Wyrok I C 520/17 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lipca 2018 r. Sąd Okręgowy w Opolu I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 520/17 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lipca 2018 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Beata Hetmańczyk Protokolant: sekretarz sądowy Natalia Harupa po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2018 r. w Opolu sprawy z powództwa H.N. przeciwko (…) Zakładowi Ubezpieczeń S.A. w W. o zapłatę I. zasądza od (…) Zakładu Ubezpieczeń S.A. w W. na rzecz powódki H.N. kwotę 40.000 (czterdzieści tysięcy) zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 12 maja 2017 r. do dnia zapłaty; II. w pozostałym zakresie powództwo oddala; III. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1.947 zł tytułem zwrotu części opłaty; IV. zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 3.618 zł tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego. Na oryginale właściwy podpis --- STRONA 2 --- UZASADNIENIE Powódka H.N. w pozwie wniesionym przeciwko pozwanemu (…) Zakładowi Ubezpieczeń S.A. w W. wniosła o zasądzenie kwoty 97.000 zł tytułem zadośćuczynienia o którym mowa w art. 448 kc za naruszenie dóbr osobistych w związku ze śmiercią córki B.N. w wyniku wypadku z dnia 25 lipca 1999r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 12 maja 2017r. do dnia zapłaty, a także kwoty 21.000 zł tytułem odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej w związku ze śmiercią córki wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 12 maja 2017r. do dnia zapłaty,. Wniosła też o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na pozew pozwany (…) S.A. w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości na koszt powódki. W uzasadnieniu pozwany wskazał, iż przyjmując swoją odpowiedzialność za skutki wypadku z dnia 25 lipca 1999r. ustalił przyczynienie się poszkodowanej do skutków wypadku w 60% przyznając na rzecz powódki tytułem zadośćuczynienia kwotę 20.000 zł, którą pomniejszył o stopień przyczynienia się zmarłej do powstania szkody. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 25 lipca 1999 r. na trasie D . - D . , woj. ( … ) , doszło do wypadku komunikacyjnego. Kierujący samochodem osobowym R.W. naruszył nieumyślnie zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym w ten sposób, że nie zachowując szczególnej ostrożności i obserwacji przedpola jazdy, najechał na idącą nieprawidłowo pieszą B.N . B.N. poruszała się prawą stroną jezdni w porze nocnej na tere nie niezabudowanym, ponadto w momencie zdarzenia znajdo wała się w stanie nietrzeźwości. W wyniku doznanych obrażeń ciała B.N. zmarła . Za czyn powy ższy R.W. wyrokiem Sądu Rejonowego Wydział II Karny w K . z dnia 06 czerwca 2001 r. w sprawie sygn. akt ( … ) , został uznany za winnego i skazany został z mocy art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 k.k. Dowód: wyrok Sądu Rejonowego w K . z dnia 06.06.2001 r., sygn. akt ( … ) k. 19 - 20 wyr ok Sądu Okręgowego w O. z dnia 26.03.2002 r., sygn. akt: ( … ) k. 21 - 22 odpis skrócony aktu zgonu k. 23 --- STRONA 3 --- Pojazd kierowany przez sprawcę wypadku w dacie zdarzenia objęty był ochrona pozwanego z tytułu OC . (okoliczność bezsporna) Pismem z dnia 3.01.2017 r. (wysłanym drogą e - mail) pełnomocnik powódki zgłosił szkodę Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu - za pośrednictwem ( … ) T.U. S.A. - wnosząc jednocześnie o zapłatę kwoty 50.000,00 zł tytułem o dszkodowania, 130.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego w postaci szczególnej więzi rodzinnej na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § l k.c., oraz zwrotu kosztów pogrzebu. W odpowiedzi Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny pi smem z dnia 19 kwietnia 2017 r. poinformował, że z uwagi na ważną umowę ubezpieczenia OC w dacie wypadku przekazuje sprawę do rozpatrzenia i realizacji ubezpieczycielowi – ( … ) SA. Pozwany pismem z dnia 27 maja 2017 r. poinformował, iż w wyniku rozpatrzenia zgłoszenia likwidacyjnego przyznał na rzecz powódki kwotę 20.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia, oraz odmówił przyznania odszkodowania. Jednocześnie z uwagi na przyjęty przez ubezpieczyciela 60% stopień przyczynienia się zmarłej do powstania szkody, powódc e wypłacono ostatecznie 8.000,00 zł. Dowód: pismo pełnomocnika powódki z dnia 03.01.2017 r. (e - mail) k. 24 - 26 pismo ( … ) T. U. S.A. z dnia 14.02.2017 r.k. 27 pismo UFG z dnia 19.04.2017 r. k. 28 pismo pozwanego z dnia 12.05.2017 r.k. 29 - 31 akta szkody B.N. w dacie śmierci miała 17 lat. Była jedynym dzieckiem powódki. Śmierć córki była dla powódki bardzo dużą stratą, z jaką trudno jest jej się pogodzić. Przed wypadkiem z dnia 25 lipca 1999 r. H.N. zamieszkiwała z siedemnastoletnią wówczas córką w Holandii, którą wychowywała samotnie. Powódka była bardzo zżyta z córką. Spędzała z nią wolny czas, wyjeżdżała z cór ką na wakacje i do domu rodzinnego powódki. Poza tradycyjnie przyjmowanymi rolami w relacji dziecko - rodzic, powódki łączyły z matką więzi o charakterze przyjacielskim - córka zwierzała się matce ze swoich problemów, wysłuchiwała jej rad. Powódka za wsze mogła liczyć na pomoc i wsparcie córki. Czas po śmierci córki powódka wspomina jako horror, traumę i wegetację. Po wypadku samopoczucie powódki znacznie się pogorszyło. Powódka nie radziła sobie z emocjami, wpadała w rozpacz. Przez okres trzec h lat po wypadku ze względu na bardzo zły --- STRONA 4 --- stan psychiczny przyjmowała leki uspokajające i nasenne. Powódka nadal nie może pogodzić się ze śmiercią najbliższej jej osoby. Wspomnienia o córce wywołują u niej głęboki żal i cierpienie. Często wspomina zmarłą , nadal ogromnie za nią tęskni, często płacze. Powódka do dnia dzisiejszego nie uporządkowała znajdujących się w pokoju córki rzeczy. W domu powódka przechowuje rzeczy, pamiątki i zdjęcia po zmarłej córce. Dowód: zeznania świadka A.P. k. 5 9 zeznania powódki k. 68 - 69 Powódka przed śmiercią córki pracowała w domu inwalidów jako opiekunka w wymiarze 32 godzin. Otrzymywała także zasiłek dla matki wychowującej samotnie dziecko w wysokości 1500 guldenów miesięcznie. Po śmierci córki powódka nie zmieniła miejsca zamieszkania, jak również nie zrezygnowała z dotychczasowego zatrudnienia, decydując się jedynie ze względów ekonomicznych, a także złego stanu psychicznego na zwiększenie wymiaru czasu pracy z 32 godzin do 46 godzin. Aspekt ekonomiczny związany był z utratą dodatku do wynagrodzenia z tytułu samotnego rodzicielstwa. Powódka cierpi na schorzenia kręgosłupa i płuc. Od 2009r. utrzymuje się z renty inwalidzkiej, która w chwili obecnej wynosi 976,15 euro miesięcznie. Powódka aktualnie potrzebuje pomocy przy zwykłych czynnościach życia codziennego takich jak mycie, ubieranie się, przygotowywanie posiłków. Z tego tytułu korzysta z opieki świadczonej jej przez wyznaczoną dla niej pielęgniarkę. Pomoc ta jest częściowo odpłatna, wydatki powódki w tym zakresie to ok. 80 euro miesięcznie, pozostała kwota jest refinansowana środków w ramach ubezpieczenia zdrowotnego. Po śmierci córki powódka nie założyła nowej rodziny. Dowód: zeznania powódki k. 68-69 Sąd zważył co następuje: Powództwo w części zasługiwało na uwzględnienie. W sprawie bezspornym było, że córka powódki B.N. w wyniku wypadku z dnia 25 lipca 1999 r. poniosła śmierć. Wina sprawcy wypadku została przesądzona prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w O. dnia 26 marca 2002r. (…), co również było bezsporne. Kolejną niekwestionowaną okolicznością był fakt, że sprawca wypadku był objęty ubezpieczeniem od odpowiedzialności cywilnej przez pozwanego. Pozwany co do zasady nie kwestionował swojej odpowiedzialności za skutki przedmiotowego zdarzenia, podnosząc --- STRONA 5 --- jedynie zarzut przyczynienia się zmarłej do powstania szkody poprzez poruszanie się przez nią niewłaściwą stroną jezdni pozostając również w stanie nietrzeźwości. Powódka nie zakwestionowała z kolei podniesionego zarzutu przyczynienia, wskazała tylko, że ustalony 60% udział zmarłej w zakresie skutków zdarzenia jest zbyt wysoki, w ocenie powódki wynosił on nie więcej niż 30%. Wypadek córki powódki zdarzył się przed datą wejścia w życie znowelizowanego art. 446 kc, poprzez dodanie §4, który przyznaje prawo do żądania zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej. Roszczenie powódki wynika zatem z przepisów z art. 23 i 24 kc w zw. z art. 448 kc. Najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 kc w związku z art. 24 §1 kc zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3.08.2008 r. Rodzina jako związek najbliższych osób, które łączy szczególna więź wynikająca najczęściej z pokrewieństwa i zawarcia małżeństwa, podlega ochronie prawa. Więź rodzinna odgrywa doniosłą rolę, zapewniając członkom rodziny m.in. poczucie stabilności, wzajemne wsparcie obejmujące sferę materialną i niematerialną oraz gwarantuje wzajemną pomoc w wychowaniu dzieci i zapewnieniu im możliwości kształcenia. Należy zatem przyjąć, że prawo do życia rodzinnego i utrzymania tego rodzaju więzi stanowi dobro osobiste członków rodziny i podlega ochronie na podstawie art. 23 i 24 kc. Zatem spowodowanie śmierci osoby bliskiej może stanowić naruszenie dóbr osobistych członków jej rodziny i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc. (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22.10.2010r. , IIICZP 76/10, LEX nr 604152, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.01.2010r., IV CSK 307/09, OSNC-ZD 2010/3/91). Szczególna więź rodziców z dzieckiem, przysługująca zarówno dziecku, jak i rodzicom, w prawidłowo funkcjonującej rodzinie, zasługuje na status dobra osobistego, podlegającego ochronie przewidzianej w art. 24 § 1 kc (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 23.09.2005r., IACa 554/05, Palestra 2006/9-10/308). Sąd ocenił zasadność wysokości zgłoszonego roszczenia o zadośćuczynienie, mając na uwadze, że więzi między dzieckiem i rodzicem, jako łączące najbliższych członków rodziny, przez swój szczególny charakter zasługują na ochronę w najwyższym stopniu. Rozważając zasadność roszczenia powódki co do wysokości, Sąd miał na uwadze, że rozmiar nieodwracalnej krzywdy, nie ulega zmniejszeniu przez upływ czasu. W związku z oddaleniem się w czasie zdarzenia sprawczego redukcji wskutek naturalnych procesów psychologicznych może ulegać jedynie skala cierpienia (pustki i osamotnienia i konieczności adaptacji do nowej sytuacji) odczuwanego przez powódki. Jednak zadośćuczynienie ma stanowić pieniężną --- STRONA 6 --- kompensatę wszystkich niematerialnych skutków naruszenia dobra osobistego. Zatem, pomimo odległej od daty śmierci, daty złożenia pozwu, Sąd uwzględnił także cierpienie doznane przez powódkę bezpośrednio w okresie po śmierci córki (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29.03.2017r., I ACa 156/16). Za uwzględnieniem roszczenia dla powódki co do zasady przemawia fakt, że utraciła ona jedyną córkę, która w chwili śmierci miała zaledwie 17 lat. Na skutek wypadku powódce zostało odebrane prawo do wspierania córki, cieszenia się z jej sukcesów, wspólnego przeżywania radości i smutków. Powódka utraciła bardzo bliską osobę, wspierającą ją w codziennym życiu, prowadzącą wspólne gospodarstwo domowe, zapewniającą bezpieczeństwo i perspektywę spokojnego życia w przyszłości. Z racji samotnego rodzicielstwa powódka na córce skupiała całą swoją uwagę i z córką wiązała plany na przyszłość. Liczyła na wsparcie córki w późniejszych latach. Śmierć córki stała się dla niej przyczyną głębokiego załamania, którego skutki towarzyszą jej do chwili obecnej. Powódka do końca życia będą musiała borykać się z traumą po stracie ukochanego dziecka, żalem z powodu jej śmierci i smutkiem wynikającym z braku jej obecności i wsparcia, zarówno w życiu codziennym, jak i w chwilach dla niej szczególnie trudnych lub ważnych. Wszystkie podniesione powyżej okoliczności Sąd wziął pod uwagę przy ustalaniu wysokości należnego powódce zadośćuczynienia za krzywdę doznaną na skutek śmierci córki. Miarkując wysokość zadośćuczynienia Sąd miał również na uwadze stopień przyczynienia się (art. 362 k.c.) zmarłej . Jak wynika że zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego w szczególności dwóch opinii sądowych wydanych w sprawie karnej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K. wynika, że B.N. wytworzyła stan zagrożenia dla bezpieczeństwa w ruchu poruszając się prawą stroną jezdni w porze nocnej na terenie niezabudowanym, nie ustępując pierwszeństwa nadjeżdżającemu pojazdowi. Już samo takie zachowanie stanowi wyjątkową lekkomyślność i przesądza o znacznym przyczynieniu się do powstania szkody, bowiem zmarła musiała zdawać sobie sprawę z niebezpieczeństwa. Zatem ponosi również winę za ten tragiczny w skutkach wypadek. Żadne okoliczności faktyczne ustalone przez sąd karny, ani w toku niniejszego postępowania nie uzasadniają zachowania B.N. Nie ulega wątpliwości, iż w tym zakresie zmarłej z całą pewnością można postawić zarzut nieroztropności oraz naruszenia reguł bezpieczeństwa. W tym miejscu podkreślić należy, iż sam fakt pozostawania przez zmarłą w chwili zdarzenia w stanie nietrzeźwości oceniać należy w kategoriach zachowania nagannego, jednakże w toku niniejszej sprawy nie zostało wykazane, aby okoliczność ta w --- STRONA 7 --- szczególny sposób wpłynęła na przebieg zdarzenia z dnia 25 lipca 1999r., co uzasadniałoby przyjęcie 60% przyczynienia się zmarłej do powstania szkody. Zestawiając zatem ze sobą odpowiedzialność sprawcy zdarzenia rozpatrywaną w oparciu o zasadę ryzyka oraz zawinione przyczynienie się B.N. do powstania szkody po jej stronie stwierdzić należy, iż umniejszenie odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego za powstałą szkodę w 40% jest w pełni uzasadnione i znajduje odzwierciedlenie w dyspozycji art. 362 kc. Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności sprawy i powyższe uwagi należało dojść do wniosku, że adekwatnym zadośćuczynieniem dla doznanej krzywdy powódki jest kwota 80.000 zł. Uwzględniając wysokość już wypłaconej z tego tytułu kwoty, a także przyczynienie się zmarłej do powstania szkody, które to przyczynienie się Sąd ustalił na 40% Sąd zasądził na rzecz powódki dalszą kwotę 40.000 zł. O odsetkach od zasądzonych w/w kwot od dnia 12 maja 2017 r. Sąd orzekł w oparciu o przepisy art. 817 § 1 k.c. i art. 481§ 1 k.c. Podstawa faktyczną żądania jest wydanie decyzji w dniu 11.05.2017 r. ostatecznej decyzji przez pozwanego. W ocenie Sądu łączna kwota zadośćuczynienia przyznana powódce stanowi właściwą rekompensatę za cierpienia i ból po stracie córki. Kwota ta nie jest - zdaniem Sądu – nadmierna i jest właściwa ze względu powyżej wskazane cele zadośćuczynienia. Dalej idące roszczenie powódki Sąd oddalił jako zbyt wygórowane i nie mające uzasadnienia w okolicznościach sprawy. Sąd miał na uwadze okoliczność, iż od wypadku minęło już ponad 19 lat, a reakcja żałoby u powódki nie miała charakteru patologicznego i nie spowodowała długotrwałych zaburzeń psychicznych ani choroby psychicznej. Powódka po śmierci córki wróciła do normalnego funkcjonowania społecznego, a także do obowiązków zawodowych. Odnosząc się natomiast do roszczenia powódki w zakresie przyznania jej odszkodowania za znaczne pogorszenie się jej sytuacji życiowej po śmierci córki zdaniem Sądu żądanie to nie zasługiwało na uwzględnienie. Podstawą prawną orzekania w niniejszej sprawie jest art. 446 k.c., który określa zasady naprawienia szkód majątkowych powstałych w związku ze śmiercią. Konieczną przesłanką do zasądzenia odszkodowania przewidzianego w art. 446 § 3 k.c. jest znaczne pogorszenie sytuacji życiowej najbliższych zmarłego. Podkreślenia wymaga przede wszystkim, iż przewidziane w powyższym przepisie pogorszenie sytuacji życiowej zachodzi zarówno wtedy, gdy szkody spowodowane przez śmierć osoby najbliższej mają charakter materialny, jak również i wtedy, gdy szkody te takiego charakteru wprawdzie nie mają, lecz --- STRONA 8 --- polegają na obiektywnym pogorszeniu pozycji życiowej danej osoby w świecie zewnętrznym, utracie realnej możliwości polepszenia sobie warunków życiowych na przyszłość, czy też niekorzystnym ograniczeniu planów życiowych. W ramach odszkodowania, z art. 446 § 3 k.c. należy, zatem uwzględniać również szkody, co do zasady niemajątkowe np. cierpienia psychiczne, jeżeli tylko skutkują one osłabieniem aktywności życiowej osób najbliższych, a w konsekwencji prowadzą do pogorszenia warunków życiowych tych osób i to w stopniu znacznym (vide: wyrok SN z 30.06.2004 r., IV CK 445/03, M. Prawn. 20006/6/315, wyrok SN z 15.10.2002 r., II CKN 985/00). Celem odszkodowania z art. 446 § 3 k.c. jest zatem naprawienie niewymiernych szkód majątkowych, przy czym odszkodowanie to obejmuje nie tylko szkody obecne, ale również przyszłe. Przy ocenie pogorszenia sytuacji życiowej uprawnionej w rozumieniu art. 446 § 3 k.c. znaczenie mają zarówno ujemne następstwa o charakterze majątkowym, jak niemajątkowym w sferze dóbr niematerialnych uprawnionego wywołanych przez śmierć osoby bliskiej, już istniejące oraz dające się przewidzieć w przyszłości na podstawie zasad doświadczenia życiowego. Jego ocena powinna być oparta na szczegółowej analizie sytuacji osoby uprawnionej z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, które mają wpływ na jej warunki i trudności życiowe, stan zdrowia (tak przyjął SN z dnia 16 października 2008 r. Sąd Najwyższy III CSK 143/08). Okoliczności podlegające uwzględnieniu w zakresie oceny znacznego pogorszenia sytuacji życiowej muszą nawiązywać do realnych okoliczności jakie istniałby, gdyby córka powódki nadal żyła. Nie bez znaczenia w sprawie było i to, że roszczenie z tytułu pogorszenia się sytuacji życiowej było dochodzone niemajątkowych dochodzonych z obydwu podstaw. Przyznane zadośćuczynienie obejmowało cierpienie psychiczne powódki związane z utratą osoby najbliższej oraz poczucie osamotnienia. W ocenie Sądu powódka nie wykazała w toku niniejszego procesu, aby na skutek śmierci jej córki doszło do znacznego pogorszenia się jej sytuacji życiowej. Jak wynika z ustaleń poczynionych w niniejszej sprawie powódka przed śmiercią córki pracowała w domu inwalidów jako opiekunka w wymiarze 32 godzin. Otrzymywała także zasiłek dla matki wychowującej samotnie dziecko w wysokości 1500 guldenów miesięcznie. Po śmierci córki powódka nie zrezygnowała z zatrudnienia, decydując się jedynie ze względów ekonomicznych, a także złego stanu psychicznego na zwiększenie wymiaru czasu pracy z 32 godzin do 46 godzin, co miało zrekompensować jej utracony zasiłek. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż dochody powódki po śmierci córki uległy obniżeniu, co spowodowało iż powódka zmuszona była podjąć dodatkowe godziny pracy, aby w ten sposób poprawić swoją sytuacje finansową, jednakże trzeba mieć również na względzie także okoliczność, iż gdyby córka stron nadal żyła powódka obciążona byłaby --- STRONA 9 --- kosztami utrzymania dziecka i otrzymywaną kwotę z tytułu zasiłku dla matki samotnie wychowującej dziecko w większości wydatkowałaby w na potrzeby córki. Zauważyć także należy, iż powódka po śmierci córki nie zmieniła miejsca zamieszkania, nie poniosła zatem żadnych dodatkowych kosztów z tego tytułu, a wzrost opłat związanych z utrzymaniem mieszkania związany jest z normalnymi zwyżkami cen. Sąd miał również na uwadze okoliczność, iż powódka ma poważne problemy z kręgosłupem, a także z płucami i z tego tytułu pozostaje na rencie inwalidzkiej. Jednakże w toku niniejszego procesu nie zostało wykazane, aby w/w schorzenia miały jakikolwiek związek przyczynowy z zaistniałym zdarzeniem (art. 361 kc w z z art. 6 kc i art. 232 kpc.) . Powódka aktualnie potrzebuje pomocy przy zwykłych czynnościach życia codziennego takich jak mycie, ubieranie się, przygotowywanie posiłków. Z tego tytułu korzysta z opieki świadczonej jej przez wyznaczoną dla niej pielęgniarkę. Pomoc ta jest częściowo odpłatna, a częściowo refinansowana środków w ramach ubezpieczenia zdrowotnego. Nie ulega wątpliwości, iż w życiu powódki nastąpiła istotna zmiana, pogorszenie jej sytuacji życiowej wyrażającej się w tym, iż nie może ona już liczyć na pomoc i wsparcie ze strony córki w przyszłości, jednakże okoliczności te są niepoliczalne i zostały uwzględnione podczas miarkowania przez Sąd kwoty przyznanej powódce z tytułu zadośćuczynienia. Mając na uwadze powyższe ustalenia, argumenty i przepisy orzeczono jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach uzasadnia treść art. 100 kpc. Powódka wygrała proces w 33%. Sąd zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 3618 zł tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego. Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1947zł tytułem zwrotu części opłaty.