę, były zagrzybione, nie odnawiane od lat, posiadały nieszczelne okna, co powodowało choroby. W ocenie powoda poprzez naruszenie praw człowieka wyrządzono mu poważną krzywdę i uszczerbek na jego zdrowiu psychicznym. Pozwany Skarb Państwa - Areszt Śledczego w B. i Areszt Śledczy w H. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Przeciwko żądaniu pozwu podniósł przede wszystkim zarzut przedawnienia roszczenia powoda i niewykazania przez powoda przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa. Zakwestionował żądanie pozwu tak co do zasady jak i wysokości. Sąd ustalił, co następuje: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w B. i w Areszcie Śledczym w H. w okresach: -od 07.04.2004 do 17.03.2005 r. --- STRONA 2 --- - od 07.02.2004 do 05.05.2004 r. - od 25.05.2004 do 17.03.2005 r. - od 19.03.2003 do 23.05.2003 r. - od 04.05.2004 do25.05.2004 r. -od 14.01.2006 do 24.03.2007 (k. 49,61-66,67). Z zestawionych czasookresów pobytu A. R. w Areszcie Śledczym w B. wynika, iż we wskazywanym przez powoda okresie, zdarzało się, że był umieszczany w celi mniejszej niż 3 m 2 na osobę w związku ze zjawiskiem tzw. przeludnienia. O powyższym fakcie jednak informowano sędziego penitencjarnego w trybie art. 248 kkw, który zastrzeżeń nie zgłaszał co do umieszczania skazanych w takich warunkach (pisma z Aresztu Śledczego w B. k. 24, informacje na k. 50-53), a nadto samego powoda (notatka służbowa Inspektora D. Ewidencji k. 49) . Podobnie miało to miejsce w Areszcie śledczym w H.. Z informacji dyrektora tego aresztu z dnia 12.01.2005 r. wynika, iż umieszczenie w celi mniejszej niż 3 m 2 na jedną osobę wynikało z przeludnienia i zawiadomiono o tym sędziego penitencjarnego, stosownie do art. 248 § 1 kkw (k. 23). Podczas pobytu A. R. w Areszcie Śledczym w B. miał on zapewnione właściwe warunki bytowe zgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi. Wyposażenie cel mieszkalnych było pełne, wentylacja grawitacyjna sprawna, stolarka okienna cel kompletna i sprawna, odpowiednie kąciki sanitarne (notatka służbowa kierownika działu kwatermistrzowskiego k. 67). Nadto powód miał dostęp do zajęć kulturalno – oświatowych i świetlicy wyposażonej m.in. w telewizor. Mógł swobodnie korzystać z gier planszowych, uczestniczyć w konkursach, korzystać z księgozbioru (notatka służbowej J. Ł., pracownika Aresztu Śledczego w B. k. 69). Osadzony miał również dostęp do opieki medycznej i konsultantów specjalistów (k. 70 notatka służbowa). Powód przebywając w Areszcie Śledczym w H. miał zapewniony sprzęt kwaterunkowy zgodny z przepisami Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 roku w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Miał zapewnioną sprawną wentylację grawitacyjną. Stolarka okienna była wówczas się w stanie dobrym. Cele posiadały wydzielone kąciki sanitarne, wyposażone w muszlę klozetową oraz umywalkę z bieżąca wodą. W dokumentacji skargowej Aresztu Śledczego w H. nie odnotowano wpływu skargi złożonej przez powoda na warunki socjalno – bytowe panujące w areszcie. Osadzony miał również dostęp do zajęć kulturalno – oświatowych, możliwość uczestniczenia w konkursach, koncertach, turniejach organizowanych na terenie aresztu (informacja dyrektora z Aresztu Śledczego w H. k. 21-22). Sąd zważył, co następuje: Materialnoprawną podstawę żądania powoda może stanowić art. 23 kc i 24 kc w zw. z art. 448 kc., co wymaga w pierwszej kolejności rozważenia czy pozwany w sposób bezprawny naruszył dobra osobiste. Z brzmienia przepisu art. 24 § 1 k.c. jednoznacznie wynika, iż ochrona dóbr osobistych przysługuje przed działaniem bezprawnym, a bezprawność działania jest przesłanką konieczną do udzielenia ochrony o charakterze niemajątkowym, przewidzianej tym przepisie. Co więcej w przepisie tym ustanowione zostało domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego, podlegające obaleniu jedynie przez wykazanie uprawnienia do określonego działania. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż nie mamy do czynienia z jakimkolwiek bezprawnym działaniem pozwanego powodującym szkodę – sprzecznym z przepisami prawa. Za takie nie można bowiem uznać umieszczania czasowego powoda w celach poniżej 3 m 2 . Zgodnie z przepisem art. 110 kkw rzeczywiście powierzchnia celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego wynosi nie mniej niż 3 m 2 . Jednakże zgodnie z obowiązującym wówczas --- STRONA 3 --- art. 248 § 1 kkw t.j. podczas gdy pozwany był osadzony w aresztach, w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego mógł umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż wskazane wyżej 3 m 2 . W takim wypadku o umieszczeniu należało bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Co też nastąpiło w sprawie powoda. Powoda umieszczono w związku z tzw. przeludnieniem na czas określony w celi mniejszej, o czym poinformowano sędziego penitencjarnego, a ten nie zgłaszał zastrzeżeń (k.68) i nie korzystał z jakichkolwiek instrumentów w ramach nadzoru penitencjarnego. Świadczy to, iż powyższy stan nie budził jego jakichkolwiek wątpliwości. Zatem Sąd w niniejszej sprawie nie miał wątpliwości, iż pozwany działał zgodnie z prawem i tym samym wykazał on uprawnienie do takiego działania. W związku z faktem, iż żadne dobro osobiste nie zostało w ogóle naruszone, tym bardziej nie może być mowy o działaniu bezprawnym. W związku z tym pozwany nie miał nawet możliwości obalenia domniemania bezprawności, skoro powód nie wykazał, że doszło do zdarzeń naruszających jego dobra osobiste. Jedynie w odczuciu powoda - w znaczeniu subiektywnym, doszło do naruszenia dóbr osobistych. Sąd po analizie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy oraz po posłużeniu się obiektywną miarą, doszedł do odmiennych wniosków niż powód. Wbrew subiektywnej interpretacji zaistniałych zdarzeń powoda, nie naruszyły one sfery jego dóbr osobistych. Niejako na marginesie nadmienić należy, iż przeludnienie zakładów karnych i aresztów śledczych należy do najtrudniejszych problemów praktyki wykonywania kary pozbawienia wolności i może prowadzić do naruszenia standardów postępowania z osobami pozbawionymi wolności, a nawet naruszenia praw i wolności zapewnionych w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, także w jej art. 3, co często podkreśla w swoim orzecznictwie ETPC, a konsekwencji rzeczywiście do naruszenia dóbr osobistych (por. wyrok ETPC z dnia 15 lipca 2002 r. w sprawie K.przeciwko Rosji, "Prok. i Prawo" 2003, nr 9, s. 157). Jednakże w niniejszej sprawie było one uzasadnione i znajdowało oparcie w prawie. Ewentualnie gdyby przyjąć, że powód dochodzi zadośćuczynienia na podstawie przepisów o odpowiedzialności Skarbu Państwa za wyrządzenie czynu niedozwolonego: z art. 417 kc , 417 2 kc, 445 § 1 kc w zw. z art. 444 § 1 kc to wówczas także należy dojść do wniosku, iż powództwo jest niezasadne. Powód nie wykazał przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej takich jak: bezprawne działanie przy wykonywaniu władzy publicznej, szkody ani związku przyczynowego między tymi zdarzeniami. Powód nie wykazał, iż bezprawnie umieszczono go w celi mniejszej niż 3 m 2 na jedną osobę. Nie wykazał, aby miały miejsce inne zdarzenia – źródła hipotetycznej szkody - takie jak m.in. naganny stan cel zwiany z ich zagrzybieniem, nieodnawianiem od lat, brakiem okien. Nie udowodnił także, iż szkoda powstała przez zgodne w prawem wykonywanie władzy publicznej. Powyższe nie zostało poparte jakimikolwiek dowodami. Tymczasem przy reżimie odpowiedzialności deliktowej to na nim z mocy art. 6 kc spoczywał ciężar dowodu. Nadto niezależnie od powyższego w sprawie okazał się słuszny zarzut przedawnienia. Przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym podlega ogólnym regułom przedawnienia ustanowionym w przepisach art. 117 i n. k.c., z modyfikacjami określonymi w art. 442 1 k.c., dotyczącymi terminów przedawnienia tych roszczeń i ich biegu. Zgodnie z art. 442 1 § 1 kpc roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Przepis powyższy ma zastosowanie w niniejszej sprawie, bowiem stosuje się go nie tylko do roszczeń powstałych po nowelizacji kodeksu cywilnego, ale także do wcześniej powstałych roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych i nieprzedawnionych w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej kodeks cywilny, a więc w dniu 10 sierpnia 2007 r. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, zauważyć należy, iż o działaniach pozwanego, które w ocenie powoda wywołały szkodę, otrzymywał on informacje na bieżąco, począwszy od 2003 roku. Wtedy już poinformowano go, iż --- STRONA 4 --- przebywa w celi mniejszej niż 3 m 2 na jedną osobę. Mógł się o tym przekonać także sam niejako naocznie. Na bieżąco dyrektorzy aresztów informowali powoda o takim stanie rzeczy. Tymczasem podczas pobytów nie składał on żadnych skarg czy pism, z których wynikałoby, iż sytuacja ta mu przeszkadza, czy też, że warunki bytowe i socjalne w aresztach powodują u niego jakąkolwiek krzywdę czy szkodę. Dopiero w 2011 roku powód wystąpił na drogę sądową. Zatem 3 letni okres, od kiedy powód dowiedział się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej, już upłynął. Z uwagi na powyższe, powództwo oddalono. O obowiązku zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przez powoda orzeczono na mocy art. 98 kpc i zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik oraz na mocy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z dnia 3 października 2002, Nr 163, poz. 1349) .