Wyrok I C 507/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 23 lipca 2020 roku Sąd Okręgowy w Ostrołęce Wydz

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt I C 507/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 23 lipca 2020 roku Sąd Okręgowy w Ostrołęce Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Tomasz Deptuła Protokolant: st. sekr. sąd. Marta Domurad po rozpoznaniu 14 lipca 2020 r. w O. na rozprawie sprawy z powództwa G. R. przeciwko Towarzystwu (...) SA z siedzibą w W. o zapłatę orzeka : I. zasądza od pozwanego Towarzystwa (...) SA z siedzibą w W. na rzecz powoda G. R.: 1. 49.250,00 (czterdzieści dziewięć tysięcy dwieście pięćdziesiąt) złotych zadośćuczynienia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 23 lutego 2016 r., do dnia zapłaty; 2. rentę z tytułu zwiększonych potrzeb w kwocie 107,50 zł (sto siedem złotych pięćdziesiąt groszy) miesięcznie, począwszy od 1 marca 2020 r., płatną do 10-go dnia każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami za opóźnienie do dnia zapłaty w razie opóźnienia terminowi płatności którejkolwiek z kwot; 3. 3.890,00 (trzy tysiące osiemset dziewięćdziesiąt) złotych skapitalizowanej renty z tytułu zwiększonych potrzeb z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 28 marca 2020 r., do dnia zapłaty; II. oddala powództwo w pozostałym zakresie; III. obciąża pozwane Towarzystwo (...) SA z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Ostrołęce kwotą 4.991,14 zł (cztery tysiące dziewięćset dziewięćdziesiąt jeden złotych czternaście groszy) tytułem zwrotu części poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa kosztów sądowych od uwzględnionej części powództwa; IV. nakazuje ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Ostrołęce z roszenia zasądzonego na rzecz powoda G. R. w pkt. I . 1 . wyroku 11.498,29 zł (jedenaście tysięcy czterysta dziewięćdziesiąt osiem złotych dwadzieścia dziewięć groszy) tytułem zwrotu części wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa od nie uwzględnionej części powództwa; --- STRONA 2 --- V. w pozostałej części kosztami sądowymi od nie uwzględnionej części powództwa poniesionymi tymczasowo przez Skarb Państwa – Sąd Okręgowy w Ostrołęce obciąża Skarb Państwa; VI. zasądza od powoda G. R. na rzecz pozwanego Towarzystwa (...) SA z siedzibą w W. 2.797,58 zł (dwa tysiące siedemset dziewięćdziesiąt siedem złotych pięćdziesiąt osiem groszy) tytułem częściowego zwrotu kosztów procesu. Na oryginale właściwy podpis. Na skutek apelacji obu stron Sąd Apelacyjny w Białymstoku w sprawie sygn. akt I ACa 519/20 wyrokiem z dnia 2 grudnia 2020r. I. zmienia zaskarżony wyrok: a) w punkcie I ppkt 1 o tyle, że w miejsce kwoty 49.250 złotych zasądza 74.250 (siedemdziesiąt cztery tysiące dwieście pięćdziesiąt) złotych; b) w punkcie II w ten sposób, że zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 469,50 (czterysta sześćdziesiąt dziewięć 50/100) złotych miesięcznie, płatną do 10-ego dnia każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie opóźnienia płatności którejkolwiek z rat i oddala powództwo w pozostałej części; c) w punkcie IV o tyle, że odstępuje od obciążania powoda nieuiszczonymi kosztami sądowymi; II. oddala apelację powoda w pozostałej części i apelację pozwanego w całości; III. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 6.318 (sześć tysięcy trzysta osiemnaście) złotych tytułem zwrotu części kosztów procesu instancji odwoławczej. Sygn. akt I C 507/17 UZASADNIENIE WYROKU wydanego 23 lipca 2020 r. przez Sąd Okręgowy w Ostrołęce w sprawie: z powództwa G. R. przeciwko Towarzystwu (...) S.A. z siedzibą w W. o zapłatę Data wniesienia pozwu – 29 maja 2017 r. (data nadania). Roszczenie . --- STRONA 3 --- Wskazana podstawa faktyczna – G. R. swoje roszczenia wywodził z zaistniałego 29 listopada 2015 r. wypadku komunikacyjnego, w którym został poszkodowany. Powód doznał ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, gdy pojazd marki V. (...), którym podróżował, jako pasażer, kierowany przez jego znajomego R. B., podczas manewru skrętu w lewo zjechał na przeciwległy pas ruchu, doprowadzając do zderzenia z prawidłowo jadącym z naprzeciwka ciągnikiem siodłowym marki V. (...) z naczepą S.. W chwili zdarzenia odpowiedzialność cywilna sprawcy wypadku objęta była, zgodnie z polisą ubezpieczeniową nr (...), zakresem ochrony świadczonej przez pozwane Towarzystwo. W pozwie (k. 3) powód sformułował żądanie zapłaty od pozwanego Towarzystwa (...) S.A. z siedzibą w W. kwoty 76.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wraz z odsetkami za opóźnienie liczonymi od 23 lutego 2016 r. do dnia zapłaty. Sprecyzował, że kwota ta uwzględnia 50% przyczynienia się poszkodowanego do zdarzenia. Roszczenie w ww. wymiarze powód popierał przez blisko 3 lata trwania procesu. Rozszerzenia powództwa dokonał w piśmie procesowym wniesionym 9 marca 2020 r. (k. 526), żądając zasądzenia od pozwanego: • 250.000 zł tytułem zadośćuczynienia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 23 lutego 2016 r. do dnia zapłaty, • 1.350 zł tytułem zwrotu kosztów opieki osoby trzeciej z odsetkami ustawowymi od dnia rozszerzenia powództwa, tj. 5 marca 2020 r., • 940 zł tytułem miesięcznej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, począwszy od 1 marca 2020 r., płatnej do 10. każdego miesiąca, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie opóźnienia terminowi płatności, • 27.744 zł tytułem skapitalizowanej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy za okres od 1 marca 2017 r. do 29 lutego 2020 r., z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia rozszerzenia powództwa, tj. 5 marca 2020 r., • 825 zł tytułem miesięcznej renty z tytułu zwiększonych potrzeb, począwszy od 1 marca 2020 r., płatnej do 10. każdego miesiąca, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie opóźnienia terminowi płatności, • 29.700 zł tytułem skapitalizowanej renty z tytułu zwiększonych potrzeb za okres od 1 marca 2017 r. do 29 lutego 2020 r., z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia rozszerzenia powództwa, tj. 5 marca 2020 r. Stanowisko pozwanego . Pozwane Towarzystwo (...) S.A. z siedzibą w W. konsekwentnie wnosiło o oddalenie powództwa w całości (k. 97, 547, 586). Argumentowało, że nie ma sporu co do tego, że przyznało na rzecz powoda zadośćuczynienie (przyjmując tym samym swoją odpowiedzialność za skutki zdarzenia co do zasady) w kwocie 15.000 zł, pomniejszając je jednakże o 95% z racji dominującego przyczynienia się powoda do powstania szkody i zwiększenia jej rozmiarów – poprzez świadome podróżowanie z nietrzeźwym kierowcą oraz bez zapiętych pasów bezpieczeństwa. Po rozszerzeniu powództwa, pozwany podnosił, że żądana przez powoda kwota bazowa zadośćuczynienia (500.000 zł) jest rażąco zawyżona, zaś pozostałe roszczenia nie zostały wykazane, zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Koszty procesu . Strony żądały wzajemnie ich zasądzenia. Przypozwanie. Na wniosek pozwanego, Sąd na podstawie art. 84 k.p.c. postanowił zawiadomić o toczącym się procesie sprawcę wypadku R. B. i wezwać go do wzięcia udziału w sprawie. Jednakże doręczenie korespondencji ww. okazało się nieskuteczne, także na drugi z adresów ustalony przez komornika sądowego. W konsekwencji R. B. nie zgłosił swego przystąpienia do strony pozwanej w charakterze interwenienta ubocznego. Fakty uznane przez Sąd Okręgowy w Ostrołęce za udowodnione . --- STRONA 4 --- Dzień przed zdarzeniem, 28 listopada 2015 r. powód w towarzystwie (...) (z którym razem pracowali) i kilku innych osób spożywali alkohol na posesji należącej do T. S. (szwagra R. B.) w D., gm. P.. Libacja trwała do późnych godzin nocnych, wszyscy jej uczestnicy wypili znaczne ilości alkoholu. Następnego dnia rano (29 listopada 2015 r.), G. R. zadzwonił do R. B. i poprosił, żeby ten podwiózł go spod sklepu w K. do domu. Mężczyzna, pożyczonym od szwagra samochodem, podjechał pod sklep i zabrał nietrzeźwego powoda. Około 11:30 w K., na skrzyżowaniu dróg: krajowej nr 544 (relacji P. – O.) z drogą relacji K. – D., doszło do zderzenia pojazdu, którym podróżowali, z ciągnikiem siodłowym marki V. (...) o nr rej. (...) z podpiętą naczepą marki S. o nr. rej. (...). Kierujący samochodem V. (...) o nr rej. (...), R. B., wykonując manewr skrętu w lewo, na prostym odcinku drogi, w terenie zabudowanym, nie udzielił pierwszeństwa przejazdu, zajeżdżając drogę prawidłowo jadącemu z przeciwnego kierunku J. S.. W wyniku wypadku, powód G. R., podróżujący jako pasażer na przednim fotelu V. (...), z niezapięty pasami bezpieczeństwa, doznał ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, uderzając o elementy wyposażenia kabiny. Wyrokiem z 22 września 2016 r., sygn. akt II K 347/16, Sąd Rejonowy w Przasnyszu uznał R. B. winnym popełnienia czynu z art. 177 § 1 k.k. w zw. z art. 178 § 1 k.k., wymierzając mu karę 10 miesięcy ograniczenia wolności, polegającej na wykonaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym, a także orzekając zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 8 lat. W chwili zdarzenia skazany miał 2,44‰ alkoholu etylowego we krwi. Sąd Rejonowy zasądził nadto na rzecz poszkodowanego G. R. nawiązkę w wysokości 10.000 zł. Pojazd należący do T. S., którym kierował w dacie wypadku R. B., był objęty ochroną ubezpieczeniową z tytułu odpowiedzialności cywilnej w pozwanym Towarzystwie (polisa (...)). Bezpośrednio po wypadku powód został przewieziony do SP (...) Szpitala im. dra W. O. w P., gdzie rozpoznano u niego: uraz głowy w postaci złamania prawej kości jarzmowej, zatoki szczękowej z wgłobieniem odłamów do światła zatoki i wieloodłamowym złamaniem żuchwy oraz w postaci ogniskowego urazu mózgu z ogniskami krwotocznymi w płacie czołowym prawym, skroniowym prawym, lewym wzgórzu i obecnością krwi w komorach bocznych mózgu, a także złamanie przekrętarzowe prawej kości udowej i uraz klatki piersiowej ze złamaniem trzonu kręgu L1 bez przemieszczenia oraz żebra I po stronie lewej. Powoda przyjęto początkowo do Oddziału Chirurgicznego, jednakże z uwagi na narastającą niewydolność oddechową spowodowaną zaburzeniami świadomości, krwawieniem do gardła i narastającym obrzękiem okolicy krtani, jeszcze tego samego dnia przeniesiono go do Oddziału Intensywnej Terapii. Z uwagi na ciężki stan zastosowano śpiączkę farmakologiczną, respiratoroterapię i przetaczano krew, konsultowano również specjalistycznie. Złamanie kości udowej leczono na wyciągu nadkłykciowym, pozostałe obrażenia zachowawczo. 1 grudnia 2015 r. pacjent został przekazany do Oddziału Anestezjologii i Intensywnej Terapii Szpitala w M.. W trakcie leczenia wykonano tracheostomię i odłączono respirator. Powód został wybudzony ze śpiączki 5 grudnia 2015 r., jednak kontakt z nim był znacznie utrudniony. Wymagał nebulizacji z powodu zasychającej wydzieliny. Złamanie kości udowej leczono operacyjnie, drogą repozycji zamkniętej złamania ze stabilizacją gwoździem krętarzowym. 14 grudnia 2015 r. powód trafił do Kliniki (...) czaszkowo-szczękowo- twarzowej Szpitala (...) w W. w celu repozycji wieloodłamowych złamań kości twarzoczaszki. 16 grudnia 2015 r. przeszedł leczenie operacyjne: rozklinowano nieprawidłowe częściowo zrośnięte odłamy trzonu I gałęzi żuchwy, wewnętrznie usunięto ząb 31 i założono szyny nazębne, po ustawieniu odłamów kości w prawidłowej pozycji rozpięto wyciąg międzyczaszkowy sztywny, uzyskując zgryz otwarty w odcinku przednim oraz zewnątrzustnie usunięto kawałek szkła okolicy policzka prawego. Po ustabilizowaniu stanu powoda, 17 grudnia 2015 r. przetransportowano go ponownie do Oddziału Intensywnej Terapii Szpitala w P.. Następnego dnia (18 grudnia 2015 r.) przeniesiony został on do Oddziału (...) tego Szpitala. Ostatecznie 28 grudnia 2015 r. powód został wypisany do domu, z zaleceniami kontynuowania leczenia w poradni ortopedycznej oraz chirurgii szczękowej, wdrożenia lekkostrawnej diety, kuracji farmakologicznej oraz oszczędzającego trybu życia. Od momentu wypadku powód pozostaje pod stałą opieką lekarską (ortopedyczną, neurologiczną i psychiatryczną, finansowaną przez NFZ). Do poradni zdrowia psychicznego zgłosił się pierwszy raz 17 marca 2016 r. Postawiono wówczas rozpoznanie: „organiczne zaburzenia urojeniowe F06.2 choroba zasadnicza zespół zależności alkoholowej F10”. Później dodano także: „organiczne zaburzenie afektu". Wśród objawów opisywano drażliwość, dysforię, przygnębienie, podejrzliwość i nastawienie ksobne w stosunku do członków rodziny, omamy wzrokowe i prawdopodobnie też słuchowe. Z kolei do poradni ortopedycznej powód zgłosił się 11 stycznia 2016 r. Leczenie kontynuował do 10 listopada 2017 r. Ponadto powód regularnie korzysta z pomocy poradni rodzinnej, podczas wizyt rozpoznawano u niego: skargi na bóle głowy, bóle kończyny dolnej prawej, cerebrastenię pourazową oraz nadciśnienie tętnicze. Orzeczeniem (...) do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 3 lutego 2016 r. powód został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, rok później – o umiarkowany stopniu (na czas określony do 31 grudnia 2021 r.). --- STRONA 5 --- G. R. w dacie zdarzenia miał 49 lat. Był zdrowy fizycznie, nie leczył się specjalistycznie. Ukończył jedynie szkołę podstawową. Pracował dorywczo jako pomocnik budowlany, zajmował się ociepleniami budynków, kryciem dachów. Powód nadużywał alkoholu, wchodził też w konflikty z prawem (w sumie spędził w zakładach karnych 12 lat, ostatni raz wyszedł na wolność w 2012 r.). Powód ok. 10 lat wcześniej rozwiódł się z żoną, miał trzech synów, którzy pozostali przy matce. Sam mieszkał w D., w jednym domu z matką i niepełnosprawnym bratem. Obecnie powód ma 54 lata. W związku z wypadkiem doznał stałego uszczerbku na zdrowiu w wysokości 100%. Bezpośrednie następstwa zdarzenia występujące u niego, to: organiczne zaburzenia urojeniowe z cechami zaburzenia otępiennego pourazowego, stan po złamaniu prawej kości udowej z ograniczeniem ruchomości w prawym stawie biodrowym, stan po złamaniu kręgu lędźwiowego L1 (bez odchyleń od normy w badaniu klinicznym kręgosłupa), stan po złamaniu żebra I po stronie lewej (bez odchyleń od normy w badaniu klinicznym), stan po złamaniu kości prawej kości jarzmowej, zatoki szczękowej z wgłobieniem odłamów do światła zatok z niewielką asymetrią twarzy spowodowaną wgłobieniem kości jarzmowej (bez deficytów i dysfunkcji z tego powodu), stan po złamaniu wieloodłamowym żuchwy ze skargami na drętwienie w tej okolicy oraz zgryzem otwartym (szpara niedogryzowa wielkości około 0,5 cm), stan po utracie zęba 31 (lewa dolna jedynka – siekacz). Powód uskarża się na stały ból prawej nogi, zawroty głowy, ma problemy z gryzieniem posiłków. Przyjmuje leki przeciwbólowe, neurologiczne i psychiatryczne. Po wypadku stał się bardziej nerwowy, nadpobudliwy, kłótliwy, popadł w konflikt z rodziną. Zdarzają mu się wybuchy paniki, omamy wzrokowo- słuchowe. Powód nie jest zdolny do wykonywania dotychczasowej, fizycznej pracy (m.in. nie może nosić cięższych rzeczy, poruszać się po rusztowaniach). Od lutego 2016 r. do lutego 2017 r. legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obecnie posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności (na czas określony do 31 grudnia 2021 r.). Otrzymuje zasiłek stały z (...) w wysokości 601 zł. Nie wnioskował o przyznanie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Powód nadal mieszka na jednej posesji z matką i bratem, ale z uwagi na generowane konflikty zajmuje budynek gospodarczy, tzw. kuchnię letnią, bez bieżącej wody i toalety. Jest samodzielny w zakresie codziennych czynności samoobsługowych. Gdy musi wyjść poza posesję (po zakupy, do urzędów, do lekarza), korzysta z pomocy znajomej, W. B.. Utrzymuje kontakt z dwoma dorosłymi synami (trzeci zmarł), którzy odwiedzają go raz-dwa razy w miesiącu. Pismem z 30 stycznia 2016 r., działające w imieniu powoda (...) S.A. z siedzibą w L., zgłosiło szkodę stronie pozwanej, wnioskując o wszczęcie postępowania likwidacyjnego i wypłatę: 600.000 zł tytułem zadośćuczynienia w związku z uszkodzeniem ciała oraz wywołanym rozstrojem zdrowia, 6.300 zł tytułem zwrotu kosztów opieki osób trzecich i poniesionych wydatków, 3.150 zł tytułem zwrotu kosztów stosowania diety, 600 zł tytułem miesięcznej renty z tytułu zwiększonych potrzeb. Decyzją z 22 lutego 2016 r. pozwany ustalił tytułem skutków wypadku następujące świadczenia: zadośćuczynienie za obrażenia ciała i doznaną krzywdę w wysokości 15.000 zł, koszty dojazdów 80 zł, koszty opieki osób trzecich 420 zł, pomniejszając wypłatę o 95% przyjętego stopnia przyczynienia się powoda do szkody. Tym samym w toku postępowania likwidacyjnego powód otrzymał faktycznie kwotę 775 zł. Dowody, na jakich oparł się Sąd Okręgowy . Dowody wskazane przez strony, objęte postanowieniami dowodowymi wydanymi na kolejnych terminach rozprawy: • 11 stycznia 2018 r. (k. 169-175) – na skutek wniosku powoda: dokumenty załączone do pozwu (k. 10, 14-73), na okoliczność stanu zdrowia powoda, doznanych w wypadku uszkodzeń ciała, skazania za sprawstwo wypadku, treści pisemnego "oświadczenia", orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wyglądu powoda; dowód z zeznań świadków – E. R., W. R. (k. 172-174) oraz Z. R. (k. 211), na okoliczność stanu zdrowia powoda przed wypadkiem, długości i przebiegu leczenia oraz rehabilitacji powoda, skutków wypadku, opieki nad powodem, wpływu wypadku na relacje powoda z rodziną; na skutek wniosku pozwanego: dokumenty załączone do odpowiedzi na pozew (k. 113-118), na okoliczność przebiegu postępowania likwidacyjnego; wskutek wniosku obydwu stron: w całości akta szkody prowadzonej przez pozwanego, załączone w formie wydruku z płyty CD (k. 119); • 27 lutego 2018 (k. 222-225) – na skutek wniosku pozwanego: dokumenty z akt sprawy sygn. II K 347/16 SR w Przasnyszu (k. 16-18, 91-92, 73-87), a także z urzędu (k. 165-166), na okoliczność przebiegu postępowania w sprawie i treści wydanego w niej wyroku; z wniosku pozwanego: dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu rekonstrukcji wypadków (k. 332-344), na --- STRONA 6 --- okoliczność: czy pasy bezpieczeństwa w miejscu, które w chwili wypadku zajmował powód noszą ślady użycia, czy w chwili wypadku powód poruszał się w zapiętych pasach bezpieczeństwa, czy niezapięcie pasów bezpieczeństwa miało wpływ na zakres obrażeń ciała powoda, a jeżeli tak, to które obrażenia byłyby lżejsze, a które by nie wystąpiły, gdyby powód poruszał się w zapiętych pasach bezpieczeństwa; z wniosku stron: dowód z opinii (...) (...)- (...) w O., (k. 406-423, 446-451), na okoliczności wskazane w pkt 6. i 7 pozwu oraz 9.c, 10. i 11 odpowiedzi na pozew; • 14 lipca 2020 r. (k. 583-586) – dowód z zeznań powoda w charakterze strony (k. 584-586), na okoliczność przebiegu zdarzenia z 29 listopada 2015 r., jego następstw, aktualnego stanu zdrowia powoda, jego sytuacji osobistej i krzywdy, jaką powód odczuwa wskutek wskazanego zdarzenia. Powyższe ustalenia faktyczne Sąd poczynił na podstawie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i po jego kompleksowej analizie. W przedstawionej wersji były to ustalenia niewątpliwe i w gruncie rzeczy niemalże niesporne między stronami. Dokonując tych ustaleń, Sąd oparł się o wskazane powyżej konkretnie przywołane dowody: zwłaszcza obszerną dokumentację lekarską, opinie (główną i uzupełniającą) specjalistów Katedry Medycyny Sądowej (...) (...)- (...) w O., a także o zeznania zawnioskowanych przez powoda świadków (E. R., W. R. oraz Z. R.) i częściowo jego samego w charakterze strony. Zeznania owych świadków Sąd uznał za spójne, logiczne i znajdujące oparcie w pozostałym materiale dowodowym. Bardziej problematyczną pozostawała natomiast ocena zeznań powoda. Dokonując jej, Sąd miał na względzie fakt, że wskutek zdarzenia powód doznał organicznego uszkodzenia mózgu, który rzutuje w sposób istotny na jego funkcjonowanie, czyniąc tym samym i walor jego zeznań za dość ograniczony. Nie ulegało natomiast wątpliwości, że przedłożone do sprawy dowody z dokumentów urzędowych zostały sporządzone przez uprawnione osoby, w granicach ich kompetencji, a zatem były w pełni wiarygodne. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły także niekwestionowane dokumenty prywatne, których prawdziwość nie budziła wątpliwości. Za w pełni wiarygodną Sąd uznał także dokumentację lekarską złożoną do akt sprawy: historię choroby, wyniki badań, karty informacyjne pobytu w szpitalu, sporządzone przez uprawnione organy w granicach ich kompetencji. Dokumenty te posłużyły do ustalenia przebiegu leczenia powoda i stanowiły podstawę do wydania specjalistycznej opinii przez specjalistów z Katedry Medycyny Sądowej (...) (...)- (...) w O.. Sąd z inicjatywy dowodowej stron zlecił sporządzenie pisemnej opinii w sprawie specjalistom z zakresu medycyny sądowej, ortopedii i traumatologii narządu ruchu, neurologii, stomatologii chirurgii szczękowej, psychiatrii oraz rekonstrukcji wypadków drogowych. Z przedłożonej opinii (k. 406-423) wynikało, że w związku z przebytym wypadkiem stały uszczerbek na zdrowiu powoda wynosi obecnie 100%, uwzględniając: organiczne zaburzenie urojeniowe z cechami zaburzenia otępiennego pourazowego per analogiam do pkt 9b – 70%, stan po złamaniu prawej kości udowej z ograniczeniem ruchomości w prawym stawie biodrowym wg pkt 147 b – 15%, stan po złamaniu wieloodłamowym żuchwy ze skargami na drętwienie w tej okolicy oraz zgryzem otwartym wg pkt 24 b – 10%, utratę zęba 31 (siekacza) wg pkt 21 a – l %, stan po złamaniu kości prawej kości jarzmowej, zatoki szczękowej z wgłobieniem odłamów do światła zatok z niewielką asymetrią twarzy spowodowaną wgłobieniem kości jarzmowej per analogiam do pkt 19 a (z uwagi na asymetrię twarzy) – 4%, stan po złamaniu żebra I po stronie lewej bez odchyleń w badaniu klinicznym – 0%, stan po złamaniu kręgu lędźwiowego L1 bez odchyleń w badaniu klinicznym – 0%. Specjaliści stwierdzili, że z uwagi na czas, jaki upłynął od zdarzenia (4 lata), aktualny wiek powoda oraz charakter obrażeń, przyjąć należy, że ich leczenie zostało zakończone i nie należy się spodziewać istotnej zmiany w stanie zdrowia powoda związanej jedynie z następstwami wypadku. Ewentualne dalsze pogorszenie stanu zdrowia będzie zależne od czynników zewnętrznych (inne urazy, tryb życia) lub wewnętrznych (upływający wiek). W toku badania sądowo-lekarskiego stwierdzono także u powoda drobne blizny na twarzy, widoczne przy wnikliwej obserwacji, jak również prawidłowo wygojoną blizną po operacji uda, nie powodujące jednak żadnych zmian czynnościowych. Sporządzona opinia nie pozostawia wątpliwości, że najpoważniejszym dla powoda następstwem wypadku jest efekt urazu mózgu (w postaci organicznych zaburzeń urojeniowych z cechami zaburzenia otępiennego pourazowego). Jego objawem są urojenia, złudzenia wzrokowe i towarzysząca im urojeniowa interpretacja faktów. Stopniowo w przebiegu ww. zaburzenia coraz bardziej widoczne są objawy otępienia, tj. osłabienie pamięci, upośledzenie kontroli emocji, a przede wszystkim osłabienie mechanizmów motywujących do aktywności życiowej. W dawnym nazewnictwie określano zespół takich objawów jako „apatyczno-abuliczny”, spowodowany uszkodzeniem w przednich płatach czołowych mózgowia, co z kolei jest adekwatne z wynikami badań tomografii komputerowej głowy wykonywanymi u powoda po urazie, w których opisywano obecność ognisk krwotocznych w tej lokalizacji. Występujące u powoda zaburzenie jest spowodowane nieodwracalnym uszkodzeniem OUN i nie rokuje poprawy. Mężczyzna wymaga stałego nadzorowania, motywowania do podstawowych czynności. Ze względu na upośledzenie funkcji poznawczych, w --- STRONA 7 --- ocenie specjalistów, spełnia on kryteria osoby całkowicie niezdolnej do pracy. Jakkolwiek cechy otępienia nie są nasilone w stopniu, który spowodowałby niezdolność do samodzielnej egzystencji. Ze względu na okresową drażliwość, postępujące zaburzenia pamięci, powód wymagał, wymaga i będzie wymagał pomocy psychiatrycznej. Specjaliści zaznaczyli także, że w okresie przed urazem u mężczyzny prawdopodobnie występowały cechy osobowości nieprawidłowej (wczesna i wielokrotna karalność oraz uzyskanie jedynie podstawowego wykształcenia, pomimo braku cech upośledzenia umysłowego, nadużywanie alkoholu). Podejrzenie tych zaburzeń nie ma jednak wpływu na ocenę "pourazowego" stanu zdrowia psychicznego powoda, będącego następstwem urazu mózgu. Z opinii wynika, że następstwem złamania przez prawej kości udowej jest przede wszystkim upośledzenie ruchomości w stawie biodrowym i wynikające z tego zaburzenie chodzenia. Stan ten uniemożliwia powodowi, niezależnie od następstw urazu mózgu, wykonywanie średnio-ciężkich prac fizycznych, a także wymagających chodzenia lub długotrwałego stania. W przypadku tego złamania, z uwagi na przebyty uraz oraz trwałe i nieodwracalne uszkodzenie struktur anatomicznych, a co za tym idzie także zaburzenie wzorców ruchowych, u powoda istnieje wyższa podatność na urazy tej okolicy oraz podwyższone ryzyko przyspieszonego postępu naturalnych dla wieku i zużycia tkanek zmian zwyrodnieniowych. Jeśli chodzi o zmiany w zakresie kości twarzy podstawowym problemem jest następstwo złamania kości żuchwy w postaci otwartego zgryzu. Stan ten znacząco utrudnia, wręcz uniemożliwia odgryzanie pokarmów. W związku z tym powód powinien spożywać pokarmy płynne, papkowate lub porcjowane w małe kęsy. Specjaliści wskazali także, że powód w związku z przebytym wypadkiem i leczeniem wymagał opieki osób trzecich. W trakcie pobytów w szpitalu lub sanatorium opieka taka zapewniana jest przez personel placówki. Następnie, po wypisie ze szpitala, tj. od końca grudnia 2015 r. powód wymagał pomocy przy zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, tj. utrzymywaniu higieny osobistej, zmiany odzieży, jego samodzielne poruszanie po mieszkaniu było znacznie utrudnione. Na pomoc tę wystarczającym był czas średnio ok. 2 h dziennie, przez ok. 3 miesiące. Kolejno, wraz ze stopniowym wzrostem sprawności, przez ok. 3 miesiące powód w związku z gojeniem się złamań potrzebował pomocy średnio ok. 1 h na dobę. Po tym okresie, tj. w II połowie 2016 r. pomoc z tytułu gojenia się złamań nie była potrzebna. Specjaliści dodali, że z uwagi na złamania kości twarzy powód wymagał przez pierwszy miesiąc po wyjściu ze szpitala diety płynnej, potem stopniowo przez okres ok. 3 miesięcy przechodził przez półpłynną do normalnej. Zaznaczyli, że stosowanie diety płynnej lub półpłynnej nie powinno być związane z dodatkowymi kosztami, poza nakładem czasu niezbędnym na zmiksowanie potraw. Niezależnie do powyższego od wypisu ze szpitala do dnia dzisiejszego i w przyszłości powód wymagał, wymaga i będzie wymagał stałego nadzorowania, motywowania do podstawowych czynności, pomocy w zakupach, sprawach urzędowych. Dodatkowy zakres związany z tymi czynnościami wynosi średnio w ciągu dnia 0,5 h. Powyższa specjalistyczna opinia medyczna została przyjęta przez Sąd bez większych zastrzeżeń. Podobnie zresztą jak jej część odnosząca się do wpływu zapięcia (lub nie) pasów bezpieczeństwa na doznane przez powoda obrażenia, podzielająca wnioski płynące z poprzednio sporządzonej w sprawie opinii przez biegłego z zakresu rekonstrukcji wypadków (k. 332-343). Z obu wynikało, że dowody osobowe i rzeczowe z postępowania przygotowawczego, zgromadzone w aktach sprawy karnej oraz analiza uszkodzeń samochodu V. (...) i obrażeń ciała powoda wskazują, że w momencie zdarzenia jego pas bezpieczeństwa nie był zapięty. Charakter obrażeń poszkodowanego przy uwzględnieniu przebiegu zdarzenia i mechanizm działania pasów bezpieczeństwa, przemawiał za tym, że brak zapięcia pasów przez powoda miał wpływ na rozmiar urazów, jakich doznał. Specjaliści wskazali, że gdyby mężczyzna miał prawidłowo zapięte pasy istniałyby niewielkie szanse na całkowite uniknięcie trwałych następstw urazu głowy (złamań kości twarzy, a przede wszystkim urazu mózgu skutkującego powstaniem organicznego zaburzenia urojeniowego z cechami zaburzenia otępiennego pourazowego), złamania kości udowej prawej i kręgosłupa, jednakże duże szanse na to, aby zakres urazów był istotnie mniejszy (np. złamania kości twarzy nie wymagające leczenia operacyjnego, uraz mózgu skutkujący powstaniem mniej nasilonych zaburzeń organicznych). Obydwie opinie (zarówno specjalistów z Katedry Medycyny Sądowej (...) (...)- (...) w O., jak i biegłego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych J. G.) zostały sporządzone zgodnie ze zleceniem Sądu, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla poczynienia niezbędnych ustaleń faktycznych. Żadna ze stron nie zgłosiła (skutecznie) zastrzeżeń do ich treści i końcowych wniosków. Sąd uznał je za zupełne, spójne i weryfikowalne z uwagi na jasność zawartych w nich treści, a tym samym stanowiące miarodajny dowód w sprawie. Nie istniały wątpliwości co do wiedzy, fachowości i doświadczenia zawodowego specjalistów, co przekonuje, że zasadnym było poczynienie ustaleń na podstawie tych opinii. Nie sposób nie zaznaczyć, że rozszerzając powództwo w końcowym etapie sprawy o szereg nowych roszczeń odszkodowawczych, strona powodowa nie wystąpiła ze stosowną inicjatywą dowodową. Zawnioskowała jedynie dowód z zeznań powoda w charakterze strony oraz odwołała się do zeznań świadków (k. 531), którzy byli już w sprawie słuchani, jednakże koncentrując się na innych --- STRONA 8 --- kwestiach. Zgromadzony materiał dowodowy, przy wyczerpaniu inicjatywy dowodowej stron, obligował Sąd do zamknięcia rozprawy, do czego doszło po wysłuchaniu powoda i pozyskaniu uprzednio informacji z ZUS (k. 563) i GOPS (k. 561). Pozwalało to czynić ustalenia faktyczne co do rozszerzonego żądania, lecz z uwzględnieniem właściwości mocy dowodzenia tego materiału dowodowego, z którego te ustalenia wynikały. Czy jakimiś dowodom Sąd Okręgowy odmówił mocy dowodowej . Wskazane wyżej dowody – z opisanych względów – były wiarygodne. Gwoli ścisłości nadmienić należy, że Sąd pominął wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z zeznań R. B., albowiem pozwany pomimo wezwania (k. 175, 189) nie uiścił zaliczki na poczet kosztu doręczenia wezwania temu świadkowi. Sąd także wniosek pozwanego o zaliczenie, jako dowodu protokołu zeznań świadka A. Ż. z akt sprawy o sygn. II K 347/16 Sądu Rejonowego w Przasnyszu, jako naruszający zasadę bezpośredniości. Oddaleniu podlegał również wniosek dowodowy powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu pielęgniarstwa, jako zmierzający do przedłużania postępowania w konfrontacji do treści pisemnej, podstawowej i uzupełniającej opinii specjalistów Katedry Medycyny Sądowej (...) (...)- (...) w O. i stanowiska powoda sygnalizowanego w pozwie. Podstawa prawna wyroku . Zasada odpowiedzialności pozwanego za szkodę powstałą w wyniku przedmiotowego zdarzenia nie budziła w sprawie wątpliwości i nie wymagała przez to szerszego naświetlania. Wystarczy stwierdzić, że wynikała z przejścia odpowiedzialności za skutki cywilne czynu niedozwolonego sprawcy wypadku na zakład ubezpieczeń w związku z zawarciem z pozwanym Towarzystwem stosownej umowy obowiązkowego ubezpieczenia komunikacyjnego. Kodeksową podstawą prawną skierowania roszczeń do pozwanego zakładu ubezpieczeń były przepisy art. 805 § 1 i 2 pkt 1 k.c. i art. 822 k.c., z których wynika, że zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym przez ubezpieczonego sprawcę osobom trzecim. W okolicznościach sprawy odpowiedzialność kierującego pojazdem sprawcy wypadku, R. B., nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Wynikała zresztą z prawomocnego wyroku karnego Sądu Rejonowego w Przasnyszu z 22 września 2016 r., sygn. akt II K 347/16. Pojazd, który prowadził, objęty był w dacie zdarzenia ochroną ubezpieczeniową z tytułu odpowiedzialności cywilnej w Towarzystwie (...) S.A. z siedzibą w W.. Zaznaczyć przy tym należy, że strona pozwana już na etapie postępowania likwidacyjnego wypłaciła powodowi łączną kwotę 775 zł (zadośćuczynienie w wysokości 15.000 zł, koszty dojazdów 80 zł, koszty opieki osób trzecich 420 zł, pomniejszone o 95% przyjętego stopnia przyczynienia się powoda do szkody). Strony pozostawały natomiast w sporze, również w kontekście przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody, co do dalszej wysokości zadośćuczynienia, a ostatecznie także kwestii czy powód wykazał wysokość i zasadność ponoszenia kosztów opieki i pielęgnacji, renty z tytułu utraty zdolności do pracy i renty z tytułu zwiększonych potrzeb. Wyjściowo wskazać należy, że naprawienie szkody na osobie wyrządzonej czynem niedozwolonym obejmuje wszelkie w wynikłe z tego powodu koszty i może nastąpić w rozmaitych formach, przewidzianych w art. 444 k.c. i art. 445 k.c. Powód wystąpił pierwotnie w sprawie z jednym roszczeniem – zadośćuczynienia za obrażenia ciała i doznaną krzywdę. Powództwo rozszerzył dopiero w końcowej fazie procedowania, nie tylko podwyższając wysokość żądanego zadośćuczynienia, ale i formułując szereg dodatkowych roszczeń (zwrot kosztów opieki, renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renta z tytułu zwiększonych potrzeb, a także ich kapitalizacja), które wyznaczały granice orzekania, a na które toczące się przez blisko 3 lata postępowanie dowodowe nie było ukierunkowane. Przechodząc do problematyki prawnej, należało w tym miejscu zwrócić uwagę na ogólniejszy aspekt postępowania, mający istotny wpływ na wynik sprawy. W obecnie obowiązującym kontradyktoryjnym modelu procesu cywilnego zasadą jest bowiem, że sąd orzeka na podstawie dowodów przedstawionych przez same strony, zgodnie z ciężarem dowodzenia wynikającym z art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. W okolicznościach przedmiotowej sprawy ciężar ten spoczywał na stronie powodowej, która powinna była udowodnić fakty uzasadniające jej poszczególne roszczenia odszkodowawcze. Nie było właściwe wyręczanie jej w tym zadaniu przez sąd, tym bardziej że od początku procesu dysponowała profesjonalną pomocą prawną. Przyczynienie. Jak wyżej wspomniano, strony postępowania pozostawały w sporze, jeżeli chodzi o kwestię przyczynienia się powoda do powstania szkody. Pozwany przyjął je na etapie postępowania likwidacyjnego w wysokości 95%, podtrzymując to stanowisko w --- STRONA 9 --- przedmiotowym procesie. Przyczynienia owego upatrywał w dwóch okolicznościach: poruszania się przez powoda z nietrzeźwym kierowcą oraz bez zapiętych pasów bezpieczeństwa. Na nich koncentrowało się postępowanie dowodowe Sądu. Powód, jakkolwiek deklarował uwzględnienie w formułowanych roszczeniach 50% przyczynienia się do zdarzenia, to podnosił, że to nie on kierował pojazdem, nie on naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym i nie on podjął decyzję o jeździe pod wpływem alkoholu. Argumentował, że sama zgoda na jazdę samochodem z nietrzeźwym kierowcą i przyczynienie się w ten sposób do powstania lub zwiększenia własnej szkody pasażera, nie może być oceniane na poziomie wyższym niż „przyczynienie" samego kierowcy, który de facto doprowadza do zdarzenia będącego bezpośrednim źródłem szkody – do wypadku. Ponadto powód wskazywał, że pozwany nie wykazał, aby nawet fakt niezapięcia pasów bezpieczeństwa przyczynił się do zwiększenia rozmiaru obrażeń poszkodowanego zwłaszcza, że chodziło o uderzenie boczne, które nastąpiło po stronie pasażera. Ocena zgromadzonego materiału dowodowego doprowadziła Sąd do wniosku, że powód niewątpliwie przyczynił się do powstania szkody i to w dominującym rozmiarze. Po pierwsze, mężczyzna musiał zdawać sobie sprawę ze stanu nietrzeźwości kierującego pojazdem R. B., którego poprosił o podwiezienie. Sprawca wypadku w jego momencie pozostawał w znacznym stopniu upojenia, miał we krwi 2,44‰ alkoholu, czego objawy musiały być zauważalne, zresztą mężczyźni poprzedniego wieczora wspólnie spożywali alkohol i to w znacznej ilości. Po drugie, Sąd ustalił, że w chwili zdarzenia powód nie miał zapiętych pasów bezpieczeństwa. Miało to wpływ na rozmiar doznanych przez niego urazów, głównie najpoważniejszych, czyli głowy. Zderzenie miało charakter czołowy prawy (skośny), zatem zapięte pasy uchroniłyby powoda przed tak mocnymi uderzeniami o elementy wyposażenia kabiny, tym samym zmniejszając zakres urazów głowy i mózgu. W tych okolicznościach faktycznych, Sąd uznał, że przyczynienie się powoda do powstania szkody, wynikające z nieodpowiedzialnej decyzji o podróży z nietrzeźwym kierowcą, na dodatek bez zapiętych pasów bezpieczeństwa, winno przybrać stopień miarkowania świadczeń wynoszący 75%. Stąd też przyznane w niniejszej sprawie kwoty zostały pomniejszone o ten stopień przyczynienia. Uznane przez powoda przyczynienie się w wysokości 50%, Sąd ocenił jako zaniżone i nieuwzględniające rażącego stopnia winy powoda, zaś przyjęte przez pozwanego w wysokości 95% – zdecydowanie przeskalowane. Zadośćuczynienie . Zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę stanowiło żądanie najbardziej znaczące pod względem wartościowym – 250.000 zł po rozszerzeniu powództwa, przy uwzględnieniu przyczynienia w wysokości 50%, i znajdowało oparcie w regulacji art. 445 § 1 k.c.1 Sąd Okręgowy uznał, że co do zasady żądanie zadośćuczynienia wysunięte przez powoda było słuszne. Ustalając wysokość należnej mu z tego tytułu kwoty, Sąd zważył przede wszystkim na niekwestionowany przez pozwanego zły stan zdrowia powoda, wynikający przede wszystkim z doznanego w następstwie zdarzenia organicznego uszkodzenia mózgu. Ze sporządzonej w sprawie specjalistycznej opinii wynikało, że w związku z przebytym wypadkiem stały uszczerbek na zdrowiu powoda wynosi obecnie 100% i nie rokuje poprawy. Doznane przez G. R. obrażenia po dziś dzień są powodem znacznych utrudnień w jego życiu, które uniemożliwiają w pełni samodzielne funkcjonowanie. Konsekwencje wypadku powodują, że powód jest osobą niepełnosprawną fizycznie, jak i pozostają jedną z przyczyn osłabienia jego samopoczucia. Powód uskarża się na stały ból prawej nogi, zawroty głowy, ma problemy z gryzieniem posiłków. Przyjmuje leki przeciwbólowe, neurologiczne i psychiatryczne, nadal korzysta z pomocy poradni specjalistycznych, poddawany jest rehabilitacji. Jego psychika jest obciążona przede wszystkim z uwagi na doznane obrażenia fizyczne. Krzywda powoda, zwłaszcza w ujęciu obiektywnym, jawi się zatem jako znaczna. Obecny stan zdrowia wykluczył go z jakiejkolwiek aktywności, zawodowej czy społecznej. Przed wypadkiem powód był w pełni zdrowym mężczyzną w średnim wieku. Na skutek doznanych obrażeń utracił w znacznym stopniu sprawność umysłową i fizyczną, co pozbawiło go szans na normalne funkcjonowanie. Rokowania na zmianę tego stanu rzeczy są niepomyślne, a powód narażony jest na dalsze komplikacje zdrowotne i schorzenia pogłębiające się wraz z jego wiekiem. Mając powyższe w uwadze, Sąd nie miał wątpliwości, że powód doznał znaczącej straty. Po rozważeniu wszystkich ustalonych okoliczności oraz podkreślając, że zdrowie człowieka należy do jego najcenniejszych dóbr podlegających ochronie prawnej (v. wyrok SN z 4 listopada 2010 r., IV CSK 126/10), Sąd stanął na stanowisku, że adekwatnym z punktu widzenia rozmiaru doznanej przez powoda krzywdy, słusznym i sprawiedliwym, będzie zasądzenie na jego rzecz kwoty 49.250 zł, która, wespół z wypłaconą wcześniej przez pozwanego z omawianego tytułu kwotą 750 zł, uwzględniając przy tym 75% przyczynienia, złoży się na finalne zadośćuczynienie w wysokości 200.000 zł, stanowiące „odpowiednią sumę” w rozumieniu art. 445 § 1 k.c. W ocenie Sądu zadośćuczynienie w tak dużym wymiarze w pełni zrekompensuje doznaną krzywdę, uwzględniając wyżej omówione okoliczności --- STRONA 10 --- wpływające na wysokość świadczenia, w tym zwłaszcza zakres i rozmiar cierpień, wiek poszkodowanego oraz skutki na przyszłość, a zwłaszcza nieodwracalność i trwałość obecnego stanu zdrowia, zgodnie z kompensacyjną funkcją zadośćuczynienia. Renta z tytułu niezdolności do pracy. Roszczenie o zasądzenie na rzecz powoda renty z tytułu niezdolności do pracy2, w ocenie Sądu nie zasługiwało na uwzględnienie, ani w zakresie renty bieżącej, ani skapitalizowanej za okres od 1 marca 2017 r. do 29 lutego 2020 r. Powód domagał się z tego tytułu kwoty 940 zł miesięcznie (odpowiadającej 50% wysokości minimalnego wynagrodzenia z racji przyjmowanego rozmiaru przyczynienia), nie udowodniając jednakże, gdzie pracował przed zdarzeniem, z czego się utrzymywał. Zawnioskowani świadkowie wskazywali na dorywczy charakter podejmowanego przez niego zatrudnienia, głównie w charakterze pomocnika budowlanego, przy ocieplaniu budynków, kryciu dachów. Z niespornych okoliczności wynikało, że powód posiada jedynie podstawowe wykształcenie, popadał w konflikt z prawem (łącznie 12 lat spędził w zakładach karnych), prawdopodobnie nadużywał też alkoholu. Nie sposób ustalić, jaki przeciętny miesięczny dochód uzyskiwał. Stąd też, co najwyżej, przyjąć można byłoby, że otrzymywałby wynagrodzenie w wysokości minimalnej krajowej płacy (1.920,62 zł netto). Podkreślić przy tym należy, że powód nie wnioskował o przyznanie mu renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Utrzymuje się z zasiłku stałego otrzymywanego z pomocy społecznej w wysokości 601 zł. Podtrzymując przyjęte 75% przyczynienia powoda do powstania szkody, nie sposób twierdzić, że wypadek ograniczył jego możliwości zarobkowe w sposób wyższy niż otrzymywany zasiłek (75% z 1.920,62 zł wynosi 480,15 zł). Z uwagi na rodzaj pracy, brak wykształcenia i nałóg, powód nie miał szans na uzyskanie awansu, zaś wiek i zdolności fizyczne pozwalałyby mu na pracę w budownictwie jeszcze tylko przez kilka, co najwyżej 10 lat. W tych okolicznościach Sąd uznał, że roszczenie o rentę z tytułu niezdolności do pracy nie było zasadne. Renta z tytułu zwiększonych potrzeb. Roszczenie o zasądzenie na rzecz powoda renty z tytułu zwiększonych potrzeb3 zostało natomiast uwzględnione przez Sąd, aczkolwiek w niewielkim zakresie. Powód domagał się z tego tytułu kwoty 825 zł miesięcznie, uwzględniając w niej koszty opieki 1.350 zł oraz leczenia i dojazdów 300 zł, pomniejszone o 50% przyjmowanego rozmiaru przyczynienia. Roszczenie w tej wysokości nie zostało jednakże udowodnione. Nie sposób pominąć, że jedynym środkiem dowodowym na jego poparcie były zeznania powoda w charakterze strony, które – jak wyżej wspomniano – obarczone były mankamentami funkcjonowania mężczyzny po urazie mózgu. Powód otrzymuje jedynie zasiłek stały w wysokości 601 zł. Wskazana kwota z pewnością nie wystarcza na pokrywanie kosztów opieki, leczenia, czy dojazdów na rehabilitację. Co przy tym niewątpliwe, zwiększone potrzeby powoda w tym zakresie są skutkiem wypadku komunikacyjnego. Bazując na jego zeznaniach oraz opinii specjalistów (k. 448v.), Sąd przyjął, że powód wydatkuje: na leki psychiatryczne 60 zł na 3 miesiące (tj. 20 zł miesięcznie), leki neurologiczne 60 zł na 3 miesiące (tj. 20 zł miesięcznie), dojazdy na rehabilitację 60 zł x 4 (tj. 240 zł miesięcznie) oraz wymaga pomocy osoby trzeciej w wymiarze 0,5 h dziennie, co generuje koszty opieki w wysokości 150 zł miesięcznie (30 x 0,5 h x przyjęta stawka 10 zł). Wydatki na zwiększone potrzeby powoda kształtują się zatem obecnie na poziomie 430 zł miesięcznie. Uwzględniając stopień przyczynienia się powoda w wysokości 75%, Sąd zasądził na jego rzecz tytułem renty na zwiększone potrzeby 107,50 zł miesięcznie. Świadczenie to wypłacane będzie począwszy od marca 2020 r., zważywszy na rozszerzenie powództwa w tym zakresie w piśmie procesowym wniesionym przez powoda 9 marca 2020 r. W analogiczny sposób została obliczona kwota renty skapitalizowanej z tytułu zwiększonych potrzeb. Mając wszakże w uwadze właściwości procesu zapamiętywania przez powoda, którego zeznania były jedynym dowodem na tę okoliczność, wynikający z opinii Katedry Medycyny Sądowej (...) (...)- (...) w O. fakt stopniowego polepszania się stanu zdrowia powoda, w miarę upływu czasu od zdarzenia (uprzednio stan ten wymagał zatem większych nakładów, niż obecnie), treść art. 322 k.p.c. (60 zł, to np. koszt zakupu jednego opakowania popularnego leku przeciwbólowego Ketonal) Sąd przyjął, że przez 36 miesięcy, które objął okres żądanej kapitalizacji, powód wydatkował: na leki psychiatryczne 60 zł na miesiąc, na leki neurologiczne 60 zł na miesiąc, dojazdy na rehabilitację 60 zł x 4 (tj. 240 zł miesięcznie) oraz pomoc osoby trzeciej w łącznym wymiarze 2700 zł (wyliczenie – por. k. 529 w zw. z k. 421). Łącznie za 36 miesięczny (3 letni) okres kapitalizacji, wierzytelność ze wskazanego tytułu wyniosła 15.660 zł. Uwzględniając stopień przyczynienia się powoda w wysokości 75% oraz fakt wypłacania przez pozwanego na ten poczet kwoty 25 zł (por k. 17), Sąd zasądził na rzecz powoda tytułem skapitalizowanej renty na zwiększone potrzeby 3890 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 28 marca 2020 r., do dnia zapłaty, jako daty następującej po dniu odmowy pozwanego spełnienia świadczenia ze wskazanego tytułu (k. k. 547). Świadczenie to wypłacane będzie według wymagalności od 28 marca 2020 r., zważywszy na rozszerzenie powództwa w tym zakresie w piśmie procesowym wniesionym przez powoda 9 marca 2020 r. --- STRONA 11 --- Odsetki za opóźnienie. Od zasądzonych sumy świadczeń należały się nadto powodowi odsetki ustawowe za opóźnienie zgodnie z treścią art. 481 § 1 k.c. Sąd przyłączył się do stanowiska dominującego w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, że wyrok zasądzający zadośćuczynienie pieniężne, ma charakter deklaratoryjny i w związku z tym odsetki za opóźnienie powinny być zasądzone od dnia, w którym stosownie do obowiązujących przepisów zobowiązany ma świadczenie zapłacić (np. wyrok SN z 8 lutego 2012 r., V CSK 57/11). Jest to zobowiązanie z natury rzeczy bezterminowe, które przekształca się w terminowe stosownie do treści art. 455 k.c., tj. w wyniku wezwania wierzyciela (pokrzywdzonego) skierowanego do dłużnika (podmiotu zobowiązanego do naprawienia szkody) do spełnienia świadczenia (v. np. wyrok SN z 22 lutego 2007 r., I CSK 433/06). Stąd też w niniejszej sprawie, Sąd orzekł o odsetkach ustawowych za opóźnienie od dnia wymagalności, tj.: w przypadku zadośćuczynienia – od 23 lutego 2016 r., tj. następnego dnia po wydaniu przez pozwanego decyzji o uznaniu zgłoszonego roszczenia do kwoty 15.000 zł (pomniejszonej o 95% przyjętego przyczynienia), w przypadku skapitalizowanej renty z tytułu zwiększonych potrzeb – od 28 marca 2020 r., tj. następnego dnia po sformułowaniu przez pozwanego odpowiedzi na pismo rozszerzające powództwo (datowane na 27 marca 2020 r., k. 547), co jest równoznaczne z zapoznaniem się przez pozwane Towarzystwo z jego treścią. Koszty procesu. Powództwo zostało ostatecznie uwzględnione jedynie częściowo, poza wygórowaną kwotą zadośćuczynienia – tylko w niewielkiej części renty z tytułu zwiększonych potrzeb i skapitalizowanej renty, stąd też, biorąc pod uwagę wynik postępowania i poniesione przez strony koszty, Sąd rozstrzygnął o kosztach procesu w oparciu o art. 100 zd. 1 k.p.c. Powód utrzymał się z żądaniem jedynie w 16,49%, ostatecznie bowiem, po rozszerzeniu powództwa, wartość przedmiotu sporu wysuniętych przez niego żądań wyniosła 329.974 zł, uzyskał zaś łącznie 54.430 zł. Zważyć należało, że powód dotychczas nie poniósł w postępowaniu żadnych kosztów, zaś koszty poniesione przez pozwanego wyniosły tytułem zaliczek łącznie 3.350 zł (94,80 zł, k. 351, 990,70 zł, k. 353, 2.264,50, k. 428). Dokonując rozliczeń między stronami, kierując się normą art. 102 k.p.c., Sąd uznał za zasadne obciążenie powoda na rzecz pozwanego jedynie częścią zwrotu kosztów procesu, tj. równowartością faktycznie poniesionych przez pozwanego wydatków tytułem zaliczek (83,51% x 3.350 zł = 2.797,58 zł) oraz wzajemnie znieść między stronami koszty zastępstwa procesowego. Nie sposób było, w okolicznościach sprawy, nie wziąć pod uwagę całościowej sytuacji powoda, zdrowotnej i finansowej, ocennego charakteru źródła roszczenia, oraz faktu korzystania przez pozwanego ze stałej obsługi prawnej. Jeśli chodzi o należności sądowe, Sąd zważył, że nieuiszczona opłata sądowa od pozwu (po rozszerzeniu) wyniosła 16.499 zł, zaś poniesione w sprawie wydatki na wynagrodzenie za sporządzenie specjalistycznych opinii – łącznie 13.768,78 zł (10.411,66 zł, k. 428, 3.357,09, k. 457). W oparciu o art. 113 u.k.s.c. Sąd obciążył zatem pozwanego kwotą 4.991,14 zł (16,49%), tytułem zwrotu części poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa kosztów sądowych od uwzględnionej części powództwa. Z roszczenia zasądzonego na rzecz powoda, Sąd nakazał natomiast ściągnięcie kwoty 11.498,29 zł tytułem zwrotu jedynie części wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa od nieuwzględnionej części powództwa. Mając na względzie całościową sytuację powoda, na podstawie art. 102 k.p.c., Sąd zdecydował natomiast o odstąpieniu od pobierania od niego kosztów równych opłacie sądowej od nieuwzględnionej części powództwa. Sędzia ZARZĄDZENIE (...) (...) (...) 1 Zadośćuczynienie stanowi formę rekompensaty pieniężnej z tytułu szkody niemajątkowej w postaci szeroko rozumianej krzywdy, wynikającej z ogółu doznanych cierpień psychicznych i bólu fizycznego. Jego wysokość jest zawsze kwestią indywidualną, zależną od realiów danego przypadku i poddaną uznaniowości sędziowskiej. W orzecznictwie i doktrynie utrwaliły się trafne --- STRONA 12 --- poglądy, że zadośćuczynienie spełnia funkcję kompensacyjną i tym samym musi stanowić ekonomicznie odczuwalną wartość, ale jednocześnie jego wysokość nie powinna nadmierna i odpowiadać aktualnym stosunkom majątkowym panującym w społeczeństwie; należy je ustalać z uwzględnieniem wszystkich okoliczności mających wpływ na rozmiar krzywdy, jak stopień cierpień, ich intensywność i długotrwałość, rodzaj naruszonego dobra, charakter następstw, indywidualne właściwości i subiektywne odczucia osoby pokrzywdzonej. Zadośćuczynienie ma charakter całościowy i obejmuje wszystkie cierpienia psychiczne i fizyczne, zarówno już doznane, jak i te, które prawdopodobnie wystąpią w przyszłości. 2 Na podstawie art. 444 § 2 k.c., jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty. Renta z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy zarobkowej ma wyrównać różnicę między dochodami, jakie poszkodowany mógłby uzyskać, gdyby zdarzenie szkodzące nie miało miejsca, a dochodami, jakie może on uzyskać po zdarzeniu szkodzącym. Ustalając wysokość renty, należy brać pod uwagę wszystkie dochody osiągane przez poszkodowanego przed zdarzeniem szkodzącym, a nie jedynie dochody z tytułu umowy o pracę. Na wysokość renty wpływ mają także dochody z zajęć podejmowanych dorywczo lub sezonowo, jeśli w wyniku zdarzenia szkodzącego poszkodowany utracił możliwość ich dalszego wykonywania oraz dochody z tytułu diet za podróże służbowe (v. wyrok SN z 26 lipca 2012 r., I PK 18/12). Kalkulując zarobek, jaki poszkodowany osiągałby, gdyby nie doznał szkody, należy brać pod uwagę nie tylko zarobki uzyskiwane w chwili zajścia zdarzenia szkodzącego, ale także zarobki, jakie mógłby uzyskiwać, jeśli kontynuowałby pracę, w szczególności uwzględnić należy możliwości uzyskania awansu, premii za staż pracy itd. W przypadku częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej wysokość renty powinna odpowiadać różnicy między zarobkami osiąganymi przez poszkodowanego w dotychczasowym zawodzie a zarobkami, jakie mógłby uzyskać, podejmując pracę, na jaką pozwala mu stan zdrowia po wypadku (tak SN w wyroku z 10 czerwca 1999 r., II UKN 682/98, wyroku z 5 września 2001 r., II UKN 534/00 oraz wyroku z 3 maja 1972 r., I PR 53/72). Orzekając o rencie z tytułu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej, sąd uwzględnić powinien potencjalną długość okresu, w jakim poszkodowany zachowałby zdolność (fizyczną i intelektualną) do pracy zarobkowej, gdyby zdarzenie szkodzące nie miało miejsca. Okres, na który zasądzana jest renta, odpowiadać powinien prawdopodobnemu okresowi aktywności zawodowej (wyrok SN z 11 marca 1986 r., I CR 13/86, w którym SN stwierdził, że nawet w przypadku braku zdarzenia szkodzącego poszkodowany prawdopodobnie w stosunkowo krótkim czasie utraciłby zdolność do pracy zarobkowej ze względu na proces starzenia się). 3 Poszkodowanemu przysługuje roszczenie o rentę, jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia zwiększyły się jego potrzeby. Zwiększenie potrzeb poszkodowanego polega na konieczności pokrycia kosztów utrzymania, powstałych wyłącznie w następstwie zdarzenia szkodzącego. Będą nimi wszelkie koszty związane z zapewnieniem poszkodowanemu stałej lub doraźnej opieki, koszty zmiany warunków bytowych, zmiany diety itp. W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że do zasądzenia renty nie jest konieczne wykazanie, że poszkodowany rzeczywiście ponosi takie wydatki, wystarczające jest bowiem samo istnienie zwiększonych potrzeb jako następstwa czynu wyrządzającego szkodę. Odpowiada ona przy tym szkodzie wyrażającej się w stale powtarzających się wydatkach; roszczenie to jest zaś niezależne od sposobu wydatkowania uzyskanych z tego tytułu świadczeń. Wystarczające jest w tym wypadku samo istnienie zwiększonych potrzeb jako następstwa czynu wyrządzającego szkodę; poszkodowany nie jest zobowiązany do udowodnienia poniesionych wydatków i może dochodzić roszczenia także wówczas, jeżeli dysponuje wystarczającymi środkami z innych tytułów bądź też opiekę nad nim sprawują najbliżsi (v. wyrok Sądu Najwyższego z 4 marca 1969 r., sygn. I PR 28/69, wyrok Sądu Najwyższego z 8 lutego 2012 r., sygn. V CSK 57/11).