Wyrok I C 52/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 maja 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wy

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 52/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 maja 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący SSR del. Monika Kuźniar Protokolant Ewa Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2011 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa P. K. przeciwko Skarbowi Państwa – (...) we W. o zapłatę I. oddala powództwo; II. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - (...) kwotę 3.600 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zarządzenie: 1. odnotować; 2. odpis wyroku przesłać powodowi z pouczeniem o apelacji i zażaleniu; 3. kal. 21 dni. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 52/10 UZASADNIENIE Powód P. K. w pozwie z dnia 11 stycznia 2010 r. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa – (...) we W. kwoty 80.000 zł tytułem zadośćuczynienia. W uzasadnieniu powód wskazał, że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, m.in. godności osobistej w zakresie prawa do nauki zawodu, a także naruszenia przepisów k.k.w. odnoszących się do praw skazanego do nauczania i pracy, niedopełnienia obowiązków służbowych i nadużycia uprawnień odnośnie odmowy udostępnienia nauki, naruszenia szeregu przepisów Konstytucji RP i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz rozporządzeń. Powód podał, że w latach 2006 i 2007, gdy przebywał w (...) w S. i był zakwalifikowany przez komisję penitencjarną do nauczania, dwukrotnie odmówiono jego prośbie o przyjęcie do nauki zawodu w Policealnym Studium (...) w (...) we W. – Centrum (...). Pierwszym razem decyzja nie została uzasadniona, drugim razem jako przyczynę wskazano, że do nauczania przyjmuje się osadzonych z niższymi wyrokami. Powód ma wykształcenie średnie i nie posiada zawodu, który jest mu potrzebny do podjęcia pracy też w (...). W toku procesu powód rozszerzył żądanie, domagając się zasądzenia kwoty 100.000 zł, z uwagi na fakt, że również w roku szkolnym 2010/2011 nie został przyjęty do nauczania. Zaproponował, że jeśli strona pozwana zmieni swą decyzję, wówczas cofnie pozew w rozszerzonym zakresie. W odpowiedzi na pozew strona pozwana Skarb Państwa – (...) we W. wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie na rzecz Skarbu Państwa – (...) kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Strona pozwana zarzuciła, że powód nie wskazał konkretnych okoliczności faktycznych uzasadniających twierdzenie, iż w wyniku działań strony pozwanej doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, które powinien on określić. Podała, że zgodnie z przepisami k.k.w. i stosownego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości do nauczania obligatoryjnie kwalifikuje się jedynie osadzonych, którzy nie ukończyli 18. roku życia, zaś co do pozostałych osadzonych, to w przypadku, gdy liczba zgłoszeń przekracza liczbę miejsc w szkole, komisja rekrutacyjna ustala pierwszeństwo w przyjęciu do szkoły kierując się m.in. okresem, który pozostaje do końca odbywania kary. Nauczanie ma bowiem obejmować przede wszystkim osoby, które w niedługim czasie znajdą się w warunkach wolnościowych – chodzi o umożliwienie im rozpoczęcia pracy i zmniejszenie ryzyka powrotu do przestępstwa. W 2006 i 2007 r. do nauczania w prowadzonym przy (...) we W. Zespole Szkół nr (...), w szkole policealnej, zgłoszono więcej osób niż było miejsc w szkole. Powodowi nie przysługiwało pierwszeństwo w przyjęciu do nauczania, w związku z czym nie został on objęty nauczaniem. Zakwalifikowanie powoda przez komisję rekrutacyjną do nauczania nie oznaczało automatycznie przyjęcia do szkoły. Działania strony pozwanej były oparte na obowiązujących przepisach i nie miały charakteru bezprawnego. Strona pozwana podniosła również, że żądana przez powoda kwota zadośćuczynienia jest całkowicie nieuzasadniona. Zarzuciła, że przesłanką przyznania zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych jest wina podmiotu ponoszącego odpowiedzialność, której powód nie wykazał. Zgłosiła ponadto zarzut przedawnienia roszczeń powoda wywodzonych ze zdarzeń zaistniałych w 2006 r. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W kwietniu 2006 r, maju 2007 r. i maju 2010 r. powód P. K. został zgłoszony przez administrację (...) w S., gdzie odbywał karę pozbawienia wolności, jako kandydat do nauczania w Szkole Policealnej przy (...) we W. o kierunku kształcenia „(...)”. We wszystkich trzech przypadkach po przeprowadzeniu postępowania przez komisję rekrutacyjną powód nie został przyjęty do szkoły z braku miejsc. --- STRONA 3 --- /dowód: imienne wykazy kandydatów do nauczania – k. 64, 97-98/. Powód, urodzony w (...) r., od 06.09.2000 r. odbywa karę dożywotniego pozbawienia wolności. Przy tym wymiarze kary, warunkowe przedterminowe zwolnienie jest możliwe po 30 latach. Powód jest zakwalifikowany do podgrupy (...). Ma wykształcenie średnie – ukończył liceum ogólnokształcące, nie posiada zawodu. Odbywa karę w systemie programowanego oddziaływania, który przewiduje m.in. skierowanie go do nauczania na poziomie pomaturalnym lub nauki zawodu. /dowód: przesłuchanie powoda – k. 155-156/. Szkoła Policealna przy (...) we W. była w latach 2006-2009 jedyną w Polsce szkołą policealną przy jednostce penitencjarnej. Obecnie funkcjonuje jeszcze szkoła tego typu przy (...) we W., jednak szkoła ta nie kształci w zawodzie (...). Szkoła Policealna przy (...) we W., oferująca naukę zawodu technika (...), posiada pracownię liczącą 16 stanowisk komputerowych, a przyjmuje do 20 skazanych. Corocznie liczba miejsc jest mniejsza niż liczba chętnych. Przy rekrutacji, zgodnie z procedurami przyjętymi przez komisję rekrutacyjną, pierwszeństwo mają skazani, którym do końca kary lub do warunkowego przedterminowego zwolnienia pozostało 2 lata, następnie kolejność skazanych przyjmowanych do szkoły ustalana jest według długości okresu pozostałego do wyjścia na wolność. Pierwszeństwo zawsze każdorazowo mają skazani, którym do zakończenia odbywania kary pozostał najmniejszy okres. /dowód: zeznania świadka J. J. – k. 263-264; przesłuchanie strony pozwanej – k. 264-265/. Na rok szkolny 2006/2007 komisja rekrutacyjna przy Centrum (...) przy (...) we W. zakwalifikowała na I semestr Szkoły Policealnej o kierunku technik (...) 26 skazanych, w tym: - 1 skazany z wyrokiem do końca kary 20 lat, - 1 skazany z wyrokiem do końca kary 18 lat, - 2 skazanych z wyrokiem do końca kary 12 lat, - pozostali skazani z wyrokami do 10 lat. Komisja rekrutacyjna w dniu 15.06.2007 r. zakwalifikowała na I semestr Szkoły Policealnej o kierunku (...) w roku 2007/2008, 26 skazanych. Kandydaci byli następujący: - 2 skazanych z wyrokiem do końca kary do 15 lat, - 24 skazanych z wyrokiem do końca kary do 10 lat, W dniu 09.06.2010 r. komisja rekrutacyjna przy Centrum (...) przy (...) we W. zakwalifikowała na I semestr Szkoły Policealnej o kierunku technik (...) w roku 2010/2011, 26 skazanych, w tym: - 1 skazany z wyrokiem do końca kary 17 lat, - 1 skazany z wyrokiem do końca kary 11 lat, --- STRONA 4 --- - pozostali skazani z wyrokami do 10 lat. Do nauczania w w/w latach nie został zakwalifikowany ani jeden skazany odbywający karę dożywotniego pozbawienia wolności. /dowód: pismo (...) we W. – k. 244-245; protokół zebrania Szkolnej Komisji Rekrutacyjnej z 9.06.2010r. – k. 246, lista osób zakwalifikowanych w 2010 r. k. 24/ Odmowa przyjęcia dotyczyła każdorazowo 17-20 skazanych, w tym powoda. /dowód: zeznania świadka J. J. – k. 263-264/. Powód zwracał się dwukrotnie o zatrudnienie go w (...) w S.- w datach 04.06.2010 r. i 08.06.2010 r. Obie prośby zostały rozpoznane negatywnie z powodu bezpieczeństwa osobistego skazanego. Dla skazanych z grupą i podgrupą klasyfikacyjną (...) dostępnych jest m.in. kilka zasadniczych szkół zawodowych, w tym o kierunkach introligator, drukarz, kucharz małej gastronomii, stolarz, ślusarz, malarz-tapeciarz. Z takim wykształceniem powód miałby większe szanse na zatrudnienie w (...). Nie ma możliwości zatrudnienia go jako (...). /dowód: zaświadczenie (...) w S., k. 233, wnioski powoda o zatrudnienie, k. 234-236, 238 i odpowiedź na wniosek o zatrudnienie, k. 237, wykaz kierunków kształcenia i semestrów nauki w szkołach prowadzonych przy zakładach karnych i aresztach śledczych – k. 248-250, przesłuchanie w charakterze strony B. G., k. 264, 265/. Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód wystąpił z roszczeniem o zapłatę z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych, m.in. godności osobistej w znaczeniu prawa do nauki zawodu (innych dóbr osobistych nie wymienił). Naruszenia dopuścił się, zdaniem powoda, pozwany Skarb Państwa – (...) we W., poprzez trzykrotną odmowę zakwalifikowania powoda do nauczania w Szkole Policealnej prowadzonej w ramach Centrum (...) przy (...) we W.. Orzekając w niniejszej sprawie, Sąd oparł się o dowody z dokumentów- akt osobopoznawczych powoda A i B, dokumentów rekrutacyjnych, wniosków powoda o zatrudnienie w (...), przesłuchania świadka J. J. i stron. Dowody te nie były przez żadna ze stron kwestionowane. Istota sporu sprowadzała się do oceny prawnej działania strony pozwanej, odmawiającego trzykrotnie przyjęcia powoda do nauczania w Szkole Policealnej przy (...) we W.. Podstawy prawnej żądania pozwu, dotyczącego ochrony dóbr osobistych należy poszukiwać w art. 23, 24 i 448 k.c. Zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Art. 24 k.c. określa z kolei środki ochrony dóbr osobistych, wskazując że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie --- STRONA 5 --- odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, a na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W zakresie żądania zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych cytowany art. 24 k.c. odsyła więc do przepisów o czynach niedozwolonych, w szczególności do art. 448 k.c., w myśl którego w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, m.in. odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Jak wynika z cytowanych przepisów, osoba domagająca się ochrony naruszonych dóbr osobistych ma obowiązek udowodnić po pierwsze, że przeciwnik procesowy dopuścił się działań naruszających dobra osobiste, a po drugie – że działania te były zawinione. Na pozwanym spoczywa natomiast dowód braku bezprawności działań powodujących naruszenie dóbr osobistych – powód korzysta tu z istotnego ułatwienia dowodowego, jakim jest przerzucenie na przeciwnika ciężaru udowodnienia braku bezprawności jego działań. Bezspornym było, że powodowi trzykrotnie odmówiono zakwalifikowania do nauczania w Szkole Policealnej w zawodzie technik (...), w latach 2006/2007, 2007/2008, 2010/2011. W ocenie Sądu, wątpliwe jest, czy prawo do nauki zawodu mieści się w pojęciu godności osobistej człowieka, jak wskazywał to powód w pozwie. Abstrahując jednak od tego zagadnienia, należy stwierdzić, że pozwany Skarb Państwa wykazał, iż kwestionowane przez powoda działania funkcjonariuszy (...) we W. nie miały cechy bezprawności. Prawo skazanych osadzonych w jednostkach penitencjarnych do pobierania nauki w szkołach regulują przepisy kodeksu karnego wykonawczego oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 lutego 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu prowadzenia nauczania w zakładach karnych (Dz.U. Nr 37, poz. 337). W myśl art. 130 § 1 k.k.w. w zakładach karnych prowadzi się nauczanie obowiązkowe w zakresie szkoły podstawowej i gimnazjum, a także umożliwia się nauczanie w zakresie ponadpodstawowym (ponadgimnazjalnym) i na kursach zawodowych. Zgodnie z § 3 pierwszeństwo w uzyskaniu możliwości objęcia nauczaniem w szkole ponadpodstawowej (ponadgimnazjalnej) i na kursach zawodowych mają skazani, którzy nie mają wyuczonego zawodu albo po odbyciu kary nie będą mogli go wykonywać, a także nie ukończyli 21 roku życia. Szczegółowe zasady kwalifikowania skazanych do nauczania wskazuje powołane wyżej rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. W § 12 rozporządzenie stanowi, że do nauczania kwalifikuje się obligatoryjnie – osadzonych, którzy nie ukończyli 18 roku życia, zobowiązanych do realizacji obowiązku szkolnego i obowiązku nauki na podstawie ustawy o systemie oświaty; na wniosek działu penitencjarnego zakładu – osadzonych, którym w indywidualnym programie oddziaływania określono potrzebę nauczania; osadzonych, którzy wystąpili z prośbą o podjęcie nauki lub jej kontynuację w określonym typie szkoły. Zgodnie z § 19 rozporządzenia przyjmowanie osadzonych do szkół prowadzonych przy zakładach następuje na podstawie wyników postępowania rekrutacyjnego. Prowadzi je komisja rekrutacyjna, w skład której wchodzą przedstawiciele szkoły oraz działu penitencjarnego zakładu; jej skład określa dyrektor szkoły w porozumieniu z dyrektorem zakładu. Z § 21 rozporządzenia wynika, że jeżeli liczba zgłoszeń osadzonych do nauki przekracza liczbę miejsc w szkole, komisja rekrutacyjna ustala pierwszeństwo w przyjęciu do szkoły, kierując się przepisami Kodeksu karnego wykonawczego, określającymi pierwszeństwo w uzyskaniu możliwości objęcia nauczaniem. Pierwszeństwo w przyjmowaniu do szkoły mają ponadto osadzeni odbywający karę pozbawienia wolności w systemie programowanego oddziaływania, którym w indywidualnym programie oddziaływania określono potrzebę nauczania, oraz osadzeni, którym pozostaje do końca kary okres krótszy lub równy okresowi nauki w szkole. Działania strony pozwanej w ramach postępowania rekrutacyjnego do Szkoły Policealnej przy (...) we W. były prowadzone zgodnie z cytowanymi przepisami. Postępowanie rekrutacyjne prowadziła komisja rekrutacyjna, stosując – jak wynika z zeznań świadka J. J. oraz z informacji (...) dotyczącej wyników rekrutacji – jasno określone kryteria pierwszeństwa w uzyskaniu możliwości objęcia nauczaniem. Wg kryteriów przyjętych przez komisję rekrutacyjną pierwszeństwo w zatrudnieniu mieli osadzeni, którym do końca kary pozostawał okres 2 lat, tj. nie dłuższy niż okres nauki w szkole, a następnie kwalifikowani byli osadzeni wg długości okresów, jakie pozostawały im do końca --- STRONA 6 --- odbywania kar. Kryteria te były zatem zgodne z wytycznymi określonymi w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad i trybu prowadzenia nauczania w (...). Trzeba również zwrócić uwagę, że powód nie był jedyną osobą niezakwalifikowaną do nauczania z braku dostatecznej liczby miejsc. Odmowa przyjęcia na I semestr nauki dotyczyła większej liczby osadzonych, natomiast pośród osób zakwalifikowanych do nauki w Szkole Policealnej nie było nikogo z karą dożywotniego pozbawienia wolności, jaką odbywa P. K.. Niezakwalifikowanie powoda do nauczania miało oparcie w obowiązujących przepisach, nie stanowiło przy tym represji wymierzonej w powoda. Na marginesie wypada jeszcze dodać, że nauka w Szkole Policealnej o kierunku technik (...) nie jest jedyną możliwością uzyskania przez P. K. zawodu. Jeżeli powodowi zależy na zdobyciu kwalifikacji zawodowych podczas odbywania kary pozbawienia wolności, a ponadto, jak wynika z jego zeznań, zostało mu to zalecone w ramach indywidualnego systemu oddziaływania, ma możliwość ubiegania się o nauczanie w szkole zawodowej, w czym nie przeszkadza zdobyte przed osadzeniem w (...) średnie wykształcenie ogólne. Szkoły zawodowe kształcące w różnych zawodach również skazanych o grupie klasyfikacyjnej (...) funkcjonują przy wielu (...), a ich dostępność jest być może większa niż szkoły policealnej. Jak wynika z powyższych rozważań, Skarb Państwa – (...) wykazał, że jego działania związane z procedurą kwalifikowania skazanych do nauczania, w ramach której powód nie został przyjęty do Szkoły Policealnej, były prowadzone zgodnie z prawem. Wobec braku przesłanki bezprawności działań strony pozwanej nie można przyznać powodowi ochrony z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Z przedstawionych względów Sąd w punkcie I sentencji wyroku oddalił powództwo P. K. o zapłatę zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych. Sąd oddalił wniosek powoda, zgłoszony w piśmie procesowym z 31.08.2010 r. (k.102), a więc o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego o wykładnię powołanych w tym piśmie aktów prawnych i zbadanie ich zgodności z Konstytucją, jak również zgodności z ustawą zasadniczą decyzji podejmowanych przez komisję rekrutacyjną strony pozwanej, przyjmując za słuszną argumentację zawartą w piśmie strony pozwanej z dnia 22.10.2010 r. (k. 126-130). Sąd pominął ponadto wniosek powoda o dołączenie akt osobopoznawczych z okresu 2006-2010 r, bowiem dokumenty zgromadzone w postępowaniu dowodowym były wystarczające do rozstrzygnięcia. Również niezasadny był wniosek powoda o zwrócenie się do (...) w S. o nadesłanie informacji czy przebywał tam skazany na dożywocie, który został przyjęty do spornej szkoły, albowiem z pisma (...) we W. jasno wynika, i zostało to potwierdzone zeznaniami świadka- dyrektora Centrum (...) przy (...) we W. J. J., że w latach, w których powód ubiegał się o nauczanie, osoby takowej nie było. Orzeczenie o kosztach zawarte w punkcie II sentencji wyroku Sąd wydał na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., w myśl którego strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Zgodnie z art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398, z późn. zmianami) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Koszty procesu poniesione przez stronę pozwaną w niniejszej sprawie sprowadzały się do kosztów zastępstwa procesowego należnych (...), które w oparciu o art. 99 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z poźn. zm.) wynoszą 3.600 zł. Z/ 1) odnotować, 2) odpis doręczyć powodowi przez dyrektora (...), 3) --- STRONA 7 --- kal. 14 dni W., dnia 13.06.2011 r.