Wyrok I C 504/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 lutego 2015 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 504/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 lutego 2015 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSR (del.) Rafał Kubicki Protokolant: sekr. sądowy Joanna Kotowska po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2015 r. na rozprawie w O. sprawy z powództwa D. W. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakład Karny w K. o zapłatę I. oddala powództwo, II. zasądza od powoda D. W. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sędzia Rafał Kubicki Sygn. akt I C 504/13 UZASADNIENIE D. W. zażądał w dniu 14.08.2013 r. od pozwanego Skarbu Państwa - Zakład Karny w K., zastępowanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa: - na swoją rzecz - kwoty 80 000 zł z ustawowymi odsetkami za okres od dnia wyrokowania do dnia zapłaty - tytułem zadośćuczynienia, - na rzecz Domu Dziecka w G. - kwoty 50 000 zł – tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej na cel społeczny. W uzasadnieniu wskazał, że przebywał w Zakładzie Karnym w K. z przerwami od 18 lipca 2005 r. do 10 lipca 2013 r. – łącznie 63 miesiące, powołał się na łamanie przez pozwanego prawa, nieprzestrzeganie norm europejskich, szkody psychofizyczne, zdrowotne i moralne, rażące warunki socjalno- bytowe i poniżające traktowanie jego osoby. Konkretyzując te zarzuty powód wskazał, że: a) cele, w których przebywał, nie zapewniały 3 m 2 powierzchni na osadzonego, --- STRONA 2 --- b) kąciki WC są otwarte, brak ciepłej wody, jedna miska do mycia, a powinny być dwie, c) cele są w tragicznym stanie, panuje wilgoć, odpadające tynki, nieszczelne okna – zatykane szmatami, grzyb na ścianach, brak środków dezynfekujących, podłogi drewniane zgniłe, pełzające robactwo, materace wilgotne, brak płynu do naczyń, temperatura w celach była zbyt niska, sięgała zimą 10 stopni, nie można mieć szklanki, tylko jedna grzałka lub czajnik na celę, tylko jedna para spodni i jedna bluza na osadzonego d) opieka zdrowotna na niskim poziomie, lekarz w Zakładzie stwierdził u niego grzybicę pachwinową (adnotacja w książeczce zdrowia z 22.04.2013 r.), spowodowaną stanem materaców, e) w lutym 2013 r. odmówiono powodowi diety, mimo że powód nie chce jeść mięsa, f) rodzina powoda była przy okazji odwiedzin rewidowana bez podania przyczyn, cofano listy z gazetami, nie wydawano gazet, g) w maju 2013 r. wychowawca odnotował w dokumentacji powoda „niepowrót”, mimo że powód nie korzystał nigdy z przepustki, co niekorzystnie skutkuje przy wnioskach o warunkowe przedterminowe zwolnienie. Pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa i zwrot kosztów procesu. W uzasadnieniu podniósł przede wszystkim zarzut przedawnienia roszczeń przypadających za okres przed 12 sierpnia 2010 r., wskazując, że na zasadzie art. 442 1 §1 k.c. przedawnienie jest trzyletnie, a jego okres liczy się od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Co do roszczeń przypadających za ostatnie trzy lata przed wniesieniem pozwu wskazał, że powód nie przebywał w zakładzie karnym w warunkach przeludnienia, w Zakładzie Karnym w K. były zapewnione warunki bytowe wynikające z obowiązujących przepisów, działalność zakładu karnego w K. była kontrolowana i nie była przedmiotem zastrzeżeń sędziego wizytującego, powód miał zapewnioną pomoc medyczną adekwatną do potrzeb zdrowotnych, powód nie udowodnił swoich roszczeń. Pozwany zarzucił powodowi, że ten nie wykazał złamania przepisów rzez pracowników powoda ani krzywdy i je rozmiaru, ponadto roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia powinno być skierowane przeciwko konkretnemu sprawcy naruszenia dóbr osobistych jako osobie fizycznej, Warunki osadzenia nazwał właściwymi stosownie do realiów społeczno-gospodarczych w Polsce, przyznał, że osadzonych spotykają dolegliwości związane z pozbawieniem wolności, ale warunki osadzenia zapewniają osadzonym przyzwoity standard odbywania kary pozbawienia wolności. Sąd ustalił, co następuje: Powód odbywał karę pozbawienia wolności orzeczoną za przestępstwo w Zakładzie Karnym w K. z przerwami od 18 lipca 2005 r. do 10 lipca 2013 r.. (bezsporne - twierdzenie powoda przyznane w odpowiedzi na pozew) W okresie nieobjętym przedawnieniem (o którym mowa dalej) w trakcie osadzenia powód przebywał w celach: 1- osobowych (nr 54 i 55 oddział G II), 3-osobowej (nr 48 oddział G II), 5-osobowych (nr 42 oddział G II, nr 46 oddział B II i nr 6 oddział F I). W żadnym z tych przypadków nie doszło do przekroczenia limitu 1 osadzonego na 3 m 2 powierzchni celi. (dowód: wykaz powierzchni cel w danych okresach – k. 65) --- STRONA 3 --- Osadzony miał prawo do nieograniczonej liczby korespondencji, ale za zgodą Dyrektora ZK. W razie braku zgody listy są zwracane. (dowód: wyjaśnienia wychowawcy – k. 68) Powód nie składał żadnych skarg na niewłaściwe traktowanie. (dowód: wyjaśnienia inspektora ds. organizacyjno-prawnych – k. 72) W celach mieszkalnych kąciki sanitarne są zabudowane parawanem wykonanym ze stelażu z kątownika metalowego, wypełnionego płytą pilśniową. Między sufitem a zabudową występuje około 90 innych celach kącik sanitarny jest murowany od podłogi do sufitu, posiada drzwi płytowe przesuwane. Kąciki są wyposażone w umywalkę i muszlę klozetową oraz w wodę bieżącą zimną, dostarczaną bez przerw. Każdy skazany ma zapewnioną jedną ciepłą kąpiel raz w tygodniu. W trakcie kąpieli osadzeni są odpowiedzialni za utrzymanie czystości łaźni. Po kąpieli łaźnia jest kompleksowo sprzątana i dezynfekowana. Zakład Karny w K. zezwala na posiadanie własnych czajników lub grzałek, tak by osadzeni mogli podgrzać wodę. Wszelkie usterki dotyczące wypaczonych okien, uszkodzonych zamków okiennych, zawiasów, przytrzymywaczy usuwane są na bieżąco po otrzymaniu zgłoszenia przez administrację zakładu karnego od osadzonych. W związku z ograniczonymi środkami finansowymi oraz brakiem wolnych cel, co powoduje brak możliwości zwolnienia celi do remontu, powłoki malarskie są odnawiane w celach, w tym w kącikach sanitarnych m.in. w przypadku zgłoszenia przez wychowawcę, oddziałowego, kwatermistrza oddziałowego lub skazanego, że stan powłok malarskich jest zły. Wówczas cela poddawana jest przeglądowi i ewentualnie kwalifikowana do remontu. Ewentualne wykwity wilgoci są usuwane na bieżąco odpowiednimi preparatami. Temperatura w celach w okresie grzewczym jest monitorowana na bieżąco podczas wizytacji cel, a także po zgłoszeniu niskiej temperatury w celach. Grzejniki w celach są sprawne, zaś w przypadku zapowietrzenia grzejnika na bieżąco przystępuje się do odpowietrzania grzejnika lub instalacji CO w budynku. Ogrzewanie funkcjonuje całą dobę. W czasie zimowym powodowi i innym osadzonym były wydawane ścinki koców do uszczelniania okien. Cele mieszkalne wyposażone są w przewód wentylacyjny o wymiarach, który raz w roku poddawany jest przeglądowi. Skazani dodatkowo mogą wietrzyć cele przez swobodne otwarcie okna, co ma za zadanie zapobiegać nadmiernej wilgoci w celach mieszkalnych. Środki higieny osobistej wydawane są osadzonym w Zakładzie Karnym w K. na podstawie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 roku w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w ZK i AŚ. Środki higieny dla osób osadzonych wydawane są raz w miesiącu. Bielizna i pościel są wymieniane i prane w pralni zakładowej. Bieliznę osobistą wymienia się co tydzień, bieliznę pościelową co dwa tygodnie, w trakcie trwania łaźni skazany sam decyduje, czy wymienia dane rzeczy. Odzież wymieniana jest w zależności od potrzeb. Dane składniki wyposażenia osadzonych są im wydawane czyste, całe i sprawne. Jeżeli któryś ze składników odzieży lub bielizny wymaga naprawy, to jest naprawiany i ponownie wydawany osadzonym. Miska przypada na 4 osadzonych, a w celach 5-osobowych są 2 miski. Zakład karny związany jest umową z firmą (...), która raz w miesiącu i na każde wezwanie dokonuje zabiegów dezynfekcji, dezynsekcji i deratyzacji Na podstawie zarządzeń Zakładu Karnego w K. w sprawie ustalenia porządku wewnętrznego, za rzeczy własne pobrane z magazynu i przechowywane w celi mieszkalnej pełną odpowiedzialność ponosi osadzony. Swoją bieliznę, odzież, obuwie oraz inne rzeczy osobiste osadzony pierze i konserwuje we własnym zakresie. Sprawozdanie sędziego penitencjarnego z wizytacji Zakładu Karnego w K. przeprowadzone w dniach: 16-28 maja 2013 r. nie stwierdziło uchybień wymagających zasygnalizowania. Powód zwracał się w dniu 15.02.2013 r. do lekarza o przyznanie mu diety wegetariańskiej, ale lekarz nie stwierdził ku temu wskazań ze względów medycznych. W dniu 22.04.2013 r. zgłosił się do lekarza z powodu grzybicy, otrzymał wówczas maść clotrimazol, po której zmiany na skórze ustąpiłu i powód więcej objawów nie zgłaszał. --- STRONA 4 --- (dowód: pisemne wyjaśnienia funkcjonariuszy służby więziennej, sprawozdanie sędziego, protokoły okresowych kontroli przewodów kominowych– k. 73-108, 198, zeznania świadków: K. Z. k. 236-237, M. P. i J. P. k. 259, książeczka zdrowia k. 273) Sąd zważył, co następuje: W świetle poczynionych w sprawie ustaleń roszczenie powoda nie zasługuje na uwzględnienie. Sprzeczne z ww. ustaleniami zeznania powoda (protokół k. 169) Sąd uznał za niewiarygodne. Powód ograniczył się w nich do podania subiektywnych odczuć, nie starając się nawiązać do treści dokumentów dołączonych do odpowiedzi na pozew. Co równie istotne, jego relacja jest sprzeczna z wiarygodnymi zeznaniami świadków Strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczenia powoda. Przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym podlega ogólnym regułom przedawnienia ustanowionym w przepisach art. 117 i n. k.c., z modyfikacjami określonymi w art. 442 1 k.c., dotyczącymi terminów przedawnienia tych roszczeń i ich biegu. Przepisy te regulują przedawnienie wszelkich roszczeń majątkowych w zakresie odpowiedzialności deliktowej, a więc roszczeń o naprawienie szkody majątkowej oraz roszczeń o pieniężne zadośćuczynienie krzywdzie. W art. 442 1 §1 k.c. ustawodawca sformułował ogólne reguły określające termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym: przedawnienie następuje z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (termin a tempore scientiae), jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (termin a tempore facti). Jednocześnie ustawodawca określił dwa istotne odstępstwa od tych reguł: dla przedawnienia roszczeń deliktowych, jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku (art. 442 1 §2 k.c.), oraz dla roszczeń o naprawienie szkód na osobie (art. 442 1 §3 k.c.). Z uwagi na podniesione w pozwie zarzuty naruszenia dóbr osobistych powoda, należy stwierdzić, iż ww. odstępstwa od reguły nie mają jednak zastosowania w niniejszej sprawie. Przepis art. 442 1 k.c. wprowadzony został do kodeksu cywilnego ustawą z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80, poz. 538), ze skutkiem od dnia 10 sierpnia 2007 r. Dokonana zmiana polegała na uchyleniu wcześniej obowiązującego przepisu art. 442 i wprowadzeniu nowej regulacji prawnej, ujętej w postaci art. 442 1 . Przepis art. 442 1 k.c. stosuje się jednak nie tylko do roszczeń powstałych po nowelizacji kodeksu cywilnego, ale także do wcześniej powstałych roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych i nieprzedawnionych w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej kodeks cywilny, a więc w dniu 10 sierpnia 2007 r. Natomiast komentowany przepis nie znajdzie zastosowania do roszczeń deliktowych, które na podstawie wcześniej obowiązującej regulacji prawnej uległy przed tym terminem przedawnieniu (por. art. 2 powołanej wyżej ustawy z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, Dz. U. Nr 80, poz. 538). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawie, należy stwierdzić, iż w chwili wejścia w życie nowej regulacji (10 sierpnia 2007 r.) roszczenie powoda nie było jeszcze przedawnione. W sprawie ma zatem zastosowanie nowa regulacja przedawnienia roszczeń odszkodowawczych z tytułu czynów niedozwolonych. Powód wniósł pozew 14.08.2013 r., a jego zarzuty dotyczą przebywania jako osadzonego w okresie od 18 lipca 2005 r. do 10 lipca 2013 r. Stosując przepis art. 442 1 k.c., należy stwierdzić, iż roszczenie o zadośćuczynienie z tytułu czynu niedozwolonego, jakim miało być naruszenie dóbr osobistych powoda przez stronę pozwaną, przedawniło się w tej części, która dotyczy okresu wcześniejszego niż trzy lata przed wniesieniem powództwa – a więc okresu przed 14.08.2010 r. W ten sposób zakreślone zostają ramy czasowe właściwego rozpoznania sporu. Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego (k.c.) ciężar udowodnienia faktów spoczywa na tej stronie procesu, która z faktów tych wywodzi określone skutki prawne. Na gruncie niniejszej sprawy oznacza to, że powód - domagając się roszczeń, które wywodził z faktów mających świadczyć o naruszeniu jego dóbr osobistych wskutek niezapewnienia mu właściwych i godnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności - miał obowiązek przedstawienia przed Sądem dowodów na poparcie swoich twierdzeń w zakresie objętym --- STRONA 5 --- w pozwie. W ocenie Sądu, przedstawiony przez strony materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania twierdzeń powoda za udowodnione w stopniu uzasadniającym uwzględnienie powództwa w jakiejkolwiek części. Odnosząc się do poszczególnych zarzutów i twierdzeń powoda zauważyć należy, że: Wbrew twierdzeniom powoda, z żadnych dowodów nie wynika, aby którakolwiek z cel w rozpoznawanym (nieobjętym przedawnieniem) okresie, w których przebywał, nie zapewniała określonej w art. 110 §2 k.k.w. powierzchni 3 m 2 mającej przypadać na jednego osadzonego, a przeczy im okoliczność braku wydawania decyzji w trybie art. 110 § 3 k.k.w., jak również brak skarg zgłaszanych w tym zakresie. Brak dowodów potwierdzających, że warunki bytowe panujące w celach, w których przebywał powód, nie spełniają norm przewidzianych obowiązującymi przepisami. Powód nie zgłosił w tym kierunku żadnego prawidłowego wniosku dowodowego, a jego twierdzenia skupiają się na indywidualnych i subiektywnych odczuciach co do zakresu uciążliwości, jakich doznał podczas pobytu w zakładzie karnym. Trudno jednak przyjąć, aby tego typu subiektywne wrażenia przesądzały o niezgodności wyposażenia cel i warunków bytowych z minimalnym wymaganym standardem. Trudno wskazać, skąd miałby wynikać obowiązek umożliwienia powodowi korzystania z większej ilości wyposażenia celi, którego niewykonanie stanowiłoby o bezprawności działania pozwanego, prowadząc jednocześnie do naruszenia dobra osobistego powoda, abstrahując przy tym, że nie bardzo wiadomo, jakie konkretnie dobro miałoby doznać uszczerbku w tym względzie. To samo dotyczy zarzutów powoda opisujących kąciki WC. Sąd nie dopatrzył się tu żadnych sprzeczności z obowiązującymi przepisami ani przejawów niehumanitarnego traktowania osadzonych. Nie potwierdził się zarzut braku ciepłej wody ani zbyt niskiej temperatury w celach, skoro osadzeni mogą wodę w celach podgrzewać, a nieszczelność okien nie została udowodniona – materiał dowodowy wskazuje, że szpary mogą być przez osadzonych uszczelniane ścinkami, a temperatura w celach jest na bieżąco kontrolowana i regulowana sprawnymi grzejnikami. Zupełnie pozbawiony konkretów jest zarzut braku opieki zdrowotnej. Nie ma żadnych przesłanek, by stwierdzić, że zdiagnozowana u powoda grzybica, niezwłocznie zresztą wyleczona, powstała w wyniku niewłaściwych warunków osadzenia, a ponadto by mogła stać się podstawą roszczeń finansowych powoda. Podobnie należy ocenić kwestię diety wegetariańskiej, której żądał powód. Skoro nie było ku niej wskazań lekarskich, trudno uznać, by odmowa diety stanowiła naruszenie jakichkolwiek norm regulujących warunki osadzenia w zakładach karnych. Podobnie należy ocenić zarzuty dotyczące wymagania zgody na prowadzenie korespondencji i kontrolowanie osób odwiedzających powoda. W tym miejscu należy wskazać, że ewentualne zarzuty niewłaściwego traktowania osób odwiedzających mogłyby pochodzić od tych osób, a nie od powoda, ponieważ ewentualne naruszenia ze strony personelu zakładu dotykały tych właśnie odwiedzających, a nie powoda. Bezpodstawny jest też zarzut dotyczący odnotowania w dokumentacji powoda tzw. „niepowrotu”. Ewentualne negatywne konsekwencje tej adnotacji powinny być rozpoznawane w toku postępowania z wniosku o warunkowe przedterminowe zwolnienie. Podobne wnioski są sformalizowane w procedurze, a powód nie podnosił tu zarzutu, że został w toku właściwego postępowania pozbawiony możliwości zgłaszania, że nie korzystał z przepustek w trakcie odbywania kary. Reasumując, należy powtórzyć, że powód nie udowodnił wskazanych w pozwie zarzutów dotyczących nieprawidłowości w funkcjonowaniu Zakładu Karnego w K., względnie tego, że naruszyły one jego dobra osobiste . W konsekwencji, przy braku jakiegokolwiek materiału dowodowego świadczącego o tym, że warunki odbywania kary pozbawienia wolności i sposobu postępowania wobec powoda w tej jednostce penitencjarnej nie odpowiadały obowiązującym normom lub w sposób bezprawny prowadziły do naruszenia jego dóbr osobistych, wywołując przy tym szkodę lub krzywdę, opisywane w pozwie okoliczności należy uznać za wyłącznie subiektywne oceny powoda co do dolegliwości, jakie odczuwa w związku z pobytem w warunkach zakładu karnego. W tym kontekście dostrzec jednak trzeba, że powód trafił do zakładu karnego w związku ze skazaniem na karę pozbawienia wolności. Pobyt w tym zakładzie pozostaje zatem w ścisłym związku z --- STRONA 6 --- nagannym zachowaniem powoda, które zostało poddane negatywnej ocenie społecznej, wyrażającej się w skazaniu go na taką właśnie karę o charakterze izolacyjnym. Oczywistym jest, że kara taka jest środkiem dolegliwym i skutkującym znaczącymi ograniczeniami w sferze funkcjonowania skazanego, również w zakresie warunków jej odbywania. Subiektywne odczucia w tym zakresie nie mogą być jednak podstawą do skutecznego formułowania zarzutów co do bezprawności działania organów państwa prowadzących jednostkę penitencjarną, o ile oczywiście obiektywnie panujące w niej warunki nie naruszają odpowiednich przepisów prawa i przeciętnego poczucia sprawiedliwości. Powód nie wykazał, aby takie naruszenia wystąpiły w niniejszej sprawie, co skutkowało koniecznością oddalenia powództwa (pkt I sentencji wyroku). Podstawę materialnoprawną żądania powoda stanowił przepis art. 417 k.c. oraz art. 23 k.c. w zw. z art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Zgodnie z art. 417 k.c., za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Komentowany przepis art. 417 k.c. przewiduje odpowiedzialność odszkodowawczą za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, zdefiniowanym jako "niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej". Stanowi więc on ogólną podstawę odpowiedzialności władz publicznych za ich władcze zachowanie. Powództwo o roszczenie w części przedawnione, a w pozostałym zakresie nieudowodnione, należało oddalić na podstawie wyżej wymienionych przepisów. Ponadto, zgodnie z art. 98 k.p.c. i art. 11 ust. 3 ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, wobec oddalenia powództwa, powoda należało obciążyć obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz jednostki reprezentującej pozwany Skarb Państwa. Ponieważ koszty te obejmowały wynagrodzenie radcy wykonującego zastępstwo procesowe w stawce minimalnej (z uwagi na niewielki nakład pracy towarzyszący sprawie, zakończonej rozstrzygnięciem na pierwszym terminie rozprawy, na który nie stawił się nikt) - po myśli art. 99 k.p.c. w zw. z § 2 ust. 1 i 2 oraz § 11 ust. 1 pkt 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie … (Dz. U. Nr 163, poz. 1248 ze zm.) orzeczono jak w pkt II sentencji wyroku. Sędzia R. K.